200 kayıt tarandı
Önce bunlar
İş dünyası görünüm anketi, 2026 üçüncü çeyrek
Bank of Canada’nın firmalarla yaptığı üçüncü çeyrek anketi, 6 Ağustos-2 Eylül 2026 arasında yüz yüze, video ve telefonla yapılan görüşmelere dayanıyor. Anket görüşmelerinin yaklaşık dörtte üçü, Kanada ile ABD arasındaki ticaret müzakerelerinin 21 Ağustos’ta çökmesinden önce yapıldı. Firma duyarlılığı bir önceki çeyrekteki düşüşten sonra iyileşti, satış ve ihracat beklentileri güçlendi. Yatırım niyetleri hafif geriledi ama güçlü kaldı, istihdam niyetleri zayıf. Ticaret müzakereleri çöktükten sonra yapılan görüşmelerde duyarlılık, ihracat beklentisi ve yatırım planları kötüleşti, enflasyon beklentileri arttı.
| Önümüzdeki 12 ayda resesyon için plan yapan veya bütçe ayıran firma payı | yüzde 6 | Kanada, bir önceki çeyrekte yüzde 17 |
| Maliyet artışını müşteriye yansıtmayı planlayan firma payı | yaklaşık yüzde 50 | Kanada, 2026 üçüncü çeyrek |
| Enflasyonun yüzde 2’ye ne zaman döneceğini söylemenin çok zor olduğunu belirten firma payı | yaklaşık yüzde 25 | Kanada, 2026 üçüncü çeyrek |
Kanada tüketici beklentileri anketi, 2026 üçüncü çeyrek
Bank of Canada’nın tüketici anketi, çevrimiçi panelde 5-27 Ağustos 2026’da, telefonda 24 Ağustos-4 Eylül’de uygulandı. Yanıtların yaklaşık dörtte üçü, Kanada ile ABD arasındaki ticaret müzakereleri çökmeden önce toplandı. Uzun vadeli enflasyon beklentisi yükselerek kısa vadeli beklentiye eşitlendi, müzakereler çöktükten sonra yanıtlayanların beklentileri tüm vadelerde biraz daha yüksek çıktı. Finansal sağlık algısı iyileşti, harcama niyetleri zayıf düzeyden daha da geriledi. Raporda ayrı bir kutu bölümü çalışanların yapay zekâ kullanımını soruyor. Kullananlar yapay zekâyı haftada 3-4 gün kullanıyor ve kullandıkları günlerde fiilen kullanım süresi bir saatin altında kalıyor.
| Önümüzdeki 12 ayda ekonominin resesyona gireceğini bekleyen tüketici payı | yaklaşık yüzde 50 | Kanada |
| Yapay zekâ kullanan çalışan payı | yaklaşık yüzde 40 | Kanada |
| Kullanmayıp önümüzdeki 12 ayda başlamayı bekleyen çalışan payı | yüzde 20’nin biraz altı | Kanada |
Enflasyonun eksik raporlanmasının uzun geçmişi
Barry Ritholtz, ABD’de İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana enflasyon ölçümünü değiştiren adımları sıralıyor: 1983’te mülk sahiplerinin kendi evleri için varsayılan kira bedeline geçiş, 1995-96’da Boskin Komisyonu, 2000 ve 2004’te Fed hedefinin kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksine (PCE) ve çekirdek PCE’ye kayması, 2017’de zincirleme tüketici fiyat endeksi. Boskin Komisyonu, tüketici fiyat endeksinin enflasyonu yılda 1,1 puan fazla gösterdiğini tahmin etmişti. Ritholtz’a göre 1983’ten beri her büyük değişiklik raporlanan enflasyonu aşağı çekti ve devletin mali ihtiyacıyla örtüştü. 2025’te Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun bazı kentlerde fiyat toplamayı askıya alması ve Ekim 2025 endeksinin hükümet kapanması nedeniyle yayımlanmaması da anlatılıyor.
| Boskin Komisyonu’nun tahmin ettiği yıllık yukarı yönlü sapma | 1,1 puan | ABD, Aralık 1996, aralık 0,8-1,6 |
| PCE’ye geçişin Fed’in baktığı enflasyonu düşürmesi | yılda yaklaşık 0,5 puan | ABD, tüketici fiyat endeksine göre |
Wall Street’in Hazine tahvili faizi beklentileri: daha uzun süre yüksek
Menzie Chinn, Wall Street Journal’ın Ekim 2026 iktisatçı anketine dayanarak ABD’de 10 yıllık Hazine tahvili faizi beklentilerini tek grafikte yan yana koyuyor. Grafik gerçekleşen faizi, Ekim anketinin ortalama tahminini ve Temmuz anketinin ortalama tahminini gösteriyor. Alıntılanan anket metnine göre iyileşen büyüme, yeni enflasyon baskıları ve maliye politikasının gidişatına dair endişeler yaz başından beri faizleri yükseltti. Aralık 2027 için en düşük tahmin James Smith’in, en yüksek tahmin Allen Sinai’nin.
| Aralık 2027 için en düşük 10 yıllık faiz tahmini | yüzde 3,95 | ABD, James Smith |
| Aralık 2027 için en yüksek 10 yıllık faiz tahmini | yüzde 5,63 | ABD, Allen Sinai |
Düzenleyici teşvikler ve euro alanı para piyasalarının yapısı
Emmanuel Faïk ile Olivier Vergote, Basel III kurallarının (likidite karşılama oranı, net istikrarlı fonlama oranı ve sermayenin toplam varlıklara oranı olan kaldıraç oranı) euro alanında bankalar arası ödünç vermenin düzenleyici maliyetini nasıl değiştirdiğini basitleştirilmiş bir hesapla ölçüyor. Veri olarak Tek Denetim Mekanizması’nın denetim istatistiklerini, iBoxx tahvil endekslerinden alınan faiz farklarını ve özsermaye maliyeti tahminlerini kullanıyorlar. Teminatsız ödünç veren banka için düzenleyici maliyet yaklaşık 35 baz puan, teminatlı repo piyasasında ise 2,8 ile 6,4 baz puan. Bu maliyet farkı, ECB bilançosu küçüldükçe bankalar arasındaki rezerv dağılımını repo piyasalarına doğru kaydırıyor, teminatsız bankalar arası piyasanın ise kriz öncesi hacme dönmesi beklenmiyor.
| Teminatsız ödünç verenin düzenleyici maliyeti | yaklaşık 35 baz puan | euro alanı |
| Teminatsız borçlananın düzenleyici maliyeti | yaklaşık 15 baz puan | euro alanı |
| Teminatlı ödünç verenin düzenleyici maliyeti | 2,8-6,4 baz puan | euro alanı, yüksek kaliteli teminat |
Hayır, veri merkezleri diğer yatırımları dışlamıyor
Alex Tabarrok, Paul Krugman ve başkalarının veri merkezi harcamasının ABD’de diğer yatırımları dışladığı savına itiraz ediyor. Tasarrufların faiz üzerinden yatırıma dağıtıldığı kredilenebilir fonlar modelinde dışlama bire bir olmaz, bu yüzden 51 milyar dolarlık veri merkezi inşaatının 120 milyar dolarlık diğer yatırımı silmesi mümkün değil. Krugman’ın GSYH payı grafiğini reel dolarla yeniden çizince 2023 ikinci çeyrekten 2026 ikinci çeyreğe teknoloji yatırımı yaklaşık yüzde 46, diğer reel yatırım yaklaşık yüzde 3 artıyor. Reel faizler çoğunlukla yapay zekâ patlamasından önce yükselmişti. Tabarrok tarifeleri, belirsizliği ve yarı iletken ve iklim destek yasalarının (CHIPS Yasası ve Enflasyonu Azaltma Yasası) sona ermesini yapay zekâ dışı yatırımın zayıflığına bağlıyor.
| Reel teknoloji yatırımındaki artış | yaklaşık yüzde 46 | ABD, 2023 ikinci çeyrek-2026 ikinci çeyrek |
| Diğer reel yatırımdaki artış | yaklaşık yüzde 3 | ABD, aynı dönem |
Hisse senedi piyasasının 15 yıllık getirileri
Ben Carlson, S&P 500’ün Eylül sonuna kadar 3 ile 50 yıllık dönemlerdeki yıllıklandırılmış getirilerini karşılaştırıyor. 3, 7, 10 ve 15 yıllık dönemlerin getirisi yılda yaklaşık yüzde 10 olan uzun vadeli ortalamanın çok üzerinde, 20 yıl ve daha uzun dönemlerin getirisi ortalamaya yakın. Carlson, ortalamanın üstündeki dönemlerin ardından getirilerin ortalamanın altına indiğini, ama ortalamaya bu geri dönüşün beklenenden uzun sürebildiğini söylüyor. Mevcut döngüyü 1990’ların sonundaki ve 2019 sonrasındaki yükselişlerle karşılaştırıyor.
| S&P 500 yıllıklandırılmış getirisi, 3 yıllık dönem | yüzde 22,9 | ABD, Eylül sonuna kadar |
| S&P 500 yıllıklandırılmış getirisi, 15 yıllık dönem | yüzde 15,7 | ABD, Eylül sonuna kadar |
| S&P 500 yıllıklandırılmış getirisi, 30 yıllık dönem | yüzde 10,3 | ABD, Eylül sonuna kadar |
Tüketici harcaması, gelir ve servet
Blog yazarı New Deal democrat, ABD’de servet etkisinin yüksek gelirli hanelerin harcamasını desteklediğini savunuyor. Minneapolis Fed, New York Fed ve Bank of America’nın harcamanın gelir gruplarına göre ayrıştığını gösteren üç analizini aktarıyor. Bank of America verisinde gelir grupları arasındaki harcama farkı yalnızca 2025 ortasından itibaren açılmış. Yazar, Eylül 2022’den beri kişisel gelirin yüzde 23, borsanın yüzde 100 arttığını belirtiyor. Ona göre ABD ekonomisi fiilen borsaya bağlı ve borsada sert bir satış tüketimi düşürebilir.
| Kişisel gelir artışı | yüzde 23 | ABD, Eylül 2022’den bu yana |
| Borsa artışı | yüzde 100 | ABD, Eylül 2022’den bu yana |
Sermaye kıtlığı
The Transcript’in bu sayısı, bankacılık, teknoloji, tüketici ve sanayi şirketi yöneticilerinin bilanço sunumlarındaki konuşmalarından alıntıları sıralıyor. Morgan Stanley’den Ted Pick, yapay zekâ sermaye harcamasının şu an 1 ile 1,2 trilyon dolar arasında olduğunu söylüyor. Goldman Sachs’tan David Solomon, yüzde 5’lik 10 yıllık Hazine faizinin anomali olmadığını, anomalinin sıfır faiz olduğunu belirtiyor. Marvell’den Matt Murphy, veri merkezi sermaye harcamasının 2025-2030 arasında yıllık yüzde 35 bileşik büyümeyle 2030’da 3 trilyon dolara çıkmasını bekliyor. ASML’den Roger Dassen, çip üretiminde kullanılan aşırı morötesi ve derin morötesi litografi (EUV ile DUV) kapasitesinde 2027’de yüzde 30 artış öngörüyor.
| Yapay zekâ sermaye harcaması, şimdiki düzey | 1-1,2 trilyon dolar | Ted Pick tahmini |
| Veri merkezi sermaye harcaması, 2030 | 3 trilyon dolar | Matt Murphy tahmini |
| EUV ve DUV kapasite artışı, 2027 | yüzde 30 | Roger Dassen öngörüsü |
İsviçre’nin konut sorunlarını ele almak
Priscilla Fialho, OECD’nin İsviçre iktisadi incelemesine dayanarak ülkedeki konut sorununu arz sorunu olarak ele alıyor. İmar bölgelerindeki kullanılmamış rezerv 1,6 milyon ek kişiyi barındırabilecek büyüklükte, ortalama yapı izni süresi 140 gün ve izin gecikmeleri on yılda yüzde 67 arttı. Kira kontrolleri, sürmekte olan sözleşmelerle yeni sözleşmeler arasındaki fark yüzünden kiracıların taşınmasını caydıran bir kilitlenme etkisi yaratıyor. Öneriler arasında yapı kurallarının uyumlaştırılması, elektronik izne geçilmesi ve düzenli alınan mülk vergilerinin artırılması var.
| Konut fiyatlarının temel göstergelerin önerdiği düzeyin üzerindeki sapması | yüzde 15-40 | İsviçre, İsviçre Ulusal Bankası tahmini |
| İlk konut alıcısının ortalama yaşı | 47 | İsviçre, Avrupa Birliği ortalaması 31 |
| Ortalama yapı izni süresi | 140 gün | İsviçre, Cenevre’de 497 gün |
Çok az, çok geç mi? Çin’de ulusal karbon ticareti
Shuang Zhang ile Douglas Almond, Çin’in 2021’de başlattığı ulusal karbon piyasasını inceliyor. Piyasa mutlak bir emisyon tavanı koymuyor, üretim birimi başına emisyona bakıyor. Yazarlar uydu görüntüleri ve makine öğrenmesiyle elde ettikleri santral düzeyindeki veriyle, yüksek verimli kömür santrallerinin elektrik üretiminin ve CO2 salımının düşük verimlilere göre yaklaşık yüzde 5 arttığını buluyor. Üretim birimi başına emisyonda ayrıca bir düşüş görülmüyor ve tahminler kesin değil. Karbon piyasası olmayan Endonezya ve Filipinler’deki kömür santralleriyle kıyaslama da aynı sonucu veriyor. Yüksek verimli santrallerin rüzgâr yönündeki bölgelerde hava kalitesi görece kötüleşiyor.
| Yüksek verimli kömür santrallerinde elektrik üretimi ve CO2 salımı artışı | yaklaşık yüzde 5 | Çin, 2021 sonrası, düşük verimli santrallere göre |
Bağlantıda kalmak: yetişkin lisesinde koçların gönderdiği kısa mesajların deneysel etkileri
Alberto Ortega, Pietro Pellerito ile Patrick Turner, ABD’de lise diploması olmayan yetişkinler için kurulmuş bir okulda koçların öğrencilere devamı teşvik eden kısa mesajlar gönderdiği, rastgele atamalı bir müdahaleyi değerlendiriyor. Mesaj grubuna atanmak mezuniyet olasılığını 4,9 yüzde puan, mesajı gerçekten alanlarda 9,3 yüzde puan artırıyor. Etki kayıt oranından değil tamamlanan ders sayısından geliyor ve mesajlarını daha çok kişiselleştiren deneyimli koçların öğrencilerinde yoğunlaşıyor. Mezunlarla mezun olmayanların kazançları kıyaslanarak müdahale edilen öğrenci başına dört yılda 149 dolarlık kazanç hesaplanıyor.
| Mezuniyette artış, mesaj grubuna atananlarda | 4,9 yüzde puan | ABD |
| Mezuniyette artış, mesajı alanlarda | 9,3 yüzde puan | ABD, kontrol ortalamasına göre yüzde 41 |
| Dört yıllık kazanç, müdahale edilen öğrenci başına | 149 dolar | ABD |
İki yeni makale
John Cochrane iki yayımlanmış makalesini tanıtıyor. İlki, Yeni Keynesyen modelde faiz yolunun tek başına enflasyonu belirlemediğini, enflasyonu düşüren şeyin modelin çok sayıdaki olası dengesinden birinin seçilmesi ve ona eşlik eden maliye politikasındaki sıkılaşma olduğunu savunuyor. Uzun vadeli borç eklenince maliye politikası değişmese bile enflasyon ilk anda düşebiliyor. İkincisi Phillips eğrisini, firmaların toplam fiyat düzeyini farklı gecikmelerle öğrendiği genelleştirilmiş Lucas eğrisiyle değiştiriyor, böylece kısa vadede istikrarsız, uzun vadede nötr bir dinamik çıkıyor. Sonuçlar simülasyon grafiklerinde gösteriliyor.
HouseholdBench: büyük dil modelleri hane halkının iktisadi davranışını ne kadar iyi tahmin ediyor?
Jin Huang, Diego Ferreras Garrucho, Yutong Xie, Walter Yuan, Qiaozhu Mei, Chen Lian ile Jonathon Hazell, ABD’deki altı hane halkı anketini ve 32 tahmin görevini birleştiren bir karşılaştırma ölçütü (benchmark) kuruyor. Görevler tüketim, gelir, işgücü, beklentiler ve konut davranışını kapsıyor. 13 dil modeli, bir önceki değeri aynen tahmin eden değişimsiz taban çizgisiyle ve karar ağaçlarını ardışık ekleyen gradyan artırmalı ağaç modeliyle karşılaştırılıyor. Çoğu model taban çizgisini geçiyor, ağaç modeli çoğu görevde birinci. 4 milyar parametreli açık kaynaklı bir model, ince ayar ve gözlem başına 16 tahminin birleştirilmesiyle ticari modellere yetişiyor.
| Birleştirilen hane halkı anketi | 6 | ABD |
| Toplam gözlem | 21,7 milyon | ABD hane halkı anketleri |
| En iyi modelin sayısal çıktılarda hata azalması | yüzde 12,2 | ABD, değişimsiz taban çizgisine göre |
Konformal tahmin doğru makine öğrenmesinden güvenilir makine öğrenmesine götürür mü?
Devashish Thakar, konformal tahminin tahmin aralıkları üretmek için nasıl kullanıldığını UCI Online Shoppers Purchasing Intention veri setinde, yani bir sitedeki ziyaretçinin satın alıp almayacağını öngörme probleminde adım adım gösteriyor. Veri yüzde 70 eğitim, yüzde 15 kalibrasyon ve yüzde 15 test olarak bölünüyor. Karar ağaçlarına dayanan, ağırlıklı bir XGBoost modeli eğitiliyor ve tahmin hatasının mutlak değeri, aralık genişliğini belirleyen skor olarak kullanılıyor. Aralık genişliği sabit tutulan yöntem ve genişliği gözleme göre ayarlayan, Gauss çekirdekli yöntem karşılaştırılıyor. Satın alma olasılığı 0,7 ve üzeri olan 305 müşteri, üç farklı güvenilirlik ölçütüne göre sayılıyor.
| Satın alma olasılığı 0,7 ve üzeri müşteri | 305 / 1.850 | test seti |
| Sınırları tahminin yüzde 30’u içinde kalan güvenilir tahmin | 174 / 305 | ölçüt A, yüzde 57 |
| Aralık genişliği 0,3 veya altında kalan güvenilir tahmin | 129 / 305 | ölçüt B, yüzde 37,4 |
“Yanlış bakıyorduk”: yapay zekâ dünyasını altüst eden iddia
Will Douglas Heaven, Goodfire araştırmacısı Nick Cammarata’nın 26.000 kelimelik blog yazısını ve ona yöneltilen itirazları aktarıyor. Cammarata, büyük dil modellerinin sanıldığından çok daha kolay anlaşılabileceğini savunuyor. Aynı nöronun birden çok kavramı birlikte temsil ettiği fikri 2020’de Inception v1 görüntü modeli üzerinde ortaya atılmıştı. Cammarata bu modeli yapay zekâ ajanlarıyla yeniden inceleyip hem arabaya hem kediye tepki veren nöronun aslında ortak bir V şeklini yakaladığını buldu. Chris Potts, Jacob Hilton ve Neel Nanda iddiayı abartılı buluyor. Hilton, en güçlü dil modellerinin iç işleyişinin yüzde 0,01’inden azının anlaşıldığını söylüyor. Cammarata’nın teknik sonuçları henüz yayımlanmadı.
| Cammarata’nın blog yazısının uzunluğu | 26.000 kelime | Goodfire |
| Anlaşılmış kısım, Hilton’a göre | yüzde 0,01’den az | en güçlü dil modellerinin iç işleyişi |
Yapay zekâ yarı-Riemann hipotezini kanıtladı. Şimdi ne olacak?
Konstantin Kakaes, OpenAI’ın 6 Ekim 2026’da duyurduğu sonuçlar arasında yarı-Riemann hipotezini çözdüğü öne sürülen kanıtın matematikçilerce incelenmesini anlatıyor. Tam Riemann hipotezi zeta fonksiyonunun aşikâr olmayan sıfırlarının hepsinin tek bir doğru üzerinde olduğunu söyler, yarı-Riemann hipotezi ise yalnızca bu doğruyu çevreleyen daha dar bir şerit içinde kaldıklarını söyler. İki sürüm var. 199 sayfalık ilki sıfırların gerçel kısmını 1/8 ile 7/8 arasına yerleştiriyor ve Lean adlı programla biçimsel olarak doğrulandı. Yaklaşık bir hafta sonraki 49 sayfalık ikincisi sıfırların gerçel kısmını 1/12 ile 11/12 arasına yerleştiriyor, biçimsel doğrulaması henüz yok. Uzmanlar kanıtın büyük ölçüde doğru olduğunu, yeni bir kavramdan çok eski fikirlerin sentezine dayandığını söylüyor. Uzmanlar, tam hipoteze yaklaşıldığı konusunda kuşkucu.
| Birinci sürüm | 199 sayfa | sıfırlar 1/8 ile 7/8 arasında, Lean ile doğrulandı |
| İkinci sürüm | 49 sayfa | sıfırlar 1/12 ile 11/12 arasında |
| Riemann hipotezinin açık kaldığı süre | 160 yıldan fazla | 1859’da önerildi |
Yapay zekâ araştırmacıları Claude’u sanal bir çöl adasında mahsur bıraktı. “Oynamaya” başladı.
Amit Katwala, MIT araştırmacılarının Claude Opus 4.7 kopyalarını sanal bir adada, görev vermeden 30 saat boyunca yalnız bıraktığı deneyi anlatıyor. Ajanlar kendi hedeflerini koydu, adanın en yüksek noktasına tırmandı, taşlarla çizimler yaptı ve basketbol benzeri oyunlar icat etti. Etkinliklerini metin dosyalarında tuttular, bu dosyalar silindiğinde sonraki görevlerde başarı düştü. Davranış, insan ve hayvan oyunu için sayılan dört ölçüte göre değerlendirildi. Dış uzmanlar kanıtın davranışsal olduğunu, gerçek oyunla taklit edilen oyunun ayırt edilemediğini söylüyor. Ajanlara meraklı olduklarını anlatan bir “ruh” dosyası verilmişti. Çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi.
| Deney süresi | 30 saat | sanal ada, ajan başına |
| Oyun ölçütü | 4 | insan ve hayvan oyunu çalışmalarından |
| Art arda yakalama rekoru | 50 | ajan sonradan kuralları sıkılaştırıp yeniden başladı |
Bu makine oynuyor mu?
Nathan Cloos, Antonio Norelli, Daniel Durbin, Jacob Andreas, Daniela Rus ile Phillip Isola, bir yapay zekâ kodlama asistanını bilinmeyen bir sanal adada, görev ve ödül belirtmeden bir bedeni yöneten zihin olarak çalıştırıyor. Ajan tepelere tırmanıyor, blok kuleler kuruyor, mandala çiziyor, sporları yeniden yorumluyor ve dünyanın fiziği üzerinde denemeler yapıyor. Bu etkinlikler 13 ajanda tekrarlanıyor, ajanların geçmişleri farklı. Yazarlar davranışın klasik oyun ölçütlerini karşılayıp karşılamadığını ve oyunun makinelerin gelişiminde bir biçim olup olamayacağını soruyor.
| Koşu süresi | 30 saat | sanal ada |
| Etkinliklerin tekrarlandığı ajan sayısı | 13 | farklı geçmişli ajanlar |
İnterneti yapay zekâ ajanları için iyileştirmek, geri kalanımız için kötüleştirebilir
James O’Donnell, OpenAI’ın Dots’u ve Meta’nın Muse’u gibi kişisel yapay zekâ ajanlarının web trafiğini hızla artırdığını anlatıyor. Siteler bunları ne insan ne bot olan üçüncü bir ziyaretçi türü olarak engellemeye çalışıyor. Amazon, Muse ajanlarını engelliyor ve Perplexity’ye dava açmış durumda, Yelp ile Pizza Hut da ajanlara kapalı. Ethan Mollick ajanların müşteri hizmetlerini boğacağını öngörüyor. Shopify ajanlara ayrı bir ödeme kanalı açtı. O’Donnell, web insanlar yerine ajanlar için düzenlenirse insanlar için kötüleşebileceğini, belirleyici olanın henüz yazılmakta olan kurallar olduğunu savunuyor.
| Meta Muse indirmesi, çıkışın ilk ayı | 5 milyon | Meta |
| Ajan kaynaklı web trafiği, Ağustos’tan Eylül’e | 3 kat | HUMAN Security verisi |
Yapay zekâ şirketi Anthropic, hisselerinin yüzde 5’ini “kamu yararı” fonuna ayıracak
Lauren Almeida’nın haberine göre Anthropic hisselerinin yüzde 5’ini kamu yararı fonuna ayıracağını açıkladı, karar pay sahibi onayına bağlı. Fon geleneksel kâr amacı gütmeyen kuruluşlara büyük bağışlar yapabilecek ya da belirli kesimlere doğrudan dağıtım yapabilecek. Değerlemedeki her yüzde 50’lik artış için yüzde 2 ek pay ayrılıyor, baz değer açıklanmadı. Haber, Mayıs’ta 65 milyar dolarlık yatırım turunda 965 milyar dolar olan değerlemeyi ve bildirildiğine göre Kasım’a planlanan halka arzı da anlatıyor.
| Fona ayrılacak pay | yüzde 5 | Anthropic hisseleri |
| Yüzde 5’in Mayıs değerlemesindeki karşılığı | yaklaşık 48 milyar dolar | Anthropic, Mayıs 2026 |
| Bildirilen halka arz değerlemesi | 1,5 trilyon dolar | Kasım için planlanıyor |
Claude Haiku 5.5: yenilikler ve hızlı, ucuz yapay zekâ iş akışlarında nasıl kullanılacağı
Shittu Olumide, Anthropic’in 7 Ekim 2026’da çıkardığı Claude Haiku 5.5’in Haiku 4.5’e göre yeniliklerini ve sınıflandırma, veri çıkarma ve alt ajan için Python örneklerini anlatıyor. Girdi fiyatı 100.000 metin parçacığına kadar istemlerde milyon metin parçacığı başına 1,00 dolardan 0,10 dolara, çıktı fiyatı 5,00 dolardan 0,50 dolara iniyor. Modelin tek seferde okuyabildiği metin uzunluğu, yani bağlam penceresi, 200.000’den 1 milyon metin parçacığına çıkıyor. Yeni metin bölücü aynı metni yaklaşık yüzde 30 fazla parçacığa böldüğünden, Anthropic net tasarrufu fiyat düşüşünden az, yaklaşık yüzde 75 hesaplıyor. Sıcaklık, top_p, top_k ve manuel düşünme bütçesi parametreleri artık hata veriyor.
| Girdi fiyatı, 100.000 metin parçacığına kadar istemler | 0,10 dolar | milyon parçacık başına, Haiku 4.5’te 1,00 dolar |
| Terminal-Bench 4.0 ajan tabanlı kodlama sonucu | yüzde 39,2 | Haiku 4.5’te yüzde 0,0 |
| OSWorld 2.1 bilgisayar kullanımı sonucu | yüzde 72,4 | Haiku 4.5’te yüzde 15,7 |
| 1.000 sınıflandırma çağrısının maliyeti | 0,045 dolar | Haiku 5.5, liste fiyatından |
Yapay zekânın ürettiği koda güvenmeden önce yapılacak 7 kontrol
Kanwal Mehreen, yapay zekânın ürettiği kodu projeye eklemeden önce yapılacak yedi kontrolü komut örnekleriyle anlatıyor. Kontroller şunlar. Git diff ile değişikliğin kapsamına bakmak. Derleyiciyi ve tür denetleyicisini çalıştırmak. Her yeni bağımlılığı doğrulamak. Kodu normal, sınır, geçersiz ve hata girdileriyle test etmek. Güvenlik açıklarını Semgrep, Bandit ve CodeQL ile taramak. Hata yollarını izlemek. Kodun hiç var olması gerekip gerekmediğini sormak. Yazı, modellerin var olmayan paket adı uydurmasını ölçen bir arXiv çalışmasına dayanıyor. Çalışma 576.000 Python ve JavaScript kod örneğinde bu oranı ticari modellerde yüzde 5,2, açık kaynak modellerde yüzde 21,7 buluyor.
| Var olmayan paket adı üretme oranı, ticari modeller | yüzde 5,2 | 576.000 kod örneği |
| Var olmayan paket adı üretme oranı, açık kaynak modeller | yüzde 21,7 | 576.000 kod örneği |
Yapay zekâ kişisel medya çağını başlatıyor
Benj Edwards, Suno’yla (yapay zekâyla müzik üreten bir servis) şarkı taslaklarını tam prodüksiyonlara, Claude Code’la da fikirlerini oyunlara çevirmesinden yola çıkarak “kişisel medya” kavramını savunuyor. Üretim maliyeti sıfıra yaklaşınca üretilen işin geniş bir kitleye ihtiyacı kalmıyor. Dayanağı Suno’nun sayıları. Şirket CEO’suna göre Şubat 2026’da 2 milyon ücretli abone ve 100 milyondan fazla kullanıcı var. Edwards 2012’deki tahmininde yeteneği doğru, ekonomiyi yanlış öngördüğünü söylüyor. Büyük yapımların büyüyeceğini, onların altındaki içeriğin ise küçük ölçekli ama çok sayıda olacağını, yaratıcı işler için iyimser ve kötümser iki senaryo bulunduğunu yazıyor.
| Suno ücretli abonesi, Şubat 2026 | 2 milyon | şirket CEO’sunun açıklaması |
| Suno’yu kullanmış kişi | 100 milyondan fazla | aynı açıklama |
| Suno Discord üyesi | yaklaşık 400.000 | Edwards’ın aktardığı sayı |
Yapay zekâyı dizginlemek için “kapatma düğmesi” istemek yanlış düşünme biçimi
Trent Wintermeier, ABD’de yapay zekâya kapatma düğmesi koymayı öneren düzenleme girişimlerini (AI Kill Switch Act, Kaliforniya Valisi Newsom’un yürütme kararnamesi, Senatör Kennedy’nin AI Emergency Button Act tasarısı) Lakoff ile Johnson’ın yapısal metafor kuramıyla çözümlüyor. İki sorun sayıyor. En ileri modeller birçok ülkeye yayılmış dağıtık altyapıya dayanıyor ve düğme metaforu eğitim, denetim ve onay süreçlerindeki insan kararlarını gizliyor. Örnek olarak bir OpenAI modelinin Hugging Face’i hacklediği olayda güvenlik mekanizmalarını insanların kapattığını anlatıyor.
Yeni makale: yapay zekâ ajanlarının değerlendirilmesinde ortaya çıkan eğilimler
Sayash Kapoor ile Arvind Narayanan, Felix Chen ve Stephan Rabanser’le yazdıkları “Emerging Trends in AI Agent Evaluation” makalesini tanıtıyor. Makale ajan değerlendirmesindeki 33 eğilimi üç başlık altında topluyor, bunlar bilim ve yöntemler, araştırma gündemi ve değerlendirme ekosistemi. Ajanlarda yalnızca sonuca değil, izlenen adımların tamamına bakılması gerekiyor. Maliyet artıyor ve ExploitBench gibi testlerde birkaç ajan için on binlerce dolarlık kullanım kredisi harcanıyor. Laboratuvar sonuçları gerçek kullanıma aktarılmayabiliyor. Değerlendiricilerin bağımsızlığı, model erişimi ve fonlama değerlendirmenin sonucunu belirliyor.
| Makalenin topladığı eğilim | 33 | üç başlık altında |
Bilgi işlemi ne kadar ileri taşıyabiliriz?
Volkan Gurses, bilgi işlemin hız, enerji, bellek yoğunluğu ve iletişim bakımından fiziksel sınırlarını bugünkü teknolojiyle karşılaştırıyor. Moore (çip başına transistör sayısı), Dennard (güç yoğunluğu), Koomey (enerji verimliliği) ve Kryder (depolama yoğunluğu) yasalarının yavaşladığını, ilerlemenin artık daha çok sistemin büyütülmesinden geldiğini anlatıyor. Landauer sınırına göre bir biti silmek oda sıcaklığında en az 2,9×10^-21 joule gerektiriyor, bugünkü çipler bir anahtarlama işleminde bunun yüz binlerce katını harcıyor. Seth Lloyd’un “nihai dizüstü bilgisayarı” 1 kilogram maddeyle saniyede yaklaşık 5×10^50 işlem yapıyor, bu bugünkü çipten yaklaşık 10^35 kat hızlı.
| Bir biti silmenin enerji alt sınırı | 2,9×10^-21 joule | oda sıcaklığı, Landauer sınırı |
| Nihai dizüstü bilgisayarın hızı | 5×10^50 işlem/sn | 1 kilogram madde, Lloyd hesabı |
| Altı büyük bulut şirketinin bilgi işlem altyapısı harcaması | 700 milyar dolardan fazla | bu yıl |
Bilgisayar çipleri insanlığın yaptığı en muhteşem şeylerdir
Gideon Lewis-Kraus, yarı iletken tedarik zincirini ASML’nin (Hollanda) aşırı morötesi litografi makineleri, TSMC’nin (Tayvan) fabrikaları ve ABD’nin CHIPS yasasıyla yeniden sanayileşme çabası üzerinden anlatıyor. Transistörün ve entegre devrenin tarihi, Moore yasası, Morris Chang’ın TSMC modeli ve Nvidia ile Apple’ın zincire bağımlılığı işleniyor. Aşırı morötesi litografi makinesi 400 milyon dolara kadar çıkıyor ve yılda yaklaşık 50 tane üretiliyor. Aşırı morötesi litografi projesinde yedi yıllık gecikme yaşandı, bu teknolojiyle ilk çip 2019’da çıktı. Bloomberg Economics, Tayvan’a yönelik bir savaşın ilk yıl maliyetini küresel GSYH’nin yaklaşık onda biri, 10,6 trilyon dolar hesaplıyor.
| Aşırı morötesi litografi makinesinin fiyatı | 400 milyon dolara kadar | ASML |
| Yıllık makine üretimi | yaklaşık 50 | ASML |
| Savaşın birinci yıl maliyeti | 10,6 trilyon dolar | Tayvan’a yönelik savaş, Bloomberg Economics tahmini |
İnternetin bir belleğe ihtiyacı var
Internet Archive’ın kurucusu Brewster Kahle, New York Times, Guardian ve USA Today gibi yayıncıların, yapay zekâ eğitimi kaygısıyla Wayback Machine’in arşivlemesini engellemesine karşı çıkıyor. Savına göre engelleme yapay zekâ şirketlerinin veri toplamasını durdurmayacak, buna karşılık gazetecilerin, araştırmacıların ve mahkemelerin kamusal kayda erişimini zayıflatacak. Pew Research Center’ın 1 milyon web sayfasını 10 yıl izleyen çalışmasına göre ABD’de sayfaların yüzde 25’i erişilemez hale geldi. Kahle Google Books davasındaki adil kullanım içtihadına dayanıyor ve kötüye kullanıma karşı hız sınırı gibi önlemler öneriyor.
| Pew’in 10 yıl izlediği web sayfası | 1 milyon | ABD |
| Erişilemez hale gelen sayfa payı | yüzde 25 | ABD, 10 yıl sonunda |
| Internet Archive’ın arşivlemesini sınırlayan yerel haber sitesi | 340’tan fazla | ABD, Mayıs 2026, Nieman Lab tespiti |
Yeni okuma çağı
Nathan Heller, Barnes & Noble ile Waterstones’ı birlikte yöneten James Daunt’ın profilini yazıyor. Yazı, kitap okumanın gerilediği kaygısını Pew anketleriyle ve ABD’de ulusal öğrenci başarı testi NAEP verileriyle sınıyor. ABD’de basılı kitap satışları on yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 25 arttı, bağımsız kitapçı sayısı 2020’den beri yüzde 70 yükseldi. Daunt’ın her mağazaya kendi stokunu seçtirdiği yöntem, Waterstones’ın 2011’de iflasın eşiğinden kurtarılması, Elliott Management’ın sahipliği, BookTok ve kendi kendine yayıncılık anlatılıyor.
| Daunt’ın yönettiği mağaza | 1.000’den fazla | ABD ve Birleşik Krallık |
| Basılı kitap satışındaki artış, on yıl öncesine göre | yaklaşık yüzde 25 | ABD |
| Bağımsız kitapçı sayısındaki artış, 2020’den bu yana | yüzde 70 | ABD |
Uzun ömür araştırmasının safsata sorunu var
Saul Justin Newman, Morbid: Debunking Modern Longevity Science kitabından uyarlanan bölümde dünyanın en yaşlı insanları için yapılan yaş doğrulamalarının kusurlarını örneklerle anlatıyor. ABD’nin en yaşlı kadını olarak kayıtlı Adele Dunlap, kayıttaki 113 yerine kendi beyanına göre 104 yaşındaydı. Newman, Gerontology Research Group yöneticisi Robert Young’ın yüksek lisans tezindeki ırk bilimi savunularına ve New England Centenarian Study’nin örnek toplama yöntemine de dikkat çekiyor. Annesinin cesedini dondurucuda saklayıp emekli maaşını almayı sürdüren bir İtalyan’ın olayı ve 1979’da Guinness’e 137 yaşında geçen Charlie Smith’in belgelenmemiş yaşı da örnekler arasında.
| Adele Dunlap’ın kayıtlı yaşı | 113 | ABD, kendi beyanı 104 |
| Charlie Smith’in Guinness kaydındaki yaşı | 137 | ABD, 1979 |
Korkunç, erkekliğe yakışmaz, vazgeçilmez
Tarihçi Catherine Fletcher, 16. yüzyıl İtalya’sında ateşli silahların şeytani ve şövalyeliğe aykırı sayılan bir araçtan yaygın bir nesneye nasıl dönüştüğünü anlatıyor. Ana etken sivil milislerin yaygınlaşması. Floransa’da Cosimo de’ Medici’nin 1539 başında 91 ateşli silahı vardı, Lorenzo de’ Medici’nin 1492 envanterinde ise 5. Siena Cumhuriyeti’nde 1525-55 arasında yetişkin erkeklerin yüzde 20 ile 33 arasında bir bölümü milis hizmetindeydi. Bologna’da 1600’de ateşli silahlar cinayette en çok kullanılan silahtı. Kadınların silah sahipliği nadirdi ve silah erkeklik imgesine bağlıydı. Fletcher envanterleri, Bologna mahkeme kayıtlarını ve suç belgelerini kullanıyor.
| Cosimo de’ Medici’nin ateşli silahı, 1539 başı | 91 | Floransa |
| Lorenzo de’ Medici’nin taşınabilir ateşli silahı, 1492 envanteri | 5 | Floransa |
| Yetişkin erkeklerin milis hizmetindeki payı, 1525-55 | yüzde 20-33 | Siena Cumhuriyeti |
Okuma ölmüyor
Osita Nwanevu, James Marriott’ın The New Dark Ages kitabını ele alıyor. Marriott okuma düşüşünü akıllı telefonlara ve ekranlara bağlıyor. Nwanevu teknolojinin gerçek sorunlar yarattığını kabul ediyor, ama keyif için okumanın zaten nadir olduğunu, anketlerin çevrimiçi okumayı saymadığını ve ABD’de okuma puanlarının yalnızca hafif düştüğünü söylüyor. Okuryazarlık panikleri onlarca yıldır tekrarlanıyor. Nwanevu’ya göre okumanın değeri yalnızca akılcılıkta değil, anlayışa kattığı karmaşıklıkta yatıyor. Ekranda ciddi okumayı da içeren yeni bir okuryazarlık öneriyor.
| Bir günde keyif için okuyanların payı, 2004 | yüzde 28 | ABD, American Time Use Survey |
| Bir günde keyif için okuyanların payı, 2023 | yüzde 16 | ABD, American Time Use Survey |
| 12. sınıf okuma puanı, 2019’dan 2024’e | 285’ten 283’e | ABD, NAEP, 500 puanlık ölçek |
Yüksek sığır eti fiyatlarında neden rahatlama yok
Oklahoma State Üniversitesi’nden hayvancılık pazarlama uzmanı Derrell Peel, ABD’de rekor sığır eti fiyatlarının yakında düşmeyeceğini savunuyor. Çok yıllı kuraklık, yem maliyeti ve sürü küçülmesi arz döngüsünü bozdu. Buzağının doğumundan kesime kadar üretim 24-30 ay sürdüğü için sürü yeniden kurulsa bile arz hızlı artmaz. Peel, 300.000 metrik tonluk ithal sığır eti için tarifenin gevşetilmesinin sorunu çözmeyeceğini, et paketleyicilerine yönelik soruşturmaların da sonuç vermeyeceğini söylüyor. Fiyatların on yılın sonuna kadar yüksek kalacağını öngörüyor.
| Ortalama bonfile fiyatı | libre başına 14,11 dolar | ABD ulusal ortalaması |
| Et sığırı inek sürüsü, Ocak | 27,6 milyon baş | ABD, 1961’den beri en küçük stok |
| Buzağılamadan kesime üretim süresi | 24-30 ay | ABD |
Amerika nadir toprak sanayisini kaybetmedi. Sattı.
Kirsten Asdal, Tom Koch ile Tao Tan, nadir toprak elementlerinin sıradan bir emtia değil, jeostratejik bir darboğaz olduğunu savunuyor. ABD firmalarının nadir toprak elementlerinin işlenmesini ve mıknatıs üretimini düşük maliyetli, devlet destekli Çinli rakiplere bıraktığını, Pekin’in ihracat kontrollerini kısa ve koşullu askıya almalarla koz olarak kullandığını anlatıyorlar. 2025’teki MP Materials anlaşmasının da aralarında olduğu ABD girişimlerinin borç verme ve sigorta rollerini bulandırdığını söylüyorlar. Önerileri, kapasite hedefleri tutarsa nakit akışından pay veren, Pekin arzı keserse hisseye dönüşen koşullu çevrilebilir bir tahvildir.
| Çin’in küresel nadir toprak rafinajındaki payı | yüzde 90’dan fazla | ağır nadir topraklarda yaklaşık yüzde 99 |
| Küresel nadir toprak oksit pazarı | 10 milyar dolardan az | dünya |
| Kritik mineraller için ayrılan kredi yetkisi | 100 milyar dolara kadar | ABD, One Big Beautiful Bill Act |
Bilim insanları beyin hücrelerini ışıkla denetlediği için 2026 Nobel Ödülü’nü kazandı
2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, optogenetiğin temelini atan Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi. Hegemann ile Nagel, Chlamydomonas adlı tek hücreli algdeki ışığa duyarlı kanalrodopsin proteinini keşfetti. Protein ışıkla şekil değiştirip sodyum gibi iyonların geçmesini sağlıyor. Deisseroth ve ekibi bu geni sinir hücrelerine taşıyarak hücreleri ışıkla açıp kapatma yöntemini geliştirdi. MIT’de 2012’de farelerde korku anısı ışıkla yeniden etkinleştirildi. Retina dejenerasyonunda erken evre klinik denemeler sürüyor, Parkinson ve epilepsi araştırılıyor.
| Ödülü paylaşan bilim insanı | 3 | 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü |
| Farelerde korku anısının ışıkla yeniden etkinleştirildiği deney | 2012 | MIT |
“Bilim kurguda gibi hissettiriyor”: gökbilimciler ilk yeşil yıldızı buldu
Jake Currie, Warwick Üniversitesi’nden Mark Hollands ve ekibinin yakındaki beyaz cücelerin (ömrünü tamamlamış, küçük ve yoğun yıldızlar) mevcut tayf verilerini insan renk görme modelinden geçirerek gerçek renklerini hesapladığını anlatıyor. Soğuk beyaz cücelerin atmosferi yeterince yoğun olduğundan karbon, kalsiyum ve sodyum gibi ağır elementler ışığı soğuruyor ve renk sıcaklıktan bağımsız değişebiliyor. WD J1330+6435 sodyum nedeniyle yeşil görünüyor ve bilinen ilk yeşil yıldız oluyor. WD J1011+2845 karbon yüzünden somon pembesi. Çalışma Royal Astronomical Society Techniques and Instruments dergisinde yayımlandı.
| İncelenen beyaz cüce | 151 | Dünya’ya 65 ışık yılı içinde |
| WD J1011+2845’in uzaklığı | 48 ışık yılı | Dünya’ya |