200 kayıt tarandı
Önce bunlar
Küresel hisseler, Demokratların ara seçim zaferinin ardından yapay zekâda yavaşlama korkusuyla sert düştü
Sweney ile Wearden, ABD'de Nasdaq'ın Perşembe günü yüzde 5,5 düşüp son 19 ayın en kötü gününü yaşamasının ardından satışın Asya ve Avrupa'ya yayıldığını aktarıyor. Cuma sabahı erken işlemde Japonya'da Nikkei 225 yüzde 6, Güney Kore'de Kospi yüzde 8'den fazla geriledi. Avrupa'da Dax yüzde 1,5, FTSE 100 yüzde 1,5, Cac 40 yüzde 1,2 düştü. Depolama çipi üreticileri SanDisk yüzde 22, Western Digital yüzde 17 değer kaybetti. Nasdaq yıl başından beri hâlâ yüzde 4,6 artıda.
| Nasdaq günlük düşüşü | yüzde 5,5 | ABD, Perşembe |
| Kospi sabah düşüşü | yüzde 8'den fazla | Güney Kore, Cuma |
| Nikkei 225 sabah düşüşü | yüzde 6 | Japonya, Cuma |
| VIX endeksi yükselişi | yüzde 61 | ABD, Perşembe |
ABD'de teknoloji hisselerindeki çöküş: yapay zekâ balonu mu patlıyor?
Partington, Perşembe günkü satış dalgasını soru-cevap biçiminde açıklıyor. ABD borsasından 3,2 trilyon dolar silindi, Nasdaq yüzde 5,5, S&P 500 yüzde 4,4 düştü. Yatırımcılar Demokrat Kongre'nin yapay zekâyı ve veri merkezi inşasını daha sıkı denetlemesinden korkuyor. Yazı balon kaygısının dayanaklarını sıralıyor. Hisse fiyatını on yıllık enflasyondan arındırılmış ortalama kâra bölen Cape oranı 2000'den beri en yüksek düzeyde, yedi büyük teknoloji şirketi S&P 500'ün üçte birinden fazlasını oluşturuyor ve Alphabet zayıf kâr açıkladıktan sonra bir haftada 500 milyar dolardan fazla değer yitirdi. Quilter Cheviot ve UBS yöneticileri satış dalgasını farklı yorumluyor.
| ABD borsasından silinen değer | 3,2 trilyon dolar | Perşembe |
| S&P 500 günlük düşüşü | yüzde 4,4 | ABD |
| Alphabet değer kaybı | 500 milyar dolardan fazla | ABD, bir haftada |
2,5 trilyon dolarlık silinmenin ardından teknoloji yatırımcıları daha fazla acıya hazırlanıyor
Sorkin ve ekibi, 5 Kasım'da büyük teknoloji hisselerinde silinen 2,5 trilyon doları ve yapay zekâ yatırımının sürdürülebilirliği tartışmasını işliyor. ABD'de 10 yıllık hazine tahvilinin faizi yüzde 4,87. Wall Street Journal'a göre Anthropic'in halka arzında değerleme 1,5 trilyon dolara kadar çıkabilir. OpenAI eylülde en fazla 30 milyar dolarlık bir yatırım turu ve 1,5 trilyon dolar değerleme hedeflerken, şimdi en az üçte bir küçültülmüş bir tur ve 1,25 trilyon dolar değerleme konuşuluyor. Bülten ayrıca Union Pacific'in Norfolk Southern'u 85 milyar dolara satın alma teklifini anıyor.
| Büyük teknoloji hisselerinde silinen değer | 2,5 trilyon dolar | ABD, 5 Kasım |
| 10 yıllık hazine tahvili faizi | yüzde 4,87 | ABD, 6 Kasım |
| OpenAI revize değerleme | 1,25 trilyon dolar | ABD |
Kasım istihdam raporu: manşetler çok olumlu, ama çalışma saatleri ve toplam bordro zayıf
New Deal democrat, ABD'nin 6 Kasım'da açıklanan Ekim işgücü raporunu işveren ve hane halkı anketlerinden okuyor. Tarım dışı istihdam 165.000, özel sektör istihdamı 159.000 arttı, işsizlik oranı 0,1 puan düşüp yüzde 4,1 oldu. Buna karşılık imalatta ortalama haftalık çalışma süresi 0,2 saat düşüp 41,8 saate indi. Ortalama saatlik kazanç yıllık yüzde 3,3 artarken Eylül enflasyonu yıllık yüzde 3,7 oldu. Toplam çalışma saatleri yıllık yüzde 1,2, toplam bordro yüzde 4,6 arttı. Yazar toplam bordronun enflasyonun 0,9 puan üstünde kalmasını genişlemenin sürdüğü biçiminde yorumluyor.
| Tarım dışı istihdam artışı | 165.000 | ABD, Ekim |
| İşsizlik oranı | yüzde 4,1 | ABD, Ekim |
| İmalatta ortalama haftalık çalışma süresi | 41,8 saat | ABD, Ekim |
| Toplam bordro artışı | yüzde 4,6 | ABD, yıllık |
Yapay zekâ patlamasının tersine dönmesi: işleyiş ve iktisat
Chinn, yapay zekâ yatırım patlaması tersine dönerse ABD büyümesine ne olacağını soruyor. Bilgisayar ve yazılım yatırımının GSYH'ye katkısı, bilgisayar, çevre birimi ve yarı iletken ithalatının eksi katkısıyla büyük ölçüde dengeleniyor. Yatırımın ve ithalatın çarpanları benzerse yatırım düşüşünün GSYH'ye doğrudan etkisi küçük kalıyor. Asıl kanal varlık fiyatları. Chinn, Bigot ile Espic'in (Banque de France) tahminine dayanarak hisse servetinden tüketime marjinal eğilimi 0,027 alıyor, yani hisse servetindeki her dolar artış tüketimi 2,7 sent artırıyor. Bu tahmine göre ABD'de tüketim büyümesinin yaklaşık yarısı hisse servetinden geliyor.
| Hisse servetinden tüketime marjinal eğilim | 0,027 | ABD |
| Tüketim büyümesi, üçüncü çeyrekte biten yıl | yüzde 2,5 | ABD |
| Hane halkı net servetinde düşüş senaryosu | 3 trilyon dolar | ABD |
Meksika ekonomisi üçüncü çeyrekte daha yavaş bir tempoyla büyüdü
Cañas ile Torres, Meksika'nın üçüncü çeyrek GSYH'sinin öncü tahmine göre çeyreklik yüzde 0,9 büyüdüğünü, ikinci çeyrekteki yüzde 1,4'ün altında kaldığını aktarıyor. Hizmetler çeyreklik yüzde 1,1, mal üreten sektörler yüzde 0,8 büyüdü. Eylülde manşet enflasyon yıllık yüzde 3,5, çekirdek enflasyon yüzde 3,8 oldu. Meksika Merkez Bankası (Banxico) buna rağmen politika faizini 25 baz puan indirip yüzde 6,25'e çekti, çünkü ekonomik gevşekliğin sürmesini bekliyor. Dolar Ekim'de ortalama 18,4 pesoydu, Eylül'de 17,3 pesoydu.
| GSYH büyümesi, çeyreklik | yüzde 0,9 | Meksika, 2026 üçüncü çeyrek |
| Manşet enflasyon, yıllık | yüzde 3,5 | Meksika, Eylül |
| Banxico politika faizi | yüzde 6,25 | Meksika, Kasım |
| İşsizlik oranı | yüzde 2,6 | Meksika, Eylül, resmî sektör |
Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı'ndan Avrupa Parlamentosu üyeleri Eero Heinäluoma ve Jonás Fernández'e yapay zekâ finansmanı üzerine mektup
Lagarde, Avrupa Parlamentosu üyeleri Heinäluoma ile Fernández'in yapay zekâ finansmanı sorularını yanıtlıyor. ECB analizine göre büyük bulut ve yapay zekâ altyapısı şirketlerinin avro tahvil ihraçları AB hükümetlerinin borçlanma maliyetine belirgin yansımadı, yalnızca şirketlerin kendi maliyetini artırdı. Mektup bilanço dışı kiralama taahhütlerini, karşılıklı sahiplik ve taahhüde dayanan döngüsel finansmanı ve özel sermaye ile özel kredinin artan payını sayıyor. Piyasa analistleri S&P 500 teknoloji endeksinde hisse başına kârın önümüzdeki 3-5 yılda yıllık yaklaşık yüzde 45 büyümesini bekliyor. Gelirler bu beklentinin altında kalırsa hisse değerlemeleri baskı görebilir. Avro alanının yapay zekâ borcuna maruziyeti şimdilik düşük.
| Hane halkı tasarrufu | yaklaşık 1,4 trilyon euro | AB, yıllık |
| Teknoloji endeksinde hisse başına kâr beklentisi | yıllık yaklaşık yüzde 45 | ABD, S&P 500, 3-5 yıl |
Yapay zekânın işlerimizi alması bekleniyordu. Şimdilik kanıtlar karışık
Casselman, ABD'nin Ekim istihdam verisinden yapay zekânın iş gücü piyasasına etkisini arıyor. Muhasebe, hukuk ve finans gibi beyaz yakalı sektörler Ekim'de çoğunlukla istihdam ekledi, ama bu sektörlerde büyüme yıllardır zayıf. Bilgi sektörü 2022 sonundan beri istihdam kaybediyor. Ekonomistler bunun nedenleri arasında yüksek faizi ve pandemi sonrası talep kaymasını da sayıyor. Genç üniversite mezunlarında işsizlik yüksek. Veri merkezi inşaatı ve çip talebi istihdamı destekliyor, ara seçim sonrasında bu patlamanın sürüp sürmeyeceği belirsiz.
Küresel ofis: küreselleşmenin ön cephesi fabrikalardan ofislere kayıyor
Baldwin, küreselleşmenin ön cephesinin imalat değer zincirlerinden hizmet değer zincirlerine kaydığını savunuyor. İmalat zincirine "Global Factory", hizmet zincirine "Global Office" adını veriyor. Ara malı ticaretini gösteren ısı haritasında Factory zincirleri Çin etrafında kümelenmiş, Office zincirleri ABD merkezli bir yıldız biçiminde dağılmış. Gravite tahminlerinde, yani ticaretin ülke büyüklüğüne ve mesafeye göre açıklandığı modellerde, mesafe Office ihracatında daha az belirleyici. Saat dilimi farkı ise her bir saat için Office ihracatını yaklaşık yüzde 4 azaltıyor, Factory ihracatına etkisi yok. 2008-2022 arasında ihracata bağlı net istihdam artışının tamamı dijital hizmetlerde gerçekleşmiş. Hizmet ihracatı henüz imalatın tarihsel rolünü üstlenecek büyüklükte değil.
| Saat dilimi farkının Office ihracatına etkisi | saat başına yaklaşık yüzde 4 düşüş | dünya, gravite tahmini |
| Dijital hizmetlerin ihracata bağlı net istihdam artışındaki payı | yüzde 100 | dünya, 2008-2022 |
Büyük dil modeli bulgularının raf ömrü
Queen ile Zou, büyük dil modelleri hakkında yayımlanmış ve sık atıf alan 50 bulguyu, Temmuz 2024-Eylül 2026 arasında çıkan 20 modelde yeniden sınadı. Modeller sekiz geliştiriciden geliyor. Her bulgunun etkisinin modellerin çıkış tarihine göre nasıl değiştiğine eğri oturtup etkiyi "sona erdi", "zayıfladı", "sürüyor" ya da "güçlendi" diye sınıflandırdılar. 22 bulgu sona erdi, 17'si belirgin biçimde zayıfladı, 8'i sürdü, 3'ü güçlendi. Sona erenlerin çoğu sayma, uzun bağlam ve uydurma atıf gibi yetenek hataları. Sürenlerin çoğu dalkavukluk ve hakem olarak kullanılan modelin kendi cevabını tercih etmesi gibi yargı konuları. Bir bulgunun yayımlanmasından sona ermesine ortalama 15,7 ay geçiyor.
| Yeniden sınanan bulgu | 50 | 20 model, 8 geliştirici |
| Sona eren bulgu | 22 | yüzde 44 |
| Sona ermeye kadar geçen ortalama süre | 15,7 ay | yayından itibaren |
| İki yıl sonra tam güçte kalan pay | yüzde 31 | yayından itibaren |
Veri merkezleri: yer seçimi ve elektrik şebekesine yansıyan dış etkiler
Elhai ile Zhou, ABD'de veri merkezlerinin toptan elektrik fiyatına ve emisyona etkisini ölçüyor. Santral düzeyindeki veriden bölge bazlı arz eğrileri kurup bunları veri merkezlerinin yer seçimini anlatan yapısal bir modele yerleştiriyorlar. Geliştiriciler, arz eğrisi görece düz, yani ek talebin fiyatı az artırdığı bölgeleri seçiyor. 2025'te toptan fiyat, veri merkezleri olmasaydı olacağından megavatsaat başına yaklaşık 1,60 dolar yüksekti ve konut tüketicisine maliyet yılda yaklaşık 2,3 milyar dolardı. Veri merkezlerinin 2025 emisyonu yaklaşık 200 megaton karbondioksitti, yani 38 milyar dolarlık iklim hasarı. Tek bir eyalette uygulanan veri merkezi yasakları o eyalette fiyatı düşürüyor ama merkezleri dik arz eğrili ya da karbon yoğun yerlere iterek ülke genelinde maliyeti ve emisyonu artırabiliyor.
| Toptan elektrik fiyatına etki, megavatsaat başına | 1,60 dolar | ABD, 2025 |
| Konut tüketicisine maliyet, yıllık | 2,3 milyar dolar | ABD, 2025 |
| Emisyonun iklim hasarı | 38 milyar dolar | ABD, 2025 |
| Yasak önerilen ya da uygulanan eyalet | 16 | ABD, Eylül 2026 |
Bağımsız yapay zekâ ajanlarına sermaye sağlamak
Cowen ile Pearson, izlenebilir bir insana ya da kuruma bağlanamayan yapay zekâ ajanlarının sermaye sahibi olmasının kötü davranışı caydırıp caydırmayacağını tartışıyor. Karşılaştırma ölçütü bankalardaki sermaye şartı. Ödeme gücü olmayan bir borçlu, örneğin 10 milyon dolarlık zarar karşısında 10.000 dolarlık varlığı olan biri, bu yolla caydırılamıyor. Sermayelendirmenin işlemesi için ajanın kalıcı bir kimliği, paraya güçlü bir ilgisi ve varlıklarına ulaşabilen bir hukuk sistemi gerekiyor. Önerilen araçlar kriptografik tescil belgeleri, işlem gücü erişimine bağlı kayıt ve sigorta. Yazarlar yöntemin uyumlu ajanlara yarayacağını, kötü niyetlileri caydırmasının şüpheli olduğunu söylüyor.
| Örnek borçlunun varlığı | 10.000 dolar | 10 milyon dolarlık zarar karşısında |
Python ortamlarını venv ve pip yerine uv ile yönetmek
Metwalli, Python projelerinde bağımlılıkların birbirini bozması sorununa iki yöntemi yan yana koyarak bakıyor. İlkinde standart kütüphanedeki venv ile pip kullanılıyor, ortam oluşturma, etkinleştirme ve paketleri requirements.txt dosyasına yazma adımları elle yapılıyor. İkincisinde Astral'ın uv aracı ortam kurma, paket çözümleme, Python sürümü yönetimi ve kilit dosyası (uv.lock, paketlerin birebir sürümlerini kaydeden dosya) işini tek başına görüyor. Örnekte pandas ile kurulan bir hava durumu analizi projesi uv sync komutuyla başka makinede yeniden oluşturuluyor. Metwalli venv'in öğrenme ve küçük betikler için yeterli olduğunu, uv'ye geçişin önce denenmesi gerektiğini belirtiyor.
Zaman serisi analizi ve modellemesi için en iyi 7 Python kütüphanesi
Bala Priya C, zaman serisi analizi için yedi Python kütüphanesini işlevlerine göre sıralıyor. statsmodels klasik tahmin yöntemlerini (ARIMA, üstel düzleştirme, durağanlık testleri) kapsıyor. pmdarima uygun ARIMA derecesini otomatik arıyor, geliştirmesi ise yavaşlamış. sktime farklı model ailelerini tek arayüzde topluyor. Darts olasılıksal tahmin sunuyor ve çok sayıda seriyi aynı anda işliyor. stumpy matris profili adı verilen yöntemle etiketsiz örüntü ve aykırı gözlem buluyor. PyOD aykırı gözlem bulmak için 60'tan fazla algoritma, NeuralForecast 30'dan fazla sinir ağı mimarisi içeriyor.
| PyOD içindeki aykırı gözlem algoritması | 60'tan fazla | kütüphane |
| NeuralForecast içindeki sinir ağı mimarisi | 30'dan fazla | kütüphane |
| Karşılaştırılan Python kütüphanesi | 7 | zaman serisi |
Yapay zekâ ajanınıza nasıl bellek kazandırırsınız
Awan, OpenAI Agents SDK ve Mem0 (anlamsal arama yapan bellek servisi) ile oturum bittikten sonra da hatırlayan bir ajan kuruyor. Ajana bellekte arama ve bellek kaydetme olmak üzere iki araç veriliyor, sistem talimatı her cevaptan önce bellekte aramasını söylüyor. Testte ajan "Python ve uv tercih ediyorum" bilgisini sonraki soruda geri getiriyor. Aynı bellek Mem0'nun barındırılan MCP sunucusu (ajanların dış araçları çağırma protokolü) üzerinden OpenCode kodlama ajanına da bağlanıyor. Yazı kısa ve uzun süreli bellek ayrımını ve geri getirmenin bağlamı küçük tuttuğunu anlatıyor.
Ollama ve Python ile ilk çok araçlı yapay zekâ ajanınızı kurun
Reid, tek araç çağıran ajanı üç veritabanı aracı (müşteri bulma, sipariş listeleme, sipariş toplamı) kullanan bir döngüye çeviriyor. Ortam Python, SQLite ve Ollama üzerinden çalışan yerel qwen3.5:4b modeli. Model her sonuca bakıp bir sonraki aracı seçiyor, döngü sekiz turda kesiliyor ki ajan takılırsa sonsuza dek dönmesin. Genel bir SQL aracı yerine dar araçlar öneriliyor. Yazı belirsiz müşteri adı ve ortalama hesabı gibi zayıf noktaları ve doğruluk testini anlatıyor.
| Döngü tur sınırı | 8 | takılma sigortası |
| Örnek veritabanı | 2 müşteri, 4 sipariş | SQLite |
| Örnekteki en büyük sipariş | 284,49 sterlin | 2 ürün |
Python yapay zekâ ajanınıza tek bir JSON dosyasıyla kalıcı bellek verin
Javed, üç Python sınıfıyla bellekli ve araçlı basit bir ajan kuruyor. AgentMemory sınıfı konuşmaları zaman damgasıyla memory.json dosyasına yazıp son beş girdiyi geri çağırıyor. Tools sınıfı bir hesap makinesi ile sabit bir sözlükten yanıt veren sahte bir web arama aracı içeriyor. AIAgent sınıfı OpenRouter üzerinden gpt-4.1-mini modelini çağırıyor ve model "TOOL:ad:girdi" biçiminde yanıtlarsa aracı çalıştırıyor. Çalıştırma örneğinde ajan kullanıcının adını ve kızının yaşını yeniden başlatmadan sonra hatırlıyor.
| Geri çağrılan son konuşma girdisi | 5 | varsayılan sınır |
| Yanıt üst sınırı | 500 metin parçacığı | max_tokens ayarı |
| Sınıf sayısı | 3 | bellek, araçlar, ajan |
Yapay zekâ benimsemesi, performansı ve yatırım getirisi 12 göstergeyle nasıl ölçülür
Hu, kurumsal yapay zekâ dönüşümü deneyimine dayanarak yatırımları üç düzeyde ölçmeyi öneriyor. Bunlar benimseme ve kullanım, operasyonel performans, iş değeri ve yatırım getirisi. Her birinde dört gösterge var. McKinsey anketinde bireysel verimlilik artışı bildirenlerin oranı yüzde 80, şirketin faiz, vergi ve amortisman öncesi kârında olumlu etki bildirenlerin oranı yüzde 37. Varsayımsal örnekte 50 çalışan haftada 5 saat kazanıyor, saat başı işgücü maliyeti 65 dolar, değer gerçekleşme oranı, yani kazanılan zamanın gerçekten paraya dönen payı, yüzde 50, ilk yıl yapay zekâ maliyeti 110.000 dolar. Yıllık kapasite değeri, yani kazanılan saatlerin parasal karşılığı, yılda 48 hafta üzerinden 780.000 dolar, tahmini finansal fayda 390.000 dolar, net fayda 280.000 dolar, ilk yıl yatırım getirisi yüzde 255.
| İlk yıl yatırım getirisi | yüzde 255 | varsayımsal örnek |
| Yıllık kapasite değeri | 780.000 dolar | 50 çalışan, haftada 5 saat |
| Net fayda | 280.000 dolar | ilk yıl |
| Kâra olumlu etki bildirenler | yüzde 37 | McKinsey anketi |
Samsung'un devasa yeni yarı iletken merkezine bir ziyaret
Kim, Güney Kore'nin Pyeongtaek kentindeki Samsung yarı iletken kampüsünü ve çalışanların günlük yaşamını anlatıyor. Üretken yapay zekâ modellerinin ihtiyaç duyduğu bellek çiplerine talep arttığı için üç fabrika 24 saat çalışıyor, dördüncüsü devreye giriyor. Beşincinin inşaatı 2024'teki bellek talebi düşüşünde durdurulmuş, şimdi yeniden başladı. Samsung bellek talebinin 2028'e kadar artacağını öngörüyor ve yüksek bant genişlikli bellekte SK Hynix'e kaptırdığı yeri geri almaya çalışıyor.
| 24 saat çalışan fabrika | 3 | Güney Kore, Pyeongtaek |
| Devreye giren fabrika | 1 | Güney Kore, dördüncü |
| Talep artışı öngörüsünün ufku | 2028 | Samsung |
İnsansı bir robotun evimi temizlemesini izledim. Geleceğin tadı gibiydi.
Huckins, San Francisco'daki Tau Robotics girişiminin insansı temizlik robotunu gazeteci olduğunu söylemeden evine çağırıyor. Robotlar uzaktan insanlarca yönetiliyor, toplanan veri gelecekteki özerk modelleri eğitmek için kullanılıyor ve fiyatların düşük olmasının nedeni bu. Bir robotla bir saatlik temizlik 30 dolar, iki robotla haftalık temizlik 60 dolar. İlk ziyaret merdivendeki sorun ve operatörün ekipmanının aşırı ısınması yüzünden kötü geçiyor, robotlar erken ayrılıyor. Şirket ziyareti bedelsiz yapıp yenisini ücretsiz sunuyor. İkinci ziyaret daha iyi geçiyor. Kurucu ortak Cornelia Weinzierl temizliği çalışan devrinin yüksek olduğu zor bir iş olarak tanımlıyor.
| Bir robotla bir saatlik temizlik | 30 dolar | ABD, San Francisco |
| İki robotla haftalık temizlik | 60 dolar | ABD, San Francisco |
Eylemciler Microsoft'un Amsterdam'daki veri merkezi şantiyesine girdi
Niranjan, Hollandalı doğrudan eylem grubu Geef Tegengas'ın Amsterdam Westpoort'ta inşa edilen Microsoft veri merkezinin şantiyesine girdiğini aktarıyor. Üyeler vinçe çıktı, polisle çatıştı ve bir polis hafif yaralandı. 100'den fazla grubun katıldığı "Stop Dirty Data Centres" kampanyası Avrupa genelinde veri merkezlerine moratoryum, yani yeni kurulumlara ara verilmesini istiyor. Bristol, Berlin, Varşova ve Zagreb'de küçük gösteriler yapıldı. Yazı ABD ara seçimlerinde oylamaya sunulan veri merkezi moratoryumlarının neredeyse hepsinin kabul edildiğini de anıyor.
| Kampanyaya katılan grup | 100'den fazla | Avrupa |
| Yaralanan polis | 1 | Hollanda, Amsterdam |
ABD'de üç kişi yapay zekâyla şirket başkanlarının kimliğine bürünüp milyonlarca dolar çalmakla suçlandı
Bhuiyan, ABD Adalet Bakanlığı'nın New York Güney Bölgesi savcılığının üç yabancı uyruklu kişiyi yapay zekâyla şirket yöneticilerinin ve avukatların ses ve görüntüsünü taklit etmekle suçladığını aktarıyor. Sanıklar çalışanlara para transfer ettirip parayı kripto paraya çevirmiş. İddianameye göre 2024-2026 arasında dünya genelinde şirketlerden 129 milyon dolardan fazla çalındı. Mağdurlar arasında yaklaşık 5 milyon dolar kaybeden bir Missouri hastane sistemi, yaklaşık 2,7 milyon dolar kaybeden bir Rhode Island bankası, 4,6 milyon dolardan fazla kaybeden bir Massachusetts yatırım fonu ve 11 milyon dolardan fazla kaybeden bir Birleşik Krallık teknoloji şirketi var. İki sanık İspanya'da, biri Birleşik Krallık'ta yakalandı.
| Çalınan toplam tutar | 129 milyon dolardan fazla | dünya geneli, 2024-2026 |
| Birleşik Krallık teknoloji şirketinin kaybı | 11 milyon dolardan fazla | Birleşik Krallık |
| Missouri hastane sisteminin kaybı | yaklaşık 5 milyon dolar | ABD |
| Sanık | 3 | ABD savcılığı |
Ne uğruna inşa edeceksin: Matthew Botvinick
Yale Hukuk Fakültesi'nde kıdemli araştırmacı olan Botvinick, "AI and Political Freedom" kitabına dayanarak yapay zekânın demokrasiye etkisinin niteliksel değil niceliksel olduğunu savunuyor, yani eski kırılganlıklar büyüyor. Üç risk sayıyor. Bunlar işgücü kaybından doğan popülizm, olağanüstü hal gerekçesi olabilecek ulusal güvenlik krizleri ve iç gözetim. Çin'in gözetim araç setinin ihracından endişeli. İşlerin ortadan kalktığı bir gelecekte emek vergisine dayalı hesap verebilirliğin yitirileceğini, petrol devletlerindeki "siyasi kaynak laneti"ne benzer bir tablo oluşacağını öngörüyor. Çıkış olarak "ölçekte Atina" öneriyor, yani yapay zekâyla büyütülmüş yurttaş meclisleri. Stanford Deliberative Democracy Lab binlerce kişilik meclisler kuruyor.
Sizin kitap incelemeniz: Sözlülük ve Yazılılık
Astral Codex Ten kitap incelemesi yarışmasının bir okur yazısı, Walter Ong'un 1982 tarihli "Orality and Literacy" kitabını özetliyor. Yazının olmadığı kültürlerde bilgi insan belleğinde taşındığı için anlatılar ritimli, kalıplı ve somuttu, örneğin Homeros'un gemi listesi ve İncil'deki soy zincirleri. Yazar ekranda sürekli kaydırmayı "dijital sözlülük" diye adlandırıyor ve bunun eski sözlülükten farkının kalıcılık olduğunu söylüyor. Okuryazarlığı korumak için yazının konuşmaya çevrilemeyen biçimlerini, yani tabloyu, denklemi, kodu ve tipografik oyunu çoğaltmayı öneriyor. İnternetteki yazının yüzde 99'unun düz metin ve resim olduğunu tahmin ediyor.
| Tablo biçiminin yaşı | 4.000 yıldan fazla | yazarın aktardığı |
| İnternet yazısında düz metin ve resim payı | yüzde 99 | yazarın tahmini |
Garip bir kuantum teoremi Einstein'ın gerçeklik anlayışını öldürdü
Wood, Einstein'ın "nesnelerin gözlemden bağımsız özellikleri vardır" görüşünü sınırlayan üç teoremi anlatıyor. Einstein, Podolsky ve Rosen'ın 1935 makalesi önce, Bell teoremi 1964'te geldi. Bell, dünyanın hem gerçek hem yerel, yani etkilerin ışıktan hızlı yayılmadığı bir yer olamayacağını gösterdi. 2012'de Pusey, Barrett ve Rudolph'un teoremi, dalga fonksiyonunun, yani bir sistemin durumunu anlatan matematiksel nesnenin, gerçek olmadıkça hiçbir şeyin gerçek olamayacağını söyledi. Wood teoremi bir kart oyunu benzetmesiyle açıklıyor. Geriye iki yol kalıyor. Biri dünyanın gerçek ama tuhaf olduğunu kabul etmek (Bohm mekaniği), diğeri nesnel gerçekliği bırakmak (QBizm). Geçen sonbaharda bir Cambridge ekibi bu oyunu IBM kuantum bilgisayarında beş kartla oynadı.
Göksel baş belası
Jow, astrofizikte "rahatsız edici etken" diye anılan şeyleri, yani araştırmacının asıl ilgilendiği ölçümün önüne geçen toz gibi etkenleri, bilimsel önceliklerin nasıl belirlendiğine bağlıyor. Yazara göre "büyük sorular" hiyerarşisi tarihsel bir rastlantı. ABD Kongresi 1993'te Süper Çarpıştırıcı projesini iptal edince parçacık fizikçileri gökyüzüne yöneldi. Hubble gerilimi, yani evrenin genişleme hızının iki ölçüm yönteminde farklı çıkması, vitrinlerde "kriz" diye anılırken çalışan astrofizikçilerin çoğu kayıtsız. Jow iş başvurularında ve dergilerde çalışmaların büyük sorulara bağlanmasının beklendiğini söylüyor.
Bildiğimiz halde sohbet botlarına kişilik atfediyoruz
French, Mainz'daki Johannes Gutenberg Üniversitesi'nden Körner ve ekibinin Scientific Reports'ta yayımlanan çalışmasını aktarıyor. Araştırmacılar 70 insana ve yedi sohbet botuna kişilik anketleri verdi, hepsine kısa bir Almanca kendini tanıtma metni de yazdırdı. Metinleri 10 insan ve 6 bot okuyup yazarın kişiliğini değerlendirdi ve insan mı makine mi olduğunu tahmin etti. Botlar kendilerini insanlardan daha uyumlu, daha sorumlu ve duygusal bakımdan daha dengeli tanımladı. İnsan değerlendiriciler yapay zekâ metnini yaklaşık yüzde 83, bot değerlendiriciler yüzde 67 doğrulukla ayırdı. Metinler uzunluk bakımından eşitlenince insanların başarısı düştü.
| İnsan değerlendiricinin ayırt etme doğruluğu | yüzde 83 | Almanya, kısa kendini tanıtma metinleri |
| Bot değerlendiricinin ayırt etme doğruluğu | yüzde 67 | Almanya, aynı metinler |
| Ankete katılan insan | 70 | Almanya |
| Ankete katılan sohbet botu | 7 | Almanya |
İsveç ev ve apartmanları Lego setleri gibi yapıyor. ABD neden yapmıyor?
Bolotnikova, İsveç'te yeni müstakil evlerin yaklaşık yüzde 90'ının prefabrik ahşap sistemle, yeni apartman dairelerinin yüzde 43'ünün tamamen prefabrik çerçeveyle yapıldığını aktarıyor. Belirleyici olanın fabrikalardan çok yapı yönetmelikleri olduğunu söylüyor. İsveç malzeme dayatmayan, sonuç ölçütlü bir ulusal yönetmelik kullanıyor. ABD'de ise 20.000'den fazla yerel yetki alanı ve belirli malzemeyi şart koşan yönetmelikler var. ABD Konut ve Kentsel Gelişme Bakanlığı'nın (HUD) yönetmeliğine göre üretilen fabrika evleri tek aileli inşaatın yaklaşık yüzde 10'unu, modüler ya da panelli prefabrik konutlar yaklaşık yüzde 3'ünü oluşturuyor.
| Prefabrik ahşap müstakil ev payı | yaklaşık yüzde 90 | İsveç |
| Tam prefabrik çerçeveli yeni daire payı | yüzde 43 | İsveç |
| Yerel yönetmelik yetki alanı | 20.000'den fazla | ABD |
| Fabrika evlerinin tek aileli inşaattaki payı | yaklaşık yüzde 10 | ABD, HUD yönetmeliğine göre |
Biyolojide "yeni kontrol düğmeleri" yaratmak üzerine
Mahajan, biyolojinin mühendislikle yönetilmesinin zor olmasının nedenini fizik yasalarında değil evrimsel geçmişte arıyor. Terapileri daha hassas ayarlamak için üç "kontrol düğmesi" yaklaşımını tarıyor. Birincisi DREADD ve SynNotch gibi sentetik hücre reseptörleri. İkincisi ses, ısı ya da manyetik alanla açılan fiziksel sensörler. Üçüncüsü canlı hücrede başka tepkimeleri bozmadan çalışan biyoortogonal kimya ve ilaç öncülleri. İkinci yaklaşıma örnek olarak 2020 tarihli bir ısıyla çalışan düzenek 40-42 °C'de 15-30 dakikalık ısı darbesiyle gen ifadesini 60 kattan fazla artırdı. Manyetik yöntemin bulguları ise 2020'de tekrarlanamadı.
| Isı darbesi sıcaklığı | 40-42 °C | termogenetik, 2020 makalesi |
| Gen ifadesindeki artış | 60 kattan fazla | 15-30 dakikalık ısı darbesi |
San Marino üzerine notlar
Lakeman, San Marino'daki üç günlük ziyaretini ve ülkenin tarihini anlatıyor. Bağımsızlığı diplomasiye, ele geçirilmeye değmeyecek kadar küçük görünmeye ve şansa bağlıyor. 13 işgal ya da işgal girişimini, oligarşiye kayışı, İkinci Dünya Savaşı'nda yaklaşık 100.000 mültecinin ağırlanmasını ve savaştan sonra komünistlerin seçimle gelmesini ele alıyor. İktisat tarihi açısından 1949'daki kumarhane girişimi, 800 milyon İtalyan lirası yatırım ve günde 1 milyon İtalyan lirası beklenen gelirle öne sürülmüş. 1957 anayasa krizi de anlatılıyor. Ülkenin nüfusu 33.500, 2025'te nominal GSYH'si 2,25 milyar dolar.
| Nüfus | 33.500 | San Marino |
| Nominal GSYH | 2,25 milyar dolar | San Marino, 2025 |
| Kişi başı nominal GSYH | 65.543 dolar | San Marino, 2025 |
| Savaşta ağırlanan mülteci | yaklaşık 100.000 | San Marino, 1944 |
Gökbilimciler Dokuzuncu Gezegen'i gördü mü?
Uluslararası bir ekip, 1980'lerdeki IRAS ve 2006-2007'deki Japon AKARI uydularının kızılötesi verilerini karşılaştırdı. Yüz binlerce nesne arasında iki veri setinde farklı yerde görünen, uygun parlaklık ve hareket miktarına sahip tek bir aday buldu. Yazı adayın Dokuzuncu Gezegen olma ihtimalinin zayıf olduğunu anlatıyor. İki veri setindeki iki konum yörüngeyi vermiyor ve aday yanlış pozitif olabilir. Brown ile Batygin'in modeli 15-20 derecelik yörünge eğimi gerektirirken adayın eğimi 120 derece.
| Yüz binlerce nesne arasından çıkan aday | 1 | IRAS ve AKARI karşılaştırması |
| Adayın yörünge eğimi | 120 derece | model 15-20 derece gerektiriyor |
Bilim insanları 115 milyon yıl dayanan dinozor kanı buldu
Curtin Üniversitesi'nin önderlik ettiği uluslararası ekip, Kuzeydoğu Brezilya'dan çıkan etçil theropod Aratasaurus museunacionali'nin 115 milyon yıllık uzuv kemiklerinde damar kanalları içinde mineralleşmiş alyuvarlar buldu. Kimyasal analiz hemoglobinin parçası olan "hem" moleküllerini ve kolajenle ilişkili amino asitleri gösterdi. Bulgu PNAS dergisinde yayımlandı. Kalıntıların korunmasında hausmannit minerali rol oynamış görünüyor, hayvan oksijensiz ve mikrop bakımından zengin bir ortamda hızla gömülmüş. Çalışmanın lideri Grice hemoglobinin milyonlarca yıl boyunca dayanamayacağı varsayımının sarsıldığını söylüyor.
| Fosilin yaşı | 115 milyon yıl | Brezilya, Aratasaurus |
NOM4D programı uzayda otomatik montajı gösterdi
DARPA'nın NOM4D programı Caltech ile uzayda yapıların otomatik montajını ilk kez gösterdi. Yörüngedeki Caltech yükü basit bir portal robotla kompozit kafes elemanlarını özel eklemlerle birleştirirken ince yansıtıcı bir ağı açtı. Program yöneticisi Detor yaklaşımın uzay antenleri gibi yüzlerce metre ile kilometre ölçeğindeki yapılara olanak verebileceğini söylüyor. Fikirden fırlatılmış prototipe 15 ay geçti, yük SpaceX Transporter-16 ile Mart sonunda fırlatıldı.
| Fikirden fırlatılmış prototipe geçen süre | 15 ay | ABD, DARPA programı |
| Portal robotun doğrusal hareket ekseni | 3 | yörüngedeki Caltech yükü |
Bu beyin değişikliği tilkileri evcil köpek gibi davranır hale getirebiliyor
Cornell Üniversitesi'nden Markenscoff-Papadimitriou'nun ekibi, 1959'da başlayan evcilleştirilmiş gümüş tilki deneyinden uysal, saldırgan ve yabani tilkilerin beyinlerini karşılaştırdı. Odak, saldırganlıkla ilişkilendirilen ventromedial hipotalamus adlı beyin bölgesiydi. Uysal tilkilerde östrojen reseptörü alfa taşıyan nöronlar saldırgan ve yabani tilkilerdekinden belirgin biçimde azdı. Sonuç 2 Kasım'da Current Biology dergisinde yayımlandı. Cheryl Rosenfeld'e göre bulgu başka türlerde de davranışı hormon ya da reseptör profili üzerinden değiştirme olasılığını gösteriyor.