100 kayıt tarandı
Önce bunlar
Cumartesi geldiğinde
Marc Rubinstein, 1996’da tek bir Liverpool hissesi alıp sattığını anlatıyor. Bunun üzerinden futbol kulüplerinin değerinin nasıl yükseldiğini izliyor ve futbolun yeni bir yatırım türü olup olmadığını soruyor. Satış sırasında kulübün özkaynak değeri (şirketin borçlarından arındırılmış değeri) 125 milyon sterlindi. Yazıya göre eski yerel sahipler artık yükselen fiyatlara yetişemiyor, devlet destekli fonlara getirilen denetim artıyor, özel yatırım şirketlerinin kulüplerdeki payı büyüyor.
| Liverpool’un özkaynak değeri, 1996-97 | 125 milyon sterlin | İngiltere |
| Hicks ve Gillett’in kulüp alımı, 2007 | 174 milyon sterlin özkaynak | İngiltere |
| FSG’nin kulüp alımı, 2010 | 300 milyon sterlin | İngiltere |
| Yüzde 38’lik payın satışı, Ağustos 2026 | yaklaşık 5,5 milyar sterlin | İngiltere |
| Özel sermayenin Premier Lig kulüplerindeki payı | yüzde 40 | İngiltere, CIES verisi |
Sıcaklık 0 neden deterministik değil
Utkarsh Mangal, ChatGPT gibi yapay zekâ modellerinde rastgelelik ayarı 0 iken bile, yani model her seferinde en olası metin parçacığını (sözcük ya da sözcük parçası) seçmek zorundayken, aynı sorunun neden farklı yanıtlar verdiğini inceliyor. Nedenler olarak bilgisayarın ondalıklı sayıları farklı sırayla toplayınca küçük farklar çıkarmasını ve işlemlerin gruplanma biçimine göre değişen hesap yöntemlerini gösteriyor. En olası iki parçacık arasındaki farktan, çıktının değişme olasılığını veren bir formül türetiyor. Formülü simülasyonla sınıyor, ayrıca GPT-2’nin iki farklı sayı hassasiyetindeki (bf16 ve fp32) çalıştırmasını WikiText-2 metin kümesi üzerinde karşılaştırıyor. Çıktının değişme riski birkaç parçacıkta yoğunlaşıyor.
| Qwen3-235B denemesinde ilk 102 parçacıkta özdeş çıktı veren tekrar | 1.000 tekrarın 1.000’i | Thinking Machines Lab denemesi |
| 103. parçacıkta ayrışan çıktı payı | yüzde 0,8 | 1.000 tekrarın 8’i |
| GPT-2’de en olası iki parçacığın puan farkı 0,1’in altında kalan konum payı | yüzde 9 | WikiText-2 |
Yapay zekâ ajanları güvenilmeyen kaynakları nasıl güvenle okuyabilir?
Thuwarakesh Murallie, bir ajanın güvenilmeyen metni okurken karşılaştığı komut enjeksiyonu riskini (metne gizlenmiş talimatın modeli ele geçirmesini) iki ayrı modelin birlikte çalıştığı bir düzenle çözüyor. Araçları kullanma izni olan model işleri planlıyor, güvenilmeyen metni ise hiçbir araca erişimi olmayan bir karantina modeli okuyor. İki modelin arasındaki yazılım, karantina modelinin ürettiği sonuçları değişkenlerde saklıyor, birinci model metnin içeriğini hiç görmüyor. LangChain ile kurulan e-posta özetleme örneğinde sahte e-postadaki “önceki talimatları yok say” komutu etkisiz kalıyor. Yazı bir sınırlamayı da belirtiyor. Karantina modelinin çıktısı yanıltıcı bağlantılar içerebiliyor.
Ajanların iktisadı
Tyler Cowen, Patrick Collison’ın kişisel yapay zekâ ajanlarının ekonomiye etkisine dair notlarını aktarıyor. Tüketici adına çalışan ajan, insanların sınırlı bilgi ve dikkatle karar vermesinden kazanç sağlayan firmaların avantajını azaltabilir. Kupon gibi aynı ürüne farklı müşterilere farklı fiyat uygulama araçları zayıflayabilir. Aboneliğini iptal etmeyi unutanların ödediği paranın diğer müşterilerin fiyatını düşürmesi de azalabilir. Ajanlar ürün kalitesini daha belirleyici kılabilir, kalite hakkındaki veriler değer kazanabilir. Cowen, ajanların birbirleriyle açık anlaşma yapmadan aynı yönde hareket etmesinin bazı fiyatları çok değişken hâle getirebileceğini ve yasanın bunu yakalamasının zor olduğunu ekliyor.
| Collison’ın varsayımsal alışveriş öncesi araştırma süresi | en az 10 saat | kişisel ajan senaryosu |
Birleşik Krallık yabancı yapay zekâya bağımlı kalmamalı, diyor Alan Turing Enstitüsü’nün başkanı
Dan Milmo’nun haberine göre Alan Turing Enstitüsü’nün başındaki George Williamson, Birleşik Krallık’ın kısa sürede erişime kapatılabilecek yabancı yapay zekâ sistemlerine bağımlı olmaması gerektiğini söylüyor. Enstitü “ulusal dayanıklılık” çerçevesinde savunma, temel altyapı, dezenformasyon ve iklim konularında çalışacak. Haberde ABD’nin haziranda Anthropic’in en son modellerinin yurt dışında kullanıma açılmasını geçici olarak engellediği belirtiliyor. Williamson, insanlığın yok olma riskine yüzdelik olasılık veren tahminleri sağlam kanıta dayanmıyor diye eleştiriyor. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Lagarde ile AB Komisyonu Başkanı von der Leyen’in de Avrupa’nın yapay zekâda dışarıya bağımlı olmamasını istediği hatırlatılıyor.
Yapay zekâ siyber suçlularla uğraşmakta gerçekten iyileşiyor
Lily Hay Newman ile Matt Burgess, Avustralyalı Apate şirketinin telefon dolandırıcılarını dolandırıcıları mağdur gibi davranan yapay zekâ botlarına yönlendirdiğini anlatıyor. Botlar görüşmeyi uzatıp dolandırıcıların kullandığı bağlantıları, hesapları ve banka bilgilerini kaydediyor. Apate’nin sistemini bankalar kullanıyor, telekomünikasyon şirketleri de destekliyor. Yazarlar deneme sürümünü denemiş, altı dakika boyunca botu kripto yatırımına ikna edememiş. ETH Zürih araştırmacısı Mark Vero’ya göre dil modeliyle çalışan tuzak sistemler, saldırgan yapay zekâ ajanlarını önceden belirlenmiş sabit tuzaklardan daha uzun oyalıyor.
| Apate’nin bot sayısı | yaklaşık 350.000 | Avustralya |
| Botların topladığı bilgi parçası | 250.000’den fazla | Avustralya |
| Görüşme süresi, Apate CEO’su Dali Kaafar’a göre | çoğunlukla 2 saatten uzun | Avustralya |
Yapay zekâ şirketleri sorumlu tutulsun
New York Times yazı kurulu, yapay zekâ şirketlerinin ürünlerinin yol açtığı zararlardan mevcut yasalar çerçevesinde sorumlu tutulmasını savunuyor. Şirketlerin ürünlerini kendi kararını veren ajan olarak tanıtmasını, çocuğunun yaptığından sorumluluk kabul etmeyen bir ebeveyne benzetiyor. ABD’de OpenAI’a Florida State Üniversitesi saldırısıyla bağlantılı, Character.AI’a ise bir gencin intiharıyla bağlantılı davalar açıldığını anıyor. Bazı faaliyetlerde kusur aranmaksızın sorumluluk doğuran katı sorumluluk ilkesini öneriyor. Kapsamlı bir federal yasa yakın görünmediği için mahkemelerde dava açmanın öne çıktığını yazıyor.
| Yapay zekâ şirketlerinin düzenlemeye karşı topladığı kaynak | 100 milyon doları aşan tutar | ABD |
İyi sohbet ekonomisi
Dan Brooks, komedi podcast’lerinin yükselişinin komik olmanın anlamını değiştirdiğini savunuyor. Komikliği zekâ, çabukluk, çekicilik, fiziksellik ve ton olmak üzere beş unsura ayırıyor. Film ve televizyon komedisinin daraldığını, podcast’in ise sanatçıya doğrudan gelir ve düzenli çalışma imkânı sağladığını anlatıyor. Podcast’in çekicilik ve tonu ödüllendirdiğini, önceden hazırlanmış esprilerin ise dinleyicide karşılık bulmadığını söylüyor. How Long Gone podcast’ini ve komedyen Caleb Hearon’u örnek veriyor. Bu gelir düzeninin genç komedyenleri sohbet ve röportaj becerisine yönelteceğini öne sürüyor. Yazı veriye değil gözleme ve anekdota dayanıyor.
| Anchorman’in gösterim hasılatı, 2004 | yaklaşık 90 milyon dolar | ABD |
Kilit açıcı nasıl olunur
Shayla Love, Brooklyn’de satın aldığı eski bir apartmanın posta kutusunu açamayınca kilit açma hobisine nasıl başladığını anlatıyor. Amsterdam’daki TOOOL adlı kilit açma meraklıları grubunun toplantısına katılıyor, içinde pimler olan kilitlerin nasıl çalıştığını ve grubun etik kurallarını aktarıyor. Kilit tarihini Eski Mısır’dan başlayıp Bramah ile Chubb’ın kilit açma yarışmalarına kadar özetliyor. Manhattan’daki Mossman Kilit Koleksiyonu’nu anlatıyor. Boston’daki Isabella Stewart Gardner Müzesi’nde 16-17. yüzyıldan kalma bir kasanın açılışını da aktarıyor, kasadan kibrit çıkıyor. Kilitlerin güvenlikten çok mülkiyet sınırı çizen ve sembol işlevi gören nesneler olduğunu savunuyor.
| Bramah kilidinin açılma ihtimali iddiası | 470 milyonda 1 | Britanya |
| Bramah kilidinin vitrinde kaldığı süre | 60 yıldan uzun | Britanya |
| İlk kilit açma hobisi grubunun kuruluşu | 1997 | Almanya |
| Gardner müzesindeki kasadan çıkan kibrit | yaklaşık 100 | Boston |
Fransa’da merkez neden tutunamıyor
Robert Zaretsky, Fransa’da ülkenin çöktüğüne dair inancın tarihsel köklerini ve bunun bugün aşırı uçların yükselişiyle bağını anlatıyor. Macron’un 2024’te Meclis’i feshetmesinin Meclis’te üç eşit güçte siyasi blok oluşturduğunu ve bütçeyi geçiremeyen hükümetlere yol açtığını yazıyor. 2027 başkanlık seçimi için anket verilerini aktarıyor ve merkezden çok sayıda adayın oyları bölmesiyle ikinci tura aşırı uçlardan birinin çıkabileceğini savunuyor. Yazı Marc Bloch’tan bir alıntıyla bitiyor.
| Ülkenin geriye gittiğini düşünenler | yüzde 85 | Fransa, Ipsos-BVA anketi |
| Le Pen’in ilk tur oy aralığı | yüzde 31-36 | Fransa, Ifop-Fiducial anketi, 30 Eylül |
| Mélenchon’un ilk tur oy aralığı | yüzde 14-17 | Fransa, Ifop-Fiducial anketi, 30 Eylül |
| İlan edilmiş cumhurbaşkanı adayı | 34 | Fransa |
Plasenta sandığınızdan daha güçlü ve daha gizemli
Susana Carmona, plasentayı bebeğin gelişimi sırasında ilk oluşan organ ve gebeliğin kontrol merkezi olarak anlatıyor. Plasenta akciğer, bağırsak, karaciğer ve böbrek işlevlerini üstleniyor. Gebelik hormonu hCG, progesteron ve östrojen gibi hormonlar salgılayarak annenin organlarını ve beynini etkiliyor. Plasenta hücrelerinin kanser hücrelerine benzer stratejiler kullanması (hızlı bölünme, damar oluşturma, bağışıklık sisteminden kaçma) kanser araştırmacılarının da ilgisini çekiyor. Yazı, gebelikte tansiyon yükselmesiyle seyreden preeklampsiyi örnek olarak ele alıyor.
| Preeklampsi görülme sıklığı | yaklaşık yüzde 5 | gebe kadınlar |
| Plasentanın tam işler hale geldiği hafta | 12. hafta | döllenmeden sonra |
Müstehcenlik ve hayranlık kitapları
Honor Jones, romantik fantezi (romantasy) türünün en çok satan yazarı Sarah J. Maas ile ACOTAR serisini anlatıyor. Serinin yeni üç kitabının duyurusunun hayranlar arasında yarattığı heyecanı, kitapçılardaki etkinlikleri ve kitap topluluğu #BookTok’un rolünü aktarıyor. Edebiyat çevresinin bu türe mesafeli yaklaşımını okur kulüplerinden örneklerle tartışıyor.
| Maas’ın toplam kitap satışı | yaklaşık 75 milyon kopya | dünya geneli |
| Son 1,5 yılda açılan romantik kitapçı | 100’den fazla | ABD |
Bilim insanları füzyon enerjisine kestirme bir yol bulmuş olabilir
Princeton Plasma Physics Laboratory fizikçileri, füzyonun (atom çekirdeklerinin birleşerek enerji üretmesinin) başlaması için gereken koşulları belirleyen 70 yıllık Lawson ölçütüne dört etki ekleyerek onu genişletti. Eklenen etkiler tepkimeden çıkan helyumun birikmesi, yakıta karışan yabancı maddeler, parçacıkların yaydığı ışınım ve ısı kaybı. Hesaplar yakıtı önce ısıtıp sonra eklemenin daha az enerji gerektirebileceğini gösteriyor. Bu yol “Cordey eyeri” olarak adlandırılıyor. Çalışma kuramsal olup henüz deneyle sınanmadı. Physical Review Letters dergisinde yayımlandı.
| Cordey eyerinde üretilen enerjinin harcanana oranı | yaklaşık 5 | saf yakıtlı ideal plazma |
| Tungsten kirliliğinin (10.000’de 1) ateşleme basıncına etkisi | yaklaşık 2 kat | model hesabı |
Ünlü bir kuantum etkisi sonunda gerçek malzemelerde öngörülebiliyor
Linqing Peng, Tianyu Zhu ile Garnet Chan’ın ekibi, Kondo etkisini gerçek malzemelerde temel fizik denklemlerinden yola çıkarak hesaplayan bir yöntem geliştirdi. Kondo etkisinde bakırın içine gömülü manyetik bir atom, belirli bir sıcaklığın altında direnci yeniden artırıyor. Ekip, basitleştirilmiş modeller yerine moleküller için kullanılan kuantum kimyası araçlarını kullandı. Yöntem bakırın içine yerleştirilen yedi farklı metal atomunda denendi. Çalışma Science dergisinde yayımlandı.
| Yöntemin denendiği geçiş metali atomu | 7 | bakırın içinde |
Nükleer savaş ve yapay zekânın kötüye kullanımı 2100’e kadar insanlığın sonunu getirebilir, diyor Lancet değerlendirmesi
Kat Lay’in haberine göre Lancet’in 21. Yüzyıl Küresel Sağlık Tehditleri Komisyonu, 2100’e kadar sağlığa yönelik 17 büyük tehdit sıralıyor. Komisyon, hastalık ya da erken ölüm yüzünden kaybedilen sağlıklı yaşam yıllarını mevcut gidişat sürerse nasıl artacağı üzerinden modelliyor. Yapay zekânın kötüye kullanımı ile nükleer çatışma, insanlığın yok olma riski taşıyan iki ayrı başlık olarak öne çıkarılıyor. Listede iklim, hava kirliliği, antibiyotiklere karşı mikropların direnç kazanması, yardım kesintileri ve gelir eşitsizliği de var. Komisyon değerlendirmenin her yıl güncelleneceğini söylüyor.
| Komisyonun saydığı büyük sağlık tehdidi | 17 | küresel, 2100’e kadar |
| Komisyon üyesi uzman | 35 | küresel |
| Isınmanın 4,4 °C yerine 1,8 °C’de tutulmasıyla önlenen kayıp | 1,89 milyar sağlıklı yıl | küresel |