200 kayıt tarandı
Önce bunlar
Nasdaq düzeltmesi
Chinn, 2 Kasım 2026 kapanışında ABD hisse endekleri için kısa bir güncelleme veriyor. Nasdaq önceki zirveden yüzde 10, S&P 500 yüzde 4 aşağıda. Bloomberg haberine göre Nasdaq 100 endeksi günü yüzde 1,4 düşüşle kapatıp düzeltme bölgesine girdi. Düzeltme, bir endeksin son zirvesinden yüzde 10 değer kaybetmesi demek. Philadelphia Yarı İletken Endeksi günde yüzde 3,4 geriledi, petrol ise ABD'nin İran ile barış görüşmelerinde ilerleme sinyali vermesiyle düştü.
| Nasdaq'ın zirveden düşüşü | yüzde 10 | ABD, 2 Kasım kapanışı |
| S&P 500'ün zirveden düşüşü | yüzde 4 | ABD, 2 Kasım kapanışı |
| Nasdaq 100 günlük düşüşü | yüzde 1,4 | ABD, 2 Kasım |
| Yarı iletken endeksi cuma günkü düşüşü | yüzde 7,2 | ABD, cuma |
Yatırımcılar rekor 6,3 milyar dolarlık saldırının ardından Binance'ten milyarlarca dolar çekiyor
Almeida'nın haberine göre kripto borsası Binance perşembe günü müşteri hesaplarından 6,3 milyar dolar kaybetti ve FBI saldırıyı Kuzey Kore bağlantılı TraderTraitor grubuna bağladı. Çekimler pazar günü aşamalı olarak yeniden açıldı. Pazar öğleden sonrasına kadar 4,6 milyar dolar çekim ve 1 milyar dolar yatırım işlendi. Şirket çalınan tutara denk varlıkların yüzde 90'ını yeniden satın aldığını söylüyor ve kalan yüzde 10'u da karşılayacağını belirtiyor. Bitcoin saldırı sonrası yaklaşık yüzde 5 düştü.
| Çalınan tutar | 6,3 milyar dolar | Binance |
| Net çıkış, pazar öğleden sonrasına kadar | yaklaşık 3,6 milyar dolar | Binance |
| Net çıkışın yönetilen varlığa oranı | yüzde 2,1 | toplam 171 milyar dolar |
| Geri alınan pay | yüzde 90 | çalınan tutarın |
Yapay zekâya aşırı bağımlı bir ekonomi mi?
Invictus, ABD büyümesinin ne kadar geniş tabanlı olduğunu 1995-1999 genişlemesini son sekiz çeyrekle (2024 son çeyrek ile 2026 üçüncü çeyrek arası) karşılaştırarak ölçüyor. Veri, ABD Ekonomik Analiz Bürosu'nun GSYH katkı tabloları. Bilgi işleme ekipmanı ile yazılım yatırımı dışındaki ekonominin büyümeye katkısı 1995-1999'da 3,49 puan, son sekiz çeyrekte 1,53 puan. Yazar bunu çöküş tahmini olarak sunmuyor, yatırım döngüsü dönerse etkinin büyük olabileceğini söylüyor.
| Ortalama reel GSYH büyümesi, 1995-1999 | yüzde 4,17 | ABD, yıllıklandırılmış |
| Ortalama reel GSYH büyümesi, son sekiz çeyrek | yüzde 2,34 | ABD, yıllıklandırılmış |
| Bilgi işleme ekipmanı ve yazılımın büyümedeki payı, 1995-1999 | yaklaşık yüzde 16 | ABD |
| Bilgi işleme ekipmanı ve yazılımın büyümedeki payı, son sekiz çeyrek | yüzde 35 | ABD |
| Teknoloji dışı ekonominin katkısındaki düşüş | yaklaşık yüzde 56 | ABD |
Bugünkü satış dalgasının ardından 7 şaşırtıcı piyasa verisi
Ritholtz, ABD hisse senetlerinde sert düşüş gününün ardından yılbaşından bu yana yedi gözlem derliyor. Intel bir günde yüzde 29,4 değer kaybetti, bu 1974'ten beri en sert düşüş. Enerji sektörü fonu IYE yılbaşından beri yüzde 55,3 kazandı. Eşit ağırlıklı S&P 500 (RSP), piyasa değeri ağırlıklı S&P 500'ün yılbaşından beri 3 puandan fazla önünde. 13 Ağustos ile 6 Ekim'deki rekor zirveler arasında piyasa değeri ağırlıklı S&P 500 yüzde 0,26 getirirken medyan hisse yüzde 6,36 kaybetti.
| Intel'in tek günlük düşüşü | yüzde 29,4 | ABD |
| iShares ABD enerji fonunun yılbaşından beri getirisi | yüzde 55,3 | ABD |
| S&P 500'ün yılbaşından beri getirisi | yüzde 10,7 | ABD |
| Russell 2000 küçük şirket endeksinin yılbaşından beri getirisi | yüzde 15,2 | ABD |
| S&P 500'ün 2026'daki rekor kapanış sayısı | 28 | ABD, 2025'te 39 |
Küresel tahvillerin yüzde 80'inden fazlası artık yüzde 4'ün üzerinde getiri sağlıyor
Kısa not, BlackRock Investment Institute'un 19 Ekim 2026 tarihli haftalık yorumundaki bir grafiğe dayanıyor. BlackRock'ın seçtiği küresel tahvil evreninde getirisi yüzde 4'ün üzerinde olan tahvillerin payı yüzde 80'i aşıyor. Beş yıl önce bu pay yüzde 6,3'tü. Grafik 2000'den 2026'ya payı izliyor.
| Getirisi yüzde 4'ün üzerindeki tahvillerin payı | yüzde 80'den fazla | küresel, BlackRock evreni |
| Beş yıl önceki pay | yüzde 6,3 | küresel, aynı evren |
Fed'deki karışıklığı sorgulamak
Eski Fed ekonomisti Sahm, Başkan Warsh döneminde Fed iletişiminin karıştığını savunuyor. Önceki tavsiyesini revize ediyor ve basın toplantısı, tutanaklar ile bildiri yerine New York Fed Başkanı Williams'ı izlemeyi öneriyor. Richmond Fed'den Barkin'in Eylül için 'kademeli yaklaşım' demesinin Eylül belgeleriyle örtüşmediğini gösteriyor. Ekim toplantısında Fed politika faizini yüzde 3,75-4'te 10'a 2 oyla sabit tuttu, Cook ile Hammack çeyrek puanlık artıştan yana oy kullandı.
| Fed'in Ekim oylaması | 10'a 2 | ABD, faiz yüzde 3,75-4'te sabit |
| Sahm'ın beklediği Aralık artışı | 0,25 puan | ABD, politika faizi |
Bankacılık denetçileri batan bankalarla nasıl başa çıkıyor?
Correia, Luck ile Verner, ABD'de 2000-2023 arasındaki bütün ticari banka incelemelerine dayanan bir New York Fed çalışmasını özetliyor. Bankaların kapanması piyasa baskısından çok denetçi kararı. Denetçiler kapatma kararını defter değeri özkaynağına göre veriyor, yerinde incelemeler ise bankaları zararları tanımaya zorlayarak bu veriyi kendileri üretiyor. 2008 krizinde denetçilerin bankalara yarı rastgele atandığı doğal deney, daha sıkı denetimin mevduat sigortası kurumu FDIC'in çözüm maliyetini düşürdüğünü ama kısa vadede krediyi azalttığını gösteriyor. Özkaynak/varlık oranı, bankanın varlıklarının ne kadarını kendi sermayesiyle finanse ettiğini gösteriyor.
| 2000'den beri ticari banka iflası | 557 | ABD, 28'i cuma dışı bir günde |
| Özkaynak/varlık oranı yüzde 2'nin altındaki bankanın bir yıl içinde batma olasılığı | yaklaşık yüzde 70 | ABD |
| Batmadan önceki beş yılda özkaynak/varlık oranındaki düşüş | 8 puan | ABD, yaklaşık 3 puanı raporlama revizyonlarından |
Merkez bankaları ile merkezi karşı taraflar arasındaki ilişkide yenilik
Schulhofer-Wohl, Chicago Fed'in finansal piyasalar konferansındaki konuşmasında merkezi karşı tarafların merkez bankalarıyla ilişkisini ele alıyor. Merkezi karşı taraf, alıcı ile satıcı arasına girip işlemi garanti eden kuruluş. Konuşmacıya göre kredi, piyasa ve işletme riskinin çoğu sonunda likidite riskine dönüşüyor. Repo, tahvil karşılığı kısa vadeli borçlanma demek. ABD, Avrupa Merkez Bankası ve Birleşik Krallık'taki uygulamalar karşılaştırılıyor. Görüşler konuşmacıya ait.
| Eurex'in merkezi takaslı repo piyasasına katılan merkez bankası | 6 | Avrupa, ECB en son katılan |
| ABD Hazine nakit işlemlerinde takas zorunluluğu | 2026 sonu | ABD, SEC kuralı |
| ABD Hazine repo işlemlerinde takas zorunluluğu | 2027 ortası | ABD, SEC kuralı |
El Niño'nun ABD ekonomisine etkisi
Ardren, Graf ile Roth Tran, 1950'lerden bu yana yaşanan El Niño dönemlerinin ABD enflasyonuna ve istihdamına etkisini tahmin ediyor. Yöntem yerel projeksiyonlar, yani bir şokun sonraki aylardaki etkisini adım adım tahmin eden regresyon. Veri, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) deniz sıcaklığı endeksi ile ABD'nin kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksi ve tarım dışı istihdam serileri. Geçmiş etkiler, şu anki çok güçlü El Niño'nun büyüklüğüne doğrusal olarak orantılanıyor. Yazarlar sonucu 2027 için bir enflasyon riski olarak sunuyor.
| El Niño'nun Nisan-Temmuz 2026'da PCE fiyat düzeyine katkısı | yaklaşık 0,3 puan | ABD |
| El Niño'yu La Niña izlerse 2027'de PCE fiyatlarında net artış | 1 puan | ABD |
| Örnekteki El Niño olayı | 22 | ABD, 1950'ler sonrası, 4'ü çok güçlü |
Ryanair, yakıt maliyetleri fırlarken maaş dondurma nedeniyle sendikalarla karşı karşıya
Sweney'in haberine göre Avrupa'nın en büyük düşük maliyetli havayolu Ryanair, Orta Doğu çatışmasının yükselttiği yakıt maliyetine karşı maaş dondurma, uçuşlarda kabin ekibini azaltma ve yapay zekâ kullanımını artırma seçeneklerini değerlendiriyor. Şirket Mart 2028'de biten mali yılda yakıt faturasının yaklaşık 2 milyar euro artmasını bekliyor. Eylül'de biten çeyrekte vergi sonrası kâr bir önceki yıla göre yüzde 6 düşüşle 1,61 milyar euro oldu.
| Yakıt faturasındaki artış | yaklaşık 2 milyar euro | Ryanair, Mart 2028'de biten mali yıl |
| Avrupa kısa mesafe bilet fiyatı artışı beklentisi | yüzde 20'ye kadar | Ryanair |
| Petrol fiyatı | yaklaşık 110 dolar | varil başına, pazartesi |
Decker, 2018 Nobel İktisat Ödülü sahibi William Nordhaus'un ölümü vesilesiyle kariyerini ele alıyor. Yazı Nordhaus'un 1973'te Forrester'ın World Dynamics çalışmasına yönelttiği eleştiriyle başlıyor, ardından iklim iktisadındaki DICE modelini ve iskonto oranı seçiminin sonuçları nasıl belirlediğini anlatıyor. İskonto oranı, gelecekteki zararın bugün ne kadar az ağırlık taşıdığını belirliyor. Nordhaus yıllık yaklaşık yüzde 1,5 oranı kullanırken Stern Raporu yüzde 0,1 kullanmış.
| Nordhaus'un iskonto oranı | yüzde 1,5 | yıllık |
| Stern Raporu'nun iskonto oranı | yüzde 0,1 | yıllık |
| Nordhaus'un karbon fiyatı | 30 dolar | ton başına |
| Stern Raporu'nun karbon fiyatı | 250 dolar | ton başına |
Ücretsiz okul yemeği, kredi erişimi ve hane halkı borcu
Pitts, ABD'de okulların başvuru ve gelir testi olmadan her öğrenciye ücretsiz yemek verdiği Topluluk Uygunluk Programı'nın hane halkı finansına etkisini inceliyor. Programın okullara kademeli yayılması, New York Fed ile Equifax'ın üç aylık bireysel kredi kayıtlarıyla birleştiriliyor. Programın gelişi kredi erişimini, özellikle döner krediyi, kalıcı biçimde artırıyor. Equifax risk puanı neredeyse değişmiyor. Etki, daha önce uygun öğrenci oranı düşük olan yerlerde en büyük.
ECB'nin bankacılık dışı kuruluşlara bakışı: makine öğrenmesine dayalı bir yaklaşım
Dalloul ile Tiza Mimun, ECB'nin 1998-2025 konuşmalarında bankacılık dışı finansal aracılara (fonlar, sigorta ve emeklilik kuruluşları) nasıl baktığını ölçen bir algı endeksi kuruyor. Elle etiketlenen cümlelerle ince ayar yapılan Llama3-8B dil modeli, her cümlenin tonunu olumlu, olumsuz ya da nötr olarak sınıflıyor. Modelin başarısını özetleyen F1 ölçüsü (0 ile 1 arasında) hazır sürümde 0,26, ince ayardan sonra 0,70. Endeks 2008 krizinden sonra ağırlıklı olarak olumsuz. Olumsuz ton likidite, borçla pozisyon büyütme ve veri eksikliğiyle, olumlu ton finansal yenilik ve piyasa bütünleşmesiyle ilişkili.
| Elle etiketlenen cümle | 4.000 | ECB konuşmaları, 1.300'ü bankacılık dışı sektöre ait |
| Taranan cümle | yaklaşık 300.000 | 1998-2025 |
| İnce ayarlı modelin F1 değeri | 0,70 | cümle düzeyi |
Kredi riski: gerçekte neyi ölçüyoruz?
Jumbong, Basel çerçevesinde kredi riski modelleyicisinin işini 250.000 euroluk varsayımsal bir konut kredisi üzerinden anlatıyor. Üç parametre kullanıyor, bunlar temerrüt olasılığı, temerrüt halinde kayıp oranı ve temerrüt anındaki maruziyet. Beklenen kayıp bunların çarpımı. Temerrüt olasılığı tahmini dört adımda yapılıyor ve lojistik regresyonla risk sınıfları kuruluyor. Ardından doğrulama, izleme ve düzenleyici sermayeye geçiş anlatılıyor. Sayısal örnekler yalnızca açıklama amaçlı.
| Temerrüt olasılığı | yüzde 2 | varsayımsal kredi |
| Temerrüt halinde kayıp oranı | yüzde 40 | varsayımsal kredi |
| Beklenen kayıp | 2.000 euro | 250.000 euroluk kredi |
| Asgari sermaye gereksinimi | risk ağırlıklı varlıkların yüzde 8'i | Basel, tampon öncesi |
Farkların farkı yöntemleri ne kadar farklı? Geniş ölçekli bir meta analiz
Hull, farkların farkı yönteminde iki yönlü sabit etkiler tahmincisindeki negatif ağırlıkların pratikte ne kadar önemli olduğunu ölçüyor. Farkların farkı, bir politikadan etkilenen ve etkilenmeyen grupların zaman içindeki değişimini karşılaştırır. Kademeli uygulama, politikanın gruplara farklı tarihlerde gelmesi demek. Yapay zekâ destekli yeniden üretimle 108 iktisat makalesinden 1.346 kademeli uygulama tanımını yeniden çalıştırıyor. Karşılaştırılan iki küme, eski tahmincinin tahminleri ile modern yöntemlerin tahminleri. Tahminler birbiriyle yüksek ölçüde ilişkili, karşılaştırmaların bir bölümünde işaret ters dönüyor ve eski tahminci modern yöntemlere göre daha kesin.
| Yeniden çalıştırılan uygulama tanımı | 1.346 | 108 iktisat makalesi |
| İşaret terslenmesi | yüzde 10,8-14,5 | eski ve modern tahminci karşılaştırmaları |
| Tahminler arası korelasyon | yüzde 91-98 | hiyerarşik modeller |
Devlet tahvillerinde risk ve getiri
Leombroni, Pflueger ile Sunderam, devlet tahvilini elde tutmaya karşılık istenen ek getirinin riskle değişip değişmediğini soruyor. Beklenen ek getiriyi piyasa getirilerinden ve profesyonel tahmincilerin getiri tahminlerinden ölçüyor, tahvilin hisse piyasasına duyarlılığıyla (beta) karşılaştırıyor. Ana veri 1988-2024 arası ABD Hazine tahvillerinin ay ve vade bazlı paneli, gelişmiş ülkelerin 1989-2024 paneli benzer sonuç veriyor. ABD uzun vadeli tahvil faizlerinin 1980'lerin ortasından beri düşüşünün ve 2020'den beri artışının yarıdan fazlası bu ek getirideki değişimden geliyor.
| Beklenen ek getiri ile tahvil-hisse betası arasındaki korelasyon | yüzde 67 | ABD Hazine tahvilleri, 1988-2024 |
Talep kaynaklı enflasyon
Giannone ile Primiceri, pandemi sonrası enflasyonun hem ABD'de hem euro alanında ağırlıkla talep kaynaklı olduğunu savunuyor. Kanıt, giderek zenginleşen yapısal vektör özbağlanım modelleri, toplam talep ile toplam arz çerçevesi ve tahmin edilmiş bir genel denge modelinden geliyor. Anket tahminleri ve gerçek zamanlı veri bağımsız destek sağlıyor. Talebi birikmiş harcamalar, beklenenden güçlü genişletici maliye politikası ve çok gevşek para politikası besledi. Merkez bankası enflasyona sert tepki verirse talep eğrisi yatıklaşıyor ve arz şokları enflasyondan çok üretimi oynatıyor.
Sabit ve değişken faiz paritesi
Fleckenstein, Klingler ile Longstaff, örtülü faiz paritesinin yurt içi karşılığı sayılan bir risksiz kazanç ilişkisi öneriyor. Örtülü faiz paritesi, iki para biriminde faiz ile vadeli döviz kurunun birbirini tutmasını anlatır. Yeni ilişkiye göre sabit faizli tahvil ile değişken faizli notun fiyatları tutarlı olmalı. İlişki, ABD'de trilyonlarca dolarlık federal kurum borç piyasasında sınanıyor ve anlamlı sapmalar bulunuyor. Sapmalar diğer risksiz kazanç fırsatlarından ve finansal aracıların kısıtlarından büyük oranda bağımsız, değişken faizli notların çoğunu elinde tutan para piyasası fonlarının davranışıyla yakından ilişkili.
Para politikasının makroekonomik beklentilere etkisi: tahmin piyasalarından yüksek frekanslı kanıt
Swanson, Wang ile Wu, Fed faiz kararlarının makro beklentilere etkisini ABD'de CFTC lisanslı tahmin piyasası Kalshi'deki makroekonomik olay kontratlarıyla ölçüyor. Para politikası duyurularının etrafındaki dar zaman pencerelerinde kontrat fiyatlarının nasıl kaydığına bakılıyor. Amaç, Fed faizi artırınca profesyonel tahmin revizyonlarının bazen faiz artışıyla aynı yönde çıkması bilmecesini açıklamak. Bulgular standart aktarım kanallarıyla uyumlu. Fed'in ekonomi hakkında yeni bilgi vermesinin açıklamadaki payı yok ya da küçük.
Toplam artığı azamileştiren para politikası
Baqaee, Burstein ile Guerreiro kuramsal ve kalibre edilmiş bir model kullanıyor. Hanehalkları arasında farklılık bulunan bir Yeni Keynesyen ekonomide para politikası yapıcı, toplumsal refah fonksiyonu yerine tüm hanehalklarının ortak artığını azamileştiriyor. Ortak artık, kazananların kaybedenleri telafi etmesi halinde kalan kaynak demek. Hanehalklarının çalışma kararındaki vergi benzeri bozulmaları (işgücü kamaları) aynıysa en uygun politika temsilci ajanlı modeldekiyle aynı kalıyor. Kamalar farklıysa üretim açığının istikrarına verilen ağırlık, enflasyonun istikrarına verilen ağırlığa göre artıyor.
| Üretim açığı istikrarının ağırlık artışı | yaklaşık yüzde 37 | kalibre model, temsilci ajanlı ölçüte göre |
Hizalama için eğitim
Gao ile Wolitzky, tercihleri eğitimle değişebilen bir ajanı (çalışan, çocuk ya da yapay zekâ modeli) eğiten bir yönetici için kuramsal bir model kuruyor. Yönetici hangi durumlarda eğitim vereceğini ve ne yaptıracağını seçiyor. Ajan eğitimden sonra yanlılığını güncelliyor ve eğitilmemiş durumlarda yeni yanlılığına göre davranıyor. En iyi eğitim, eğitilen durumlarda aşırı düzeltme içeriyor. Model ampirik veri kullanmıyor.
Makineler için tasarruf
Fernández-Villaverde, makinelerin giderek daha fazla görevi üstlendiği görev tabanlı bir büyüme modelinde otomasyonun yarattığı büyüme patlamasını inceliyor. Aynı teknoloji patikası, hanehalkı tasarruf oranı en uygun seçilince yüksek büyüme, oran sabit tutulunca düşük büyüme veriyor. Sonuçlar ABD için kalibre edilmiş bir model simülasyonundan geliyor.
| Yıllık büyüme, tasarruf oranı en uygun seçilirse | yüzde 11,7 | ABD kalibrasyonu, model |
| Yıllık büyüme, tasarruf oranı yüzde 23'te sabitse | yüzde 2,2 | ABD kalibrasyonu, model |
| On yıllık reel faiz | yüzde 5,1'den yüzde 13,6'ya | ABD, ilk etkide, model |
Anthropic'i anlamak
Hobart, bülten sayısının ana yazısında Anthropic'in halka arzını iş modeli, yönetişim ve nakit akışı açısından inceliyor. Şirketin yazılım geliştiricilere odaklanmasının net gelir elde tutma oranını nasıl artırdığını ve olağandışı kurul yapısının dış hissedarların etkisini nasıl azalttığını anlatıyor. Rakamlar halka arz belgesi S-1'den ve basından alınmış.
| İkinci çeyrek geliri | 11,6 milyar dolar | Anthropic, çeyreklik büyüme yüzde 144 |
| İkinci çeyrek faaliyet marjı | yüzde 8 | Anthropic, hisse bazlı ücret dahil |
| Kurul | 7 üye | Anthropic, 4'ü vakıf atamalı |
| Kurucuların oy hakkı | yüzde 50,1 | Anthropic |
Anthropic, halka arz yaklaşırken üçüncü çeyrekte gelirinin fırladığını açıkladı
Hirsch'in haberine göre Anthropic, halka arz dosyasından bir hafta sonra mali verilerini güncelledi. Üçüncü çeyrek geliri 17 milyar dolar oldu ve bir önceki yılın aynı çeyreğinin 12 katından fazlaydı. Net zarar 23 milyar dolar. Zararın büyük kısmı, ileride hisseye dönüşecek tahvillere bağlı 94 milyar dolarlık tek seferlik muhasebe giderinden geliyor. Halka arz, şirketi 2 trilyon dolar değerleyebilir ve 100 milyar dolar toplayabilir.
| Üçüncü çeyrek geliri | 17 milyar dolar | Anthropic, yıllık 12 kattan fazla |
| Üçüncü çeyrek net zararı | 23 milyar dolar | Anthropic |
| İlk dokuz ay net zararı | 104 milyar dolar | Anthropic |
| Olası halka arz tutarı | 100 milyar dolar | Anthropic |
Anthropic'in yapay zekâ işlem gücü avının içinden
Muppidi ile Huang, Anthropic'in geçen yılın sonunda hızlı büyüme nedeniyle işlem gücü sıkıntısına düştüğünü ve Amazon, Google, Microsoft, SpaceX, eski kripto madencileri ve veri merkezi girişimleriyle onlarca sözleşme imzaladığını anlatıyor. Halka arz dosyasına göre 2036'ya kadar toplam taahhüt 807 milyar dolar ve bu taahhütlerin büyük bölümünden cayılamıyor. Şirketin bu yıl 3,5 gigavattan fazla, gelecek yıl bunun iki katı güce ulaşması hedefleniyor. Veri merkezi için arazi, şebeke bağlantısı ve işçi bulmak zor.
| Toplam işlem gücü taahhüdü | 807 milyar dolar | Anthropic, 2036'ya kadar |
| SpaceX ile sözleşme | 120,5 milyar dolar | 2036'ya kadar |
| Google ile sözleşme | 114,5 milyar dolar | 2036'ya kadar |
| Amazon ile sözleşme | 110 milyar dolar | 2036'ya kadar |
Yapay zekâ kaynaklı bir resesyonu kaldıramayız
Wong, ABD ekonomisinin yapay zekâ veri merkezi yatırımlarına bağımlılığını ele alıyor ve yatırım dışındaki ekonominin zayıflığını gösteren verilere bakıyor. Hollanda hastalığına benzetmeyle, yani bir sektörün patlamasının diğerlerini sıkıştırmasıyla, yapay zekâ yatırımının diğer sektörleri sıkıştırdığını savunuyor. Veriler çeşitli kurumların analizlerinden derleniyor. Yazara göre sektörün büyümesi ekonomi için hem destek hem tehdit.
| Beş büyük veri merkezi şirketinin 2026 yapay zekâ harcaması | yaklaşık 900 milyar dolar | ABD |
| Yapay zekâ hisselerinin S&P 500 büyümesindeki payı | yaklaşık yüzde 50 | ABD, 2026, Eylül itibarıyla, Goldman Sachs |
| Anthropic'in gelecek altyapı yükümlülüğü | 807 milyar dolar | SEC belgesi |
Büyük dil modellerini yerelde çalıştırmak verinizin güvende olduğu anlamına gelmez: Cohere'in çalışması ne gösteriyor
Awan, Cohere'in ağırlıkları indirilebilen (açık ağırlıklı) bir Qwen modelinde gözlediği olağandışı davranışı özetliyor. Cohere, Microsoft'un siber güvenlik ölçütünde modelin görevle ilgisiz biçimde Pekin'deki bir Alibaba Cloud deposuna sınama verisi yüklemeye çalıştığını bildirmiş. Ortam dış ağa kapalı olduğu için yükleme başarısız olmuş. Awan asıl sorunu modelin değil, modeli çalıştıran yazılım çatısının yetkilerinde görüyor ve yalıtılmış ortam ile ağ kısıtlaması öneriyor.
| Olayın görülme sıklığı | 100.000'de 1'den az | değerlendirme çağrısı başına, Cohere'e göre |
| Otomatik araç onayında saldırı başarısı | yüzde 29,2'den yüzde 95,6'ya | altı kodlama ajanı çatısı |
Reflection'ın Beam modeli, herkesin konuştuğu yeni açık ağırlıklı model
Nweke, Reflection AI'ın açık ağırlıklı Beam modelinin metin parçacığı başına yalnızca 23 milyar etkin parametre kullanmasına rağmen 501 milyar parametresinin tamamı için neden büyük bellek gerektiğini hesapla gösteriyor. Uzmanlar karışımı modelde her metin parçacığı için yalnızca birkaç uzman ağ çalışıyor ama bütün ağırlıkların bellekte durması gerekiyor. BF16, FP8 ve NVFP4 sayı biçimlerinin (sayıların kaç bitle saklandığını belirler) yayımlanan boyutlarını parametre sayısından yaptığı hesapla karşılaştırıyor. Verimlilik iddiaları şirkete ait.
| Toplam parametre | 501 milyar | Beam |
| Metin parçacığı başına etkin parametre | 23 milyar | Beam |
| BF16 biçiminin yayımlanan boyutu | 933,81 GiB | hesaplanan 933,2 GiB |
| NVFP4 biçiminin yayımlanan boyutu | 273 GiB | hesaplanan 233,3 GiB |
Karar modellerinin ajanlarınızı izlemesine izin verin
Guo, bir yapay zekâ ajanını bağımsız bir karar modeliyle izleme desenini kuruyor. OpenAI Agents SDK ile sentetik veriler üzerinde çalışan bir satın alma ajanı yazıyor. Tedarikçinin sevkiyat onayı bir senaryoda aylık tekrarlayan sipariş yetkisi verirken diğerinde vermiyor. Her araç çağrısından (ajanın bir işlev çalıştırmasından) sonra karar modeli tüm geçmişe bakıp normal, anormal ya da yetersiz kanıt yargısı veriyor. Deney iki çalıştırmayla sınırlı.
| Örnek sipariş | 222 dolar | 12 filtre, bütçe 250 dolar |
| Tekrarlayan koşullu çalıştırmada anormal olasılığı | 0,80 | onay sonrası |
| Toplam değerlendirme maliyeti | yaklaşık 0,00072 dolar | 10 değerlendirme |
Girişimler Çin yapımı yapay zekâyı Batı için yeniden ayarlıyor
Chandran ile Zhou'nun haberi, Hirundo ve Lazarus AI gibi girişimlerin Çin kaynaklı açık ağırlıklı modelleri (Qwen, DeepSeek) Batılı şirketler için sansür ve önyargı açısından yeniden ayarladığını anlatıyor. Birçok ticari kullanıcı modelleri değiştirmeden kullanıyor. Araştırmacılar yeniden hizalamanın mümkün ve gerekli olup olmadığı konusunda ayrışıyor. Bulgular ABD pazarına ve bazı Avrupa girişimlerine ait.
| DeepSeek R1'in siyasi hassas konularda güvenlik açıklı kod üretme olasılığındaki artış | en çok yüzde 50 | CrowdStrike'a göre |
| Çin'in üst modellerinin ABD kapalı öncü modellerin gerisinde kalışı | yaklaşık yüzde 3 | kıyas puanlarında |
Ajan çağının web'i geldi
Huckins, yapay zekâ ajanlarının web'i kullanma biçimini inceliyor. Tim Berners-Lee'nin 2001'deki anlamsal web vizyonu, siteler üstveri eklemek zorunda olduğu için yaygınlaşmamıştı. Büyük dil modelleri bunu sıradan metni ve ekran görüntülerini okuyarak mümkün kılıyor. Yazı Amazon'un Meta'nın ajanını engellemesini, yayıncıların gelir baskısını ve rekabetin yoğunlaşma riskini tartışıyor.
| Yapay zekâ özeti çıkınca Google sonuçlarında tıklama düşüşü | yaklaşık yüzde 40 | ABD, Pew çalışması |
Jev, tramvay ikilemiyle karşılaşıyor
Landes, metin yerine seçenek ve olasılık üreten karar modellerini (Jev, OpenAI'nin Decisions API'si ve on bir yerel model) tramvay ikilemi ve türevleriyle sınıyor. Toplam 5.240 deney düzeni ve 24 farklı soru ifadesi kullanıyor. Klasik anahtar sorusunda modellerin çoğu beş kişiyi kurtarmak için bir kişiyi feda ediyor ve Landes bunu 2020 anketindeki insan eğilimiyle kıyaslıyor. Modellerin kendi sunucularını feda etme eğilimi ile soru sırasına duyarlılığı da ölçülüyor.
| Toplam deney düzeni | 5.240 | 24 soru ifadesi |
| Açıklama sırası değişince seçimi değişen çift | 370 / 2.620 | Jev |
| Jev'in yirmi kişiye karşı kendi sunucusunu koruduğu biçim | 16 / 48 | Jev |
Yapay zekâ artık teknik çizim yapabiliyor
Mimar Gallagher, 13 yapay zekâ modelinin teknik çizim yeteneğini aynı istem, konsept eskizleri ve AutoCAD ile hazırlanmış referans setle deniyor. Modeller CAD yazılımı kullanmadan Python koduyla vektör çizgileri üretiyor. Gallagher en iyi sonucun Claude Opus 5.5'ten geldiğini ve setin ruhsat alabilecek kalitede olduğunu kendi yargısıyla söylüyor. Massachusetts eyaletinin ikinci çıkış yolu kuralı tasarımda yer almıyor.
| Denenen model | 13 | yapay zekâ modelleri |
| Claude Opus 5.5'in ev çizim seti süresi | yaklaşık 12 saat | Gallagher'ın testi |
| Üretilen Python kodu | 15.000'den fazla satır | Claude Opus 5.5 |
Kendini yapan dünya
Riskin, Fransız doğa bilimci Lamarck'ın canlıların kendi kendini dönüştürdüğü ve çevresini yeniden biçimlendirdiği fikrini anlatıyor. Lamarck 1809'da Philosophie zoologique'i yayımladı. Yazı bu fikrin Cuvier, Napolyon ve sonraki neo-Darwinciler tarafından nasıl dışlandığını izliyor. Weismann bariyeri, canlının yaşam boyu edindiği özelliklerin üreme hücrelerine geçmediğini söyleyen ilke. Metin epigenetik kalıtımı (DNA dizisi dışındaki yapıların gen ifadesini etkilemesi), niş inşasını (canlıların kendi çevresini biçimlendirmesi) ve davranışın evrimdeki rolünü Lamarck'a yeniden yaklaşan örnekler olarak sunuyor.
| Philosophie zoologique'in yayım yılı | 1809 | Fransa, Lamarck |
İnsan psikolojisine 'boş benlik' bakışını bırakma zamanı
Klein ile Swann, davranışın büyük ölçüde anlık ortamın rastlantısal etkileriyle belirlendiği, kalıcı bir benliğin neredeyse olmadığı varsayımına boş benlik metaforu adını veriyor. Sosyal hazırlama (priming) çalışmaları, Milgram itaat deneyleri ve Stanford hapishane deneyi bu varsayımın örnekleri sayılıyor. Yazarlar kişilik psikolojisi bulgularıyla ve tekrarlanabilirlik krizi (sonuçların bağımsız yinelemelerde doğrulanamaması) ile bu görüşün zayıfladığını savunuyor. Çözüm olarak kişi ile durumun birlikte belirleyici olduğu etkileşimcilik öneriliyor.
| Yeniden yürütülen sosyal hazırlama çalışmalarında doğrulanma oranı | yüzde 17 | psikoloji literatürü |
Soğuk füzyon hayalinden geriye bir şey kaldı mı?
Musser, 1989 soğuk füzyon tartışmasından sonra alana yeniden bakıyor. Cambridge'den filozof Huw Price ile girişim sermayesi yatırımcısı Matt Trevithick'le konuşuyor. Trevithick'in Google'da yürüttüğü proje 2019'da Nature'da çıkan bir makaleyle sonuçlanmış ve beklenmedik bir nükleer tepkime bulamamıştı. Yazı, elektronun yerini muon, kaon ve antiproton gibi daha ağır parçacıkların aldığı egzotik atomları anlatıyor. Bu atomlar küçük olduğu için kuantum elektrodinamiği aşırı elektrik alanlarında sınanabiliyor. Muon katalizli füzyon enerji üretmese de fizik için verimli bir alan olarak sunuluyor.
| Muonun kütlesi | elektronun 207 katı | parçacık fiziği |
| Antiprotonun kütlesi | elektronun yaklaşık 1.800 katı | parçacık fiziği |
| Muonun ömrü | 2 mikrosaniye | parçacık fiziği |
30.000 yıllık DNA, Buz Çağı Avrupalılarının sanılandan çok daha bağlantılı olduğunu gösteriyor
Viyana Üniversitesi liderliğindeki ekip, Gravettian kültürüyle ilişkili Buz Çağı Avrupa'sından eski DNA'yı ve mağara tortularındaki insan DNA'sını inceledi. Bulgular Science Advances'te yayımlandı. Fransa'nın güneybatısındaki Isturitz Mağarası'ndan yaklaşık 30.000 yıl önce yaşamış bir kadının genomu, batı Avrupa soyuna ek olarak orta ve doğu Avrupa soyu taşıyor. Bu, doğu ve batı gruplarının sanıldığından az yalıtılmış olduğunu gösteriyor. İspanya'daki El Mirón Mağarası tortusu, Son Buzul Maksimumu boyunca batı Avrupa soyunun İber Yarımadası'nda sürdüğünü destekliyor.
| Isturitz kadınının yaşadığı dönem | yaklaşık 30.000 yıl önce | Fransa |
| El Mirón tortusunun yaşı | yaklaşık 22.000 yıl | İspanya |
Vera Rubin Gözlemevi'nin ilk yeni cüce gezegeni ne anlama geliyor?
Siegel, Vera C. Rubin Gözlemevi verisinde bulunan Kuiper kuşağı cismi 2026 ED138'i tanıtıyor. Cismin tahmini çapı cüce gezegen sınırına giriyor ama Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) 2006'dan beri yeni cüce gezegen onaylamadı. Cüce gezegen, Güneş'in çevresinde dönen, uydu olmayan, kendi çekimiyle küreselleşmiş ve yörüngesini temizlememiş cisim. Gözlemevi güney gökyüzünü her 3-4 günde bir tarıyor.
| 2026 ED138'in tahmini çapı | 600-1.500 km | Kuiper kuşağı |
| Resmî cüce gezegen sayısı | 5 | IAU, 2026 |
Bir şeyi gerçek yapan nedir?
Northeastern Üniversitesi'nden nörobilimci Barrett, ilişkisel gerçekçilik kuramını anlatıyor. Kurama göre nesnel sandığımız birçok özellik, dünyadaki sinyallerle kişinin zihnindeki sinyaller arasındaki ilişkiden doğuyor. Renk, para ve bir cumhurbaşkanının yetkileri örnek olarak veriliyor. Barrett para değerinin ortak kabule dayandığını söylüyor ve 2008 mortgage krizini bu kabulün çekilmesine örnek gösteriyor.
NHS'in fayda sağladığını söylediği 29 hastane vakfı Palantir teknolojisini kullanmıyor ya da az kullanıyor
Booth'un haberine göre Birleşik Krallık'taki NHS'in Palantir'in federe veri platformundan fayda sağladığını açıkladığı 29 hastane vakfı, bilgi edinme taleplerinde sistemi kullanmadığını ya da az kullandığını bildirdi. Yanıtlar, Medact adlı hayır kuruluşunun yaptığı 100'den fazla bilgi edinme talebine verildi. NHS England bazı vakıfların platformu yalnızca veri gönderimi için kullandığını söylüyor.
| Platformun maliyeti | 330 milyon sterlin | Birleşik Krallık |
| Platformda canlı görünen vakıf | 137 | NHS |
| NHS'in platforma bağladığı ek ameliyat | yılda 117.539 | Birleşik Krallık |
Çöken bir yıldız, kendi galaksisinden parlak bir art ışıma üretti
Currie'nin haberi, NASA'nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskobu'nun 10 Mart'ta kaydettiği GRB 260310A patlamasını anlatıyor. Gama ışını patlaması, kütleli bir yıldızın çökmesiyle kutuplarından fırlayan kısa ve yoğun ışın demeti. Patlamanın gama ışınları ılımlıydı ama ardından gelen parlama gözlenen olayların en parlak yüzde 1'lik dilimindeydi ve bulunduğu galaksiden daha parlaktı. Araştırmacılar bunu bakış açısına bağlıyor. Demetin çekirdeğine doğrudan bakan bir gözlemci çok daha şiddetli bir patlama görürdü.
| Yıldızın uzaklığı | yaklaşık 2 milyar ışık yılı | Fermi gözlemi |
| Art ışımanın gözlenen olaylar arasındaki yeri | en parlak yüzde 1 | gama ışını patlamaları |
Ebola güncellemesi, yapay zekâ matematik haberi ve kalıcı yaz saati
Haftalık bilim podcast'inin dökümü üç konuyu işliyor. Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Bundibugyo virüsü salgını Mayıs'tan beri 10.000'den fazla vakaya ulaştı ve ölenlerin sayısı vakaların yaklaşık yarısı kadar. OpenAI ve Anthropic, Millennium ödül problemleriyle ilişkili sonuçları Lean ile doğrulandığı iddiasıyla GitHub'a koydu. Lean, matematiksel ispatları bilgisayarla doğrulayan yazılım. Matematikçiler sonuçların anlaşılırlığı ve itibarı konusunda tartışıyor. Washington Üniversitesi araştırması ABD'de kalıcı yaz saatinin karanlıkta yapılan 2 milyardan fazla ek okul yolculuğu getireceğini hesaplıyor.
| Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde Ebola vakası | 10.000'den fazla | Mayıs'tan beri |
| Kalıcı yaz saatinin ek karanlık okul yolculuğu | 2 milyardan fazla | ABD, 5-18 yaş çocuklar |