100 kayıt tarandı
Önce bunlar
Trump, Rusya’nın karşılık vermesi umuduyla Putin’e ekonomik rahatlama sunuyor
Alan Rappeport, ABD yönetiminin benzin fiyatlarını düşürmek için önce Rus dizel ihracatındaki yaptırımları kaldırdığını anlatıyor. Ardından cuma gecesi imzalanan yürütme emriyle Rusya, Kongre’nin geçen ay çıkardığı yaptırım yasasından muaf tutuldu. Yasa Rus yetkilileri, zengin iş insanlarını ve finans kurumlarını hedefliyor. Yönetime, Rus enerjisini satın alan ülkelere yüksek gümrük vergisi koyma yetkisi de veriyor. Bu yetki henüz kullanılmadı. ABD’nin İran’a Şubat sonunda saldırmasından bu yana Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklık petrol fiyatını yukarı itiyor. Rappeport’a göre Biden döneminde Rusya bağlantılı 1.000’den fazla hedefe yaptırım uygulandı, Trump yönetimi ise yalnızca Lukoil ile Rosneft’e yeni yaptırım koydu.
| ABD’de ortalama benzin fiyatı (galon başına) | 4,31 dolar | ABD, cumartesi |
| ABD’de benzin fiyatındaki artış (ABD’nin İran’a saldırmasından bu yana) | yaklaşık yüzde 45 | ABD, AAA verisi |
| Biden döneminde Rusya bağlantılı yaptırım hedefi | 1.000’den fazla | ABD |
Faize duyarlılık azaldıkça tahviller daha zayıf bir korunma aracı oluyor
Torsten Slok, ABD’de 30 yıllık Hazine tahvilinin duration’ının, yani fiyatın faiz değişimine ne kadar duyarlı olduğunu gösteren ölçünün düştüğünü yazıyor. Slok nedenin yüksek getiriler ve yüksek kuponlar olduğunu belirtiyor. Uzun tahvil resesyonda daha az tampon sağlıyor. Slok Hazine tahvilini yüksek kaliteli şirket borçlanmasıyla eşleştirmeyi öneriyor.
| 30 yıllık Hazine tahvilinin duration’ı (bugün) | 14 yıl | ABD |
| 30 yıllık Hazine tahvilinin duration’ı (2020) | 25 yıl | ABD |
Chartbook 478 Para ve imparatorluk, Perry Mehrling için
Adam Tooze, 1959-2026 yıllarında yaşamış Perry Mehrling’i, onun Charles Kindleberger biyografisi üzerinden anıyor. Kindleberger parayı ulusları aşan bir ağ olarak görüyordu. Tooze, BIS raporundaki grafiklerle Hyun Song Shin’in çalışmasına dayanarak dolar fonlamasının sınır ötesi, katmanlı ve piyasa temelli zincirlerden aktığını gösteriyor. Tooze yazıyı Bernanke’nin 1983 tarihli, kredinin Büyük Buhran’daki rolünü ele alan makalesine de bağlıyor.
| Uluslararası dolar fonlamasındaki artışın pazarlanabilir borç senetlerinden gelen payı | yaklaşık yüzde 75 | dünya, son beş yıl |
Robert Hall ile Michael Woodford 2026 Nobel Ödülü’nü aldı
NBER, 2026 İktisat Nobel Ödülü’nün "makroekonomik istikrarın mikroekonomik temelleri" çalışmaları için Stanford’dan Hall ile Columbia’dan Woodford’a verildiğini duyuruyor. Hall otuz yılı aşkın süre NBER’in iş çevrimi tarihleme komitesine, yani ABD’de resesyonların başlangıç ve bitiş aylarını belirleyen kurula başkanlık etti.
| NBER’e bağlı araştırmacılardan Nobel alan | 45 | ödülün tüm tarihi boyunca |
Yaşamın değeri ve sağlık harcamalarındaki artış
Robert Hall ile Charles Jones, ABD’de sağlık harcamasının toplam kaynaklar içindeki payının neden yükseldiğini bir tüketici modeliyle açıklıyor. Tüketim arttıkça bir birim daha tüketimin faydası hızla azalıyor, yaşamı uzatmanın faydası ise azalmıyor. Bu yüzden insanlar zenginleştikçe kaynaklarının giderek büyüyen bölümünü sağlığa ayırıyor. Model, en uygun sağlık payının toplam kaynaklar içinde yüzyıl ortasına kadar yüzde 30’u aşabileceğini hesaplıyor.
| Sağlık harcamasının toplam kaynaklar içindeki payı (2000) | yüzde 15,4 | ABD |
| Sağlık harcamasının toplam kaynaklar içindeki payı (1950) | yüzde 5,2 | ABD |
| Doğumda yaşam beklentisi (2000) | 76,9 yıl | ABD |
| Doğumda yaşam beklentisi (1950) | 68,2 yıl | ABD |
Tek bir ücret yok
Byrne Hobart, fon yöneticilerinin aynı stratejileri farklı ücret yapılarına sahip araçlarla yürüttüğünü anlatıyor. Bu araçlar fon, ayrı hesap ve aile ofisi olarak sıralanıyor. Stratejilerin kaldırabileceği sermaye farklı olduğundan araç buna göre seçiliyor. Yönetici daha zayıf ama makul stratejileri dış yatırımcıya, en iyilerini kendi parasına ayırabilir. Hobart bunu ters seçim olarak okuyor, yani dış yatırımcının daha kötü olanı alması. Özel sermaye fonlarında portföy varlığını uzun süre elde tutup ücret toplamak da aynı çıkar çatışmasının bir örneği.
Zirve mi? Doğrulama yanlılığına dikkat
Barry Ritholtz, balonların bir gecede oluşmadığını ve ABD hisse piyasasının değerinde teknoloji şirketlerinin payının 2000’deki zirveye bugün çok yakın olmadığını savunuyor. Ritholtz, Nicholas Colas’ın hazırladığı, Nasdaq’ın üç yıllık hareketli getirisini gösteren grafiği kullanıyor. ABD hisse piyasası dördüncü ardışık çift haneli kazanç yılına gidiyor, bundan önceki seri 1996-99 yıllarındaydı.
| Ardışık çift haneli kazanç yılı | 4 | ABD hisse piyasası, önceki seri 1996-99 |
Anti-emperyalizm İran’a ne kazandırdı?
Arash Azizi, İran’ın bugünkü dış politikasını Şah dönemiyle karşılaştırıyor. Şah’ın ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki dengeli çizgisi İran’ın 1973’te petrol egemenliğini geri almasını sağlamıştı. Bugünkü yönetim ise nükleer programı yüzünden ABD, Avrupa ve BM yaptırımlarına maruz kalıyor. İran, kara para aklamayla mücadele kuruluşu FATF’ın kara listesinde yer alan üç ülkeden biri. Bu durum enerji ihracatından ödeme almayı zorlaştırıyor. Petrol Çin’e indirimle satılıyor. Azizi, Hindistan, Türkiye ve Suudi Arabistan’ın büyük güçler arasında denge kurmasını karşı örnek olarak gösteriyor.
| FATF kara listesindeki ülke sayısı | 3 | İran, Myanmar ve Kuzey Kore |
Anthropic’te istihdam nasıl değişiyor
Nathan Wilmers, Regina Catipon, Maxim Massenkoff ve Peter McCrory, Anthropic’in kendi çalışanlarını şirket içi istihdam kayıtları, yapay zekâ kullanım verisi, çalışan anketleri ve 17 görüşmeyle inceliyor. Kodlama ajanını benimseyen 192 mühendisi benimsemeyen 74 mühendisle karşılaştırıyorlar. Karşılaştırma kişi ve ay sabit etkileriyle yapılıyor, yani her mühendis kendi ortalamasına göre ölçülüyor. Teknik departmanlarda genç çalışan payı 2025 başından bu yana düşüyor. Teknik olmayan çalışanların kodlama ajanı oturumları da hızla artıyor.
| Teknik departmanlardaki çalışanlar içinde genç çalışanların payı | yüzde 14 | Anthropic, 2025 başında yüzde 21 |
| Teknik işe alımlarda genç çalışanların payı | yüzde 9 | Anthropic, önceki dönem yüzde 27 |
| Mühendis başına kod katkısı | 5 kat | Anthropic, 6 ay öncesine göre |
| Teknik olmayan çalışanın aylık kodlama ajanı oturumu | 90 | Anthropic, Mayıs 2026 |
Sıkıştırılmış modelin kabul sürecinde eksik olan ölçüt
Maxim Podstrechnyy, bir yüz tanıma modelinin sayısal hassasiyeti düşürülerek sıkıştırılmasının yüz tanımadaki kabul kararlarını nasıl bozduğunu ölçüyor. İncelediği 10 sıkıştırma kılavuzunun hiçbiri yanlış kabul oranını kabul eşiğiyle birlikte ölçen bir ölçüt içermiyor. Yüz görüntüsünü sayı vektörüne çeviren ArcFace modelinin tam hassasiyetli ve sıkıştırılmış sürümlerini LFW yüz veri setinde karşılaştırıyor. Eşik, tam hassasiyetli modelde 10.000 farklı kişi çiftinden 10’unu yanlış kabul edecek biçimde ayarlanıyor. Aynı eşik sıkıştırılmış modele taşınınca yanlış kabul sayısı yükseliyor.
| Farklı kişileri yanlış kabul, tam hassasiyetli model | 30 | 10.000 farklı kişi çiftinde, LFW |
| Farklı kişileri yanlış kabul, sıkıştırılmış model | 104 | aynı eşikle, 10.000 çiftte |
| Aynı kişiyi yanlış ret, sıkıştırılmış model | 745 | 10.000 aynı kişi çiftinde |
Beyin dalgası (EEG) modelleri eğitimde ve testte aynı kişileri gördüğünde
Renish Joshi, 36 katılımcının beyin dalgası (EEG) kayıtlarıyla dinlenmeyi zihinden aritmetik yapmaktan ayırmayı öğrenen modelleri iki biçimde sınıyor. Birinde kaydın kısa dilimleri rastgele eğitim ve test kümelerine bölünüyor. Diğerinde bir katılımcının bütün dilimleri eğitim ya da test kümesinin aynı tarafında kalıyor. Modelin kullandığı aynı özelliklerle katılımcı kimliği de tahmin edilebiliyor, yani rastgele bölmede model kişiyi tanımayı öğrenmiş olabiliyor.
| Destek vektör makinesinin dengeli doğruluğu, rastgele bölme | 0,864 | iki sınıfın doğruluk ortalaması |
| Destek vektör makinesinin dengeli doğruluğu, katılımcı dışarıda | 0,602 | aynı model |
| Katılımcı kimliğini tahmin doğruluğu | yüzde 95,6 | 36 katılımcıda, şans düzeyi yüzde 2,8 |
Anthropic ile OpenAI için yükseliş senaryosu
Dror Poleg, ağırlıkları herkese açık ucuz modellerden, Google ve Meta’dan gelen rekabetten ve altyapı sınırlarından oluşan ayı senaryosunu kabul ediyor. Yükseliş senaryosunu beş üstünlüğe bağlıyor. Bunlar odak, yetenek yoğunluğu, örgütsel çeviklik, düzenleyici konum ve borçlanmaya ya da hisse sulandırmaya rakiplerden daha istekli olma. "En iyi" yapay zekâya ödemeye razı olma konusunda siber savunmayı örnek veriyor. Poleg güncel değerlemelerle yatırım yapmayacağını ama bu şirketleri yok saymayacağını söylüyor.
Denge çözülebilir mi?
Tyler Cowen, bir geliştiricinin 16 yapay zekâ ajanına gerçek bitcoin verip nasıl kullanacaklarını söylemeden 100 turluk bir oyun oynattığı deneyi aktarıyor. Ham ödeme verisi herkese açık. Geliştirici bütün ödemeleri indirip kendi iddialarını denetlemiş. Bir iddia beklenenden sağlam çıkmış, bir diğeri hiç ayakta kalmamış. Başlangıç bakiyesi satoshi cinsinden, yani bitcoin’in yüz milyonda biri cinsinden verilmiş.
| Ajan sayısı | 16 | 8 Claude, 8 GPT-4o |
| Başlangıç bakiyesi | 1.000 satoshi | ajan başına |
| Oyun turu | 100 | |
| Parasını yaklaşık ikiye katlayan ajan | 4 | 16 ajandan |
Palantir’in hasta verisi teknolojisini İngiltere’de birçok NHS kuruluşu reddetti
Robert Booth, Medact adlı kuruluşun bilgi edinme başvurularıyla topladığı yanıtlara göre İngiltere’nin kamu sağlık sistemi NHS’in birçok kuruluşunun Palantir’in Federated Data Platform’unu kullanmadığını yazıyor. Birmingham Üniversite Hastaneleri 2 milyondan fazla kişiye bakmasına karşın kullanmayı planlamıyor. Palantir 117.000 ek ameliyat yapıldığını ve uzun yatışlı hastalarda taburcu gecikmesinin yüzde 14,3 azaldığını bildiriyor. NHS England bu verilerden nedensellik çıkarılamayacağını belirtiyor.
| Platformun maliyeti | 330 milyon sterlin | İngiltere, yedi yıllık sözleşme |
| Platformu kullanmadığını bildiren kuruluş | 16 | İngiltere, 24’ten fazla yanıttan |
Yapay zekâ neden dolambaçlı genomlarımızla başa çıkmaya hazır değil
Philip Ball, Evo 2, Genos ve AlphaGenome gibi genom temel modellerinin, yani yalnızca DNA dizisinden örüntü öğrenen büyük modellerin sınırını tartışıyor. İnsan genomunun yalnızca yaklaşık yüzde 2’si protein kodluyor. Geri kalanı genlerin hangi hücrede ne zaman açılacağını ayarlayan bölgelerden oluşuyor. Wendy Bickmore’a göre eksik olan, hücre tiplerini ve gelişim boyunca zamanı kapsayan veri. Adrian Woolfson diziyi bağlamla birleştiren "informiome" kavramını öneriyor.
| İnsan genomunun protein kodlayan payı | yaklaşık yüzde 2 | insan |
| İnsan gen sayısı | yaklaşık 20.000 | insan |
Robotunuzu nasıl eğitirsiniz
Brian Potter, robotların büyük dil modelleri gibi hazır bir açık veri yığınına sahip olmadığını anlatıyor. Veri toplamanın beş yolunu karşılaştırıyor: uzaktan yönetim, robotun gerçek dünyadaki kendi denemeleri, simülasyon, insan videosu ve giyilebilir cihazlar, web videosu. Robot verisi, veri miktarı bakımından dil modeli verisinden yaklaşık 1.000 kat küçük. Potter farkı kapatmanın 10 ila 100 milyar dolara mal olacağını tahmin ediyor.
| Robot verisi ile dil modeli verisi arasındaki fark | yaklaşık 1.000 kat | |
| Farkı kapatma maliyeti | 10-100 milyar dolar | Potter’ın tahmini |
| GPT-4 eğitim verisi | 685 milyon saat | insan okuma süresi karşılığı |
| İnsan verisi toplama ücreti | 60-100 dolar | saat başına, Eidon AI |
Gücü ödünç almak
Alex Kesin, Barr Rosenberg’in, annesi digoksin zehirlenmesi geçirdikten sonra kendi istatistik yöntemlerini ilaç dozlamasına uygulamasını anlatıyor. Rosenberg bir finansal risk modelcisi. Başlıktaki gücü ödünç almak, az sayıda ölçümü bulunan hastaların tahminini diğer hastaların verisiyle desteklemek anlamına geliyor. Hikâye Rosenberg’in Lewis Sheiner ile işbirliğine, ilaç dozunun hastaya göre hesaplandığı farmakometri alanının doğuşuna ve NONMEM yazılımına uzanıyor.
Bu, dünya tarihinin bilinen en eski mızraklı cinayeti olabilir
Becky Ferreira haftalık bilim bülteninde dört çalışmayı özetliyor. Pomeroy ve arkadaşları Irak Kürdistanı’ndaki Shanidar Mağarası’nda bulunan bir Neandertalin yaklaşık 75.000 yıl önce sivriltilmiş ahşap bir mızrakla öldüğünü ileri sürüyor. Omuz kemiğindeki deliğin kasten mi kazara mı açıldığı belli değil. Li Dongdong ve arkadaşları Çin’in Orta Ova bölgesinde 9.000 ila 3.500 yıl öncesi arasına ait yaklaşık 2.300 mezarı inceleyip eşitsizliğin devletlerden önce kalıcılaştığını buluyor.
| Orta Ova’da incelenen mezar | yaklaşık 2.300 | Çin |
| Shanidar mızrak yarasının yaşı | yaklaşık 75.000 yıl | Irak Kürdistanı |
Hastalık riskini daha iyi öngören bir obezite endeksi için vücut kitle indeksini bırakabilir miyiz?
Jake Currie, Science Bulletin’de yayımlanan bir çalışmayı aktarıyor. Çalışma Çin’de ChinaHEART kohortundaki 35-75 yaşında yetişkinleri izliyor. 15 obezite endeksinin, yani vücut şekli, iç organ yağı ve metabolizma ölçülerinin, kalp-damar hastalığı, diyabet, kronik tıkayıcı akciğer hastalığı ve kanser riskini ne kadar iyi öngördüğünü karşılaştırıyor. Çin için geliştirilmiş iç organ yağı endeksi kalp-damar riskini, trigliserit ile glukoz ölçülerinden hesaplanan endeks diyabeti, vücut şekli endeksi akciğer hastalığını en iyi öngörüyor. Kanserle güçlü bir ilişki çıkmıyor.
| Kohorttaki yetişkin | 4.258.033 | Çin, 35-75 yaş |
| Karşılaştırılan obezite endeksi | 15 |
NASA’nın Roman Uzay Teleskobu’nun görüntü kalitesi beklentileri yaklaşık yüzde 30 aşıyor
NASA Goddard’ın açıklamasına göre Roman’ın geniş alan kamerası test ve ayardan sonra beklenenden yaklaşık yüzde 30 daha iyi görüntü kalitesi veriyor. İkincil ayna bir saç telinin yaklaşık on altıda biri kadar oynatılarak ayarlandı. Koronograf, yani yıldız ışığını bastıran aygıt, odak sorunu giderildikten sonra çalışıyor.
| Ölçülen optik hata | 63 nanometre | gereksinim 90 nanometre |
Fransa’daki market soğutucularını kim ele geçirdi?
Kim Willsher, Fransa’da yaklaşık 700 markette soğutucu denetleyicilerinin sıcaklık ayarlarının uzaktan değiştirildiğini yazıyor. Danfoss markalı denetleyiciler eski yazılım çalıştırıyordu ve birçoğunda varsayılan parola kalmıştı. Sıcaklıklar eksi 27 dereceden 50 derecenin üzerine çıktı, alarmlar kapatıldı. Fransa’nın siber güvenlik kurumu ANSSI iki başka üreticinin cihazlarının da hedef alındığını doğruladı. Kimse sorumluluğu üstlenmedi.
| Etkilenen market | yaklaşık 700 | Fransa |
| Coopérative U’da etkilenen market | 80 | 2.000 marketten |
Şifreleme her yönden sıkıştırılıyor
Matt Burgess ile Lily Hay Newman, Kanada’nın C-22 yasa tasarısını inceliyor. Tasarı şirketlere "teknik yetenek" bulundurma ve kimin kiminle ne zaman yazıştığını gösteren bilgiyi saklama yükümlülüğü getiriyor. Bu durum şifrelemeye arka kapı riski doğuruyor. Psiphon adlı sansür aşma aracı, yasa yürürlüğe girerse Kanada’dan çıkacağını, Signal ise pazardan çekileceğini söylüyor. Benzer öneriler İngiltere, Avustralya, Fransa, Hindistan, İrlanda, İspanya, İsveç ve İsviçre’de de var.