6 Ekim 2026 Günün Bülteni

No Signs of AI in the Productivity Data

Verimlilik Verisinde Yapay Zekâ İzi Yok

Slok, saat başına çıktıyla toplam faktör verimliliğini ayırıyor. Toplam faktör verimliliği, sermaye ve emeğin açıklayamadığı teknoloji ve yöntem kaynaklı verimliliktir. Saat başına çıktı yalnızca sermaye yatırımıyla da artabilir. Slok'a göre yapay zekâ patlaması yatırım verisinde ve hisse değerlemelerinde görünüyor ama verimlilik verisinde görünmüyor. ABD'de kullanım oranına göre düzeltilmiş toplam faktör verimliliği sıfırın biraz altında, saat başına çıktı ise yaklaşık yüzde 2,5. Elektrik ve bilgi teknolojisi gibi teknolojilerin verimliliğe yansıması on yıldan uzun sürmüş.

Life with Nonzero Interest Rates

Sıfırdan Farklı Faizle Yaşamak

Hobart, faizi bir fiyat sinyali olarak ele alıyor ve yükselen uzun vadeli faizin kaynağını soruyor. Yapay zekâ borçlanması mı, federal bütçe açığı mı? PIMCO analizine dayanarak yapay zekâ borçlanmasının diğer finansmanı dışarıda bırakmadığını gösteriyor. Faiz artışının ana nedeninin bütçe açığı olduğu sonucuna varıyor. Yüksek faizde uzun vadeli Ar-Ge yerine kısa sürede kendini amorti eden uygulama yatırımlarının öne geçeceğini savunuyor.

Financing the AI Buildout

Yapay Zekâ Yatırım Dalgasının Finansmanı

Van Nieuwerburgh, yapay zekâ veri merkezi, enerji altyapısı ve özel bilgi işlem donanımı yatırımının büyüklüğünü kestiriyor. ABD'de 2032'ye kadar kurulacak 188 gigawatt kapasitenin maliyetini hesaplıyor. Büyük bulut şirketlerinin yatırım harcaması iç nakit akışını aştıkça finansman kiralamaya, ortak girişimlere, proje borcuna, özel krediye, menkul kıymetleştirmeye ve özel amaçlı kuruluşlara kayıyor. Bu yapılar varlık düzeyinde borçla pozisyon büyütmeyi artırıyor ve şarta bağlı yükümlülükleri gizliyor. Yatırımcı kiracı yoğunlaşması, teknolojik eskime, gecikme ve belirsiz kalıntı değer risklerine açık kalıyor.

What Do Financial Officers Predict for the Labor Market?

Mali Yöneticiler İşgücü Piyasası Hakkında Ne Öngörüyor?

Fried, Graf, Malhotra ile Singh, üst düzey mali yöneticilerin firmalarında ücret ve çalışan sayısının ne kadar değişeceğine dair beklentilerini 2002'den sonra gerçekleşen ücret artışıyla karşılaştırıyor. Beklentiler Duke Fuqua, Richmond Fed ve Atlanta Fed'in üç ayda bir yaptığı mali işler müdürleri (CFO) anketinden geliyor. Gerçekleşen ücret için Atlanta Fed'in, aynı işçilerin ücretini 12 ay arayla izleyip medyan değişimi veren serisi kullanılıyor. Tahmin hatası, beklenti ile gerçekleşen arasındaki farkların karesinin ortalamasının karekökü olarak ölçülüyor. Mali yöneticilerin beklentisi New York Fed ve Michigan Üniversitesi hane halkı anketlerinden daha isabetli çıkıyor.

Where Are Analysts Most Optimistic on Ratings for S&P 500 Companies Heading into Q4?

Analistler Dördüncü Çeyrek Öncesinde S&P 500 Şirketlerinde Nerede En İyimser?

Butters, S&P 500 şirketleri için analistlerin al, tut ve sat önerilerinin dağılımını sektör bazında veriyor. Toplam 13.097 öneride al payı yüzde 59,9, tut payı yüzde 35,5, sat payı yüzde 4,7. Oran ay sonuna kadar korunursa en azından 2010'dan bu yana ay sonu ölçümlerinin en yüksek al payı olacak. İletişim hizmetlerinde ve bilgi teknolojisinde al payı yüzde 70. En kötümser sektör tüketici temel ürünleri, yüzde 45 al ve yüzde 7 sat.

Insured, but Still on the Hook: Who Bears the Most Risk in Homeowner’s Insurance?

Sigortalı Ama Hâlâ Sorumlu: Konut Sigortasında Riski En Çok Kim Taşıyor?

Hyeyoon Jung ile Jaehoon Jung, milyonlarca konut sigortası sözleşmesini mülk bazında risk ve afet maruziyetiyle eşleştirip bir sözleşme tasarımı modeli tahmin ediyor. Model ahlaki riski, yani sigortalının mülkünü korumak için çaba göstermeme ihtimalini hesaba katıyor. Sigortacı bunu muafiyet ve teminat limitiyle sınırlıyor. Ahlaki riskin sigortacıya doğrudan maliyeti düşük. Kredi puanı (FICO) düşük hanelerde riskten kaçınma düzeyi, ödenen risk primi ve sigortanın karşılamadığı artık risk daha yüksek. Bu ilişki nedensel değil, korelasyon.

ECB monetary policy transmission to unilaterally euroised economies

ECB Para Politikasının Tek Taraflı Euroya Geçmiş Ekonomilere Aktarımı

Krustev, tek taraflı euroya geçmiş Karadağ ve Kosova'da ECB faiz kararlarının üretime ve enflasyona etkisini ölçüyor. Yöntem yapısal VAR, yani birkaç değişkenin birbirini gecikmeli etkilediği bir denklem sistemi. Euro alanı değişkenlerinin küçük ekonomilerden etkilenmediği varsayılıyor. Veri 2006'nın ilk çeyreğinden 2024'ün üçüncü çeyreğine uzanıyor, tahmin Bayesçi. Enflasyon tüketici fiyatlarıyla değil, ekonomi genelindeki fiyat değişimini ölçen GSYH deflatörüyle ölçülüyor. Etki gecikmeli ve küçük, 2-4 yılda tamamen oluşuyor.

Understanding inflation: insights from the term structure of inflation risks

Enflasyonu Anlamak: Enflasyon Risklerinin Vade Yapısından Bulgular

Garcia, Gimeno, Hinds, Su ile Tretyakov, enflasyon opsiyonlarının, yani sıfır kuponlu tavan ve taban sözleşmelerinin fiyatlarından kısa, orta ve uzun vadeli enflasyon olasılık dağılımlarını tahmin ediyor. Euro alanı için 2009-2026 günlük verisine, dağılım biçimi varsaymayan bir tahmin yöntemini ve değişkenler arası bağımlılığı modelleyen Student t-kopulayı uyguluyorlar. 36 makro ve finansal değişken 9 kategoride Bayesçi seçimle taranıyor. 2013-2021 arasında enflasyon uzun süre hedefin altında kaldıktan sonra beklentiler ve risk dengesi aşağı revize edilmiş. 2022'den sonra tüm vadelerde risk yukarı kaymış, uzun vadede yüksek enflasyonun kalıcılaşma riski ise sınırlı kalmış.

The Investment Channel of Monetary Policy: Disentangling Firm Heterogeneity

Para Politikasının Yatırım Kanalı: Firmalar Arası Farklılığı Ayrıştırmak

Drechsel, Lewis, Melcangi ile Pilossoph, para politikasının firma yatırımına aktarımını büyüklük ya da borçluluk gibi birkaç özelliğe göre bölmek yerine, firmaları ve dönemleri benzer tepki verenlere gruplayan bir kümeleme regresyonuyla tüm tepki dağılımını tahmin ediyor. ABD'de firmaların çoğu, çoğu dönemde para politikasına az tepki veriyor. Duyarlılık farkının büyük kısmı aynı firmanın zaman içindeki değişiminden geliyor. Gözlenen firma özellikleri farkın çoğunu açıklamıyor.

From Importer to Exporter: Oil Shocks and the U.S. Economy

İthalatçıdan İhracatçıya: Petrol Şokları ve ABD Ekonomisi

Känzig, Stock ile Zanotti, ABD'nin petrol ithalatçısından net ihracatçıya geçişinin petrol şoklarının makro etkisini nasıl değiştirdiğini inceliyor. OPEC duyurularından çıkarılan petrol arzı haberlerinin yarattığı ani değişimler, zamanla değişen parametreli bir makro modelle ve etkiyi ekonomik koşula göre ayrı ayrı tahmin eden yerel projeksiyonlarla ölçülüyor. Petrol şokunun daraltıcı etkisi zamanla zayıflıyor ve sonunda genişletici oluyor. Değişim petrol ticaret dengesine bağlanıyor. İhracat fiyatlarının ithalat fiyatlarına oranı ABD lehine döndükçe tüketim, hisse değerlemeleri ve faaliyet güçleniyor. 2022 petrol fiyat artışı şeyl öncesi ve 2020'lerdeki aktarım mekanizmalarıyla ayrı ayrı hesaplanınca üretim, fiyat ve para politikasında keskin biçimde farklı sonuçlar veriyor.

Debt Sustainability and the Range of Multiple Equilibria

Borç Sürdürülebilirliği ve Çoklu Denge Aralığı

Blanchard, Martinez-Bruera ile Huertas, devlet borç piyasalarında çoklu denge aralığının, yani aynı borç düzeyinde hem düşük hem yüksek faizli iki dengenin birlikte mümkün olduğu bandın büyüklüğünü kuramsal bir modelle inceliyor. Belirsizliği iki aşamada modelliyorlar. Önce faiz dışı bütçe dengesindeki belirsizlik, sonra borç arttığında hükümetin ne kadar ayar yaptığını gösteren maliye kuralındaki belirsizlik geliyor. Belirsizlik düşükse aralık geniş, belirsizlik arttıkça daralıyor. Belirsizlik yeterince büyükse çoklu denge kayboluyor ve faiz borç düzeyiyle kesintisiz biçimde değişiyor. Gerekçeleri şu. Belirsizlik arttıkça algılanan temerrüt olasılığı gerçek temerrüt olasılığından daha az etkileniyor.

Communicating Performance: Textual and Financial Disclosures in Private Equity

Performansı Anlatmak: Özel Sermayede Metinsel ve Finansal Açıklamalar

Lerner, Paine ile Schoar, özel sermaye fonu yöneticilerinin yatırımcıya portföy şirketleri hakkında yazdığı metinleri ve ara değerlemeleri, şirketin sonunda nasıl performans gösterdiğiyle karşılaştırıyor. Veri StepStone Group desteğiyle alınmış. Yatırımın ilk üç yılında metinsel anlatım ara değerlemeden daha çok bilgi taşıyor. Zamanla, özellikle bir finansman olayından sonra, ara değerlemelerin ağırlığı artıyor. Sonuç metnin içeriğine bağlı, tonuna değil. Değerlemesi opak bir piyasada, fonu yöneten genel ortağın kalitesi metinden okunabiliyor.

Asymmetric Reversals

Asimetrik Tersine Dönüşler

Baldi-Lanfranchi, Collin-Dufresne ile Daniel, kısa vadeli getiri tersine dönüşünü, yani geçen haftanın ya da ayın kazananının sonra düşmesini inceliyor. Hisse getirisini ikiye ayırıyorlar. Birinci parça sistematik risk ve kamuya açık bilgiyle açıklanan kısım, ikinci parça ona dik, yani ilişkisiz kalan kalıntı. Kalıntı tersine dönüyor, sistematik kısım aynı yönde sürüyor. Tersine dönüş asimetrik, olumlu kalıntı şoklar olumsuzlardan çok daha yavaş geri dönüyor. Bu asimetriye dayanan faktör, firmaya özgü oynaklık faktörünü ve birçok kısa vadeli anomaliyi kapsıyor. Yazarlara göre kısa vadeli getiri öngörülebilirliğinin ana kaynağı bu.

AI and Entrepreneurship: What is Really Happening?

Yapay Zekâ ve Girişimcilik: Gerçekte Ne Oluyor?

Goldschlag, yapay zekânın girişimciliği artırdığı savını ABD federal istatistikleriyle sınıyor. Ana veri, ABD Census Bürosu'nun vergi numarası başvurularını sayan işletme kuruluş serisi. Yüksek olasılıklı başvurular alt serisi, işveren işletmeye dönüşme ihtimali yüksek başvuruları ayıklıyor. Goldschlag bunu iş gücü anketi ve işletme demografisi verileriyle çaprazlıyor. İşveren girişimciliği en iyi ihtimalle hafif artıyor, kötü ihtimalle yıllardır düşüyor. İşverensiz tek kişilik girişim başvuruları artıyor. Yapay zekâ yoğun sektörlerde işletme açılışı yatay ya da düşüyor. Goldschlag resmî verilerin henüz sonuca izin vermediğini söylüyor.

Inference for Regression with Clustered or Spatially Correlated Data I: Framework and Clustering

Kümelenmiş ya da Mekânsal İlişkili Veride Regresyon Çıkarımı I: Çerçeve ve Kümeleme

Cameron ile Miller, küme içinde ilişkili ve kümeler arasında ilişkisiz gözlemlerle regresyon yapılırken kullanılan çerçeveyi ve kümeye dayanıklı çıkarımı anlatıyor. Gözlemler pozitif ilişkiliyse her ek gözlem daha az bilgi taşıyor. Düzeltme yapılmazsa güven aralıkları dar çıkıyor, testler hipotezi fazla sık reddediyor. Küme sayısı azsa sonlu örneklem performansını iyileştiren yöntemler ayrıntılı anlatılıyor. Bu düzeltmeler çoğu zaman gerekiyor. Eşlik eden ikinci tebliğ mesafeyle sönümlenen ilişkiyi ele alıyor.

Inference for Regression with Clustered or Spatially Correlated Data II: Spatial Correlation

Kümelenmiş ya da Mekânsal İlişkili Veride Regresyon Çıkarımı II: Mekânsal İlişki

Cameron ile Miller, mesafeye, çoğunlukla coğrafi mesafeye göre ilişkili veride regresyon çıkarımını anlatıyor. Standart hatalar düzeltilmezse güven aralıkları fazla dar çıkıyor ve testler fazla sık reddediyor. İlişki yalnızca bölge içindeyse kümeye dayanıklı yöntemler yetiyor. İlişki mesafeyle sönümleniyorsa standart yöntem Conley'nin mekânsal standart hatası. Bu hata, gözlemlerin değişen dağılımına ve birbirleriyle ilişkisine dayanıklı. İlişkinin uzak mesafelere kadar sürdüğü durumlarda bu yöntem iyi çalışmıyor ve alternatifler gerekiyor. Mekânsal eğilimler kontrol edilmezse sahte ilişki çıkabiliyor.

Consumption, Savings, and Earnings Responses to Financial Windfalls

Beklenmedik Finansal Kazançlara Tüketim, Tasarruf ve Kazanç Tepkileri

Chakrabarti, d'Astous, Kroft, Kulkarni, Mikhed, Notowidigdo, Raina ile Scholnick, Kanada'daki piyango kazananlarının vergi kayıtlarını ve kredi bürosu verilerini eşleştirerek beklenmedik servet artışının tüketim, tasarruf ve ücret kazancına etkisini ölçüyor. Piyango ikramiyesi rastgele dağıldığı için etki nedensel okunuyor. Tüketim kredi kartı harcamasından, tasarruf finansal varlık birikiminden ve borç ödemesinden ölçülüyor. Yüksek gelirliler kazancın daha büyük payını tasarrufa ve boş zamana ayırıyor, düşük gelirliler daha büyük payını tüketime harcıyor. Sonuçlar mali teşvik tasarımına, evrensel temel gelir değerlendirmesine ve ücret ile tasarruf için en uygun üst vergi oranlarına taşınıyor.

How Heavily Are PhD Students Offloading Their Scientific Writing to AI? Evidence from US STEM PhD Dissertations

Doktora Öğrencileri Bilimsel Yazımlarını Ne Kadar Yapay Zekâya Devrediyor? ABD STEM Doktora Tezlerinden Kanıtlar

Gross, Shvadron ile Zhang, 2019-2026 arasında ABD'de STEM (fen, teknoloji, mühendislik ve matematik) doktora mezunlarının neredeyse tamamının tezlerinde yapay zekâ yazımını ölçüyor ve mezunları sonraki istihdamla eşleştiriyor. 2023 öncesinde yapay zekâ yazımı yok, 2026'da teslim edilen tezlerin yüzde 29'unda yapay zekâyla yazılmış bölüm bulunuyor ve oran hızla artıyor. Kullanım İngilizce konuşulmayan ülkelerden gelen öğrencilerde ve alt sıradaki programlarda daha yaygın. Aynı programın aynı dönem mezunları arasında tezinde yapay zekâ yazımı olanlar akademik araştırma kariyerine daha az, kadrosuz akademik ya da sanayi işlerine daha çok giriyor.

High and Rising Institutional Concentration of Award-Winning Economists

Ödüllü İktisatçıların Kurumlarda Yüksek ve Artan Yoğunlaşması

Freeman, Xie, Zhang ile Zhou, 18 büyük alanda yaklaşık 6.000 ödüllü araştırmacının akademik kurum bağlantılarını inceliyor. Ödüllülerin kurumlarda yoğunlaşması çoğu alanda azalıyor, yani ödüller güçlü ve zengin ülke üniversitelerinden daha çeşitli kurumlara kayıyor. Tek istisna iktisat. Ödüllü iktisatçıların kurumları zamanla daha yoğunlaşmış ve iktisat en yoğun alan. Yazarlar bunu üç nedene bağlıyor. İktisatta kurum prestiji sıralamayı daha çok belirliyor, özel ekipman gerekmiyor ve bulgular belirleyici bir deney ya da ispat yerine kanıtların sentezine bakılarak değerlendiriliyor.

Why agent swarms could be the next “scaling law”

Ajan Sürüleri Neden Bir Sonraki Ölçekleme Yasası Olabilir

Kagan-Kans, çok ajanlı yapay zekânın, yani yüzlerce ya da binlerce model kopyasının birlikte çalışmasının yeni bir ölçekleme yasası olup olmadığını soruyor. Ölçekleme yasası, kaynak arttıkça performansın öngörülebilir biçimde artmasıdır. Dayanaklar OpenAI'ın akışkan hareketini tanımlayan Navier-Stokes denklemleri üzerindeki çalışması, Anthropic sistem kartı ve Microsoft Research ile UC Berkeley'in Eylül çalışması. Anthropic sistem kartına göre en büyük kazanç tek ajandan 10 ajana geçişte, sonrası çok daha küçük. Görevlere tanınan iki saatlik sürede 100 ajan, 10 ve 30 ajanı belirgin biçimde geçiyor, daha uzun sürede 10 ve 30 ajan yetişiyor. Kagan-Kans sürünün esas olarak hız satın aldığı, açık uçlu kazanç sağlamadığı sonucuna varıyor.

Apple and a Hacker’s Future

Apple ve Hacker'ın Geleceği

Thompson'ın sürekli açık Mac Mini'si, macOS ekran paylaşımındaki CVE-2026-65400 açığı üzerinden ele geçirildi ve içine kripto para madencisi yerleştirildi. Makinede yalnızca Claude ve Codex çalıştığı için zarar sınırlı kaldı. Saldırıyı ilk fark eden, Claude Code ajanının acil uyarısı oldu. Thompson sonra Apple'ın ajanlara kısıt getiren politikalarını eleştiriyor. Bunlar uygulamaların tüm diske erişim iznine getirilen kısıt, izin penceresi ve güvenlik güncellemesinin otomatik kurulmaması. Thompson, Apple'ın 13 Ekim'deki akıllı ev ürününü ve Apple'dan uzaklaşan geliştiricilerin geleceğini tartışıyor. Açığın istismar edilmesini, güncellemenin zamanında kurulmamasına bağlıyor.

The AI boom is making the world’s cheapest smartphones disappear

Yapay Zekâ Patlaması Dünyanın En Ucuz Akıllı Telefonlarını Yok Ediyor

Lo, hafıza çipi arzının yapay zekâ veri merkezlerine kaymasının akıllı telefon fiyatlarını yükselttiğini ve en ucuz modelleri piyasadan sildiğini anlatıyor. Counterpoint'e göre mevcut modellerde küresel fiyatlar 2026'da yaklaşık yüzde 15 arttı, yeni modeller geçen yıldan yaklaşık yüzde 25 pahalı. Mevcut modellerde fiyat artışı Hindistan'da yüzde 21, Asya-Pasifik'te yüzde 19, Orta Doğu ve Afrika'da yüzde 18, ABD'de yüzde 5. Samsung, SK Hynix ve Micron küresel hafıza çipi pazarının yüzde 90'ından fazlasını elinde tutuyor. Çinli üreticiler giriş seviyesi ürünleri kısıp kârlı üst modellere yöneliyor.

People really hate AI, so why can’t they get enough?

İnsanlar Yapay Zekâdan Nefret Ediyor, Peki Neden Doyamıyorlar?

Heaven, kamuoyunun yapay zekâya tutumu hızla kötüleşirken kullanımın neden fırladığını soruyor. Tezi, insanların teknolojiden çok şirketlerin onu her alana sokma ısrarından rahatsız olduğu. Heaven, sosyal medyada da benzer bir tablo yaşandığını belirtiyor. Yapay zekâ için düzenlemenin ve açık kaynak alternatiflerin tüketiciye etki imkânı verebileceğini savunuyor. Gallup'a göre ABD'de yetişkinlerin yüzde 71'i yerel yapay zekâ veri merkezine karşı, yeni nükleer santrale karşı olanlar yüzde 53. Pew'e göre ABD'de yetişkinlerin yarısı sohbet botu kullanıyor, dörtte biri her gün.

3 Statsmodels Tricks for Time Series Analysis & Forecasting

Zaman Serisi Analizi ve Tahmini İçin 3 Statsmodels Püf Noktası

Mayo, Python'un statsmodels kütüphanesiyle zaman serisi analizinde üç yöntemi gösteriyor. İlki get_forecast() ile nokta tahmine güven aralığı eklemek. İkincisi append(refit=False) ile yeni veriyi parametreleri yeniden kestirmeden modele eklemek. Üçüncüsü STLForecast ile mevsimselliği ayırıp düzeltilmiş seriyi ARIMA ile tahmin etmek ve mevsimselliği geri eklemek. STL, zaman serisini eğilim, mevsimsellik ve kalıntıya ayıran bir yöntem. Örnek veri statsmodels'in aylık karbondioksit serisi, model ARIMA(1,1,1)(1,1,1,12).

Kolibri-1

Aleph Alpha, Apache 2.0 lisanslı, ağırlıkları açık, Almanca ve İngilizce odaklı bir muhakeme modeli yayımladı. Mimari uzman karışımı, yani modelin parametrelerinin yalnızca küçük bir kısmı her metin parçacığı için çalışıyor. Model düşük, orta ve yüksek çabalı muhakeme kipini ve araç çağırmayı destekliyor. Model kartına göre AIME 2025 matematik sınavında İngilizce'de yüzde 96,9, Almanca'da yüzde 87,5 başarı gösteriyor. SWE-Bench Verified yazılım görevlerinde başarısı yüzde 66,4. Eğitim 768 NVIDIA B200 işlemcisinde 21 gün sürmüş.

Large Language Models as Voting Mechanisms

Büyük Dil Modelleri Oy Verme Mekanizması Olarak

Karapandža ile Nyarko, büyük dil modelini bir oy verme kuralı olarak modelliyor. Her girdi metni bir seçim, olası devam cümleleri aday, çıktı olasılıkları ise eğitim derleminden gelen oy payı sayılıyor. Bu tür kurallar Condorcet döngüsü, yani A'nın B'den, B'nin C'den ama C'nin A'dan üstün çıkması üretebiliyor. Döngü tutarsız ikili tavsiyelere ve art arda takaslarla zarara sokulmaya yol açıyor. ChatGPT-4o'nun S&P 100 endeksindeki şirketler arasında yaptığı ikili yatırım seçimlerinde milyonlarca döngü buluyorlar. Döngüleri sonradan düzeltmenin genelde mümkün olmadığını gösteriyorlar. Modelin rastgelelik düzeyini belirleyen sıcaklık ayarı oy verme kuralını değiştiriyor.

A life in episodes

Bölümlerle Bir Hayat

Söderqvist, Kopenhag Üniversitesi'nden emekli tıp tarihi profesörü. 70 yaşından sonra otobiyografisini kitap yerine Facebook'ta 300-500 kelimelik bölümler halinde yayımlıyor. Okurların yorumları yazarın anılarına bakışını değiştiriyor. Bir okur, yazarın eski bir ilişkisini haklı çıkarmak için hastalığı kişilik özelliğiyle karıştırdığını fark ediyor. Söderqvist, Galen Strawson'ın anlatısallığa karşı savını, yani hayatın tek bir hikâye değil bağımsız parçalar dizisi olarak yaşanabileceği düşüncesini, kendi bölümlü benlik anlayışıyla birleştiriyor. Tutarlı anlatı çoğu zaman yazarın yazışında değil okurun okuyuşunda ortaya çıkıyor.

What Are the Biggest Questions in Science Today? 100 Scientists Weigh In.

Bilimin Bugünkü En Büyük Soruları Neler? 100 Bilim İnsanı Yanıtlıyor

New York Times Bilim servisi 100 bilim insanına alanlarındaki çözülmemiş en büyük soruyu sordu. Maldacena zamanın bir başlangıcı olup olmadığını, Gopnik insanların gerçekten yeni kavramları nasıl yarattığını, Tenenbaum çocukların çok az veriden nasıl bu kadar çok öğrendiğini soruyor. Lein, yapay zekâ basit sinir ağlarıyla bu kadarını yapıyorsa insan beyninin neden bu kadar karmaşık olduğunu soruyor. Gloninger iklim değişikliğinin toplam mali maliyetini soruyor. Lieberman insanın çeneye sahip tek tür olmasının nedenini soruyor.

Why Is Illness So Hard to Write About?

Hastalık Hakkında Yazmak Neden Bu Kadar Zor?

Hoby, Virginia Woolf'un 1926 tarihli On Being Ill denemesinin yüzüncü yılında çıkan yeni baskıdan yola çıkıp hastalığın edebiyatta neden az ve zayıf temsil edildiğini soruyor. Üç neden sayıyor. Birincisi acının dile gelmezliği, ikincisi hastalığın olay örgüsüne direnmesi, üçüncüsü hastalığı alegoriye çevirme eğilimi. Mann'ın Büyülü Dağ'ı olay örgüsüne direnmeyi kasıtlı kullanıyor. Sontag'ın Metafor Olarak Hastalık'ı alegoriye itiraz ediyor. Greenwell'in Small Rain'i, Anne Boyer'ın The Undying'i, Camus'nün ve Saramago'nun eserleri tekil bedeni toplumsal olanla birleştiriyor.

How Test Engineers Decide What Counts as Good Enough

Test Mühendisleri Neyin Yeterince İyi Sayılacağına Nasıl Karar Veriyor

Lewis-Kraus, Alex Davies'in test mühendisliğini anlatan Kobuk the Destroyer kitabını değerlendiriyor. Ana fikir, test ile gerçek arasındaki farkın küçültülebileceği ama yok edilemeyeceği. Bu yüzden neyin yeterince iyi sayılacağına insanların karar vermesi gerekiyor. Örnekler arasında ayıya dayanıklı çöp kutusu sertifikası, çocukların açamadığı ilaç kapağı, çim biçme makinesinin durma süresi ve Comet uçağının yorulma testi var. Lewis-Kraus, yapay zekânın mükemmel simülasyonla klinik deneyleri atlayabileceği iddiasına şüpheyle yaklaşıyor.

How An Accidental Virus Release Triggered 1977’s “Russian Flu”

Kazara Bir Virüs Sızıntısı 1977'deki “Rus Gribi”ni Nasıl Başlattı

Burke, Kasım 1977'de ortaya çıkan Rus gribinin yeni bir virüs değil, 1950'lerde ortadan kalkmış eski bir insan H1N1 suşu olduğunu anlatıyor. Peter Palese, virüsün RNA'sını enzimle parçalayıp parçaların iki boyutlu haritasını çıkararak bunu gösterdi. Virüsün mutasyon hızından geriye doğru zaman hesaplayan moleküler saat analizi, ortak atanın Nisan-Mayıs 1976'da Çin'de yaşadığını gösteriyor. Burke, virüsün bir laboratuvardan ya da aşı denemesinden kazara sızmasını en güçlü açıklama sayıyor. 1976'daki Fort Dix domuz gribi salgını söndükten sonra dünya çapında H1N1 aşı ve araştırma seferberliği başlamıştı.

The leading theory of how life began just hit a snag

Yaşamın Nasıl Başladığına Dair Baskın Kuram Bir Engele Takıldı

Schulze-Makuch ile Reichhardt, Calgary Üniversitesi'nden Tutolo'nun PNAS makalesini aktarıyor. Yaşamın okyanus tabanındaki alkali hidrotermal bacalarda başladığı baskın kuram, Tutolo'ya göre sorunlu. Sentez tepkimeleri için gereken yüksek sıcaklıktaki ortam alkali değil. Alkali ortam ancak soğuyunca oluşuyor. Hücre zarı için gereken indirgenmiş kükürt de bacalarda az. Bu koşullarda biyomolekül yapıtaşları oluşamadan dağılırdı. Yazı kuramı tümden çürütmüyor. Alternatifler arasında Darwin'in sıcak küçük göleti, gelgit düzlükleri, buz kristalleri arasındaki su, tektonik faylar ve Mars'tan gelen göktaşı var.

Optogenetics wins the Nobel – one neuroscience breakthrough in a line of technological innovations helping scientists map and control the brain

Optogenetik Nobel'i Kazandı: Beyni Haritalayıp Kontrol Etmeye Yarayan Teknolojik Gelişmeler Zincirinde Bir Nörobilim Atılımı

D'Ardenne, 2026 Tıp Nobeli'nin optogenetiğe gittiğini anlatıyor. Ödül Deisseroth, Nagel ile Hegemann'a verildi. Optogenetik, nöronlara zararsız bir virüsle ışığa duyarlı protein geni yükleyip sinir hücrelerini milisaniye hassasiyetiyle ışıkla kontrol etme yöntemi. Yazı nörobilimdeki görselleştirme, ölçme ve kontrol yöntemlerinin gelişimini teknolojik adımlarla anlatıyor. Örnekler arasında Cajal ile Golgi'nin gümüş boyaması, fMRI, dokuyu jelle fiziksel olarak büyüten genişletme mikroskopisi, derin beyin stimülasyonu ve ilaçla kimyasal kontrol sağlayan DREADD yöntemi var.

Why the creative brain feeds on movement

Yaratıcı Beyin Hareketle Beslenir

Graz Üniversitesi'nden Rominger'in yönettiği 2022 meta-analizi, yani birden çok çalışmayı birleştirip ortak etkiyi hesaplayan yöntem, hareketle yaratıcılık arasındaki bağı 115 çalışmada gösterdi. Aynı ekibin 2024 çalışmasında adım sayısı arttıkça yaratıcı üretim arttı. Utah Üniversitesi'nden Strayer 2025'te doğada yürüyüş öncesi ve sonrasını ölçtü ve büyük bir yaratıcılık artışı buldu. Mekanizma belirsiz. Açıklama zihnin boşalması ya da ruh hali olabilir.

Scientists discover a human brain gene that can jump through DNA

Bilim İnsanları DNA'da Zıplayabilen Bir İnsan Beyni Geni Buldu

Cornell Üniversitesi'nden Feschotte'nin ekibi, insan nöronlarında bol bulunan kodlamayan bir RNA geni olan BC200'ün bir transpozondan, yani genomda yer değiştirebilen zıplayan genden türediğini ve hâlâ yer değiştirebildiğini buldu. Ekip bunu, deri hücrelerini enfekte eden molluscum contagiosum poks virüsünün içinde BC200 bulunca fark etti. Bulgu 24 Eylül'de Science dergisinde yayımlandı. BC200 Alzheimer beyninde ve bazı tümörlerde anormal ifade ediliyor.

Are Right-Brained People Really More Creative?

Sağ Beyinli İnsanlar Gerçekten Daha mı Yaratıcı?

Hellewell, sol beyinli ve sağ beyinli ayrımının kökenini anlatıyor. Broca 1860'larda konuşmanın sol yarıkürede olduğunu gösterdi, Sperry de bölünmüş beyin hastalarında yarıkürelerin işlevlerini ayırdı. 2013'te yapılan bir MRI çalışmasında 1.000'den fazla kişide 7.000'den fazla beyin bölgesinin eşzamanlı etkinliği haritalandı. Dil ve dikkat ağları bir yarıkürede yoğunlaşıyor ama kişilik ya da beceriyle ilişkili sol ya da sağ tipi çıkmıyor. Yaratıcılık iki yarıküreye yayılmış ağlar gerektiriyor.