100 kayıt tarandı
Önce bunlar
S&P 500, faizler yükselirken neden yeni rekor kırdı
Sonu Varghese, ABD’de borsanın ana endeksi S&P 500’ün 6 Ekim’de yeni rekor kırmasını endeksin getirisini üç parçaya ayırarak açıklıyor. Parçalar şirket kârlarındaki artış, fiyatın kâra oranını gösteren çarpandaki değişim ve temettü. Yıl başından bu yana kâr büyümesi 29 puan katkı verirken çarpan 14,8 puan aşağı çekmiş. Yüksek Hazine faizi çarpanı düşürmüş, kâr marjındaki genişleme ise getiriyi taşımış. Gelecek 12 aya ait hisse başına kâr tahmini 404 dolar, 2025 sonundaki 308 dolara göre yüzde 31,1 yüksek.
| S&P 500 toplam getirisi, temettü dahil, yıl başından | yüzde 15,2 | ABD, 6 Ekim 2026 |
| Gelecek 12 aya göre fiyat/kâr çarpanı | 19,4 | ABD, 2025 sonunda 22,2 |
| Gelecek 12 ay kâr marjı | yüzde 16,9 | ABD, 2019 sonunda yüzde 12,0 |
| 10 yıllık Hazine tahvili faizi | yüzde 5,29 | ABD, 2025 sonunda yüzde 4,18 |
Borsa ekonomi demek değil
Sam Ro, ABD’de borsa ile ekonominin aynı şey olmadığını anlatıyor. S&P 500 şirketlerinin gelirinin yaklaşık yüzde 30-40’ı ABD dışından geliyor ve endeksin yaklaşık yarısını teknoloji şirketleri oluşturuyor. Yazının haftalık veri bölümünde New York Fed’in bir yıllık enflasyon beklentisi yüzde 3,9, 30 yıllık sabit faizli konut kredisinin (mortgage) faizi yüzde 7,4. Perakende satışlar Eylül’de yüzde 0,4 artarken enflasyondan arındırılmış satışlar yüzde 0,7 azalmış.
| Atlanta Fed’in 3. çeyrek büyüme tahmini (GDPNow) | yüzde 3,6 | ABD |
| İlk işsizlik maaşı başvurusu, 3 Ekim haftası | 197.000 | ABD |
| 30 yıllık sabit mortgage faizi, Freddie Mac ortalaması | yüzde 7,4 | ABD |
Yüksek faizin kazananları ve kaybedenleri
Ben Carlson, ABD’de yüksek faizin kazananlarını ve kaybedenlerini sıralıyor. Nakit ve tahvil sahipleri Hazine bonosunda yüzde 4’ün, yüksek kaliteli tahvilde yüzde 5’in üzerinde getiri alıyor. Ev alıcıları yüzde 7 dolayındaki mortgage faiziyle karşılaşıyor. Daha önce inşa edilmiş konutların satışı yüzyıl başında yılda 5 milyonu aşarken bugün 4 milyonun altında. Yeni araç kredilerinin dörtte biri 84 aya yayılıyor. Torsten Slok’tan aktardığı döngüye göre az sayıda yeni konut kirayı ve enflasyonu yüksek tutuyor, bu da faizi yüksek tutuyor.
| Daha önce inşa edilmiş konutların satışı, yıllık | 4 milyondan az | ABD |
| Ortalama taşıt kredisi faizi | yüzde 7’den fazla | ABD |
| Yeni araç ortalama aylık taksiti | 800 dolara yakın | ABD |
TIPS bağırıyor, beni al
Laurence Kotlikoff, enflasyona endeksli ABD Hazine tahvillerinin (TIPS) enflasyondan arındırılmış getirisi yükselirken emekliler için TIPS merdiveni, yani vadeleri sırayla dolan bir TIPS dizisi kurmayı savunuyor. Uzun Hazine faizlerindeki artışı temerrüt korkusundan çok enflasyona bağlıyor. 1 Ocak 2020’de çeşitlendirilmiş tahvil endeksine konan 100 bin dolar bugün enflasyondan arındırılmış 78 bin dolar eder. Aynı para hisse senedinde 200 bin dolara ulaşmış.
| 30 yıllık TIPS reel getirisi, 2020 ortalaması | yüzde 0,4 | ABD |
| 30 yıllık TIPS reel getirisi, geçen haftaki zirve | yüzde 3,4 | ABD, Ekim 2026 |
| 10 yıllık Hazine temerrüt sigortası primi | 45 baz puan | ABD, 2020’de yaklaşık 15 |
Fransa’nın sorunu ne?
Paul Krugman, Fransa devlet tahvillerinde temerrüt algısının aniden artabileceğini savunuyor. Gerekçeleri yüksek borç, olağanüstü bir durum olmadan süren bütçe açığı ve yaşlanan nüfus. Siyasi muhalefet yüzünden emeklilik yaşı 62 yıl 9 ayda dondurulmuş. Euro kullandığı için Fransa’nın 2009-2012 güney Avrupa borç krizine benzer bir tabloyla karşılaşabileceğini ve ülkenin Avrupa Merkez Bankası ya da euro ortakları tarafından kurtarılamayacak kadar büyük olabileceğini yazıyor.
| Piyasanın fiyatladığı beş yıllık temerrüt olasılığı | yüzde 1,2 | Fransa |
| Güncel emeklilik yaşı | 62 yıl 9 ay | Fransa, Macron hükümetinin planı 64 |
Halka açık piyasalardaki tahvil yöneticileri birbirine yaklaşıyor ve kıyas endeksinin gerisinde kalıyor
Torsten Slok, ABD’de çekirdek tahvil fonu yöneticilerinin getirileri arasındaki farkın daraldığını gösteriyor. Morningstar verisine göre sıralamada 90. ile 10. yüzdelik dilimdeki yöneticinin yıllık getirisi arasındaki fark 2010’larda yüzde 1,5 iken 2020’den bu yana yüzde 1,1. Yöneticiler arasındaki fark yalnızca krizlerde açılıp hızla kapanıyor. S&P’nin aktif fonları kıyas endeksleriyle karşılaştıran SPIVA verisine göre son 10 yılda aktif Hazine fonu yöneticilerinin çoğu kıyas endeksinin gerisinde kalmış. Slok bu yüzden halka açık piyasalardaki çekirdek tahvil yatırımını esasen piyasa getirisini almaktan ibaret bir varlık dağılımı olarak görüyor.
| Yöneticiler arası getiri farkı, 2010’lar | yüzde 1,5 | ABD, çekirdek tahvil, yıllık |
| Yöneticiler arası getiri farkı, 2020’den bu yana | yüzde 1,1 | ABD, çekirdek tahvil, yıllık |
Çevrimiçi tahmin piyasaları: fayda, maliyet ve düzenleme
Michael Klein’ın sunduğu bölümde ABD vadeli işlemler düzenleyicisi CFTC’nin (Emtia Vadeli İşlem Komisyonu) eski başkanı Gary Gensler, Kalshi ile Polymarket gibi çevrimiçi tahmin piyasalarını tartışıyor. Gensler’e göre hisse senedi ve vadeli işlem piyasaları sermaye toplama ile risk korumaya yarıyor, tahmin piyasaları ise esas olarak insanların bahisten zevk almasına dayanıyor. Kalshi spor bahsi sunmaya ABD’de Ocak 2025’te başladı.
| Kalshi’nin spor bahsi sunmaya başlaması | Ocak 2025 | ABD |
Fiyatların karşılanabilirliği, birinci bölüm
John Cochrane, ABD’de Wall Street Journal anketindeki “karşılanabilir fiyat” politikalarına verilen geniş desteği değerlendiriyor. Kredi kartı faizinin yüzde 10’la sınırlanmasına destek Demokratlarda yüzde 78, Cumhuriyetçilerde yüzde 83. Yazar fiyat ve ücret kontrollerinin her denemede karne, kuyruk ve karaborsa doğurduğunu savunuyor. Çözüm olarak imar ve izin reformunu, ayrıca etanol zorunluluğunun, Jones Act’in (ABD limanları arasındaki taşımayı yerli gemilere ayıran yasa) ve gümrük vergilerinin kaldırılmasını öneriyor.
| Kredi kartı faizine yüzde 10 sınırı desteği, Demokratlar | yüzde 78 | ABD, WSJ anketi |
| Kredi kartı faizine yüzde 10 sınırı desteği, Cumhuriyetçiler | yüzde 83 | ABD, WSJ anketi |
| Kira artışına enflasyonun 5 puan üstü sınır desteği | yüzde 65 | ABD, tüm katılımcılar |
Günün dünya gerçekleri
Tyler Cowen, Revelio Labs’ın çağrı merkezi istihdamı raporunu aktarıyor. Rapora göre küresel çağrı merkezi istihdamı Aralık 2023 zirvesinden bu yana yüzde 5,3 düşmüş. Düşüş yüksek gelirli ülkelerde başlamış ve art arda sekiz çeyrek sürmüş, yapay zekâ sohbet botlarının yükselişiyle aynı döneme denk geliyor. Orta gelirli ülkelerde çağrı merkezi çalışanlarının yüzde 10,8’i teknik destek ya da yazılım ve veri rollerine geçmiş. Bu rollere geçenlerde medyan ücret yüzde 7-13 artmış.
| Küresel çağrı merkezi istihdamındaki düşüş, Aralık 2023 zirvesinden | yüzde 5,3 | küresel |
| Art arda düşen yıllık çeyrek | 8 | yüksek gelirli ülkeler |
| Daha nitelikli rollere geçen eski çalışan | yüzde 10,8 | orta gelirli ülkeler |
Göçmenlerin yerleştiği yer ve ABD’nin ekonomik büyümesi
Arkolakis, Lee ile Peters, 1880-1920 arasında ABD’ye gelen 20 milyondan fazla göçmenin uzun dönem büyümeye etkisini tahmin ediyor. Tarihsel patent kayıtlarını nüfus sayımı verisiyle eşleştirip bireyleri yaşam boyu izliyorlar. Göç, ABD’de 1940’ta kişi başı geliri yüzde 8,2 artırmış. Etkinin yaklaşık dörtte üçü göçmenlerin becerisinden geliyor, kalanı nerede yerleştiklerinden. En kentsel ilçelerde göçmen payı yüzde 40’a yakın, kentlerde kişi başı patent kırsalın 4-5 katı. Yazı, Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu’nun (NBER) 35392 numaralı çalışma tebliğini özetliyor.
| Göçün kişi başı gelire katkısı, 1940 | yüzde 8,2 | ABD |
| Bireylerle eşleşen patent | yaklaşık 434.000 | ABD, 1880-1940 |
| Nüfus sayımıyla eşleşen göçmen | 600.000’den fazla | ABD |
Daha fazla çerçeve iş akışı: üretimden makaleye hatlar
Scott Cunningham, Claude Code ile ürettiği şekil ve tabloları proje panosuna elle taşımak yerine iki otomatik döngü kuruyor. Bunun için /loop komutunu kullanıyor, bu komut Claude Code’a bir istemi belirli aralıkla yineletiyor. Pano, projenin notlarının ve çıktılarının toplandığı ortak çalışma yüzeyi. İlk döngü panoya bırakılan notları okuyup uyguluyor, ikincisi dosya adı önekine göre şekil ve tabloları panoya yerleştiriyor. Üç ilke sıralıyor. Birincisi, sıfır hata bir amaç değil kısıt olmalı. İkincisi, üretim ucuzken doğrulama pahalı olduğundan doğrulama sürekli yapılmalı. Üçüncüsü, asıl tehdit projeyi anlayamaz hâle gelmek.
| Döngü aralığı | 2 dakika | /loop komutu |
Acemoglu ile Gans arasında yapay zekâ yazışması
Joshua Gans, Daron Acemoglu’nun yedi gün boyunca sorduğu yapay zekâ sorularına yanıt veriyor. Konular arasında demokrasi, sağlık, merkezileşme, ABD-Çin rekabeti ve istihdam var. Acemoglu yapay zekâ yatırımının getiri hedeflerine ulaşmasından ve istihdam etkisinden şüpheli, Gans istihdam ve yatırım konusunda daha iyimser. Gans emek payının, yani ulusal gelirdeki ücret payının ABD’de yaklaşık yüzde 54 olduğunu söylüyor.
| Yapay zekâ yatırımı, GSYH’ye oranla yıllık ortalama | yüzde 3,6 | ABD, 2025-2032 |
| Yüzde 10 getiri için gereken yıllık gelir | 3,7 trilyon dolar | ABD, 2032 |
| Bugünkü yıllık gelir | yaklaşık 200 milyar dolar | ABD |
Ajan sistemleri: altı gelişmiş mimari desen için uygulayıcı rehberi
Partha Sarkar, üretime hazır ajan sistemleri için altı mimari desen anlatıyor. Ajan, görev için araç çağıran ve kendi başına adım atan dil modeli demek. Desenler ReAct döngüsü (model akıl yürütür, araç çağırır, sonucu görüp yeniden düşünür), sıralı çoklu ajan, uyarlanabilir yönlendirici, gözetmen-işçi ilişkisi, öz-düzeltme döngüsü ve otonom sürü. Her desen için çalışma biçimi, sahte kod, artı ve eksiler ile kullanım yeri veriliyor. Ortak konu bağlam yönetimi. Belleği budamak, yapılandırılmış bir karalama defteri tutmak ve istem önbelleğinden yararlanmak bunlar arasında.
| Anlatılan mimari desen | 6 |
OpenAI’nin yeni Decisions API’si için uygulamalı rehber
Thomas Reid, OpenAI’nin herkese açık deneme sürümüne açtığı Decisions API’yi, yani yazılımların OpenAI modeline bağlandığı arayüzü tanıtıyor. API bir metne ya da görsele üç tür soru soruyor. Bunlar bir ifadenin doğru olma olasılığı, seçenekler arasından seçim (güven puanıyla birlikte) ve sıralı bir ölçekte puanlama. Üç Python örneği destek talebi yönlendirmeyi, belgede eksik bilgi denetimini ve paket fotoğrafında hasar tespitini gösteriyor. Yazar Decisions API’yi TypesafeAI’nin JEV adlı modeliyle de kıyaslıyor.
| OpenAI Decisions girdi fiyatı | 0,10 dolar | milyon metin parçacığı başına |
| JEV girdi fiyatı | 0,042 dolar | milyon metin parçacığı başına |
| İstek başına görsel sınırı | 128 | OpenAI Decisions |
Aynı aileden dil modelleri arasında KV önbelleği aktarımı: ön doldurmayı yeniden kullanmak için doğrusal eşleme
Taekyung Heo ve ekibi, aynı model ailesinde küçük bir modelin KV önbelleğini büyük modele aktarmayı öneriyor. KV önbelleği, modelin önceki metin için sakladığı ara hesaplar demek. Böylece büyük model istemi baştan işleme adımını atlıyor. Eşleşen önbellek çiftlerinde doğrusal bir yapı bulup 500 FineWeb-Edu metin dizisiyle ayarlanan basit bir doğrusal eşleme kuruyorlar. Altı model çiftinin dördünde eşleme büyük modelin tek başına doğruluğunun çoğunu koruyor, ikisinde doğruluk sert düşüyor. Küçük bir doğrusal olmayan sinir ağı bu iki çifti toparlıyor.
| Eşlemenin yeniden işlemeye göre hızı | 2,7-25 kat | ön doldurma adımı |
| Kalibrasyon dizisi | 500 | FineWeb-Edu, her biri 1.024 metin parçacığı |
| Eşlemenin başarılı olduğu model çifti | 6 çiftin 4’ü | 3 model ailesi |
Önbellekten önbelleğe: büyük dil modelleri arasında doğrudan anlamsal iletişim
Tianyu Fu ve ekibi, dil modellerinin birbiriyle metin yerine KV önbelleği üzerinden iletişim kurup kuramayacağını soruyor. Cache-to-Cache yöntemi kaynak modelin önbelleğini bir sinir ağıyla hedef modelin önbelleğine yansıtıp birleştiriyor. Öğrenilebilir bir kapı, hedef modelde hangi katmanların kaynak önbellekten yararlanacağını seçiyor. Yazarlar ortalama doğrulukta tek tek modellere göre yüzde 6,4-14,2, metin tabanlı iletişime göre yaklaşık yüzde 3,1-5,4 daha yüksek sonuç bildiriyor. Makale ICLR 2026 konferansında yayımlandı.
| Tek tek modellere göre ortalama doğruluk artışı | yüzde 6,4-14,2 | yazarların bildirdiği |
| Metin iletişimine göre ortalama doğruluk artışı | yüzde 3,1-5,4 | yazarların bildirdiği |
| Ortalama gecikme hızlanması | 2,5 kat | metin iletişimine göre |
Birleşik Krallık siber savunmasını güçlendirecek, bakan yapay zekâ şirketlerinden güvenlik çabasını artırmalarını istiyor
Robert Booth ile Dan Milmo’nun haberine göre Birleşik Krallık’ın yapay zekâ bakanı Kanishka Narayan, öncü yapay zekâ şirketlerinden güvenlik çabalarını artırmalarını isteyecek ve ülkenin kendi yapay zekâ altyapısını kurması gerektiğini savunacak. Eski AI Security Institute baş bilim insanı Geoffrey Irving, şirketlerin modelleri düşman ülkelerin çalmasını engelleyecek güvenliğe sahip olmadığını söylüyor. Finlandiya, Fransa, Almanya, Avustralya, Singapur, BAE ve İrlanda yapay zekâ için ortak güvenlik standartları çağrısını imzaladı, Birleşik Krallık ile ABD imzalamadı.
| Ortak güvenlik standartları çağrısını imzalayan ülke | 7 | Birleşik Krallık ve ABD dışında |
Büyük partilere bağışlar ve lobici olarak eski başbakan: veri merkezleri Avustralya’da siyaset oyununu nasıl oynuyor
Henry Belot, Avustralya’da veri merkezi şirketlerinin Labor ve Liberal partilerine yaptığı ödemeleri ve lobiciliği inceliyor. Amazon’un Labor’a yaptığı ve 28 Haziran 2025’te bildirdiği 46.500 dolarlık ödeme şirketin Avustralya’daki en büyük parti ödemesi. Amazon Web Services Melbourne ve Sydney için 20 milyar dolarlık plan açıkladı. Macquarie Technology Group 2000’den bu yana iki partinin şubelerine toplam 2,2 milyon dolar ödemiş. Viridis şirketi, Queensland’in eski başbakanı Rob Borbidge’i lobici tuttu. Ödemeler yasal, şirketler siyasi etkiyi reddediyor.
| Amazon’un Labor’a tek ödemesi, 28 Haziran 2025 | 46.500 dolar | Avustralya |
| Amazon Web Services’in Melbourne ve Sydney planı | 20 milyar dolar | Avustralya |
| Macquarie’nin iki partiye 2000’den bu yana ödemesi | 2,2 milyon dolar | Avustralya |
Ara seçimdeki bu yarışlar veri merkezlerinin siyasi kaderini belirleyecek
Molly Taft, ABD’de 3 Kasım ara seçimlerinde veri merkezlerinin her iki partinin adaylarını da etkileyen, karşı çıkılan bir konu olduğunu yazıyor. Ohio’daki ABD Senatosu yarışında Sherrod Brown, Jon Husted’i veri merkezleri ve elektrik faturaları üzerinden eleştiriyor. Multistate adlı kuruluşun araştırmasına göre 36 valilik yarışında en az 20 aday veri merkezi yapımına geçici durdurma (moratoryum) vaat etti. New York Valisi Hochul Temmuz’da çok büyük ölçekli (hiperölçekli) veri merkezlerine moratoryum getiren düzenlemeyi imzaladı.
| Moratoryum vaat eden valilik adayı | en az 20 | ABD, 36 valilik yarışı |
| Veri merkezi konulu yerel oy pusulası önergesi | 30’dan fazla | ABD, 8 eyalet |
Bir edebiyat ödülü kazananı daha yapay zekâ ürünü metin yazmış gibi görünüyor
Vauhini Vara, Zimbabveli yazar Simbarashe Steyn Kundizeza’nın “The Blue Fighter” öyküsünün geçen hafta Caine Ödülü’nü kazandığını yazıyor. Yapay zekâ ürünü metinleri tespit eden Pangram aracı öykünün neredeyse tamamını yapay zekâ üretimi olarak işaretlemiş. Aynı araç önceki 25 Caine kazananını ve Kundizeza’nın 2021 tarihli öyküsünü yüzde 100 insan yazımı buluyor. Pangram şirketi, insan yazısını yanlışlıkla yapay zekâ ürünü sayma oranını yaklaşık 24.000’de 1 olarak bildiriyor. Ödül kurulu soruşturma başlattı. Benzer olaylar Commonwealth Ödülü ve Prix Goncourt’ta da yaşandı.
| Ödül tutarı | 10.000 sterlin | Birleşik Krallık |
| Pangram taramasında insan yazımı çıkan önceki Caine kazananı | 25 | Pangram taraması |
| Pangram’ın bildirdiği yanlış sınıflandırma oranı | 24.000’de 1 | şirket beyanı |
Uzak bir gezegen radyo dalgası patlaması yaydı. Neden?
Themiya Nanayakkara, hızlı radyo patlamasının (FRB 20240304B) kaynağının James Webb Uzay Teleskobu ile belirlenmesini anlatıyor. Patlamayı Güney Afrika’daki MeerKAT teleskobu yakalamış ve birkaç milisaniye sürmüş. Patlamanın geldiği galaksi çok soluk ve küçük, ışığı Büyük Patlama’dan yaklaşık 3 milyar yıl sonra yola çıkmış. Galaksi genç ve yıldız oluşturuyor. Manyetar, aşırı güçlü manyetik alana sahip nötron yıldızı demek. Galaksideki ağır element oranının çok düşük olması patlamanın manyetar kökenli olmasıyla uyumlu. Bu, kaynak galaksisi saptanmış en uzak hızlı radyo patlaması.
| Ev sahibi galaksinin ışığının yola çıkışı | 10,6 milyar yıl önce |
Tutankhamun’un mezarı gizemli bir Mısır kraliçesine dair ipuçları taşıyor olabilir mi?
Yazı, Tutankhamun’un mezarı KV62’nin kuzey duvarının ardında gizli odalar bulunup bulunmadığını ve bunun Nefertiti’nin mezarı olup olmadığını tartışıyor. Nicholas Reeves, kuzey duvarın ardında odalar bulunduğu ve burasının Nefertiti’nin mezarı olduğu hipotezini savunuyor. Mamdouh Eldamaty’nin ekibi 2023-2024 jeofizik taramalarını içeren bir derleme yayımladı. Yer radarı ve mikro-yerçekimi taramaları net bir geniş boşluk göstermedi, savunucular boşlukların moloz ile dolmuş olabileceğini söylüyor. Yer radarı, toprağın altını radyo dalgalarıyla görüntüleyen yöntem demek. Duvara küçük delik açıp kamera sokma kararı önümüzdeki aylarda verilebilir.
| Jeofizik tarama dönemi | 2023-2024 | Mısır |
Bilim insanları atom saatlerini geçersiz kılabilecek bir nükleer saat kurdu
Viyana Teknoloji Üniversitesi’ndeki (TU Wien) ekip, ilk kez kendi kendini sabitleyen bir nükleer saat kurdu. Saat, toryum çekirdeğinin enerji geçişini referans alıyor. Toryum içeren bir kristale lazer gönderiliyor. Lazerin frekansı kayarsa kristalin soğurması düşüyor ve sistem lazeri otomatik düzeltiyor. Saat 24 saatten uzun müdahalesiz çalıştı. Ölçülen göreli kesinlik yaklaşık 10^-15, yani yaklaşık 30 milyon yılda 1 saniye sapmaya denk.
| Kesintisiz çalışma süresi | 24 saatten fazla | Avusturya |
| Eşdeğer sapma | 30 milyon yılda 1 saniye | Avusturya |
2026 süper El Niño’su ile iklim değişikliği nasıl ilişkili
Fernanda González’in haberine göre ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), Ekim-Aralık için aşırı güçlü El Niño olasılığını yüzde 100, Şubat’a kadar sürme olasılığını yüzde 80’in üzerinde veriyor. El Niño, Pasifik’te okyanus yüzeyinin olağan dışı ısınması demek. Pasifik’te günlük sıcaklık sapması en çok 3,4 °C’ye çıktı, önceki rekor 1982-83’te 2,4 °C idi. Christopher Callahan ile Francisco Estrada, El Niño’nun şiddetinin ısınan iklimde artmasını bekliyor.
| Son günlük tepe sıcaklık anomalisi | 3,4 °C | Pasifik |
| Önceki rekor, 1982-83 | 2,4 °C | Pasifik |
| NOAA’nın aşırı güçlü El Niño olasılığı, Ekim-Aralık | yüzde 100 | ABD |
Bir muhabir Çin’e dönüyor, ülkeyi daha zengin ama fazlasıyla kuşkucu buluyor
Andrew Higgins, 1980-81’de öğrenci, 1987-1991’de muhabir olarak bulunduğu Çin’e Eylül 2025’te altı aylığına dönüyor. Hızlı trenleri, modern şehirleri ve yapay zekâ ile kameralara dayanan gözetimi anlatıyor. Şanghay’da yaklaşık 137 metrelik (150 yarda) yürüyüşte 30’dan fazla kamera saymış. Tiananmen’e girmek randevuya bağlı ve üç kontrol noktasından geçmeyi gerektiriyor. Pekin-Jinan tren yolculuğu eskiden bir gece sürerken şimdi 2 saatten kısa.
| Şanghay’da 150 yardalık yürüyüşteki kamera | 30’dan fazla | Çin |
| Pekin-Jinan tren süresi | 2 saatten kısa | Çin |
Siyah erkekler ırksal travma yaşıyor ama tehdit olarak görülüyor
Yamonte Cooper, siyah erkeklerin kronik ırksal travmasının klinik ve toplumsal olarak yanlış okunduğunu savunuyor. Tetikte olma, öfke ve içe kapanma çoğu kez tehdit ya da kişilik sorunu sayılıyor, oysa bunlar süregelen yapısal tehdide uyum. Kanıt olarak ABD’de 2020 Gallup anketinde siyah erkeklerin yüzde 27’sinin “insanlar benden korktu” demesini ve polisin kişileri durdurup üstlerini aradığı uygulamaya ilişkin Londra verisini kullanıyor. Klinisyenlere “Bu kişinin nesi var?” yerine “Hangi koşullar bu tepkiyi gerekli kıldı?” sorusunu öneriyor.
| “İnsanlar benden korktu” diyen siyah erkek, Gallup 2020 | yüzde 27 | ABD |
| Genç siyah erkeğin durdurulup aranma olasılığı, genel nüfusa göre | 17 kat | Londra, 2022 |
Herkesin zaten bildiği en büyük risk
Ben Carlson, yapay zekâ harcamalarını geçmiş sermaye harcaması patlamalarına benzettiği, herkesin bildiği bir piyasa riski olarak ele alıyor. En büyük bulut ve veri merkezi şirketlerinin (hiperölçek şirketler) büyüklüğünü, birbirine bağlı anlaşmaları, S&P 500’deki yoğunlaşmayı ve artan borcu sayıyor. Nvidia’nın ileri F/K oranının, yani fiyatın gelecek yıl kârına oranının düşük olmasını balon tezine karşı veri sayıyor. Yapay zekâ hiperölçek şirketlerinin toplam değerini kabaca 22-25 trilyon dolar olarak tahmin ediyor.
| Yapay zekâ hiperölçek şirketlerinin toplam değeri, yazarın kaba tahmini | 22-25 trilyon dolar |
Neandertaller tarih öncesi yapıştırıcıyı eski bir antibiyotik olarak kullanmış olabilir
Köln, Oxford, Liège ve Cape Breton üniversitelerinden bir ekip, Neandertallerin kullandığı yöntemlerle huş katranı üretip antibakteriyel etkisini test etti. Yer altı çukurunda oksijensiz ısıtma ve taş yüzeyde yakma gibi tarih öncesi yöntemlerle üretilen her katran, yara enfeksiyonlarında yaygın Staphylococcus aureus bakterisinin üremesini engelledi. Bulgu katranın yapıştırıcı yanında tıbbi amaçla da kullanılmış olabileceğini düşündürüyor, yaraya sürüldüğünü kanıtlamıyor. Çalışma PLOS One’da yayımlandı.