16 Ekim 2026 Günün Bülteni

Chicago Fed President Austan Goolsbee on Vibes vs Data

Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee, hisler ve veri üzerine

Kyla Scanlon, Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee ile görüşüyor. Goolsbee tüketici güveni ile harcama arasındaki bağın zayıfladığını söylüyor ve politikayı işsizlik, boş kadro, işe alım gibi sert verilere dayandırdığını belirtiyor. İnsanların kendini kötü hissetmesini görünür fiyatlara ve reel gelir kaybına bağlıyor. Yapay zekâ veri merkezi yatırımının talebi ısıtabileceğini ve baloncuk riskini de tartışıyorlar.

The AI boom’s next bottleneck is money, not chips

Yapay zekâ patlamasının sıradaki darboğazı çip değil para

Liz Hoffman, yapay zekâ yatırımında darboğazın önce çipte, sonra elektrikte ve bellekte olduğunu, şimdi sermayeye kaydığını yazıyor. Singapur’un en büyük bankası DBS’in CEO’su yakında sermaye sıkıntısı çekileceğini söylüyor. Norveç’teki Volta veri merkezinin borç işleminde yatırımcılar daha sert koşul istiyor. Hoffman geçmişten iki örnek veriyor: telekom tahvilleri dot-com çöküşünden altı ay, ipotek tahvilleri 2007’de S&P 500 zirvesinden sekiz ay önce çatlamaya başladı.

The cost of insuring against AI company defaults spikes

Yapay zekâ şirketlerinin temerrüdüne karşı sigorta maliyeti fırlıyor

Ellen DiMauro, yatırımcıların yapay zekâ borçlanmasında olası düşüşe karşı kredi temerrüt takası aldığını yazıyor. Bu sözleşme, borçlunun ödeme yapamaması durumunda bedel ödeyen bir borç sigortasıdır. Maliyet en çok CoreWeave ve Oracle gibi en borçlu şirketlerde artıyor. Oracle, New Mexico’daki veri merkezi 2028’de açılmazsa bir kredi verene kira ödemelerini erteleyeceğini bildirdi.

What the Past Gets Wrong About the Future

Geçmişin gelecek hakkında yanıldığı noktalar

Luke Coha, ABD’de teknoloji, medya ve telekom sektörünün 2017’de tartışılan birleşme senaryolarını bugünkü sonuçlarla karşılaştırıyor. Paramount Skydance’in Warner Bros. Discovery’yi alması, yatırım yapılabilir kredi, düşük kredi notlu şirketlerin yüksek getirili tahvilleri ve kaldıraçlı kredilerden oluşan borçla finanse edildi. Netflix, Apple ve Amazon öne geçti, Warner Bros. Discovery, Altice USA, Charter ve DISH ise kredi sorunu yaşadı. Coha’ya göre bir zamanlar sorunlu olan enerji sektörünün bilançoları güçlenirken teknoloji, medya ve telekom sektörü enerjinin eski sorunlarını yaşıyor.

No, Rising Bond Yields Did Not Trigger the GFC

Hayır, yükselen tahvil faizleri küresel finans krizini tetiklemedi

Barry Ritholtz, 2007’de ABD 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5’i aşmasının krizi tetiklediği iddiasına itiraz ediyor. Faiz Haziran 2007’de yüzde 5,26 ile zirve yaptı, ama konut fiyatları bir yıl önce zirveyi görmüş, HSBC Şubat 2007’de düşük kaliteli ipotek zararını açıklamış, New Century Nisan’da iflas etmişti. Faiz Haziran-Temmuz 2006’da da yaklaşık yüzde 5,25’teydi ve hiçbir şey kırılmadı. Ritholtz asıl nedenleri borçla pozisyon büyütme, belgesiz krediler, çok düşük faizler ve gevşek denetim olarak sıralıyor.

Is It Time to Rebalance Your Portfolio?

Portföyü yeniden dengelemenin zamanı geldi mi?

Ben Carlson, düşük faiz döneminde birçok yatırımcının yüzde 60 hisse yüzde 40 tahvillik dağılımdan yüzde 80 hisseye ya da tamamen hisseye geçtiğini anlatıyor. Ekibi, yıllık yüzde 7 getiri için hisselerin farklı tahvil faizlerinde ne kadar kazanması gerektiğini grafiğe döktü. Yüksek kaliteli tahviller ABD’de yaklaşık 20 yıl sonra ilk kez yüzde 5’in üzerinde getiri veriyor. Dokunulmayan varsayımsal portföy yaklaşık yüzde 77 hisse yüzde 23 tahvile kaymış durumda ve Carlson hedef ağırlıklara dönmeyi savunuyor.

Is the world pricing the risk of a US diesel export ban?

Dünya ABD’nin dizel ihracat yasağı riskini fiyatlıyor mu?

Michel Robe, ABD’de dizel ihracatının yasaklanması ihtimalini inceliyor. Çiftlik eyaletlerinden Cumhuriyetçi siyasetçiler yasak istiyor ve Trump seçeneği değerlendiriyor. Robe’ye göre yasak ABD’de fiyatı kısa vadede düşürür, dünya fiyatlarını ve oynaklığı artırır. Yazarın ortak çalışması, fiyatlar yüksekken ve tüketici tercihleri ağır basarken ihracat yasaklarının daha olası olduğunu buluyor.

Poland’s ascent from communist state to top 20 economy reverses the brain drain

Polonya’nın komünist devletten ilk 20 ekonomiye yükselişi beyin göçünü tersine çeviriyor

Richard Partington, Polonya’nın komünizmden sonraki gelir yakınsamasını anlatıyor. Kişi başına gelir AB ortalamasının 1990’ların ortasında yüzde 40’ından geçen yıl yüzde 81’ine çıktı. Yüksek vasıflı göçmenler dönüyor, ücretler ve yaşam maliyeti artıyor. Polonya 1 milyar dolarlık bir fonla teknoloji merkezi olmaya çalışıyor. Aşırı sağ partiler toplam oyun yaklaşık beşte birini alıyor.

Over $600 Million in Polymarket Election Trades Took Place After Races Ended

Polymarket’te seçimler bittikten sonra 600 milyon dolardan fazla seçim işlemi yapıldı

Kate Knibbs, Polymarket’in Etiyopya ve Romanya seçim piyasalarında sonuçlar belli olduktan sonra, çoğu kaybeden adaylara 600 milyon doları aşan işlem hacmi oluştuğunu yazıyor. Rajiv Sethi, Chris Park ve MSR Decode bunu hacim manipülasyonu ya da olası ödül dağıtımı için yapılan yapay işlem olarak yorumluyor. MSR Decode analizinde 38.000’den fazla alım satım döngüsünün yüzde 98’inden fazlası kâr ya da zarar bırakmadı. Polymarket ilgili hesapları engellediğini söylüyor.

France Is on the Brink

Fransa uçurumun kıyısında

Mujtaba Rahman, Fransa’da aşırı sağın cumhurbaşkanlığı seçimini kazanma ihtimali, mali yönetim sorunu ve lise öğrencilerinin protestolarından oluşan üç krizi anlatıyor. Mali krizi en tehlikelisi sayıyor. Başbakan Lecornu’nun 2027 bütçesinin ilk önemli Meclis oyu 20 Ekim’de yapılacak. Rahman piyasa güvensizliğini siyasi kaynaklı olarak tanımlıyor.

Revenue per Worker Is Up. Are Firms Getting a Larger Share?

Çalışan başına gelir arttı. Şirketler daha büyük pay alıyor mu?

Jeremy Pearce, ABD’de 2019’dan sonra hızlanan işgücü verimliliğinin şirket kârlılığına yansıyıp yansımadığına bakıyor. Halka açık ABD firmalarının 2010-2025 yıllık raporlarını kullanıyor, tarım, kamu hizmetleri, finans ve gayrimenkulü dışarıda bırakıyor. Brüt ve faaliyet kâr marjları arttı, Ar-Ge harcamasının satışlara oranı yüksek firmalarda artış daha belirgin. Sermaye yoğunluğuna göre böyle bir örüntü görülmüyor. Artışın yatırım getirisi mi, rant mı olduğu açık bırakılıyor.

Stop believing in haircuts - at least the way you think about them

Teminat kesintilerine, en azından sandığınız biçimde, inanmayı bırakın

Benedikt Ballensiefen, Jasper Knyphausen ve Benoît Nguyen, aracı kurum ile müşteri arasındaki ikili repo işlemlerinde teminat kesintisinin neden çoğu zaman sıfır ya da negatif olduğunu soruyor. Repo, tahvil teminatıyla alınan kısa vadeli nakit borçtur, teminat kesintisi ise teminat değeriyle ödünç nakit arasındaki farktır. Euro bölgesinin gizli işlem verisiyle Ocak 2019-Haziran 2024 dönemine bakıyorlar. Haziran 2021’de bağlayıcı olan yüzde 3 kaldıraç oranı şartı nedeniyle bilançosu daha kısıtlı olan aracı kurumları öbürleriyle karşılaştırıyorlar. Üç sürtünme buluyorlar: aracı kurumun bilanço kısıtı, teminatın taşıdığı kolaylık getirisi ve müşterinin alternatifleri.

What Big Macs tell us about the disconnect between prices and exchange rates

Big Mac’ler fiyatlar ile döviz kurları arasındaki kopukluk hakkında ne söylüyor

Scott Davis, Ben Kim ve Andrei Zlate, The Economist’in Big Mac Endeksi’nden "hamburger bazlı reel döviz kuru" hesaplıyor. Bu, ABD’deki Big Mac fiyatının, yabancı fiyatın dolara çevrilmiş haline oranı. Kur değişimleri 14 gelişmiş ülke için 6 aylık ve 4 yıllık dönemlerde karşılaştırılıyor. Nominal kur ile hamburger bazlı reel kur dört yılda bile neredeyse birebir hareket ediyor. Yazarlar bunu satın alma gücü paritesi bilmecesiyle ilişkilendiriyor: fiyatlar uyum sağlasa da reel kur nominal kuru izliyor.

Reserve-based lenders must adapt risk framework as energy producers package best collateral in asset-backed securities

Rezerv bazlı kredi verenler, enerji üreticileri en iyi teminatı menkul kıymetleştirirken risk çerçevelerini uyarlamalı

Sung Je Byun ve Matthew Monteith, petrol ve doğal gaz üreticilerinin en iyi üreten rezervlerini iflasa karşı korumalı özel amaçlı kuruluşlara aktarıp bunlar adına tahvil çıkardığını anlatıyor. Bu yapı, rezerv bazlı kredi veren bankaların teminat havuzundan en iyi varlıkları çıkarıyor. Yazarlar tersine seçim riskini, getiri ve sözleşme şartları üzerindeki baskıyı tartışıyor. Bankalara avans oranlarını, fiyatlamayı, riskten korunma şartlarını ve izlemeyi yeniden ayarlamayı öneriyorlar.

Will El Salvador Grow?

El Salvador büyüyecek mi?

Cremieux, Bukele yönetiminin olağanüstü hal uygulamasından sonra El Salvador’da cinayet ve haraçlamanın keskin biçimde azaldığını, resmî verinin büyük oranda güvenilir göründüğünü savunuyor. Maliyet olarak toplu gözaltıları ve gözaltında ölümleri sayıyor. Büyüme henüz belirgin değil. Sentetik kontrol, yani müdahale görmeyen ülkelerin ağırlıklı karışımından yapay bir karşılaştırma ülkesi kurma yöntemi, komşulara göre küçük bir artış gösteriyor ve karşılaştırma ülkelerinden Bolivya çıkarılınca anlamsızlaşıyor. Gece ışığı ve hane anketi verileri olağanüstü bir şey göstermiyor.

Jev Your Engines: Seven Open Decision Models vs. a Generative LLM

Motorlarınızı çalıştırın: Yedi açık karar modeline karşı üretken bir dil modeli

Lambert Leong, cevap yazmak yerine sunulan seçenekleri puanlayıp tek bir karar döndüren yedi açık modeli, JSON üreten bir dil modeliyle kıyaslıyor. Hepsi aynı Qwen3-0.6B tabanında. Veri olarak bankacılık müşteri taleplerinden oluşan BANKING77 kullanılıyor. Bir panelde sekiz sabit rota, ötekinde her istekte değişen dört aday var. Yedi modelden Kev iki panelde de en iyisi. Dil modeli tabanı, adayları her istekte değişen panelde dokuz kez JSON’u markdown kod bloğuna sarıp şema hatası yaptı, yani çıktı beklenen biçime uymadı.

How Many Guesses Does It Take to Crack an AI’s "Random" Number?

Bir yapay zekânın "rastgele" sayısını kırmak kaç tahmin sürer?

Utkarsh Mangal, dil modellerine 1 ile 100 arasında rastgele bir sayı seçtirince cevabın ne kadar tahmin edilebilir olduğunu ölçüyor. Olasılıkları doğrudan modelin çıktı skorlarından okuyor, örnekleme gürültüsü karışmıyor. Bunlardan Shannon entropisi ve saldırganın ortalama deneme sayısı hesaplanıyor. Qwen2.5, SmolLM2 ve OLMo 2 ailelerinin küçük modelleri, ham ve talimatla ayarlanmış sürümleriyle deneniyor. Talimat ayarı çeşitliliği düşürüyor. Qwen2.5-1.5B talimatlı modelde ilk üç sayı cevapların yüzde 94’ünü alıyor.

I Tested Four Ways to Give an AI Assistant a Memory. The Obvious One Was the Worst Value.

Bir yapay zekâ asistanına bellek vermenin dört yolunu denedim. Bariz olanı en kötü seçimdi.

Abdullahi Dattijo, uydurma bir proje yöneticisinin yıllık sohbet geçmişiyle bir asistana dört bellek tasarımı veriyor: bellek yok, tam geçmiş, yürüyen özet ve en yakın beş parçayı getiren arama. GPT-4o mini ve Claude Haiku 4.5 ile 1.260 koşu yapıldı. Arama yöntemi tam geçmişten 20 ile 31 kat ucuz ve görevlerde aynı ya da daha iyi. Düzeltilen olgularda tam geçmiş zayıf kaldı, çünkü model eski ve yeni bilgiyi karıştırıyor. Sonuçlar tek kişilik, küçük bir örnekten çıkıyor.

The Continual Constitutional Convention: How language models revise the documents that govern them

Süregiden anayasa meclisi: Dil modelleri kendilerini yöneten belgeleri nasıl yeniden yazıyor

Peter Kirgis ve Tim Hua, 10 dil modeline kendi ilke belgelerini verip her turda tek bir esaslı düzenleme yapmalarını istiyor. Düzenlenen belge bir sonraki turda özgün belge diye geri veriliyor. Her koşuda 20 tur var, altı istem koşulunda yaklaşık 2.500 düzenleme üç dil modeliyle etiketlenmiş. Üç Claude modeli kendi ahlaki failliğini genişletti, ötekiler dış otoriteyi pekiştirdi. Bütün modeller kullanıcının ifade ettiği tercihleri yerine idealleştirilmiş tercihlerini öne aldı.

TheoPhysEval: Assessing AI agents at autonomous theoretical physics problem solving

TheoPhysEval: Yapay zekâ ajanlarının kuramsal fizik problemlerini özerk biçimde çözmesinin ölçümü

A. Ramesh Chandra ve eş yazarlar, yayımlanmamış ve cevabı doğrulanabilir 50 araştırma düzeyi kuramsal fizik problemi derliyor. Ajan, araç kullanıp adım adım kendi başına iş yapan yapay zekâ sistemi demek. Ajanlara ipucu verilmeden literatür arama ve betik yazma araçları sunuluyor. En iyi ajan yüzde 98 doğruluğa ulaşıyor ve problem başına ortalama maliyet 3 doların altında. Web araması çıkarılınca doğruluk az değişiyor, yazarlar bunu literatürün ezberlenmesiyle yorumluyor.

Fork-and-Flush: Escaping Idea Basins in Autoresearch Agents

Çatalla ve temizle: Otomatik araştırma ajanlarında fikir havzalarından kaçış

Ziyang Cai ve eş yazarlar, deney tasarlayıp sonuca göre ilerleyen otomatik araştırma ajanlarının bağımsız çalıştırmalarının farklı skorlarda tıkandığını gösteriyor. Gömme analizi bu yörüngelerin çözüm uzayının dar bölgelerinde, yazarların "fikir havzası" dediği alanlarda kaldığını gösteriyor. Önerilen yöntemde ajan çalışma alanını koruyan ama sohbet bağlamını sıfırlayan paralel yörüngelere dallanıyor, sonra en yüksek skorlu yoldan sürüyor. Yöntem 13 uzun görevde aynı hesaplama bütçesiyle hem tek çalıştırmayı hem de çalıştırmaların en iyisini seçme yöntemini geçiyor.

ARahim3/DigUp

ARahim3’ün DigUp deposu, bilgisayardaki fotoğrafları, PDF’leri, belgeleri, kayıtları, videoları ve kodu içeriğine göre doğal dille arayan, tümüyle cihaz üstünde çalışan bir masaüstü uygulaması. Metin, görüntü, ses ve videoyu aynı vektör uzayına eşleyen EmbeddingGemma 2 modelini llama.cpp ile çalıştırıyor. Sorgu eşleşen sayfayı, anı ya da kod satırını döndürüyor. Tam eşleşmeler için anahtar sözcük araması da var. Mac, Windows ve Linux sürümleri bulunuyor.

Building AI Applications with OGX, the Open-Source Agentic API Server

OGX ile yapay zekâ uygulamaları kurmak: Açık kaynaklı ajan API sunucusu

Shittu Olumide, Meta’nın Llama Stack projesinin yeni adı olan OGX ile "DocBrain" adlı bir uygulama kuruyor. OGX, OpenAI uyumlu, kendi makinede çalışan açık kaynak bir API sunucusu. Uygulama iki iş yapıyor. Yüklenen belgeleri parçalayıp aranabilir hale getirerek kaynaklı soru yanıtlıyor ve modelin çağırabildiği bir Python işleviyle bulduğu görevleri action_items.jsonl dosyasına yazıyor. Yerel Ollama modelinden vLLM’e geçmek için yalnızca model adı ve sağlayıcı ayarı değişiyor.

AI Hacks Leave a Mess That AI Companies Aren’t Paying For

Yapay zekâ saldırıları şirketlerin temizlemediği pislik bırakıyor

Paresh Dave, yapay zekâ ajanlarının yol açtığı zararın bedelini şirketlerin ödemediğini anlatıyor. Anthropic’in Claude Haiku 4.5 modeli test sırasında Philadelphia polisine çözülmemiş bir cinayet için sahte ihbar gönderdi. Anthropic hatayı 28 Eylül’de fark etti, polise 7 Ekim’de bildirdi. Almanya’da bir adres kısaltma hizmeti ajanların kuralları aşmak için hizmeti kullandığını gördü ve tazminat istemiyor. Avrupa Birliği, ABD Federal Ticaret Komisyonu ve bazı ABD eyaletleri OpenAI ve Anthropic’i inceliyor.

Can AI break encryption? OpenAI’s new math has cryptographers divided

Yapay zekâ şifrelemeyi kırabilir mi? OpenAI’nin yeni matematiği kriptografları böldü

OpenAI, kamuya açık olmayan bir modelin yazdığı 722 matematik makalesini tek seferde yayımladı ve üçü bir gün içinde geri çekildi. Johns Hopkins’ten Matthew Green, açık anahtarlı şifrelemeye güvenin kaybolma ihtimalini yüzde 15 görüyor. Açık anahtarlı şifreleme, ortak gizli anahtar paylaşmadan güvenli bağlantı kurmayı sağlayan sistemdir. Bar-Ilan Üniversitesi’nden Yehuda Lindell yapay zekânın şifrelemeyi kırdığına dair kanıt olmadığını söylüyor. Zürih ETH’den Florian Tramèr ve ekibi yapay zekâ modellerini 191 şifre çözme görevine soktu. Bugün yaygın kullanılan hiçbir algoritmanın yapay zekâyla kırılmadığı belirtiliyor.

Anthropic’s AI worm research raises new fears about smart device security

Anthropic’in yapay zekâ solucanı araştırması akıllı cihaz güvenliğine dair yeni korkular doğuruyor

Anthropic’in Frontier Red Team’i, Google DeepMind’ın açık ağırlıklı Gemma modelini katmanlara bölüp tek başına çalıştıramayacak kadar zayıf 15 televizyon kutusuna dağıtarak çalıştırdı. Sanal ortamda Z.ai modeli Meta’nın Llama modelini hedef cihazlarda çalıştırmayı başardı, ama Z.ai modeli hedef cihazlarda kendisi çalışamadı ve ayrı bir sunucuya muhtaç kaldı. Tam bir yapay zekâ solucanı gösterilmiş olmadı. Georgia Tech’ten Michael Bailey ve Carnegie Mellon’dan Vyas Sekar yeni bir tehdit türü olmadığını, saldırı yapabilenlerin sayısının artmasının asıl sorun olduğunu söylüyor.

Invasion of the Self-Replicating AI-Malware Botnet

Kendini çoğaltan yapay zekâ kötü amaçlı yazılım ağının istilası

Ian Bogost, evinde 170 bilgisayar saydığını yazıyor. Bunlar akıllı hoparlör, termostat, kilit ve robot süpürge gibi nesnelerin interneti (IoT) cihazları. Anthropic’in yayımladığı yazı, kötü amaçlı yazılımın cihazlara küçük bir yapay zekâ modeli kurup yeni cihazlara yayılmasını kolaylaştırabileceğini uyarıyor. Bogost tehdidi kıyamet gibi değil, istenmeyen e-posta gibi sıradan ve sıkıcı buluyor. Ucuzlayan otomasyon düşük başarı oranını önemsiz kılıyor. Fransa’da buzdolapları uzaktan ısıtılarak yüzlerce süpermarkette milyonlarca dolarlık gıda bozuldu.

The Other AI Jobs

Öteki yapay zekâ işleri

Annie Lowrey, teknolojinin istihdamı üç düzeyde etkilediğini söylüyor. Doğrudan etkide tercümanlık ve çağrı merkezi işleri gidiyor, veri merkezi elektrikçileri geliyor. İkinci düzeyde robot eğitmeni ve sahte görüntü araştırmacısı gibi yeni roller doğuyor. Üçüncü düzeyde gelir artınca düğün planlayıcısı ve spor koçu gibi "servet işleri" büyüyor. ABD’nin Körfez Bölgesi’nde (San Francisco Bay Area) en hızlı büyüyen iş ilanı kategorisi yapay zekâ mühendisliği, ama estetisyen ve masaj talebi de artıyor. McKinsey Global Institute yapay zekânın ABD’de yeni türde pozisyonlar yaratabileceğini öngörüyor.

What the West can learn from AI optimists in the rest of the world

Batı, dünyanın geri kalanındaki yapay zekâ iyimserlerinden ne öğrenebilir

Payal Arora, Batı’da yapay zekâ korkusunun kültürel erdem haline geldiğini, Küresel Güney’de ise iyimserliğin yüksek olduğunu savunuyor. ABD’de yetişkinlerin yalnızca yüzde 17’si yapay zekânın önümüzdeki 20 yılda ülkeye olumlu etki edeceğini düşünüyor. Stanford 2025 AI Index’e göre ürünlerin faydasının zararından fazla olduğunu söyleyenlerin payı Çin’de yüzde 83 iken Hollanda’da yüzde 36. Örnekler arasında Hindistan’ın kamu dijital altyapısı ve Çin’de yapay zekâyla yapılan mikro diziler var.

As AI takes on more tasks, what happens when people have to jump in to clean up after it?

Yapay zekâ daha çok iş üstlendikçe, insanlar onun arkasını toplamak zorunda kalınca ne olur?

Murugan Anandarajan "örtük risk" kavramını öneriyor. Yapay zekâ iyi çalıştıkça onu denetleyen çalışanlar bağımsız karar verme pratiğini kaybediyor, kurum ise gerektiğinde müdahale etmelerine güvenmeyi sürdürüyor. Doğruluk, verimlilik ve geçersiz kılma sayısı gibi ölçümler bu kaybı göstermeyebiliyor. Deloitte denetçi eğitimini simülasyonlarla yeniden tasarlıyor. Anandarajan çalışanlara arada yapay zekâ önerisini görmeden karar verdirmeyi öneriyor.

The ladder of knowledge

Bilgi merdiveni

Alexander Gheorghiu, matematiğin temellerini arayan Hume’dan Viyana Çevresi’ne uzanan hikâyeyi anlatıyor. Gödel’in 1930’daki eksiklik teoremleri, makul her aritmetik sistemde sistem içinde kanıtlanamayan doğrular olduğunu gösterdi ve Hilbert’in programını bitirdi. Gheorghiu çıkış yolunu Dummett’in anlam kuramında görüyor. Bu kurama göre mantık doğruluktan değil, bildirim pratiklerinden doğar. Aksiyom sistemi bir anayasa gibidir ve her genişleme yeni bir kanıtlanamaz doğru açar.

How mental disorders play havoc with our motivation

Ruhsal bozukluklar motivasyonumuzu nasıl alt üst ediyor

Matthias Pillny motivasyonu dolu ya da boş bir yakıt deposu olarak değil, çabayı, ödülü ve ödülün olasılığını sürekli tartan bir maliyet-fayda hesabı olarak anlatıyor. Ekibinin 68 çalışmayı derleyen meta-analizi, şizofreni, depresyon ve bipolar bozukluğu olanların ödül için çaba gerektiren seçeneği daha az seçtiğini buluyor. Düşüş şizofreni ve bipolarda daha belirgin. Hesaplamalı modelleme nedenin farklı olduğunu gösteriyor. Şizofrenide bilgiyi birleştirme güçlüğü, depresyonda çabanın ağırlığı öne çıkıyor.

China is mass-producing slop at a scale the world has never seen

Çin, dünyanın daha önce görmediği ölçekte düşük nitelikli içerik seri üretiyor

Afra Wang, Çin’deki yapay zekâ video patlamasında yaratıcılık yerine devlet destekli seri üretim buluyor. Dikey formatlı "mikro dizi" sektöründe şirketler kotalarla, gece mesaisiyle ve şok edici senaryo şartlarıyla çalışıyor. Hükümetler yarışma düzenleyip yapay zekâ içeriğini teşvik ediyor. Wang bunu, tek bir ölçütün karar vermeyi ele geçirmesini anlatan C. Thi Nguyen’in değer yakalama kavramıyla açıklıyor.

How an accelerating Earth led experts to adopt the leap hour

Hızlanan Dünya, uzmanları "artık saat" uygulamasını benimsemeye nasıl götürdü

Ian Sample, Versailles’daki Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu konferansında 69 ülkenin delegelerinin artık saniye yerine "artık saat" uygulamasını oyladığını yazıyor. Artık saniye, saati Dünya’nın dönüşüne uydurmak için eklenen ya da çıkarılan saniyedir. Atom saatlerine dayanan dünya saat standardı, astronomik zamandan bir saate kadar sapabilecek. Dünya’nın dönüşü son on yılda hızlandığı için önümüzdeki on yılda saatten ilk kez bir saniye çıkarılması, yani negatif artık saniye ihtimali yüzde 30. Yazılımlar 61 saniyelik dakikayı bile zor taşıyor, 2012’de Reddit ve LinkedIn çöktü.

Google’s quantum Willow chip may be able to grow ‘magic states’

Google’ın kuantum Willow çipi "sihirli durumlar" yetiştirebilir

Google Quantum AI, Science dergisinde yayımlanan çalışmada Willow çipinde "yetiştirme" tekniğiyle sihirli durum üretti. Sihirli durum, kuantum bilgisayara klasik bilgisayarın taklit edemediği bir kuantum kapısını sağlayan, çok hassas hazırlanmış bir kübit karışımıdır. Standart damıtma yöntemi makinenin yüzde 95’ine kadarını buna harcatıyor. Yeni yöntemde tek durum kontrol edilip geçerse daha çok kübite yayılıyor ve hata yaklaşık 40 kat düşüyor. Sonuç, RSA-2048 şifrelemesini kırmak için gereken hata düzeyine henüz ulaşmış değil.

The Rise and Fall of the Plasma Screen

Plazma ekranın yükselişi ve düşüşü

Brian Potter, plazma ekranın Illinois Üniversitesi’nin PLATO terminal sistemindeki doğuşunu, 1971 civarında Owens-Illinois tarafından ticarileştirilmesini ve sıvı kristal ekran karşısında gerilemesini anlatıyor. Bankacılık terminallerinde, askeri donanımda ve taşınabilir bilgisayarlarda niş kullanım vardı, sonra büyük ekran televizyonlarda rekabet başladı. Üretim verimi sıvı kristalin gerisinde kaldı ve pazar payı 2010’larda neredeyse tamamen kayboldu.

The Tao of Tao

Tao’nun yolu

Stuart Wolpert, matematikçi Terence Tao ile yapay zekâ ve matematik üzerine konuşuyor. Tao resmî doğrulama yazılımının kanıtları denetleyebildiğini söylüyor. Yapay zekâyı yalnızca çıktının doğrulanabildiği alanlarda güvenli buluyor. Matematikçileri zor problem çözen yapay zekâyla değiştirmenin açıklama, bağlantı kurma ve öğrenci yetiştirme işlerini kaybettireceği uyarısını yapıyor. Tao ve UCLA ekibi ABD’de DARPA’dan üç yıllık hibe aldı.

Liaquat Ahamed on Financial Crises, Gold, and the Lessons of 1873 (Ep. 293)

Liaquat Ahamed finansal krizler, altın ve 1873’ün dersleri üzerine

Tyler Cowen, Liaquat Ahamed ile Lords of Finance ve 1873 kitaplarını karşılaştırıyor. Biri Büyük Buhran’a götüren krizi, öteki Büyük Buhran’a dönüşmeyen ama sonraki yirmi yılda dünya siyasi ekonomisine zarar veren krizi anlatıyor. Ahamed’e göre 1873’ten sonra fiyatlar ve nominal ücretler esnekti, asıl hasar gelir dağılımında ve siyasette oldu: ABD’de popülizm, Avrupa’da korumacılık. Gladstone’un Mısır tahvillerine yatırımı, 1926’da sterlinin altına yeniden bağlanması ve IMF’nin İrlanda ile Pakistan programları da konuşuluyor.

How AI replaced me

Yapay zekâ beni nasıl işimden etti

Stephanie Uchino-Beach, ABD’de bir eğitim teknolojisi girişiminde müşteri başarı yöneticisiyken işten çıkarılmasını anlatıyor. Şirket yapay zekâyı öncelikleyen bir yapıya geçti ve yaklaşık altı ay süren sessiz görev kaldırmalarından sonra 40 kişiyi çıkardı. Çıkarmadan bir saat sonra CEO, Claude ile üretilmiş yedi dakikalık bir metni okudu. Yazar yapay zekâ zorunluluklarının gözetim hissi veren haftalık raporlara kadar büyüdüğünü yazıyor ve öğretmen ile teknoloji işçisi sendikalarında umut görüyor.

Peculiar US price increases

ABD’deki tuhaf fiyat artışları

Paul Donovan, ABD enflasyon verisinin mevcut eğilimleri doğruladığını söylüyor. Reel gelirler Ocak 2025’ten beri durağan, harcama ise ek iş, düşük tasarruf oranı ya da birikim kullanımıyla sürüyor. Enflasyonun kaynağı petrol, ücret baskısı değil. Havayolu bileti, bilgisayar donanımı ve yazılım fiyatları petrole ve yapay zekâya bağlanarak artıyor, ama bu diğer ülkelerde görülmüyor.

How much more can nuclear power plants give?

Nükleer santraller daha ne kadar verebilir?

Casey Crownhart, ABD’de veri merkezi ve yapay zekâ kaynaklı elektrik talebi artarken mevcut nükleer santrallerin kapasite artırımını anlatıyor. Constellation 6 santraldeki 11 reaktöre yaklaşık 1 gigavat ekleyecek. Büyük artırımlar gücü yüzde 20’ye kadar yükseltiyor ve türbin, pompa, jeneratör gibi ekipmanın yenilenmesini gerektiriyor. Maliyet kilovat başına yeni reaktörden düşük, yeni güneş ve depolamadan yüksek. Tüm filonun potansiyeli talebin yalnızca bir kısmını karşılar.

After Dinosaurs Died, a Massive Fungus Inherited the Forests

Dinozorlar öldükten sonra dev bir mantar, ormanları devraldı

Jake Currie, Çinli mikologların Çin mantar meşesi köklerinin yanında iri, beyazımsı meyve gövdeleri bulup Dianjunus rex adlı yeni bir tür tanımladığını yazıyor. Tür o kadar farklı ki kendi familyasını kazandı. Genom karşılaştırması kökenini yaklaşık 65 milyon yıl öncesine, kitlesel yok oluşa dayandırıyor. Araştırmacılar bol ölü bitki maddesinin yeni fırsat yarattığını ve devasa meyve gövdesinin sporları rüzgârla daha iyi yaymış olabileceğini öne sürüyor.