172 kayıt tarandı
Önce bunlar
CoreWeave: 34 milyar dolarlık hisse değeri ve yüzde 15 getirili tahviller... Nasıl? (1. bölüm)
JunkBondInvestor, ABD'li yapay zekâ bulut şirketi CoreWeave'in kredisini sekiz yaygın yanılgı üzerinden inceliyor. Şirketin 30 Haziran bilançosunda 36 milyar dolar toplam borcu (yeni çıkışlarla birlikte yaklaşık 42 milyar dolar), 100 milyar doları aşan birikmiş siparişi (imzalanmış ama henüz teslim edilmemiş sözleşmeler) ve 2026 için 35-39 milyar dolarlık yatırım harcaması planı var. Teminatsız (varlık karşılığı olmayan) tahviller yaklaşık yüzde 15 getiriyle işlem görüyor. Temerrüt takasının, yani borç ödenmezse alacaklıyı koruyan sigorta sözleşmesinin fiyatı rekor düzeyde, yaklaşık 1.128 baz puan (yüzde 11,28). Yazının ikinci bölümü her birim kapasitenin maliyet ve gelir hesabını ve senaryoları ele alacak.
| Toplam borç | 36 milyar dolar | CoreWeave, 30 Haziran |
| Teminatsız tahvil getirisi | yaklaşık yüzde 15 | CoreWeave, ABD |
| Temerrüt takası | yaklaşık 1.128 baz puan | CoreWeave, rekor düzey |
Sermaye savaşları
Marc Rubinstein, CoreWeave üzerinden yapay zekâ veri merkezi yatırımının finansmanını anlatıyor. ABD'nin en büyük teknoloji şirketlerinin işletme nakit akışı 2025'e kadar yatırım harcamasını karşılıyordu, bu yıl karşılamıyor. SpaceX haziranda halka arzla 85,7 milyar dolar hisse geliri topladı. CoreWeave 51 veri merkezinde 1,5 gigavat güç çekiyor, sözleşmeli kapasitesi 4,2 gigavata ulaştı. Şirketin 2026 yatırım harcaması planı 35-39 milyar dolar, teminatsız borcunun getirisi yüzde 15. Rubinstein CoreWeave'in çalışma modelini şöyle tarif ediyor. Şirket yeni GPU (yapay zekâ işlemcisi) kapasitesini sermaye maliyetini aşan bir fiyata kiralayabildiği sürece model işliyor, marj daraldığında çöküyor.
| SpaceX halka arz hisse geliri | 85,7 milyar dolar | ABD, Haziran |
| CoreWeave sözleşmeli kapasite | 4,2 gigavat | geçen kasımda 2,9 gigavat |
Ekonomi için ne kadar endişelenmeliyiz? 2008’e bakalım
Peter Coy, yapay zekâ yatırımının 2008 benzeri bir krizle bitip bitmeyeceği sorusunu 2008 deneyimi üzerinden tartışıyor. 2022'de Journal of Finance'ta yayımlanan bir çalışma 42 ülkenin 1950-2016 verisine bakıyor. Aynı sektörde üç yıl içinde borç ile varlık fiyatları birlikte hızla artmışsa, izleyen üç yılda kriz olasılığı yaklaşık yüzde 40 çıkıyor. Normal dönemde bu olasılık yaklaşık yüzde 7. Harvard'dan Samuel Hanson'a göre uyarı ışıkları turuncu yanıyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) 13 Ekim'de yapay zekâ ekosisteminde borçla pozisyon büyütmenin arttığı konusunda uyardı. Coy bankaların 2008'e göre daha güvenli, konut riskinin daha düşük olduğunu da aktarıyor.
| Borç ve fiyatlar birlikte artınca kriz olasılığı | yaklaşık yüzde 40 | 42 ülke, 3 yıllık ufuk, 1950-2016 |
| Normal dönemde kriz olasılığı | yaklaşık yüzde 7 | 42 ülke, 3 yıllık ufuk, 1950-2016 |
Seyirci ekonomiler hükümetlerini finanse edebilecek mi?
Tyler Cowen, Jesús Fernández-Villaverde'nin çalışmasını aktarıyor. Fernández-Villaverde yapay zekâ yatırımını finanse edecek tasarrufun reel faizi sert yükselteceğini, bunun da kamu borcunu pahalılaştıracağını savunuyor. Hesap iki ülke tipini karşılaştırıyor. Biri yapay zekâyı benimseyen ekonomi (ABD), öbürü benimsemeyen 'seyirci' ekonomi (İspanya). İkisinde de 2025'te borcun GSYH'nin (gayrisafi yurt içi hasıla) yüzde 100'üne eşit olduğu ve bütçenin faiz hariç dengede olduğu varsayılıyor. Benimseyen ülke sermaye gelirini vergileyerek dengeye dönebiliyor, seyirci ülkenin böyle bir çıkışı yok. Cowen daha iyimser. Ona göre fikirler kamusal mal niteliğinde olabilir ve sermaye arzı esnek olabilir. Fernández-Villaverde sonuçları tahmin değil, kıyas hesabı olarak sunuyor.
| 10 yıllık reel faiz, ilk tepki | yüzde 5,1'den yüzde 13,6'ya | yapay zekâyı benimseyen ekonomi |
| Trend büyüme | yüzde 1,6 | İspanya, seyirci ekonomi |
Tahvil yatırımını nasıl düşünüyorum
Ben Carlson, ilk kez tahvil almayı düşünen ve portföyü yüzde 100 endeks fonu olan 38 yaşındaki bir okura yanıt veriyor. 40 yıl süren tahvil yükseliş dönemini (boğa) ve ardından yüzde 9 enflasyonla başlayan en kötü düşüş dönemini (ayı) anlatıyor. Tahvillerin üç işlevini sayıyor. Deflasyona ve krize karşı sigorta, hazır para ve düzenli gelir. Duration faiz değişimine fiyat duyarlılığını gösteriyor. Duration'ı 5 yıl olan bir tahvil, faizdeki 1 puanlık artışta yaklaşık yüzde 5 değer kaybediyor. Uzun vadeli ABD Hazine tahvili fonu TLT'nin duration'ı yaklaşık 15 yıl ve aynı artışta kaybı yaklaşık yüzde 15. Carlson ABD'de duration'ı 5-6 yıl ve altında tutmayı tercih ediyor ve bunu kötümser bir tahminden değil risk yönetiminden yaptığını söylüyor.
| Faiz 1 puan artınca duration 5 yıl olan tahvilin kaybı | yaklaşık yüzde 5 | ABD |
| Faiz 1 puan artınca TLT fonunun kaybı | yaklaşık yüzde 15 | ABD, duration yaklaşık 15 yıl |
ABD hükümeti, Japonya’nın finanse ettiği anlaşmada çip işinden pay alıyor
Ana Swanson, New York eyaletinde GlobalFoundries'in işleteceği yarı iletken fabrikasının Japon fonlarıyla kurulacağını aktarıyor. Fabrika ABD ile Japonya'nın bu iş için kurulan ayrı bir yapı üzerinden ortak mülkiyetinde olacak ve kâr iki hükümet arasında bölüşülecek. ABD ayrıca GlobalFoundries'te yaklaşık 2 milyar dolarlık, yüzde 7 pay alıyor. Japonya ilk fazda 10 milyar dolar sağlıyor, ikinci faz için karar 2028 sonuna kadar verilecek. Üretim 2029'da başlayacak. Ticaret Bakanı Lutnick, Japonya'ya uygulanan tarifelerin, Japonya'nın yatırım sağlaması karşılığında düşürüldüğünü söylüyor. Japonya'nın ABD'ye toplam yatırım taahhüdü 550 milyar dolar.
| Japon finansmanı, ilk faz | 10 milyar dolar | ABD, New York eyaleti |
| ABD'nin GlobalFoundries payı | yüzde 7 | yaklaşık 2 milyar dolar |
Amerika’nın en önemli fabrikası
Dan Wang, TSMC'nin Phoenix'teki fabrikasını Amerika'nın yeniden sanayileşmesinde 'süreç bilgisinin' aktarılması olarak anlatıyor. Tayvanlı mühendisler Amerikalı işçilere beceri öğretiyor. Yazar iki Phoenix ziyaretine ve mühendis ailelerle görüşmelere dayanıyor. TSMC'nin Arizona yatırım planı 265 milyar dolar ve fabrikada 3.500'den fazla kişi çalışıyor. İlk fabrika iki yıldır üretimde ve verimi Tayvan'dakiyle karşılaştırılabilir. Riskler arasında göçmenlik politikası var. 2025'te Georgia'daki Hyundai-LG pil fabrikasına yapılan göçmenlik baskınında yaklaşık 500 kişi gözaltına alındı. Yazı, yabancı çalışanlar için çıkarılan H-1B vizesinin 100.000 dolarlık ücretine de değiniyor.
| TSMC Arizona yatırım planı | 265 milyar dolar | ABD |
| TSMC Arizona çalışanı | 3.500'den fazla | ABD |
Tahmin piyasaları isabetli
Alex Tabarrok, PNAS dergisinde çıkan bir makaleyi aktarıyor. Makale Polymarket, Kalshi, Manifold ve Metaculus'tan yaklaşık bir milyon sonuçlanmış sözleşme ve soruyu inceliyor. Veri on iki alanı ve saatlerden yıllara uzanan zaman aralıklarını kapsıyor. Ölçüt kalibrasyon. Örneğin yüzde 70 olasılık verilen olayların yaklaşık yüzde 70 oranında gerçekleşip gerçekleşmediğine bakılıyor. Tabarrok'a göre tahminler platformlar ve alanlar arasında iyi kalibre. Sonuçları ağır olan alanlarda olasılıkları sistematik olarak olduğundan yüksek ya da düşük tahmin etme eğilimi var.
| Sonuçlanmış sözleşme ve soru | yaklaşık 1 milyon | 4 platform |
| Kapsanan alan | 12 | saatlerden yıllara ufuklar |
Altı yapay zekâ modeliniz aslında iki: Korelasyonlu hataların matematiği
Utkarsh Mangal, aynı soruyu birden çok yapay zekâ modeline sorup çoğunluk oyu almanın kaç bağımsız görüş getirdiğini ölçüyor. Etkin oy sayısı, modellerin hata yaptığı soruların birbirine ne kadar benzediğinden hesaplanıyor. Veri, MMLU adlı çoktan seçmeli bilgi sınavından 57 konuya eşit dağıtılmış 1.500 soru. Herkese açık altı model soruları yanıtlıyor, her biri 3-4 milyar parametreli. Hata korelasyonu 0-1 ölçeğinde ortalama 0,41 çıkıyor ve altı model yaklaşık 1,96 bağımsız oy değerinde. Altı modelli oylamanın doğruluğu yüzde 71,8. Modeller bağımsız olsaydı bu oran yaklaşık yüzde 90 olurdu. İkisi de yanlış yapan model çiftleri yüzde 59 oranında aynı yanlış şıkkı seçiyor.
| Ortalama hata korelasyonu | 0,41 | altı küçük model, 1.500 soru |
| Altı modelin etkin oy sayısı | 1,96 | altı küçük model, 1.500 soru |
| Aynı yanlış şıkkı seçme oranı | yüzde 59 | iki model de yanlışken |
Dağınık veri eğrilerinizi bükmesin
Aamir Hussain Chughtai, aykırı değerlerle kirlenmiş veriye eğri uydurmanın altı yöntemini karşılaştırıyor. Yöntemler sıradan en küçük kareler (aykırı değerlere duyarlı klasik yöntem), Huber, RANSAC (rastgele alt örneklerden uzlaşı arayan yöntem) ve aykırı değerlere dayanıklı üç yöntem. Eğri polinom ya da parçalı polinom (spline) tabanıyla kuruluyor. Karşılaştırma sentetik veride yapılıyor. Her koşul rastgele veriyle 30 kez tekrarlanıyor ve verinin yüzde 0-90'ı bozuluyor. Spline tabanında, verinin yüzde 30'u ortalaması kaymış gürültüyle bozulunca RANSAC'ın normalleştirilmiş hatası 1,384, dayanıklı yöntemlerden birinin 0,485. Sentetik rüzgar türbini güç eğrisinde üçüncü derece polinomun hatası sıradan en küçük karelerle 91,4 kW, bir dayanıklı yöntemle 2,7 kW. Türbinin anma gücü 2.000 kW. Veri yazarın kurduğu simülasyondan geliyor.
| RANSAC hatası, spline tabanı | 1,384 | sentetik veri, yüzde 30 kirlenme |
| Dayanıklı yöntem hatası, spline tabanı | 0,485 | sentetik veri, yüzde 30 kirlenme |
| Türbin eğrisi hatası, sıradan en küçük kareler | 91,4 kW | sentetik veri, 2.000 kW türbin |
Parametre sayısı model karmaşıklığı değildir: Etkin boyuta giriş
Adrian Panasiewicz ile Jacob Cybulski, parametre sayısının model karmaşıklığını yanlış temsil edebildiğini gösteriyor. Çıktısı yalnızca iki parametrenin toplamına bağlı bir model iki parametreli görünse de tek serbestlik derecesine sahip. Etkin boyut, Fisher bilgi matrisi üzerinden hesaplanıyor. Bu matris, modelin olasılık dağılımının parametre değişimine ne kadar duyarlı olduğunu özetliyor. Etkin boyut, eldeki veriyle gerçekte kaç parametre yönünün ayırt edilebildiğini sayıyor. Küresel ve yerel olmak üzere iki biçimi var. Yerel biçim eğitimle bulunan çözümün komşuluğuna bakıyor. Yazı iki bölümlük serinin kuram kısmı.
Gerçek Kevin Bacon
Pudding, Hollywood'un 'merkezi' sayılan Kevin Bacon efsanesini 169.000 aktörlük bir veriyle sınıyor. Her aktör için, ortak filmler üzerinden diğer aktörlere ortalama kaç adımda ulaştığı hesaplanıyor. Samuel L. Jackson 2,09 adımla birinci, Willem Dafoe 2,13 ve Robert De Niro 2,14 adımla izliyor. Kevin Bacon 2,28 ile 175. sırada. Film sayısı sıralamayı belirleyen ana etken. 1997 sonrası doğan ve en az beş filmi olan 99 aktör arasında 10.000 kez yapılan simülasyonda, denemelerin yüzde 11,6'sında en merkezi aktör Chloë Grace Moretz çıkıyor.
| Samuel L. Jackson, ortalama uzaklık | 2,09 adım | 169.000 aktörlük veri, 1. sıra |
| Kevin Bacon, ortalama uzaklık | 2,28 adım | 169.000 aktörlük veri, 175. sıra |
Uzmanlar, Anthropic’in şirkette yapay zekânın işi nasıl değiştirdiğini anlatan raporundan şüphe duyuyor
Ramin Skibba, Anthropic'in kendi çalışanları üzerine yayımladığı raporu aktarıyor. Rapora göre çalışanların zamanının yaklaşık yüzde 22'si Claude ajanlarını yönetmeye gidiyor, bu pay bir yıl önceki oranın iki katından fazla. Başlangıç düzeyi teknik işe alımların toplam işe alım içindeki payı Mart 2025'ten sonra yaklaşık yüzde 30'dan yüzde 9'a inmiş. Morgan Frank, Julián Posada ve Dylan Baker raporun bağımsız denetimden geçmediğini ve halka arz öncesi değerlemeyi şişirme amacı taşıyabileceğini söylüyor. Frank'in makalesine göre yapay zekâya açık iş piyasaları ChatGPT'den önce, 2022 başında bozulmaya başlamış. Haber ayrıca Anthropic'in taslak halka arz belgesindeki 2026 ilk yarı net zararını, yani 80 milyar doları, aktarıyor.
| Zamanın ajan yönetimine giden payı | yaklaşık yüzde 22 | Anthropic çalışanları |
| Başlangıç düzeyi teknik işe alım payı | yüzde 9 | Anthropic, Mart 2025 sonrası; öncesi yaklaşık yüzde 30 |
Kara Ekim: Siber güvenlik uzmanları yapay zekâ destekli korsanlığın yeni dönemine karşı alarm veriyor
Johana Bhuiyan, PHP programlama dilinde 21 Ekim'de duyurulan ağır güvenlik açığı ardından uzmanların uyarılarını aktarıyor. Cloudflare CEO'su Matthew Prince, duyurudan sonraki 45 dakikada on binlerce, iki saatte yüz binlerce, ardından milyonlarca açığı kötüye kullanma denemesi gördüklerini yazdı. Bazı uzmanlar PHP'nin web sitelerinin yaklaşık yüzde 70'inde kullanıldığını söylüyor. ABD ve Birleşik Krallık'ta bazı kamu ve özel siteler güvenlik güncellemesi (yama) için geçici kapandı, ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) acil yama uyarısı yayımladı. Wiz araştırmacıları açığı yazılım tarihinin en ciddilerinden sayıyor. Kusurlar onlarca yıllık, bunları kötüye kullanmak karmaşık bir zincir gerektiriyor.
Claude Security artık sürekli tarıyor ve düzeltmeleri izliyor
Anthropic, Nisan'da genel betaya çıkan Claude Security'ye sürekli tarama ve düzeltme takibi ekledi. Araç derin bir ilk taramadan sonra değişen kodu, değişikliğin risk ve karmaşıklığına göre zamanlayarak yeniden tarıyor. Henüz çözülmemiş bulguları değişen kodla karşılaştırıyor, düzeltme nerede yapılırsa yapılsın bulguyu çözülmüş olarak işaretliyor, sorun dönerse yeniden açıyor. Koddan, uygulamanın hangi saldırılara açık olabileceğini özetleyen bir tehdit modeli üretiyor ve ekip bunu düzenleyebiliyor. Duyuruya göre bugüne kadar binlerce kuruluşta bir milyonun üzerinde zafiyet bulunmuş. Duyuru iki ay boyunca ayda 25.000 dolarlık ücretsiz kullanım kredisi de içeriyor.
| Bulunan zafiyet | 1 milyondan fazla | binlerce kuruluş, duyuru beyanı |
| Ücretsiz kullanım kredisi | ayda 25.000 dolar | iki ay |
Metin parçacığı tavanını aşmak: Daha küçük, daha güçlü bayt modellerini damıtmak
Marathe ve arkadaşları, dil modellerini metni sık geçen parçalara bölmek yerine doğrudan baytlarla eğitmek için damıtmanın nasıl kullanılabileceğini inceliyor. Bayt bilgisayarın en küçük depolama birimi, damıtma ise büyük bir modelin çıktısından küçük bir modeli eğitmek demek. Yazarlar metin parçacığı çıktılarını bayt çıktılarına çeviren iki yöntem öneriyor. Yaklaşık 1 milyar parametreli modeller 1 trilyon bayta kadar veriyle, sekiz ölçütte karşılaştırılıyor. Bayt modelleri geç öğreniyor ama sonunda daha yüksek başarıya ulaşıyor. Damıtılmış bayt modeli, damıtılmış metin parçacığı modeliyle aynı sonuca altıda bir veriyle varıyor. Bayt modelinin Llama 3.2-1B'ye yüzde 6,5, Gemma-3-1B'ye yüzde 8,1 üstünlüğü ölçüm değil, model boyutu ve veri arttıkça başarının nasıl değiştiğini gösteren ölçeklenme yasasından yapılan çıkarım.
Parayı yönetmeyi sohbet botuna bırakmalı mısınız?
Adam Clark Estes, sohbet botlarından kişisel finans tavsiyesi almanın yararlarını ve risklerini uzman görüşleriyle anlatıyor. Gallup'un Ağustos anketine göre ABD'de yapay zekâdan finansal tavsiye alanların oranı yaklaşık yüzde 20, Z ve Y kuşağında yaklaşık yüzde 25. TIAA emeklilik fonunun 2026 çalışmasında Amerikalılar temel borçlanma, tasarruf ve risk sorularının yaklaşık yarısını yanıtlayabiliyor. MIT Sloan'dan Taha Choukhmane'nin araştırmasına göre ortalama Amerikalı botun tavsiyesine uysa mali durumu şimdikinden daha iyi olur. Harvard'dan John Campbell bot tavsiyesinin internetteki ortalamayı yansıtacağını ve finans sektörünün çıkarlarından etkilenebileceğini söylüyor. Botlar mütevelli sorumluluğu, yani müşterinin çıkarını öne alma yükümlülüğü taşımıyor.
| Yapay zekâdan finansal tavsiye alan | yaklaşık yüzde 20 | ABD, Gallup Ağustos anketi |
| Z ve Y kuşağında aynı oran | yaklaşık yüzde 25 | ABD, Gallup Ağustos anketi |
Bir başkasının düşündüğünü gerçekten düşünebilir misiniz?
Víctor Verdejo, felsefede iletişimin 'aynı düşünceyi paylaşma' olarak anlaşılması geleneğini sorguluyor. Gelenek Locke, Frege, Grice ve Stalnaker'a uzanıyor. İki yaklaşım var. Birincisi düşüncelerin çekirdek içeriğini ortak, dışındaki kısmı kişiden kişiye farklı sayıyor. İkincisi, Kit Fine'ın ilişkiselciliği, iki kişinin düşüncelerinin aynı değil birbirine uyumlu olduğunu söylüyor. Verdejo'nun vardığı sonuca göre anlaşma farklı düşüncelerle de mümkün.
Çekiş: Sürtünmesiz bir dünya, ilerlemesiz bir dünyadır
Jennifer R Vail, sürtünmenin ilerlemenin koşulu olduğunu savunuyor. Sürtünmeyi inceleyen bilim dalına triboloji deniyor. Örnekleri arasında Roma savaş arabalarında yağlama ve soğutma, Viking gemilerinde gövde direncinin dengelenmesi, 1920'lerde Chrysler Airflow'un rüzgar tüneli denemeleri ve frenleme enerjisinden elektrik üreten rejeneratif frenler var. Yazıda ayrıca sürtünmenin virüs DNA'sının virüs kabuğundan çıkış hızını yavaşlattığı bulgusu (2023) anlatılıyor. Chandrasekhar'ın dinamik sürtünmesi de karanlık madde çıkarımında kullanılıyor.
Seçme özgürlüğünün ötesinde
Alex Chalmers, kararı yapay zekâya bırakma tartışmasının, amaçları kişisel tercih sayan sınırlı bir özerklik anlayışına dayandığını söylüyor. Gadamer'in uygulamalı yargı gücü (phronesis) kavramını ve MacIntyre'ın başkalarının gerekçelerini değerlendirme becerisi olarak bağımsızlık tanımını kullanıyor. Bu çerçevede körü körüne yapay zekâ reddi de yargı sayılmıyor. Chalmers'a göre mesele, iyi seçim yapabilen insanlar yetiştirecek erdemi, geleneği ve kurumları yenilemek.
Okur kitap incelemesi: Beynimdeki hayalet
Yarışmaya katılan anonim bir Astral Codex Ten (ACX) okuru, Clark Elliott'ın 1999'daki kazadan sonra on yıl boyunca yaşadığı sarsıntı belirtilerini anlatan anı kitabını inceliyor. Elliott prizma gözlükler ve geometrik bilişsel egzersizlerle düzeliyor. İnceleme kanıtları gözden geçiriyor. Bilişsel eğitim üzerine farklı çalışmaları birleştiren 2016 meta-analizi 14 çalışmada küçük etki buluyor. Prizma gözlüklerin genel bilişe etkisini sınayan, katılımcıların rastgele gruplara atandığı bir çalışma yok. Yazar hasta topluluklarının yapılandırılmış hipotez üretmesini öneriyor.
| ABD'de yıllık sarsıntı | 1,6-3,8 milyon | ABD |
| Belirtileri 3-6 ay sonra süren yetişkin | yüzde 15-30 | ABD |
Sıtma paraziti hücreye zorla girerken yakalandı
Joanna Thompson, Columbia Üniversitesi'nden Chi-Min Ho'nun laboratuvarının sıtma etkeni Plasmodium'un alyuvara girerken parazitle alyuvar zarı arasında oluşan halka biçimli 'hareketli kavşağı' ayrıntılı görüntülediğini anlatıyor. Görüntüleme kriyo-elektron mikroskopisiyle, yani dondurulmuş örneklerin elektron ışınıyla incelenmesiyle yapıldı. Çalışma Cell dergisinde yayımlandı. Parazit üç proteini hücre zarının altına kama gibi yerleştiriyor, dördüncü protein bunları parazite bağlıyor. Ekip yapay zekâyla bir engelleyici protein tasarladı. Protein tüpte girişi engelledi ama hayvanda denenmedi. Parazitin hücreye girişi bir dakikadan kısa sürüyor.
| Sıtmadan yıllık ölüm | yaklaşık 600.000 | dünya |
Buz Çağı Avrupalıları sandığımızdan daha bağlantılıydı
Jake Currie, Science Advances'te yayımlanan bir çalışmayı aktarıyor. Paleogenetikçiler, 30.000-22.000 yıl önce Avrupa'nın farklı yerlerinde yaşamış Gravetyen kültürü bireylerinin DNA'sını dizilemiş. Güneybatı Fransa'daki Isturitz Mağarası'ndan bir kadının genomu o bölgenin en eski tam genomu. Genom batı Avrupa soyuna uyuyor ama orta ve doğu Avrupa'dan gen akışı taşıyor. Modelleme doğudan batıya bir gen akışını yaklaşık 32.500-31.500 yıl öncesine yerleştiriyor. Doğu ve batı grupları sanıldığı kadar yalıtılmış değilmiş.
Bilim insanları beynin derininde gizli bir mesajlaşma sistemi keşfetti
Allen Enstitüsü ekibi, Nature'da yayımlanan fare çalışmasında beyin sapındaki locus coeruleus bölgesinin norepinefrin (uyarılma ve dikkatle ilişkili bir beyin kimyasalı) sisteminin tek tip çalışmadığını buluyor. Üst bölümdeki nöronlar korteks ve ön beyne bağlantı kuruyor ve öğrenmede rol oynuyor. Alt bölümdeki nöronlar beyin sapı ve omuriliğe bağlantı kuruyor. Ekip yaklaşık 35.000 nöronu görüntüledi ve yaklaşık 400.000 hücrenin genetik profilini çıkardı. Bilgisayarda yeniden oluşturulan en uzun tek sinir hücresi uzantısı (akson) 70,32 cm.
| Görüntülenen nöron | yaklaşık 35.000 | fare |
| Genetik profili çıkarılan hücre | yaklaşık 400.000 | fare |
İsviçre’nin buzul buzunun yaklaşık yüzde 20’si yalnızca beş yılda yok oldu
İsviçre Bilimler Akademisi'nin yıllık buzul raporu, İsviçre buzullarının 2026'da toplam buz hacminin yüzde 5'inden fazlasını kaybettiğini bildiriyor. Son beş yıldaki kayıp yaklaşık yüzde 20. Rhône, Aletsch ve Clariden buzulları kayıtlardaki en ağır erimeyi yaşadı, Bella Tola ve Griessfirn buzulları tamamen yok oldu. Havanın donma noktasının altına indiği yükseklik 76 gün boyunca 4.000 metrenin üstündeydi, bu İsviçre rekoru. Temmuz-eylülde buzullar yaklaşık 2,2 trilyon litre su saldı.
| 2026 buz hacmi kaybı | yüzde 5'ten fazla | İsviçre buzulları |
| Son beş yıldaki buz hacmi kaybı | yaklaşık yüzde 20 | İsviçre buzulları |
| Donma noktası yüksekliğinin 4.000 metrenin üstünde kaldığı süre | 76 gün | İsviçre, rekor |
Dünyanın en güçlü süper yanardağlarından biri yeni magmayla doluyor
Kobe Üniversitesi araştırmacıları, Japonya'daki, çoğu deniz altında kalan Kikai kalderasının (yanardağ çöküntüsü) altında yeni magma birikimi buluyor. Ekip yer altını sismik dalgalarla taradı. Hava tabancalarıyla üretilen dalgalar ve okyanus tabanı sismometreleri, 7.300 yıl önceki patlamanın gerçekleştiği rezervuarda erimiş kaya oranı yüksek geniş bir bölge gösteriyor. Son yaklaşık 3.900 yılda oluşan lav kubbesinin kimyası eski patlamanın magmasından farklı, yani magma yeni enjekte edilmiş. Bulgu yakın bir patlama anlamına gelmiyor. Çalışma Communications Earth & Environment dergisinde yayımlandı.
NASA, 2027 Artemis III ay görevi için yoğun bir 14 günlük program açıkladı
Artemis III, ay yüzeyine inişten düşük Dünya yörüngesinde iki iniş aracının testine çevrildi. Blue Origin'in Blue Moon aracı New Glenn roketiyle fırlatılacak, fırlatmadan üç gün sonra Orion mürettebat kapsülüyle kenetlenecek. Görevin altıncı günü SpaceX Starship fırlatılacak ve Orion ikinci kenetlenmeyi yapacak. Mürettebat iniş aracının içine girmeyecek, test iki saat sürecek. Görev 14 gün, gerekirse 17 gün sürecek ve 2027 yazı hedefleniyor. Görev sonucuna göre Artemis IV'te (2028) iki iniş aracından biri seçilecek. New Glenn Mayıs'taki patlamadan beri uçmadı, dönüşü Kasım'da bekleniyor.
Japonya’nın MMX görevi tuhaf Mars uydularının kökenini açıklayacak
Japonya Uzay Ajansı JAXA'nın Mars uyduları görevi MMX'in aracı 19 Ekim'de fırlatıldı. Mars'a bir yıl yolculuk edecek, Phobos'a yaklaşıp haritalayacak ve 10 gram örneği 2031'de Dünya'ya getirecek. Fransız ve Alman uzay ajanslarının yaklaşık 24 kg'lık Idefix gezgini Phobos'a inecek. Görev Phobos ve Deimos'un kökenini sınayacak. Üç aday var: yakalanmış asteroit, Mars'a çarpan cisimden fırlayan parça ya da parçalanmış tek bir ay. Phobos'un yoğunluğu düşük, muhtemelen bir moloz yığını.
Mars’taki gizemli 1.000 millik bulutun ardındaki ‘egzotik fizik’
Tereza Ondráčková, Arsia Mons volkanı yakınında Mars baharı ve yazında her sabah beliren, 1.000 milden uzun bir bulutu anlatıyor. Sorbonne'dan Jorge Hernández-Bernal ve ekibi bulutu Nature Geoscience'ta ilk kez modelledi. Model, buharın yabancı parçacık olmadan doğrudan buz kristaline dönmesini gerektiriyor. Bu, 10 dakikada 30 °C sıcaklık düşüşü ve Dünya'da ölçülen en yüksek nem değerinin 100.000 katından fazla nem demek. Volkana çarpan rüzgar dalgası nemli havayı dakikalar içinde yukarı fırlatıyor.