196 kayıt tarandı
Önce bunlar
Fed, FOMC açıklamasını yayımladı
ABD Federal Açık Piyasa Komitesi 28 Ekim 2026 toplantısında federal fon faizinin hedef aralığını yüzde 3,75-4'te sabit tuttu. Karar 10-2 oyla alındı: Lisa Cook ile Beth Hammack faizin çeyrek puan artırılmasından yana oy kullandı. Açıklamaya göre ekonomik faaliyet güçlü bir hızla genişliyor, verimlilik artışı güçlü, işsizlik oranı az değişti ve enflasyon yüksek seyrediyor. Komite bankacılık sisteminde yeterli rezerv bulundurmayı sürdürecek ve yüzde 2 enflasyon hedefine dönüş için gereken duruşu ek veriyle belirleyecek.
| Federal fon faizi hedef aralığı | yüzde 3,75-4 | ABD, 28 Ekim 2026 |
| Komite oy dağılımı | 10-2 | ABD, 28 Ekim 2026 |
| Karşı oy verenlerin istediği artış | 0,25 puan | ABD, iki üye |
Kanada Merkez Bankası politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 2½'ye çıkardı
Kanada Merkez Bankası gecelik faiz hedefini 25 baz puan (çeyrek puan) artırarak yüzde 2,5'e çıkardı. Gerekçe olarak sürekli yüksek petrol fiyatlarını ve daha kalıcı bir enflasyon görünümünü gösteriyor. Banka, Kanada'da tüketici enflasyonunun Nisan'dan beri yaklaşık yüzde 3 olduğunu ve yıl sonuna doğru yüzde 3,5'e çıkmasını beklediğini belirtiyor. Yeni ABD tarifeleri nedeniyle dördüncü çeyrekte yavaşlama öngörülüyor. Banka ilave artış gerekebileceğini ama toplantıların tek tek değerlendirileceğini söylüyor. Sonraki faiz kararı 9 Aralık'ta.
| Gecelik faiz hedefi | yüzde 2,5 | Kanada, 28 Ekim 2026 |
| Tüketici enflasyonu | yaklaşık yüzde 3 | Kanada, Nisan 2026'dan beri |
| Yıl sonu enflasyon beklentisi | yaklaşık yüzde 3,5 | Kanada, 2026 |
Konuk yazı: Avrupa, ABD ve Çin'in jeoekonomik büyüklüklerinin karşılaştırılması
Frankel, Krugman'ın ECB konferansındaki konuşmasında ülkeleri satın alma gücü paritesiyle (fiyat düzeyi farklarını ayıklayan ortak fiyatlarla) karşılaştırmasına itiraz ediyor. Jeoekonomik güç için döviz kuruyla ölçülen GSYH'yi daha uygun buluyor, çünkü önemli olan dolar ve yuanın dünya sahnesinde ne satın aldığı. Satın alma gücü paritesiyle Çin 2017'de ABD'yi geçmiş görünüyor, döviz kuruyla ABD yüzde 47 önde. Krugman, satın alma gücü paritesini tercih etmesinin gerekçesi olarak kur oynaklığını gösteriyor. Frankel ise paritenin dayandığı Uluslararası Karşılaştırma Programı verilerinin de büyük revizyonlara uğradığını Çin ve Tayland örnekleriyle gösteriyor.
| ABD'nin Çin'e GSYH üstünlüğü | yüzde 47 | döviz kuru bazında |
| Çin'in satın alma gücü paritesiyle ABD'yi geçtiği yıl | 2017 | pariteye dayalı ölçüm |
J.P. Morgan 2027 uzun vadeli sermaye piyasası varsayımlarını yayımladı: 60/40 portföy için yüzde 7,0 getiri
J.P. Morgan Asset Management, uzun vadeli sermaye piyasası varsayımlarının (10-15 yıllık getiri öngörüleri) 31. yıllık sürümünü 19 Ekim 2026'da yayımladı. Dolar bazında yüzde 60 hisse ve yüzde 40 tahvilden oluşan portföyün beklenen yıllık getirisi yüzde 7,0. Küresel toplam tahvil için yüzde 5,3, ABD büyük sermaye hisseleri için yüzde 7,5, özel sermaye için yüzde 9,8 öngörülüyor. Yapay zekâ yatırım dalgasının 2040'a uzanması varsayımıyla toplam faktör verimliliği (emek ve sermayenin dışında kalan verim) artışı yüzde 50 büyüyerek 120 baz puana çıkıyor.
| 60/40 portföyün beklenen getirisi | yüzde 7,0 | dolar bazında, yıllık, 10-15 yıl |
| Küresel toplam tahvil | yüzde 5,3 | yıllık beklenen getiri |
| ABD büyük sermaye hisseleri | yüzde 7,5 | yıllık beklenen getiri |
| Özel sermaye | yüzde 9,8 | yıllık beklenen getiri |
Anthropic'in halka arzı geliyor: benim (piyasanın değil) Anthropic değerlemem
Damodaran, Anthropic'in 26 Ekim 2026'da ABD'de SEC'e verdiği 416 sayfalık halka arz belgesini gelir büyümesi, kârlılık, yeniden yatırım ve risk açısından okuyor. Ardından şirketi, gelecekteki nakit akışlarını sermaye maliyetiyle bugüne indirgeyen yöntemle değerliyor. Temel senaryoda 2036 geliri yaklaşık 1 trilyon dolar, hedef faaliyet marjı yüzde 27,5, sermaye maliyeti yüzde 9,74. Sonuç 1,475 trilyon dolarlık özkaynak değeri. Beş hisse sınıfını ve kamu yararı şirketi yapısını yönetişim açısından da eleştiriyor.
| Özkaynak değeri | 1,475 trilyon dolar | Anthropic, temel senaryo |
| Gelir varsayımı | yaklaşık 1 trilyon dolar | Anthropic, 2036 |
| Hedef faaliyet marjı | yüzde 27,5 | Anthropic, temel senaryo |
| Sermaye maliyeti | yüzde 9,74 | Anthropic |
Anthropic'in kilit rakamı yüzde 85'lik brüt marjı
Capelouto, Anthropic'in halka arz belgesindeki brüt kâr marjını tartışıyor: şirketin mevcut yapay zekâ modellerini çalıştırmaktan elde ettiği marj yüzde 85. Bu marj yeni model eğitim maliyetini içermiyor ve şirket toplamda hâlâ büyük zarar yazıyor. Karşılaştırma için Meta'nın reklam işinin brüt marjı yaklaşık yüzde 81-82, Google arama reklamlarının brüt marjı ise analist tahminlerine göre yüzde 75-80.
| Mevcut modelleri çalıştırmaktan brüt kâr marjı | yüzde 85 | Anthropic, ABD |
| Net zarar, halka arz belgesine göre | 80 milyar dolar | Anthropic, ABD |
| Reklam işinin brüt marjı | yaklaşık yüzde 81-82 | Meta, ABD |
Google ile Microsoft'un yapay zekâ stres testi
Moreno, Alphabet ve Microsoft'un 28 Ekim 2026 kazanç raporları öncesinde Wall Street beklentilerini derliyor. Microsoft'un çeyreklik sermaye harcamasının 46,5 milyar dolara (bir yıl öncesine göre yüzde 140 artış), Alphabet'inkinin 55,2 milyar dolara (bir yıl öncesine göre yüzde 130 artış) çıkması bekleniyor. Meta geçen hafta negatif serbest nakit akışı ve yapay zekâ harcama planı yüzünden cezalandırıldı. Google ile Microsoft ise bilgi işlem kapasitesini başka yapay zekâ şirketlerine sattığı için harcamayı daha kolay haklı gösterebiliyor. Yatırımcılar bulut gelir büyümesine ve sözleşmeli sipariş birikimine bakacak.
| Microsoft beklenen sermaye harcaması | 46,5 milyar dolar | ABD, çeyreklik |
| Alphabet beklenen sermaye harcaması | 55,2 milyar dolar | ABD, çeyreklik |
| Microsoft beklenen geliri | 90,6 milyar dolar | ABD, çeyreklik |
| Alphabet beklenen geliri | 127,9 milyar dolar | ABD, çeyreklik |
Yapay zekâ veri merkezlerinin sürüklediği imalat toparlanması sürüyor
New Deal Democrat, ABD'de imalatçıların yeni siparişlerine ilişkin Eylül ilk tahminini yorumluyor. Dayanıklı mal siparişleri aylık yüzde 1,8, çekirdek sermaye malı (savunma ve uçak hariç yatırım malı) siparişleri yüzde 0,5 artmış. Yıllık bazda çekirdek sermaye malı siparişleri yüzde 13,5, manşet dayanıklı mal siparişleri yüzde 9,9 yükselmiş. Yazar, çekirdek sermaye malı siparişlerinin yıllık artışının yüzde 10'un altına inmesini yapay zekâ yatırım hikâyesinde yavaşlama işareti sayacağını söylüyor.
| Dayanıklı mal siparişleri, aylık | yüzde 1,8 | ABD, Eylül |
| Çekirdek sermaye malı siparişleri, aylık | yüzde 0,5 | ABD, Eylül |
| Çekirdek sermaye malı siparişleri, yıllık | yüzde 13,5 | ABD, Eylül |
| Dayanıklı mal siparişleri, yıllık | yüzde 9,9 | ABD, Eylül |
Üçüncü pazarlarda Çin ile rekabet
Chowdhry, Erhardt ile Hinz'in Kiel Politika Notu, Çin'in son yirmi yılda ihracat büyümesini sermaye ve teknoloji yoğun mallara kaydırdığını buluyor. Bu kayma, gelişmiş ekonomileri üçüncü pazarlarda (ne Çin'in ne rakip ülkenin kendi iç pazarı olan ülkelerde) doğrudan rekabete sokuyor. Pazar payı kayıpları makine, taşıt ve kimyasal gibi karmaşık imalatta en büyük. Almanya, Japonya, Fransa ve Birleşik Krallık önemli kayıp yaşamış, Güney Kore, İsviçre ve ABD konumunu korumuş ya da iyileştirmiş. Almanya'nın pay kaybının yaklaşık üçte biri doğrudan Çin'in kazancına bağlanabiliyor.
Piyasanın en güvenilir uyarı lambası kırmızı yanıyor
Stansberry, düşük kaliteli hisselerin yüksek kaliteli hisseleri son üç yılda rekor farkla geçtiğini savunuyor. Kalite eksi çöp stratejisini anlatıyor: AQR'nin kârlılık, büyüme ve güvenliğe göre sıraladığı hisselerde en iyi yüzde 30'u alıp en kötü yüzde 30'u açığa satan portföy. Bu portföy Kasım 2023 ile Haziran 2026 arasında yüzde 36 kaybetmiş. AQR verisinde (ABD, Temmuz 1957'den beri) yüzde 10 ve üzeri kayıp dönemlerinden sekiz tane buluyor ve kalite primini yılda yüzde 3,6 olarak veriyor. Yazar mevcut tabloyu ekonomik sıkıntının işareti sayıyor.
| Kalite eksi çöp portföyünün kaybı | yüzde 36 | ABD, Kasım 2023-Haziran 2026 |
| Kalite primi | yılda yüzde 3,6 | ABD, 1957-2026 |
| Yüzde 10 ve üzeri kayıp dönemi | 8 | ABD, 1957'den beri |
Yaşlılar neden paranın çoğuna sahip?
Nash, ABD Nüfus Sayımı verisinde 65-69 yaş grubundaki hanelerin medyan net servetinin 35 yaş altındaki hanelerin 9,83 katı olduğunu ve bunun servet adaletsizliğinden çok yaş ve bileşik getiriyle açıklanabileceğini savunuyor. Herkesin aynı olduğu varsayımsal bir ülke kuruyor: herkes 25-64 yaş arasında çalışıyor, yılda 100.000 dolar kazanıp gelirin yüzde 10'unu biriktiriyor, 65'te emekli oluyor ve 85'e kadar yaşıyor. Birikim yıllık yüzde 8 getiri sağlarsa servetin yüzde 74'ünden fazlası 65 yaş ve üstündekilerde toplanıyor, 55 yaş altındakilerin payı yaklaşık yüzde 10,1 oluyor. Nash yine de ABD'deki eşitsizliğin çoğunun yaşlar arasında değil, yaş grubu içinde olduğunu vurguluyor.
| 65-69 yaş hanelerin medyan net serveti, 35 yaş altına göre | 9,83 kat | ABD, 2024 verisi |
| 65 yaş ve üstünün servet payı | yüzde 74'ten fazla | varsayımlı ülke, yıllık yüzde 8 getiri |
| 55 yaş altının servet payı | yaklaşık yüzde 10,1 | varsayımlı ülke, yıllık yüzde 8 getiri |
Tahmin piyasaları için bir stres testi
Gottsegen, Kalshi ve Polymarket adlı tahmin piyasalarının Brezilya seçiminde Flávio Bolsonaro'ya yüksek ihtimal vermesine rağmen Lula'nın kazanmasını inceliyor. İlk turdan sonra piyasalar Bolsonaro'nun kazanma olasılığını yüzde 70'lerin ortası ile 80'lerin sonu arasında fiyatlıyordu, Lula'ya yaklaşık yüzde 20 veriyordu. Gottsegen, piyasa tahminlerinin gerçekleşen sonuçtan sapması için katılımcıların genç ve erkek ağırlıklı olmasını, platformların Brezilya'da yasak olmasını ve işlem hacminin düşüklüğünü öne süren açıklamaları aktarıyor. Polymarket'in Brezilya seçimindeki işlem hacmi yaklaşık 250 milyon dolar, 2024 ABD başkanlık seçiminde ise milyarlarca dolar.
| Bolsonaro'nun fiyatlanan kazanma olasılığı | yüzde 70'lerin ortası-80'lerin sonu | Brezilya, ilk turdan sonra |
| Lula'nın fiyatlanan kazanma olasılığı | yaklaşık yüzde 20 | Brezilya, ilk turdan sonra |
| Polymarket işlem hacmi | yaklaşık 250 milyon dolar | Brezilya seçimi |
Özel sermayenin sürüklediği büyüme Hindistan'ın kapısını yakında çalabilir
Majumdar ile Ghatak, Hindistan'da büyümenin kamu yatırımından özel sermaye yatırımına geçip geçmediğini sorguluyor. Nisan-Haziran 2026 çeyreğinde sabit sermaye oluşumu (makine, bina ve altyapı yatırımı) yıllık yüzde 11,9 arttı, bu dört yılın en hızlısı. Çeyreklik veriyle kurulan regresyonlarda kapasite kullanımındaki 1 puanlık artış iki çeyrek sonra yatırımı yaklaşık yüzde 2,7 yükseltiyor, sanayi kredisi büyümesindeki 1 puanlık artış ise üç çeyrek sonra yaklaşık yüzde 3,2 yükseltiyor. Özel şirket yatırımı GSYH'nin yüzde 10,2'sine denk geliyor, 2000'lerin ortasındaki zirvede bu oran yüzde 18,2'ydi. Deloitte 2026-27 için yüzde 7,1-7,3 büyüme bekliyor.
| Sabit sermaye oluşumu artışı, yıllık | yüzde 11,9 | Hindistan, Nisan-Haziran 2026 |
| Özel şirket yatırımının GSYH'ye oranı | yüzde 10,2 | Hindistan, bugün |
| Özel şirket yatırımının GSYH'ye oranı, zirve | yüzde 18,2 | Hindistan, 2000'lerin ortası |
| Büyüme tahmini | yüzde 7,1-7,3 | Hindistan, 2026-27 |
Emmanuel Saez ile Gabriel Zucman'ın araştırmalarındaki hatalar
Sayfa, servet ve vergi eşitsizliği araştırmacıları Saez ile Zucman'ın 138 çalışmasını yapay zekâ ajanlarıyla denetliyor. Her çalışmayı iki bağımsız denetçi (Claude Opus 5.5 ve GPT-6 Astra) inceliyor: ana bulgu rakamlarını yazarların kendi dosyalarından ve resmî verilerden yeniden hesaplıyor, atıf yapılan kaynakları kontrol ediyor. Üçüncü bir ajan her sorunu çürütmeye çalışıp büyük, orta ya da küçük diye derecelendiriyor. Sonuçta 2.035 sorun çıkıyor, bunların 147'si ana bulgu rakamını değiştirecek ağırlıkta. Yönü belli büyük ve orta hataların yüzde 97'si çalışmanın iddiasını abartıyor. Sonuçlar bağımsız bir doğrulamadan geçmemiş.
| Denetlenen çalışma | 138 | Saez ile Zucman'a ait |
| Bulunan sorun | 2.035 | tüm çalışmalarda |
| Başlık rakamını değiştirecek sorun | 147 | ağırlıklı sorunlar |
| En az bir sorun içeren çalışma | yüzde 69 | denetlenen çalışmalar içinde |
| İddiayı abartan hata | yüzde 97 | yönü belli büyük ve orta hatalar içinde |
Kâr amacı gütmeyen kuruluşlar beklenmedik nakdi nasıl kullanıyor? 5 milyar dolarlık koşulsuz bağıştan çıkan kanıtlar
Walsh, MacKenzie Scott'ın 2020-2022 arasında verdiği ve toplamı 5 milyar doları aşan koşulsuz bağışları doğal deney sayıyor. Amaç, bağış kısıtlamalarının kuruluşları genel giderlerden kısmaya zorlayıp kaynaksız bıraktığı hipotezini sınamak. ABD'de vergi dairesine verilen Form 990 beyanlarından bağışı alan 643 kuruluşu, her biri için dört eşleştirilmiş benzer kuruluşla karşılaştırıyor ve bağıştan önceki ile sonraki dönemi kıyaslıyor. Alıcılar ek bağış çekiyor ve iki yılda bağışın yüzde 95'ini harcıyor, genel gider oranında anlamlı artış yok. Çalışma bu nedenle hipoteze şüpheyle bakıyor.
| Bağış sayısı | 643 | ABD, 2020-2022 |
| Toplam bağış | 5 milyar doların üzeri | ABD, 2020-2022 |
| İki yılda harcanan pay | yüzde 95 | bağışın, ABD |
| İşe alım artışı | yüzde 1,4 | iki yıl sonra, ABD |
Almanya'nın sanayi başarısını mühendislikle kurmak: meslek dernekleri ve yeniliğin toplumsal dinamikleri
Dietrich, Almanya Mühendisler Birliği'nin (VDI) yerel şubelerinin 1850-1913 arasındaki sanayileşme sürecindeki rolünü inceliyor. 1880-1912 arasında kademeli açılan 22 şubeyi farkların farkı tasarımıyla (şube açılan bölgeleri açılmayanlarla, açılıştan önce ve sonra karşılaştırarak) analiz ediyor. Yenilik ölçüsü, sahipleri tarafından en az on yıl boyunca yürürlükte tutulan yüksek değerli patentlerin sayısı. Şube açıldıktan sonra bölgedeki yüksek değerli patent sayısı yılda yüzde 4,8 artıyor, öncesinde eğilim düz. Artış üyelerin çalıştığı sanayi dallarında yoğunlaşıyor. Şube kasabalarına yakın ilçeler bir yüzyıl sonra bile daha çok patent alıyor.
| Şube açılışı sonrası yüksek değerli patent artışı | yüzde 4,8 | Almanya, yıllık |
| Analiz edilen şube | 22 | Almanya, 1880-1912 |
| Birliğin üye sayısı | 309'dan yaklaşık 27.000'e | Almanya, 1857-1925 |
Hücrenin nerede durduğu, kaç tane olduğundan daha önemli
Manrique Castano, iskemi (beyne kan akışının kesilmesi) sonrası beyin kesitlerinde nöron, astrosit ve mikroglia gibi beyin hücrelerinin konumlarını R'daki spatstat paketiyle nokta süreci modelleri üzerinden inceliyor. 31 hayvanın verisinde tek eğimli model, nöron yoğunluğunun astrosit yoğunluğuna göre eğimini -0,0022 buluyor, eğim iskemi sonrası güne göre ayrıldığında işaret değiştiriyor. Kesitler astrosit yoğunluğuna göre eşit alanlı dört bölmeye ayrılıyor ve hayvan başına log2 oranı Bayesçi bir modelle, hücre değil hayvan birim olarak alınarak tahmin ediliyor. Yazar, önsel dağılım varsayımına duyarlılık analizi yapılmadığını belirtiyor.
| Hayvan sayısı | 31 | iskemi sonrası dört zaman noktası |
| Havuzlanmış eğim | -0,0022 | nöron yoğunluğunun astrosit yoğunluğuna göre |
| Bölme sayısı | 4 | eşit alanlı |
Kolmogorov-Arnold ağlarını kurmak ve görselleştirmek
Everest, Kolmogorov-Arnold ağlarını (kenarlarında ağırlık yerine öğrenilebilir tek değişkenli fonksiyon bulunan sinir ağları) kendi prototip aracında sıfırdan kuruyor. Önce ikinci dereceden polinom, B-spline (parça parça polinom eğriler) ve Chebyshev türü kenarlarla sentetik fonksiyonları, sonra Lorenz denklemlerini (üç değişkenli kaotik sistem) veriden geri çıkarmaya çalışıyor. Tek katmanlı ağ yalnızca Lorenz sisteminin toplamsal olan ilk denklemini bulabiliyor, ikinci katman etkileşim terimlerini mümkün kılıyor. 100 bağımsız koşuda katsayılar gerçek değerlere yaklaşıyor. Yazarın vardığı sonuç: düşük tahmin kaybı doğru denklemi garanti etmiyor.
| Bağımsız koşu | 100 | Lorenz denklemleri, ikinci katman |
| En iyi beş koşunun ortalama bağıl hatası | yüzde 1,52-3,68 | katsayı hatası |
TaskNet'i tanıtıyoruz: yeni bir iş taksonomisi
Robinson, Mercor, Stanford, O*NET Resource Center ve NBER araştırmacılarının hazırladığı TaskNet'i tanıtıyor. TaskNet, ABD Çalışma Bakanlığı'nın meslek görev envanteri O*NET'i altı ABD mesleği için güncelleyen açık kaynaklı bir görev kataloğu. Bir dil modeli yapay zekâ görüşmecisi olarak çalışanlarla uyarlanabilir görüşmeler yapıp görevleri soruyor. O*NET'te olmayan 79 görev bulunuyor, ortalama görev kapsamı TaskNet'te yüzde 89,3, O*NET'te yüzde 78,6. Güncel taksonomi yazılımcı, avukat ve ilkokul öğretmeni için yapay zekâya maruziyet puanını (bir mesleğin yapay zekâdan ne ölçüde etkilenebileceğini gösteren puan) yükseltiyor, bakım yardımcıları için düşürüyor.
| O*NET'te olmayan görev | 79 | ABD, 6 meslek |
| Ortalama görev kapsamı, TaskNet | yüzde 89,3 | ABD |
| Ortalama görev kapsamı, O*NET | yüzde 78,6 | ABD |
| Yeni görevlerin yıllık değeri | yaklaşık 140 milyar dolar | ABD, zaman ayarlı ücretle |
STAIR (yapıya duyarlı bilgi getirici): belge yapısını kullanan yeni bir veri seti ve dil modeli tabanlı getirici
Vineet Kumar ve ekibi (IBM), uzun belgeleri sabit uzunlukta parçalara bölen getiriciler yerine, belgenin içindekiler tablosu gibi genel yapısını kullanan üretici bir bilgi getirme sistemi öneriyor. Sistemde dil modeli belgeleri bu yapı üzerinden adresliyor. Ablasyon çalışmalarında (bileşenleri tek tek çıkarıp etkiyi ölçme) içindekiler tablosu kullanıldığında halüsinasyon oranı yüzde 0,05'in altına iniyor, halüsinasyon burada geçersiz belge kimliği üretmek anlamına geliyor. 6 alandan 18 kitaplık SearchTome veri setinde ilk sonucun doğru olma oranı STAIR'de yüzde 82,6, önceki yöntemlerden DSI'da yüzde 76,9, DPR'de yüzde 68,7, anahtar sözcük yöntemi BM25'te yüzde 59,5.
| İlk sonucun doğru olma oranı, STAIR | yüzde 82,6 | SearchTome veri seti |
| İlk sonucun doğru olma oranı, DSI | yüzde 76,9 | SearchTome veri seti |
| Geçersiz belge kimliği üretme oranı | yüzde 0,05'in altı | STAIR, ablasyon |
Erişim destekli üretim (RAG) hattınız 1994'ten bir algoritmayı kaçırıyor
Georgopoulos, bilgi erişiminin Boolean aramadan sözcük sıklığı temelli TF-IDF'e, BM25'e, gizli anlamsal indekslemeye ve yoğun gömmelere uzanan tarihini her adımda neyin korunup neyin kaybedildiği üzerinden anlatıyor. BM25 (anahtar sözcük eşleşmesi) ZX-4821 gibi nadir hata kodlarını tam eşleşmeyle yakalıyor, yoğun erişim (anlam benzerliği) eş anlamlıları yakalıyor. İki sıralamayı Karşılıklı Sıra Birleştirme ile birleştirip c=60 ile örnek hesap gösteriyor: ZX-4821'i açıklayan belge 0,0320, yalnızca kodu anan değişiklik günlüğü 0,0311 puan alıyor. Öneri, iki yöntemi ayrı çalıştırıp ayrıştıkları sorguları incelemek ve erişim aşamasını dil modeli cevabından bağımsız değerlendirmek.
| Karşılıklı Sıra Birleştirme sabiti c | 60 | örnek hesap |
| Kodu açıklayan belgenin birleşik puanı | 0,0320 | örnek hesap |
| Değişiklik günlüğünün birleşik puanı | 0,0311 | örnek hesap |
Hangi yerel dil modeli hangi iş için en iyisi
Olumide, Ollama ile bilgisayarda yerelde çalışan yedi modeli göreve göre eşliyor: Phi-4-mini, Gemma 4, Qwen2.5, Qwen3.5-9B, Mistral 7B, Llama 3.1 8B ve nomic-embed-text. Sayılar modellerin resmî tanıtım kartlarından ve bağımsız derlemelerden aktarılıyor. Qwen2.5-7B-Instruct genel bilgi sınavı MMLU'da 74,2 puan, kod üretimi sınavı HumanEval'de 84,8 puan alıyor, Coder sürümü HumanEval'de 88,4 puan. Modeli dört bitlik sıkıştırmayla çalıştırmak için gereken ekran kartı belleği Phi-4-mini'de yaklaşık 2,5 GB, Qwen2.5'te 5-6 GB. Yazar tek bir sıralamanın yanıltıcı olduğunu savunuyor.
| Qwen2.5-7B-Instruct, MMLU | 74,2 | genel bilgi sınavı puanı |
| Qwen2.5-7B-Instruct, HumanEval | 84,8 | kod üretimi sınavı puanı |
| Qwen2.5-Coder-7B-Instruct, HumanEval | 88,4 | kod üretimi sınavı puanı |
| Phi-4-mini, MMLU | 67,3 | genel bilgi sınavı puanı |
Bu açık kaynaklı model yapay zekâ dedektörlerini geçebilir mi? Yerelde deneyelim
Awan, yapay zekâ metnini insan yazısına dönüştüren Humanizer modelini (Gemma 4 12B tabanlı, 12 milyar parametreli) llama.cpp ile yerelde çalıştırıp dedektörlerle sınıyor. Geliştirici, 210 İngilizce yeniden yazımın yüzde 95'inin Originality.ai'da insan yazısı sayıldığını bildiriyor, bu bağımsız olarak doğrulanmamış. Awan'ın 200 kelimelik denemesinde GPTZero'nun yapay zekâ skoru yüzde 100'den yüzde 49'a düşüyor. Birkaç metinde sonuç yazı tura gibi çıkıyor ve geliştiricinin sonucu yeniden üretilemiyor.
| Geliştiricinin bildirdiği başarı | yüzde 95 | 210 İngilizce yeniden yazım, Originality.ai |
| GPTZero yapay zekâ skoru | yüzde 100'den yüzde 49'a | Awan'ın 200 kelimelik denemesi |
| Model boyutu | 12 milyar parametre | Humanizer |
Yapay zekâ hızlı fikir üretebilir ama insanlarla çalışmak daha yaratıcı fikirlere götürüyor
Beaty ile Lai, 208 katılımcıyı rastgele ChatGPT ya da başka bir insanla çalışmaya atadıkları deneyi anlatıyor (Computers in Human Behavior dergisinde yayımlandı). Görev, günlük bir nesne için alternatif kullanım bulmak. ChatGPT ile çalışanlar daha uzun yanıt yazdı, ama insan çiftler daha yaratıcı ve daha çeşitli fikirler üretti. ChatGPT aynı fikri birçok oturumda tekrarladı ve fikir havuzu homojenleşti. Anlamsal mesafe ölçüsüyle insan çiftleri ile ChatGPT arasındaki fark görev ilerledikçe büyüdü. ChatGPT'ye belirli bir kişilik rolü verilmesi (persona yönlendirmesi) çeşitliliği artırdı ama insanlara yetişemedi.
| Rastgele atanan katılımcı | 208 | ChatGPT ya da insan eşi |
Vibe coding yapanlar uygulama mağazasını tıkıyor
Tremayne-Pengelly, yapay zekâya kod yazdırmanın (vibe coding) uygulama mağazalarını yeni uygulamalarla doldurduğunu aktarıyor. Sensor Tower verisine göre 2026'nın ilk yarısında iOS ve Google Play'de yaklaşık 1,3 milyon yeni uygulama çıktı, bu 2025 ve 2024'ün aynı dönemlerinin iki katı. Kalori takibi uygulamalarında yeni uygulama sayısı 2024'te 330'du, 2026'da 3.000'i aştı. Uygulamalarda geçirilen süre yatay kaldı, indirmeler bu yıl düştü. Apple ortalama inceleme süresinin 36 saat olduğunu söylüyor, geliştiriciler bir haftaya varan gecikmeler bildiriyor.
| Yeni iOS ve Google Play uygulaması | yaklaşık 1,3 milyon | küresel, 2026 ilk yarı |
| Yeni kalori takibi uygulaması | 330'dan 3.000'in üzerine | küresel, 2024 ile 2026 |
| Apple ortalama inceleme süresi | yaklaşık 36 saat | Apple'ın açıklaması |
Bir fantezi futbol takımının başına bir grup yapay zekâ ajanı koydum. İnsanlardan daha iyi değiller, henüz
Knight, Codex adlı kodlama ajanıyla Premier League fantezi takımını yönetecek bir ajan düzeneği kuruyor. Haber okuyan, son sonuçları inceleyen, model çalıştıran ve önerileri eleştiren ajanlar eklenince öneriler belirgin biçimde iyileşiyor. Ajan sayısını 100'ün üzerine çıkarmak sonucu değiştirmiyor, yalnızca API faturasını artırıyor. Takım yine de ortalama puanı geçemiyor. Yazı ayrıca Harvard ile Arcada Labs'in Prediction Arena deneyini anıyor: modellere tahmin piyasalarında işlem yapmaları için 57 gün boyunca 10.000 dolar verildi, modeller sürekli para kaybetti ama zamanla iyileşti.
| Prediction Arena başlangıç parası | 10.000 dolar | Harvard ve Arcada Labs deneyi |
| Prediction Arena süresi | 57 gün | Harvard ve Arcada Labs deneyi |
Çalkantılı zamanlarda bilgelik arayışı
French, Harvard'da on yılı aşkın süredir bilgelik dersi veren dört hocayla (Michael Puett, Arthur Kleinman, Stephanie Paulsell ve Davíd Carrasco) The Practice of Wisdom: Five Quests kitabı üzerine konuşuyor. Hocalar bilgeliği tek bir doğru olarak değil, ömür boyu süren bir pratik olarak tanımlıyor. Puett, klasik Çin geleneğinden yola çıkıp ritüeli bakış açısını sarsmanın bir aracı olarak anlatıyor, Paulsell yalnızlığın dayanışmaya nasıl açıldığını Evagrius, Dickinson ve Thurman üzerinden işliyor. Kleinman ise bilgeliği romantikleştirmenin tehlikesini ve yapay zekâ karşısında bilgelik sorusunu tartışıyor.
Örümcekler 'ipek hamurunu' doğanın en sağlam malzemesine nasıl çeviriyor
Saplakoglu, San Diego Eyalet Üniversitesi'nden Gregory Holland'ın ekibinin örümcek ipeğinin sıvı 'ipek hamuru' halinden katı life geçişini atom düzeyinde nasıl çözdüğünü anlatıyor. Karadul örümceklerinden alınan ipekte yapılan nükleer manyetik rezonans ölçümleri, fosfatın tetiklediği yoğunlaşma evresinde arjinin ve tirozin amino asitlerinin yan gruplarının 'moleküler yapıştırıcı' gibi çalıştığını gösteriyor. Laboratuvarda üretilen ipek doğal ipek kadar sağlam değil ve mekanizmanın tamamı hâlâ bilinmiyor.
Ellah Wakatama, Afrika kitaplarının vaftiz annesi
Baraka, Canongate editörü Ellah Wakatama'nın portresini çiziyor. Wakatama Zimbabve'de Rodezya döneminde büyümüş, Iowa'da altı ay konuşmamış, Penguin Modern Classics'te Achebe ile Ngũgĩ'nin yokluğunu fark edip Afrikalı yazarları listeye taşımış. Granta'da yazar kadrosu oluşturmuş, Tsitsi Dangarembga'nın This Mournable Body kitabını ücretsiz düzenlemiş, kitap Booker kısa listesine girmiş. Baraka, 2020 sonrası yüksek avanslar ile satış beklentisi arasındaki uyumsuzluğu da aktarıyor.
Wisconsin Üçlemesi'nin orta yaşlı insan düşmanları
Felsenthal, Nate Lippens'in yarı otobiyografik Wisconsin Üçlemesi'ni (My Dead Book, Ripcord, Bastards) inceliyor. Anlatıcılar on beş yaşında evi ve okulu terk etmiş, barmenlik ve yemek servisi işi yapan, Milwaukee çevresinde yalnız yaşayan, kendi kendini yetiştirmiş orta yaşlı adamlar. Felsenthal'a göre seri başarı, mülk sahipliği, çift olma ve gençlik üzerine kurulu değer hiyerarşisini reddediyor ve temel meselenin sınıf olduğunu gösteriyor. Lippens ilk romanını elli yaşında yayımlamış. Ripcord'un anlatıcısı kredi kontrolünü geçemiyor, Bastards'ın anlatıcısının banka hesabı yok.
Bu beş bölüm uzayda ne kadar ileri gidebileceğimizi belirliyor
Siegel, evrenin genişlemesi yüzünden görebildiğimiz, ulaşabildiğimiz ve haberleşebildiğimiz bölgelerin neden farklı olduğunu anlatıyor. Evreni beş bölgeye ayırıyor: iki yönlü haberleşilebilen (yaklaşık 10 milyar ışık yılı içi), tek yönlü ulaşılabilen (15-18 milyar ışık yılı içi), ulaşılamayan ama şu an gözlenebilen (46,1 milyar ışık yılı içi), ileride görülebilecek (61-64 milyar ışık yılı içi) ve sonsuza dek gözlenemeyen bölge. Evrenin genişleme hızını gösteren Hubble sabiti 67 km/s/Mpc (megaparsek başına saniyede kilometre) alındığında ışık hızını aşan uzaklaşma yaklaşık 14,6 milyar ışık yılında başlıyor. Sonuçlar karanlık enerjinin sabit olduğu varsayımına dayanıyor.
| Gözlenebilir evrenin yarıçapı | 46,1 milyar ışık yılı | şu anki uzaklık |
| İki yönlü haberleşme sınırı | yaklaşık 10 milyar ışık yılı | uzaklık |
| Tek yönlü ulaşılabilirlik sınırı | 15-18 milyar ışık yılı | uzaklık |
Bulutlu ve yer yer alev: uzak dünyalarda hava tahmini
Nield, Astronomy & Astrophysics'te yayımlanan bir çalışmayı aktarıyor. Trinity College Dublin'den Merle Schrader, James Webb Uzay Teleskobu verilerine temel bileşen analizini (çok boyutlu veride en çok değişen yönleri ayıklayan yöntem) uygulayarak kahverengi cüce (yıldız olamayacak kadar küçük gök cismi) SIMP 0136'nın dönerken değişen ışığından hava durumunu çözmüş. Hava durumu, sıcaklık ve dikey bulut yapısındaki değişimlerden oluşuyor: sıcak ve ince bulutlarla soğuk ve kalın bulutlar yama gibi dağılıyor.
| En yüksek sıcaklık | 1.243 K | SIMP 0136 |
| Dünya'dan uzaklık | yaklaşık 20 ışık yılı | SIMP 0136 |