193 kayıt tarandı
Önce bunlar
Demografik değişimler Kanada ekonomisini yeniden şekillendiriyor
Kanada Merkez Bankası’nın (Bank of Canada) 8 Ekim 2026’da yayımladığı yazı, Kanada nüfus artışının 2025’te yüzde 0,5’e gerilediğini, son 50 yılın ortalamasının ise yaklaşık yüzde 1,2 olduğunu anlatıyor. Yazı yaşlanmayı, doğurganlığın nüfusu yenileme (yerine koyma) düzeyinin altında seyretmesini ve göçteki düşüşü birlikte ele alıyor. Yaşlanan nüfusun harcamayı konut, seyahat ve sağlığa kaydırdığını, işgücünü küçülttüğünü ve ücretler ile enflasyon yoluyla para politikasını etkilediğini söylüyor.
| Kanada nüfus artışı, 2025 | yüzde 0,5 (yıllık) | Kanada |
| Nüfus artışı, son 50 yılın ortalaması | yaklaşık yüzde 1,2 (yıllık) | Kanada |
| Medyan yaş, 1971 ve bugün | yaklaşık 26 yıl, 40 yıldan fazla | Kanada |
Rafineri kesintileri yakıt fiyatlarını ham petrol maliyetinden daha hızlı yükseltiyor
Jesse Thompson ile Garrett Golding, yakıt fiyatlarının ham petrol maliyetinden daha hızlı yükseldiğini ve nedenin rafineri kapasitesindeki kayıp olduğunu savunuyor. Dünyada rafineri kapasitesi 2019’dan bu yana 2,3 milyon varil arttı (günde milyon varil). Çin ve Ortadoğu’ya eklenen 4,4 milyon varil, Avrupa ve Kuzey Amerika’da kapanan 2,1 milyon varilin üzerine çıktı. Hürmüz Boğazı’nın kapanması petrol ürünlerinin akışını kesti, yazarlara göre Hürmüz’deki akış normale dönse bile hasarlı rafinerilerin toparlanması aylar alabilir, bu sürede fiyatlar ham petrole göre yüksek kalır.
| Dünya rafineri kapasitesinin azalması, son çeyrekten bu yana | yüzde 10’a kadar | Dünya |
| Rusya rafineri kapasitesindeki düşüş, 2026 yazı | yüzde 60’a kadar | Rusya |
| ABD Stratejik Petrol Rezervi, Eylül 2026 | 284 milyon varil | ABD |
| Dünyada erişilebilir stok, ham petrol ve ürünler | en az 3 milyar varil | Dünya |
Fransa’nın borcu: Çözmek için çok ağır, fark etmek için çok büyük
Robert Burrows, Fransa’nın 10 yıllık tahvilinin Almanya Bund’una göre yaklaşık 150 baz puan (yüzde 1,5 puan) prim ödediğini yazıyor ve bunu Fransa’nın tarihsel aralığına göre çok geniş buluyor. Karşılaştırma için İtalya’nın kriz dönemindeki Bund primi 500 baz puanı aşmıştı. Yazar, piyasa güveni kaybolursa Avrupa Merkez Bankası (ECB) araçlarının temel verilerden kaynaklanan yeniden fiyatlamayı durdurmakta yetersiz kalabileceğini anlatıyor. İspanya tahvilini açığa satıp vadesi eşleştirilmiş Bund almayı öneriyor.
| Fransa 10 yıllık tahvilinin Bund’a göre primi | yaklaşık 150 baz puan | Fransa |
| İtalya’nın kriz dönemindeki Bund primi | 500 baz puanın üzerinde | İtalya |
| Kamu borcunun GSYH’ye oranı | yüzde 100 | İspanya |
Kazançlar, nakit akışları ve hisse fiyatları: Yapay zekâ harcamalarının etkisi ortaya çıkıyor
Aswath Damodaran, ABD’de 2026 Eylül’ünde 10 yıllık hazine faizinin yüzde 4,75’ten yüzde 5,29’a çıktığını, bu sırada piyasa değerine 2,5 trilyon dolar eklendiğini yazıyor. ABD şirketlerinin net kârı 2026 ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 57 artmış, ama en büyük on şirketin sermaye harcaması 2 trilyon doları aşmış. Bu nedenle serbest nakit akışı (işletmeye kalan nakit) ve hissedar ödemeleri kazanç artışının gerisinde kalıyor. S&P 500’ün son 12 ayda kazancının yüzde 63’ünü hissedarlara döndürdüğünü, geçmiş yirmi yılın çoğunda bu oranın yüzde 80’in üzerinde olduğunu hesaplıyor.
| ABD 10 yıllık hazine faizi, Eylül 2026 sonu | yüzde 5,29 | ABD |
| Net kâr artışı, ikinci çeyrek 2026, yıllık | yüzde 57 | ABD |
| En büyük on şirketin sermaye harcaması | 2 trilyon doların üzerinde | Dünya, en büyük on şirket |
| S&P 500 kazancından hissedarlara dönen pay, son 12 ay | yüzde 63 | ABD |
Her şeyi kapsayan tek bir vergi boşluğu
Rogé Karma, Amerika’da geçirgen gelir (pass-through) adı verilen yapının, kârın kurumlar vergisine tabi olmadan doğrudan ortaklara geçmesini sağladığını anlatıyor. Yazıya göre Eric Zwick ile Owen Zidar, “The Everywhere Millionaire” kitabında bu gelirin 1980’lerden bu yana en üst yüzde 0,1’in gelir payındaki artışın yarısından fazlasını açıkladığını hesaplıyor. Michael Love’ın tahminine göre esnek kâr dağıtımı, 2011 ile 2020 arasında 250 milyar dolarlık vergi kaybına yol açtı. IRS (ABD Gelir İdaresi) için 2022’de tahmin edilen vergi açığının yaklaşık yarısı geçirgen işletmelerden kaynaklanıyor.
| Geçirgen gelirin en üst yüzde 1 gelirlilerdeki payı | yüzde 70 | ABD |
| Kârın ödenen vergi oranı, kurumlar (2016 çalışması) | yüzde 32 | ABD |
| Kârın ödenen vergi oranı, geçirgen işletmeler (2016 çalışması) | yüzde 19 | ABD |
| IRS’in 2022 vergi açığı | 600 milyar dolar | ABD |
| 2019’da denetlenen büyük ortaklık, yaklaşık 20.000 içinden | 54 | ABD |
Yapay zekâ benimsemesi ve istihdam beklentileri: Küçük işletme sahiplerinin anketinden kanıtlar
Will Aarons ile Asani Sarkar, 2025 Küçük İşletme Kredi Anketi’nin yapay zekâ bölümündeki 5.248 işverenin yanıtlarını inceliyor. Küçük işletmelerin yüzde 46’sı yapay zekâ kullanıyor. Net beklenti, önümüzdeki on iki ayda artış bekleyenlerin payından azalış bekleyenlerin payının çıkarılmasıyla bulunuyor. Kullanan işverenlerde net istihdam beklentisi 33 yüzde puanı, kullanmayanlarda 15 yüzde puanı. Kontrollerden sonra fark 13 puan, önceki istihdam değişimi de eklenince 10 puan kalıyor.
| Yapay zekâ kullanan işverenlerin payı, 2025 anketi | yüzde 46 | ABD |
| Kullanan işverenlerde net istihdam beklentisi | 33 puan | ABD |
| Kontrollerden sonra kullanıcı ile kullanmayan arasındaki istihdam beklenti farkı (kontrol değişkenleri: sektör, konum, sahip özellikleri) | 13 yüzde puanı | ABD |
Yapay zekâ çağında ekonomi için öngörüler
Tyler Cowen, Ingar Haaland’ın ekonomi araştırmaları için yaptığı öngörüleri aktarıyor. Haaland’a göre üst düzey araştırma insan öncülüğünde kalırken yapay zekâ ölçek gerektiren işleri üstleniyor. Saha deneylerinin ve firmalarla kurulan bağlantıların değeri artacak, idari veri (kamu kurumlarının tuttuğu kayıtlar) çalışmalarının kazancı birkaç üretken yazara yoğunlaşabilir. Doktora öğrencileri idari veri alanında zorlanacak, ekonomi tarihi ise arşivlerin dijitalleşmesiyle yeni bir dönem yaşayacak.
Modelinizin ortalama kare hatası (MSE) size yalan söylüyor III: Zaman serisi difüzyonu
Waleed Esmail, serinin üçüncü yazısında zaman serisi tahmininde tek çan eğrisi (normal dağılım) yerine difüzyon modelini kuruyor. Önceki iki yazıda ortalama ve varyans için iki çıktılı bir model ile birden çok adım ileriye tahmin için çok sayıda örnekle ileri hesap anlatılmıştı. Bu yazı, sıçrama ya da eşik davranışı gösteren sinyallerde simetrik dağılımın, ortalaması ve varyansı doğru olsa bile gerçekleşmesi olası olmayan gelecekler üretebildiğini gösteriyor. Tüm şekiller, yazıyla birlikte paylaşılan bir not defterinden yeniden üretilebiliyor.
Yapay zekâ ajanları PyTorch’u geride bırakıyor: Daha hızlı CUDA çekirdekleri yazmak
Chien Vu Minh, dört GPU (grafik işlemci) işlemi için her biri ayrı bir Claude Code ajanına CUDA çekirdeği (GPU’da çalışan küçük bir program) yazdırmış ve NVIDIA DGX Spark üzerinde ölçmüş. Matris çarpımında ajanın çekirdeği PyTorch’un otomatik derleyicisi torch.compile’a göre 1,57 kat hızlı, sonuç üç bağımsız ajanla yinelenmiş. Softmax ve layernorm’da ise torch.compile ile eşdeğer çıkmış, GELU işleminde kazanç eager mod (işlemleri tek tek çalıştıran varsayılan mod) ile karşılaştırıldığında 2,50 kat, torch.compile ile karşılaştırıldığında 1,01 kat. Yazar, senkronizasyonu eksik bir ölçümün aynı GELU çekirdeğini 3,41 kat hızlı gösterdiğini, doğru ölçümde ise torch.compile’a karşı 0,93 kat hızda kaldığını anlatıyor.
| Matris çarpımı, torch.compile’a göre hız | 1,57 kat | DGX Spark |
| GELU işlemi, eager moda göre hız | 2,50 kat | DGX Spark |
| GELU işlemi, torch.compile’a göre hız | 1,01 kat | DGX Spark |
OpenAI’ın yeni kanıt listesindeki iddialar
Peter Hall ile Joseph Howlett, OpenAI’ın 700’den fazla yazı yayımladığını, bunların 372 açık probleme kanıt, çözüm ya da ilerleme getirdiğini aktarıyor. Listede Hilbert’in onuncu probleminin rasyonel sayılar üzerindeki hâli ile dört boyutta Kakeya varsayımı yer alıyor. Matris çarpımı üssü (iki matrisi çarpmanın hesaplama maliyetini belirleyen değer) yaklaşık 2,37’den 2,25’e indiriliyor. Yazara göre bazı kanıtlar Lean (kanıtları makine ile denetleyen platform) üzerinde sertifikalanmamış, bazıları hata bulununca geri çekilmiş.
| Yayımlanan yazı sayısı | 700’den fazla | OpenAI |
| Kanıt, çözüm ya da ilerleme getirilen açık problem | 372 | OpenAI |
| Matris çarpımı üssü, yeni değer (önceki yaklaşık 2,37) | 2,25 | Teorik bilgisayar bilimi |
Yapay zekânın kontrolden çıkmasını durdurmak için bir tarif
Kristen French, Neil Johnson ve Frank Yingjie Huo’nun bir sohbet botunun yanıtının ne zaman istenmeyen içeriğe kayacağını (modelin zararlı ya da istenmeyen içerik üretmeye başlaması) tahmin eden bir formülünü anlatıyor. Formülde pay, modelin istenmeyen kavrama olan uzaklığını; payda ise bu kavrama yaklaşma hızını veriyor. Hız, dikkat mekanizmasıyla (modelin metnin hangi kısmına bakacağını belirleyen yapı) bağlantılı. Formül yedi küçük ve eski açık kaynak modelde denenmiş, 21 durumun 19’unda kaymanın hemen, sonra ya da hiç olmayacağını doğru tahmin etmiş. Veri olarak Stanford Spirals veri setindeki 19 kullanıcının 350.000’den fazla mesajı kullanılmış.
| Doğru tahmin edilen durum | 19 / 21 | Yedi küçük açık kaynak model |
| Stanford Spirals veri setindeki konuşma | 4.500’den fazla | Kullanıcı mesajları, 19 kullanıcı |
Herkesin konuştuğu yeni model Jev’i anlamak
Kai Williams, TypeSafe AI’ın 15 Eylül 2026’da yayımladığı Jev modelini anlatıyor. Jev serbest metin yerine sabit yanıt seçenekleri olan soruları yanıtlıyor. Model evet/hayır, çoktan seçmeli ya da sayısal ölçekli sorularda her seçeneğin olasılığını veriyor. Örnekte “tabsfsclkj” yorumunun spam olup olmadığı sorulduğunda evet olasılığı 0,98, hayır olasılığı 0,02 çıkıyor. Yazıda resmî bir karşılaştırma (benchmark) ya da teknik özellik yer almıyor, Cloudflare, Amazon ve OpenAI’nin de benzer tasarımda modeller yayımladığı belirtiliyor.
| Spam sorusunda “evet” olasılığı, örnek yorum | 0,98 | Örnek yorum |
| GitHub’da Jev kullanan proje | yaklaşık 2.000 | Dünya |
| Duyuru videosunun izlenmesi | neredeyse 40 milyon |
“Bu yüzü eşcinsel gibi göster”: Yapay zekâ modelleri insanlara klişe eşcinsel, heteroseksüel ya da suçlu görünümleri veriyor
Ashique KhudaBukhsh, Rochester Institute of Technology’den, GPT Image 1 Mini ile Gemini 2.5 Flash Image modellerini 1.002 yapay zekâ üretimi yüz görseli üzerinde test ediyor. İki model de iki görselden hangisinin eşcinsel olma olasılığının yüksek olduğu sorusunu testlerin yüzde 90’ının üzerinde yanıtlamayı reddediyor. Görselin eşcinsel ya da heteroseksüel görünmesi istendiğinde ise GPT yüzde 70’in üzerinde, Gemini yüzde 99’un üzerinde istenen görünümü üretiyor. Üçüncü bir sınıflandırma aracı değiştirilmiş yüzleri yüzde 83 ile 88 doğrulukla ayırt ediyor. Çalışma yalnızca yapay zekâ üretimi yüzler kullandığı için gerçek fotoğraflara uygulanabilirliği belirsiz.
| Eşcinsel görünmesi isteğine uyma, Gemini | yüzde 99’un üzerinde | Test edilen iki model |
| Eşcinsel ya da heteroseksüel görünmesi isteğine uyma, GPT | yüzde 70’in üzerinde | Test edilen iki model |
| Suçlu kaydı görünümü isteğine uyma, GPT ve Gemini | yüzde 97’nin üzerinde | 1.002 yapay zekâ üretimi yüz |
Robotikteki yapay zekâ atılımları hayatınızı yakın zamanda değiştirmeyecek
Jamie Condliffe, dil modellerinin tekniklerini fiziksel dünyaya taşıyan görme-dil-eylem (VLA: görüntü, dil ve fiziksel eylemi birleştiren) modellerini ve dünya modellerini anlatıyor. Physical Intelligence’ın π0.7 modeli, eğitim verisinde yalnızca iki örneği bulunan bir görev olan hava fritözüne patates yerleştirmeyi denemiş. Tesla’nın Optimus için açıkladığı en düşük birim fiyat 20.000 dolar, ama yazıdaki denemeler yalnızca lojistik ve fabrika ortamında yüzlerce robotla sınırlı kalıyor. Agility Robotics’ten Jonathan Hurst, ev robotlarının faydalı iş yapmasının yaklaşık on yıl alacağını tahmin ediyor.
| Tesla Optimus için açıklanan en düşük birim fiyat | 20.000 dolara kadar | Tesla iddiası |
| 2025’te gönderilen insansı robot sayısı | yaklaşık 15.000 | Dünya |
Lagündeki geto
Alexander Lee, Venedik’te Yahudilerin 1516’da tek bir adaya, Cannaregio’daki geto novo’ya zorla taşınmasını anlatıyor. Yazıya göre Yahudi bankerlerin borç verme işi, Hıristiyanların birbirine faizle borç vermesini yasaklayan kuralın yarattığı boşluğu doldurdu. 1397’de Mestre’deki koruma anlaşması sona erdi. 1509’da Agnadello Savaşı ile Venedik’in karasal topraklardaki denetimi çöktü ve mülteciler şehre girdi. Venedik Senatosu, 29 Mart 1516’da ayrım kararını onayladı, 25 Temmuz 1516’da bütün Venedikli Yahudiler adaya taşınmış oldu.
| Senato’nun ayrım kararı | 29 Mart 1516 | Venedik |
| Bütün Venedikli Yahudilerin geto novo’ya taşınması | 25 Temmuz 1516 | Venedik |
1960’ta matematikçiler, Dünya nüfusunun bir sonraki ayın bir cuma gününde sonsuza ulaşacağını, yani matematiksel olarak sınırsızlaşacağını öngörmüştü
Jake Currie, Heinz von Foerster ve ekibinin 1960’ta Science’da yayımlanan makalesini anlatıyor. Makale son iki bin yılın nüfus verisine hiperbolik büyüme modeli uyguladı ve nüfusun 13 Kasım 2026’da sonsuza ulaşacağını öngördü. 1990’larda büyüme yavaşladığında tahmin geçerliliğini yitirdi. Ekonomist Javier Birchenall, hatanın yüzyıl ortasındaki demografik koşulların kalıcı olduğunu varsaymaktan kaynaklandığını yazıyor. Birchenall’ın Science’da 2026’da yayımlanan denemesinde Japonya’nın yıllık nüfus kaybı yüzde 0,77 olarak alınarak şaka amaçlı bir projeksiyon yapılıyor.
| Makalenin öngördüğü nüfus sonsuzluğu tarihi | 13 Kasım 2026 | Dünya |
| Japonya’nın yıllık nüfus kaybı | yüzde 0,77 | Japonya |
| Yerine koyma düzeyi, çift başına doğum | 2,2 | Dünya Bankası’na göre dünya |
Artık saniyeler saatleri Dünya’nın dönüşüyle eşitledi, ama bu uygulamanın süresi dolmuş olabilir
Vahe Peroomian, 1972’den bu yana Koordine Evrensel Zaman (UTC) ölçeğine 27 artık saniye (UTC’ye eklenen tam bir saniye) eklendiğini, bunun düzensiz yavaşlayan Dünya dönüşünü atomik saate yaklaştırdığını anlatıyor. Bazı şirketler bilgisayar sistemlerinin bozulmasını önlemek için saniyeyi gün boyunca yayarak ekleyen yöntemi (smearing) kullanıyor. UTC ile Dünya dönüşüne dayalı UT1 arasındaki fark bu yüzden izleniyor. Ekim 2026’da Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı’nda görüşülen taslak, ayrık artık saniyeleri kaldırıp UTC ile UT1 arasındaki farkın bir saate kadar açılmasına izin veriyor. Dünya’nın son dönemde hızlanması, negatif artık saniye ihtimalini gündeme getirmiş.
| Atomik günle Dünya dönüşü arasındaki fark, 2022 Haziran’ındaki en kısa gün | 1,59 milisaniye | Dünya |
| UTC ile UT1 farkının taslaktaki üst sınırı | 3.600 saniye | Dünya |
| Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı toplantısı | 13-15 Ekim 2026 | Dünya |
Yuvarlak masa: Yapay zekâyla tasarlanan virüslerin yaratıcısıyla söyleşi
Söyleşi 16 Ekim 2026’da yalnızca MIT Technology Review aboneleri için yapılacak. Konuk Stanford’da biyomühendislik doktora adayı Samuel King, 2025’te üretken bir yapay zekâ modeli ile mikroskobik virüslerin genetik dizilim tasarımlarını önerdiğini anlatacak. Makaleye göre bu virüsler henüz yapay zekâ üretimi bir yaşam formu değil.