100 kayıt tarandı
Önce bunlar
Teknik Olarak İyiyiz
Wolfers, ABD'nin Eylül istihdam raporunu okuyor. Ekonomi 29.000 iş ekledi, beklenti 80.000 ile 90.000 arasındaydı. Ağustos verisi 29.000 aşağı, Temmuz verisi 31.000 aşağı revize edildi. İşsizlik oranı yüzde 4,1'den 4,2'ye çıktı. Wolfers, sağlık ve sosyal yardım dışındaki sektörlerin Ocak 2025'ten beri yaklaşık 220.000 iş kaybettiğini, sağlık ve sosyal yardım sektöründe ise yaklaşık 1 milyon iş eklendiğini aktarıyor. Zayıf istihdam artışını göç kısıtlamalarının yarattığı demografik değişim ve sektörler arası dengesizlik bağlamında yorumluyor. Raporun ardından piyasa fiyatlamasında Fed'in faiz artırma olasılığı yüzde 20'ye indi.
| Eylül'de eklenen iş | 29.000 | ABD |
| Eylül için beklenen iş artışı | 80.000-90.000 | ABD |
| İşsizlik oranı | yüzde 4,2 | ABD |
| Yıllık ücret artışı | yüzde 3 | ABD |
| Fed faiz artırımı olasılığı, rapor sonrası | yüzde 20 | piyasa fiyatlaması |
Dolar Politikalarında Çelişen Amaçlar
Obstfeld, ABD Hazinesi'nin dolar politikasında birbirine ters düşen iki yönü anlatıyor. Hazine bir yandan güçlü dolar politikasını savunuyor, öte yandan yen'i desteklemek için Avrupa Merkez Bankası'na danışmadan euro satıp yen aldı. Japonya'ya uygulanan gümrük vergileri ve Japonya'nın ABD'ye yatırım yapması yönündeki baskı yen'i zayıflatıyor. Müdahalenin gerekçelerinden biri, Japonya'nın ABD tahvili satışını azaltması ve böylece ABD faizlerinin yükselmesinin önlenmesi. Obstfeld, kriz dönemlerinde yabancı merkez bankalarına dolar sağlayan swap hatlarının Arjantin için siyasi amaçla kullanıldığını ve Birleşik Arap Emirlikleri için tartışıldığını söylüyor. Bunun doların egemenliğini zedeleyebileceğini savunuyor.
| Japonya'dan istenen ABD yatırımı | 550 milyar dolar | Japonya ile ABD arasında |
Tüketici Güveni Neden Bu Kadar Düşük?
Carlson, ABD'de tüketici güveninin hisse senetleri zirvede, işsizlik yüzde 4 civarında ve hane halkı net serveti rekor düzeydeyken tarihsel diplerde kalmasının nedenlerini sıralıyor. Tüketici fiyatları 2020 başından beri yaklaşık yüzde 30 arttı. Yeni mortgage faizi yüzde 7,5, mevcut konut kredilerinde ise yüzde 3 civarı. Hanelerin ev değiştirme oranı finansal kriz dönemindeki düzeyde. En zengin yüzde 0,1'in hane halkı net servetindeki payı 1989'daki yüzde 8,6'dan yüzde 15'e çıktı. Carlson ayrıca Michigan Üniversitesi'nin tüketici güveni anketini 2024'te telefondan çevrimiçi yönteme geçirmesinin ölçümü değiştirmiş olabileceğini not ediyor.
| Tüketici fiyatları, 2020 başından beri | yüzde 30 | ABD |
| Yeni mortgage faizi | yüzde 7,5 | ABD |
| En zengin yüzde 0,1'in net servet payı | yüzde 15 | ABD, 1989'da yüzde 8,6 |
Uzun Vadeli ve Çeşitlendirilmiş Hisse Yatırımcısı İçin Ayı Piyasası Senaryosu
Ro, uzun yıllardır çeşitlendirilmiş hisse portföyü tutan yatırımcının yüzde 20'yi aşan düşüşlere nasıl dayanabileceğini anlatıyor. Yıllar önce alınmış pozisyonların getirinin asimetrik yapısı yüzünden çok sayıda senaryoda kârda kaldığını savunuyor. Örnek olarak Berkshire Hathaway hissesi bugünkü fiyatından yüzde 99 düşse bile 1965'ten bugüne getirisi S&P 500'ü geçmiş olurdu. ABD'de S&P 500'ün ortalama ayı piyasası getirisi eksi yüzde 31, ortalama boğa piyasası getirisi artı yüzde 254. Yazı ayrıca S&P 500'ün 7.722,72 düzeyinde, 13 Ağustos zirvesinin yüzde 1 altında ve yılbaşından beri yüzde 12,8 yukarıda olduğunu kaydediyor.
| S&P 500 ortalama ayı piyasası getirisi | eksi yüzde 31 | ABD |
| S&P 500 ortalama boğa piyasası getirisi | artı yüzde 254 | ABD |
| S&P 500 yılbaşından beri getiri | yüzde 12,8 | ABD |
Tahviller Neden Önemli
Grossman, emeklilerin hisse getirisinin üstünlüğüne rağmen portföylerinde tahvil bulundurup bulundurmaması gerektiğini sorguluyor. Getiri sırası riskini, yani emeklilik başındaki düşüşlerin portföyü hızla eritmesini tarihsel senaryolarla gösteriyor. 2000'de emekli olan ve yıllık yüzde 4 çeken birinin tamamen hisse portföyü 25 yıl içinde tükenirdi, çekim yüzde 4,5 olsaydı 20 yılda biterdi. ABD'de 100 yıllık veride, yıl yıl kaydırılan 25 yıllık dönemlerin yüzde 91'inde tamamen hisse portföyü tükenmemiş. Grossman yine de yüzde yüz hisseye karşı beş gerekçe sıralıyor ve Japonya'daki 34 yıllık ayı piyasasını örnek veriyor.
| Tamamen hisse portföyünün 25 yıllık dönemlerdeki başarı oranı | yüzde 91 | ABD, 100 yıllık veri |
| Hisse yıllık ortalama getirisi | yaklaşık yüzde 10 | ABD, 100 yıl |
| Tahvil yıllık ortalama getirisi | yaklaşık yüzde 5 | ABD, 100 yıl |
Teknolojide En Hızlı Büyüyen Pazar Yapay Zekâ Değil
Tunguz, tokenize edilmiş gerçek dünya varlıklarının, yani zincir üzerinde işlem gören hisse ve tahvil benzeri varlıkların teknolojinin en hızlı büyüyen pazarı olduğunu savunuyor. Ocak 2025 ile Eylül 2026 arasındaki 20 ayda bu varlıkların işlem sayısı aylık yüzde 53 büyümeyle 5.133 katına, spot hacmi aylık yüzde 36 büyümeyle 483 katına çıktı. Aynı dönemde Anthropic'in geliri aylık yüzde 25 büyümeyle 65 katına çıktı. Hyperliquid ve Lighter platformlarında hisse senetlerine dayalı, vadesiz türev sözleşmelerin hacmi Haziran'da 67,8 milyar dolara ulaştı.
| Tokenize varlık işlem sayısı artışı, 20 ay | 5.133 kat | Ocak 2025-Eylül 2026 |
| Tokenize varlık spot hacmi artışı, 20 ay | 483 kat | aynı dönem |
| Anthropic geliri artışı, 20 ay | 65 kat | aynı dönem |
| Hisse türev sözleşmesi hacmi, Haziran | 67,8 milyar dolar | Hyperliquid ve Lighter |
Husiler, Yemen'deki Çatışma Tırmanırken Aramco'ya Saldırı Düzenlediklerini Açıkladı
Al-Batati, Ward ile Nereim'in aktardığına göre Yemen'deki Husiler, Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'daki Aramco rafinerisine füze ve insansız hava aracıyla saldırdıklarını açıkladı. Times'ın doğruladığı videolarda rafinerideki yangın görülüyor, Suudi koalisyon sözcüsü iddiayı yanıltıcı buldu. Çatışma Temmuz'da başladı ve Eylül'de Husilerin Kızıldeniz kıyısındaki Mokha limanını ve Bab el-Mandeb Boğazı'ndaki Perim Adası'nı almasıyla genişledi. Hürmüz Boğazı'ndaki aksama aylardır sürdüğü için Suudi Arabistan'ın petrol ihracatı Kızıldeniz rotasına daha bağımlı.
| Çatışmada ölenler, geçen aydan beri | 800'den fazla | Yemen, DSÖ |
| Yerinden edilenler | 150.000'den fazla | Yemen, Dünya Gıda Programı |
ABD Yaptırımları İran'ın Havayollarını 'Kapatmayı' Hedefliyor, Ama Bu Boeing Hâlâ Uçuyor
Cave, Mahan Air'in 23 yıllık Boeing 777'sinin ABD yaptırımlarına rağmen Vietnam, Tayland, Çin ve Rusya hatlarında uçtuğunu anlatıyor. Uçak Singapur Havayolları'ndan ayrıldıktan sonra Avustralya'da yaklaşık 3 yıl depolandı, ardından Florida'da kayıtlı bir şirket ve Madagaskar sicili üzerinden İran'a ulaştı. ABD Hazinesi, İran havayollarına hizmet, bilet ya da yakıt sağlayanları dolar bazlı finans sisteminin dışına itmekle tehdit ediyor. Uçak Nisan'da yaptırım listesine alındı. Bazı ülkeler İran uçuşlarını enerji tedariki ve Hürmüz geçişi konusundaki pazarlıkla ilişkilendiriyor, Çin ise uçuşları artırıyor.
| Uçağın yaşı | 23 yıl | Boeing 777 |
| Mahan Air'in yaptırım yılı | 2011 | ABD Hazinesi |
| Madagaskar'da belge sahteciliğinden gözaltına alınanlar | 22 kişi | geçen yıl |
Ukrayna Saldırıları Yakıtı Azaltınca Ruslar Çin Yapımı Elektrikli Araçlara Yöneldi
Nechepurenko, Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik insansız hava aracı saldırılarının Rusya'da akaryakıt kıtlığı yarattığını ve Haziran sonundan beri elektrikli araç pazarının iki katından fazla büyüdüğünü aktarıyor. Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'na göre Ocak-Ağustos'ta satılan elektrikli ve hibrit araç sayısı 2025'in aynı dönemindeki 43.000'den 83.000'in üzerine çıktı. Avtostat'a göre tam elektrikli ve şarj edilebilir hibritlerin pazar payı yıl başındaki yaklaşık yüzde 5'ten Eylül sonunda yüzde 11,5'e yükseldi. Satılanların çoğu Çin menşeli. Rusya'daki akaryakıt istasyonlarının yalnızca yüzde 46'sında yakıt bulunuyor.
| Elektrikli ve hibrit satışı, Ocak-Ağustos 2026 | 83.000'den fazla | Rusya |
| Aynı dönem, 2025 | 43.000 | Rusya |
| Elektrikli ve şarj edilebilir hibrit pazar payı, Eylül sonu | yüzde 11,5 | Rusya |
| Yakıt bulunan istasyon payı | yüzde 46 | Rusya geneli |
Milyarder Vergisini Geçirme Mücadelesi
Lemann, California'da 3 Kasım'da oylanacak Proposition 40'ı anlatıyor. Teklif milyarderlerin servetine tek seferlik yüzde 5 vergi getiriyor ve vergi beş yılda ödenecek. Teklifi sunanlar yaklaşık 200 kişinin vergiye tabi olmasını ve 100 milyar dolar gelir elde edilmesini bekliyor, gelirin yüzde 90'ı federal Medicaid kesintilerini telafi eden sağlık harcamasına gidecek. Hoover Enstitüsü'nün bir senaryosu ise vergi gelirinde 25 milyar dolar kayıp öngörüyor. Yazı servet vergisinin tarihini ve varlıkların değerlenmesi, mahkeme süreci, mükelleflerin taşınması gibi sorunları da ele alıyor. Tahmin piyasaları teklifin geçme olasılığını yaklaşık yüzde 30 görüyor.
| Tek seferlik vergi oranı | yüzde 5 | California, 1 milyar dolar üstü servet |
| Beklenen gelir | 100 milyar dolar | teklifi sunanların tahmini |
| Hoover senaryosunda vergi geliri kaybı | 25 milyar dolar | California |
ABD'li Firmalar Stablecoin Kullanacak mı? Anket, Firmalarda Heves Olmadığını Gösteriyor
Dirtzu, Panzitta ile Zimmerman, Cleveland Fed'in Dördüncü Federal Rezerv Bölgesi'ndeki, yani Ohio, batı Pennsylvania, doğu Kentucky ve kuzey Batı Virginia'daki 148 firmaya stablecoin kullanımını sordu. Anket 18-25 Eylül 2025'te Cleveland Fed'in düzenli firma anketi kapsamında yapıldı. Yalnızca 1 firma stablecoin kullanıyor. Kullanmayan 147 firmadan 7'si gelecekte kullanmayı planlıyor. Yazarlar ayrıca Haziran-Aralık 2025 haber ve SEC dosyalarını tarayıp finansal olmayan firmalarda anlamlı bir stablecoin kullanımına rastlamadı.
| Ankete katılan firma | 148 | ABD, Cleveland Fed Dördüncü Bölge |
| Stablecoin kullanan firma | 1 | ABD, Cleveland Fed Dördüncü Bölge |
| Gelecekte kullanmayı planlayan firma | 7 | ABD, 147 kullanıcı olmayan firma içinde |
Birleşik Krallık Bankaları Tokenlaştırılmış Sterlin Mevduatıyla İlk Canlı Müşteri İşlemlerini Tamamladı
Yedi İngiliz bankası (Barclays, HSBC UK, Lloyds Banking Group, Monzo, Nationwide, NatWest ve Santander) UK Finance öncülüğündeki Great British Tokenised Deposit girişimi kapsamında tokenlaştırılmış sterlin mevduatıyla ilk canlı müşteri işlemlerini tamamladı. İşlemler 24 Eylül 2026'da Quant'ın geliştirdiği ortak platformda yapıldı. İki konut kredisi yenilemesinin kapanışı ve bir tüketici pazaryerinde yapılan işlem gerçekleştirildi. Koşullu ödemelerde müşteri bakiyeleri kilitlendi ve koşul gerçekleşince otomatik serbest bırakıldı. Sonraki aşamada tokenlaştırılmış banka borç araçları ve dijital varlık takası deneniyor.
| Katılımcı banka | 7 | Birleşik Krallık |
| Canlı müşteri işlemi türü | 3 | iki konut kredisi kapanışı ve bir pazaryeri işlemi |
Kim Kiminle Evleniyor? Irk ve Sınıf Ayrışmasının Rolü
Goldman, Gracie ile Porter, ABD'de insanların kendi ırk ve sınıf grubunun dışında nadiren evlendiğini gösteriyor. Çocukluk mahallesinde farklı ırk ve sınıftan, benzer yaşta karşı cins çocuk sayısı mahalleden mahalleye değişiyor. Yazarlar mahallenin demografik yapısından gelen bu dışsal farkı araç değişken olarak kullanıyor. Böylece maruziyetin evlilik tercihini ne kadar değiştirdiğini, kişilerin kendi seçimlerinden ayırarak ölçüyorlar. Maruziyet, yüksek gelirli ve düşük gelirli ebeveynlerin çocukları arasındaki evlilikleri artırıyor. Beyaz ile Siyah arasındaki evliliklerde ölçülebilir bir etki çıkmıyor. Mekânsal evlilik modeline göre konut ayrışması sınıfa göre evlilik ayrışmasının üçte birinden fazlasını, ırka göre ayrışmanın yüzde 5'inden azını açıklıyor.
| Konut ayrışmasının açıkladığı pay, sınıfa göre evlilik ayrışması | yüzde 33'ten fazla | ABD |
| Konut ayrışmasının açıkladığı pay, ırka göre evlilik ayrışması | yüzde 5'ten az | ABD |
Görünüşe Göre Kansere Yol Açan Şeyler
Tilson ile Stein, Harvard'dan Alwadi ve ekibinin nükleer santrallere yakınlık ile kanser görülmesi ve ölümler arasında ilişki bulan dört yayınındaki yöntemi başka noktalara uyguluyor. Yöntem, posta kodu ve ilçe düzeyinde bir noktaya uzaklıktan yakınlık skoru hesaplayıp ABD'nin 2000-2018 kanser verisine regresyon kuruyor. Yazarlar aynı yöntemi Costco mağazalarına, özel üniversitelere, Büyük Lig Beyzbol sahalarına ve Ulusal Futbol Ligi (NFL) stadyumlarına uyguladıklarında her seferinde pozitif ilişki buluyor. Costco'ya atfedilen kanser ölümü 2,2 milyon. Tilson ile Stein bunu, tasarımda negatif kontrol testinin yani ilişkinin çıkmaması gereken noktalarda yöntemi sınayan testin bulunmamasına bağlıyor.
| Harvard çalışmalarının nükleer santrallere atfettiği kanser ölümü | 115.586 | ABD |
| Costco'ya atfedilen kanser ölümü | 2,2 milyon | ABD, 2000-2018 |
| Beyzbol sahalarına atfedilen kanser ölümü | 944.769 | ABD, 2000-2018 |
Covid Döneminde Suç
Ludwig, ABD'de 2019'dan sonra cinayet oranlarında görülen olağandışı oynaklığı, özellikle silahlı cinayetlerdeki hareketi açıklamaya çalışıyor. Becker'in 1968'de suçu fayda ile maliyet karşılaştırması olarak ele alan modeli son eğilimleri zayıf açıklıyor. Ludwig'e göre silahlı saldırıların çoğu bir amaca hizmet eden şiddet değil, bir tartışmanın silahla çözülmesi. Pandeminin yarattığı sıkıntı zihinsel kapasiteyi daraltıp otomatik düşünmeyi artırmış olabilir. Cinayet eğilimi aşırı doz, trafik kazası ve intihar ölümleriyle, özellikle Siyah Amerikalılarda, paralel gidiyor. Çalışma nedensel bir tahmin üretmiyor, yorumlayıcı bir çerçeve sunuyor.
Uluslararası Stablecoin Akışları, Sermaye Kontrolleri ve Kur Krizleri
Reuter, 188 ülke için 2018-2025 arasındaki uluslararası stablecoin akışlarının ülke bazlı panelini kuruyor. Stablecoin, değeri dolar gibi bir varlığa bağlanmış kripto paradır, çalışma USDC ile USDT'yi kapsıyor. Reuter, 437.775 kripto cüzdanın bölgesini borsa kullanımından ve alan adlarından etiketliyor, bölgesi bilinmeyen cüzdanlar için bir makine öğrenmesi modeliyle bölge tahmini yapıyor. Sonuçlar Brezilya Merkez Bankası verisiyle en fazla yüzde 15 farkla uyuşuyor. Kimlik stratejisi olarak 217 sermaye hareketi kısıtlama kararı ve yaklaşık 21 kur krizi çevresinde olay çalışması yapıyor. Yani kısıtın ya da krizin öncesini ve sonrasını karşılaştırıyor. Sermaye çıkışına getirilen kısıtlardan sonra stablecoin faaliyeti altı ayda yaklaşık yüzde 30 artıyor ve kısıtlar kalksa da düşmüyor. Kur krizinde stablecoin stoku bir yılda yaklaşık yüzde 75 artıyor.
| Brüt stablecoin akışı, 2018-2025 | 21,4 trilyon dolar | 188 ülke |
| 2025'te stablecoin transferi | 7 trilyon dolardan fazla | küresel |
| Çıkış kısıtından sonra faaliyet artışı, altı ay | yaklaşık yüzde 30 | 188 ülke |
| Kur krizinden sonra stok artışı, bir yıl | yaklaşık yüzde 75 | 188 ülke |
Yapay Zekânın Bilime Gerçek Armağanı
Kiros, Anthropic'in, Claude'un 24 saatten kısa sürede CRISPR'a, yani DNA'yı hedefli kesen gen düzenleme araçlarına benzeyen yeni bir enzim sistemi bulduğunu duyurduğunu aktarıyor. Akademisyenler ve Eli Lilly'nin yöneticisi bulguyu küçük bir ilerleme olarak değerlendiriyor. Urnov, sistemin enzim olup olmadığını belirsiz görüyor. Kopenhag Üniversitesi'nden bir ekip ise sistemin yıllardır bilindiğini söylüyor. Kiros, Claude'un asıl katkısının dev biyolojik veriyi taramak olduğunu savunuyor. Anthropic yaklaşık 950 Claude ajanını yaklaşık 2 milyar DNA kaydı içeren bir veri tabanında çalıştırdı. Mikroskopi verisinin az olduğu hücre ve doku iletişimi gibi alanlarda yaklaşımın daha az işe yarayabileceğini de ekliyor.
| Claude'un keşif süresi | 24 saatten az | Anthropic |
| Taramada çalışan Claude ajanı | yaklaşık 950 | Anthropic |
| Taranan DNA kaydı | yaklaşık 2 milyar | Anthropic |
Ters Çevirme Laneti: "A, B'dir" Bilen Bir Dil Modeli Neden "B, A'dır" Diyemez
Mangal, Berglund ve arkadaşlarının 2023'te bildirdiği ters çevirme lanetini yeniden üretiyor. Bulguya göre dil modeli "A, B'dir" bilgisini öğrenince aynı bilgi ters yönde sorulduğunda yanıt veremiyor. Berglund ve arkadaşlarının çalışmasında GPT-4 ünlünün ebeveynini yaklaşık yüzde 79 doğrulukla buluyor, ebeveynden ünlüyü ise yaklaşık yüzde 33 doğrulukla. Mangal bunu dikkat katmanı ve gizli katmanı olmayan, yaklaşık 60 satırlık bir NumPy modelinde sınıyor. Modele 200 uydurma olgu yalnızca tek yönde öğretiliyor. Eğitilen yönde doğruluk 1,000, ters yönde 0,000. Gömme boyutu, yani her adı temsil eden sayı dizisinin uzunluğu, 4'ten 512'ye çıkarıldığında ters yöndeki doğruluk her boyutta sıfır kalıyor. Mangal sonucun tek veri seti ve tek rastgele başlangıç değeriyle alındığını, GPT-3'ün iç işleyişini göstermediğini belirtiyor.
| Eğitilen yönde doğruluk | 1,000 | 200 uydurma olgu |
| Ters yönde doğruluk | 0,000 | 200 uydurma olgu |
| GPT-4'ün ünlünün ebeveynini bulma oranı | yaklaşık yüzde 79 | Berglund ve arkadaşları |
| GPT-4'ün ebeveynden ünlüyü bulma oranı | yaklaşık yüzde 33 | Berglund ve arkadaşları |
Yapay Zekâ Sektörü Büyüyor, Kadınlar Geride Kalıyor
Pardes, LinkedIn'in The Triple Penalty 2026 raporunu aktarıyor. Rapora göre kadınlar son bir yılda yapay zekâ rollerindeki yeni işe alımların yaklaşık dörtte birini, yapay zekâ dışı rollerdeki işe alımların ise yüzde 50'sini oluşturuyor. Yönetici düzeyinde kadın payı yüzde 13'e iniyor. Yapay zekâ ilanları 2023'ten beri iki katına çıktı ve bu roller ortalamanın iki katından fazla maaş primi sunuyor. Kadınlar veri etiketleme gibi düşük ücretli yapay zekâ işlerinde yoğunlaşıyor. ABD'de yapay zekâ mesleklerinde medyan ücret kadınlarda erkeklerden 45.000 dolar düşük.
| Yapay zekâ dışı rollerde kadın işe alım payı | yüzde 50 | LinkedIn, küresel |
| Yönetici düzeyinde kadın payı | yüzde 13 | LinkedIn, küresel |
| Yapay zekâ mesleklerinde medyan ücret farkı | 45.000 dolar | ABD |
Kırsal Queenslandlılar Gaz Projelerinin Gelip Geçtiğini Gördü, Ama 725 Hektarlık Bir Veri Merkezi Onlara Bambaşka Bir 'Aptallık' Düzeyi Gibi Geliyor
Messenger, Anthropic'in Claude için Queensland'in Dalby bölgesinde planladığı 31 milyar dolarlık veri merkezini anlatıyor. Avustralya'nın en büyük veri merkezi olacak tesis 725 hektarlık bir besi çiftliği arazisine kurulacak. Zirve gücü 2,16 gigavat, yani Queensland'in elektrik talebinin yaklaşık dörtte biri. Şirket 1.400 uzun vadeli iş vaat ediyor. Eyalet hükümeti onay yetkisini yerel konseylerden alıp kendisi üstlendi. Petisyon 21.500'den fazla imza topladı. Yerel halk bölgenin kömür damarı gazı dönemindeki yükseliş ve çöküşü hatırlıyor.
| Yatırım | 31 milyar dolar | Avustralya, Queensland |
| Zirve güç | 2,16 gigavat | eyalet talebinin yaklaşık dörtte biri |
| Petisyon imzası | 21.500'den fazla | Queensland |
Kırsal Veri Merkezleri Büyük Bir Federal Vergi Muafiyetine Kavuşuyor
Taft, fırsat bölgeleri programının, yani yoksul bölgelere yatırım yapana vergi avantajı veren düzenlemenin, One Big Beautiful Bill Act ile genişletildiğini anlatıyor. Program 1 Ocak'tan itibaren kırsal veri merkezi projelerini kurumlar vergisi avantajından yararlanabilir kılıyor. Searchlight Institute'un 700'den az proje içeren veri tabanını inceleyen analizine göre 100'den fazla kırsal veri merkezi bu avantajdan yararlanabilir. Pew'e göre ABD'de faal veri merkezlerinin yüzde 13'ü, planlı olanların yaklaşık yüzde 67'si kırsalda. Programın tek koşulu sermaye yatırımı, istihdam şartı yok. Ortak Vergilendirme Komitesi'ne göre programın kırsal veri merkezlerine genişlemesinin on yıllık maliyeti 40,9 milyar dolar. Microsoft, Meta ve Amazon programı kullanmadıklarını söyledi.
| Avantaja uygun kırsal veri merkezi | 100'den fazla | ABD, Searchlight |
| Planlı veri merkezlerinde kırsal pay | yüzde 67 | ABD, Pew |
| Kırsal genişlemenin on yıllık maliyeti | 40,9 milyar dolar | ABD, Ortak Vergilendirme Komitesi |
Yapay Zekâ Ajanları Nasıl Yönetilir
Roberts, yapay zekâ ajanlarının yönetişimi için DeepLearning.AI kursundaki dört başlığı (yaşam döngüsü, risk, güvenlik, gözlemlenebilirlik) tek ajandan çok sayıda ajana taşıyor ve beşinci başlık olarak maliyeti ekliyor. Çözüm olarak Databricks'in Unity Gateway ürününü anlatıyor. Ajanları merkezden yapılandıran, istekleri modele göre yönlendiren, bütçe eşiği koyan ve izlemeyi birleştiren bir katman bu. Databricks'in kendi kodlama kıyaslama testinde akıllı yönlendirme maliyeti yüzde 35 düşürüyor. IBM'in 2025 verisine göre yapay zekâ ile ilgili ihlal yaşayan kuruluşların yüzde 97'sinde uygun erişim denetimi yoktu. Gartner 2028'de ortalama bir Fortune 500 şirketinin 150.000'den fazla ajan çalıştıracağını öngörüyor.
| Akıllı yönlendirmeyle maliyet tasarrufu | yüzde 35 | Databricks iç kıyası |
| İhlal yaşayıp erişim denetimi olmayan kuruluş payı | yüzde 97 | IBM, 2025 |
| Fortune 500 şirketi başına ajan, 2028 | 150.000'den fazla | Gartner öngörüsü |
Bağlanma Kuramı Yapay Zekâ İlişkilerini Anlamamıza Nasıl Yardımcı Olabilir
Yazı, bir ilişkinin psikolojide bağlanma sayılması için Ainsworth'ün tanımladığı altı koşuldan birinin güvenlik ve teselli arayışı olduğunu hatırlatıyor. İnsan ile yapay zekâ ilişkisi çalışmalarının çoğunun bu koşulu sınamadan bağlanma dilini kullandığını savunuyor. Almanya, Çin, Güney Afrika ve ABD'de 7.027 kişilik bir ankette kullanıcıların en az üçte birinde bağlanma göstergesi sayılan davranış bulunmuş, ancak bu üç soru yalnızca arkadaşlık, kibarlık ve özlemeyi ölçmüş. Bir ön baskıda altı yapay zekâ eşlik uygulamasındaki 1.200 vedalaşma incelenmiş. Altı uygulamadan beşi vedaların üçte birinden biraz fazlasında kullanıcıyı tutma taktiği uygulamış. Bu taktikler 3.300 ABD'li yetişkinde etkileşim süresini artırmış.
| Anket örneklemi | 7.027 kişi | Almanya, Çin, Güney Afrika ve ABD |
| İncelenen vedalaşma | 1.200 | altı yapay zekâ eşlik uygulaması |
| Deney örneklemi | 3.300 yetişkin | ABD |
Yapay Zekâya En Açık Afrika İşleri Henüz Mevcut Değil
Hyman ile ortak yazarları, standart yapay zekâ maruziyet ölçütlerinin Afrika için yanıltıcı olduğunu savunuyor, çünkü bu ölçütler bugünkü işleri ölçüyor, ileride yaratılacak işleri değil. Afrika'nın ayda yaklaşık 2 milyon yeni işe ihtiyacı var. Yazarlar tek tahmin yerine üç senaryo kuruyor. Bunlar olağan verimlilik artışı, 10-20 yılda hızlı otomasyon ve birkaç yılda ekonomi çapında dönüşüm. Dünya Bankası'na göre gelişmekte olan ülkelerdeki işlerin yüzde 4,5'i yüksek otomasyon riski taşıyor, yüksek gelirli ülkelerde bu oran yüzde 14,2. Yazarlar ABD'de yapay zekâya en açık mesleklerde 22-25 yaş grubunun istihdamının ChatGPT'nin Kasım 2022'deki çıkışından beri çıkış öncesi düzeyin yüzde 19 altında olduğunu da aktarıyor.
| Afrika'nın ayda ihtiyaç duyduğu yeni iş | yaklaşık 2 milyon | Afrika |
| Yüksek otomasyon riskli iş payı | yüzde 4,5 | gelişmekte olan ülkeler, Dünya Bankası |
| Aynı pay | yüzde 14,2 | yüksek gelirli ülkeler, Dünya Bankası |
Yapay Simbiyotik Zekâ: Ajanlar, Genel Yapay Zekâ ve Birçok Zihnin Orkestrasyonu
Manyika, Bratton ile Agüera y Arcas, genel yapay zekânın tek bir model olarak değil, toplam kapasitesi herhangi bir modeli aşan ajan toplulukları olarak ortaya çıkacağını savunuyor. Kapasite tek tek ajanlarda değil, toplulukta bulunuyor. Ortak bilgi tabanları, etkileşim protokolleri, ajanı çalıştıran yazılım iskeletleri ve insanlar bu topluluğun parçası. Yazarlar, yazılı metin, sentetik metin, kod ve idari işte yapay zekâ çıktısının biyolojik beyinlerin çıktısını aştığı bir kesişim noktası öngörüyor. Ajanı bir model, kişilik, bellek ve araç bütünü olarak tanımlıyor. Hizalamayı, yani yapay zekânın hedeflerini insanın amaçlarıyla uyumlu tutma çabasını, baştan konan bir kısıt olarak değil, insan, ajan ve kurumların ortak evrimi olarak ele alıyor. Metin kavramsal, veri ya da model içermiyor.
Tüm Zamanların En Büyük Anıt Yapıcıları
Tallman, San Francisco'daki de Young Müzesi'nde açılan Treasures of the Pharaohs ile Boston Güzel Sanatlar Müzesi'ndeki Maverick Kings sergilerini karşılaştırıyor. İlki 100'den fazla eserle Mısır'ın uzun tarihini tarıyor, ikincisi Hatshepsut, III. Amenhotep ve Akhenaten'in bireysel öykülerine odaklanıyor. Tallman anıtları siyasi sahne olarak okuyor. Hatshepsut'un adı ölümünden yaklaşık 20 yıl sonra anıtlardan silinmeye başladı, bugün tercih edilen açıklama hanedan içi rekabet. Akhenaten'in yüzlerce heykelinden hiçbiri sağlam kalmadı, mezar eşyaları ise korundu.
Zor Yakalanan 'Jeonötrinolar' Dünyanın Uçucu İç Yapısının Yeni Haritasını Çiziyor
Dinneen, Dünya'nın içindeki radyoaktif elementlerin bozunmasından çıkan jeonötrinoları, yani maddenin içinden neredeyse hiç etkileşmeden geçen parçacıkları ölçen deneyleri anlatıyor. Kanada'daki SNO+ dedektörü Sudbury'de 2 km derinlikte 780 ton sintilatör sıvısıyla Kasım 2025'te batı yarımküredeki ilk jeonötrino ölçümünü bildirdi. Japonya'daki Kamland, İtalya'daki Borexino ve SNO+ manto akılarını birbirinden farklı buluyor. Bu, mantonun homojen olmadığına işaret edebilir. Mantodaki ısının radyoaktif bozunmadan gelen payı için tahminler yüzde birkaçtan yarıya kadar uzanıyor. Çin'deki JUNO dedektörü bu yıl dördüncü jeonötrino ölçümünü bildirecek.
| SNO+ dedektörünün derinliği | 2 km | Kanada, Sudbury |
| SNO+ sintilatör miktarı | 780 ton | SNO+ dedektörü |
5.000 Yıl Önce Eski Mısır'da Gerçekten Bir Kadın Kral Var mıydı?
Kelly, Saqqara'da 1940'larda bulunan çamur tıkacı mühürlerinden birini, yani yalnızca Walter Emery'nin arşiv fotoğrafı kalan mührü, inceleyen bir çalışmayı aktarıyor. Araştırmacılar fotoğrafın kontrastını artırıp hiyerogliflerini ayrıştırdı ve ölçeklenebilir vektör çizime dönüştürdü. İkinci ve üçüncü serekhteki, yani kral adının yazıldığı çerçevedeki işaretler Meretneith'in adının ana işaretiyle uyumlu çıktı. Sonuç Emery'nin 1954'teki el çizimleriyle karşılaştırıldı. Kelly'ye göre Meretneith, I. Hanedan'da hükümdar işaretini taşıyan kadınlardan biri.
Bilim İnsanları Evrenin Genişleme Hızındaki Uyuşmazlığa Dair Şaşırtıcı Bir İpucu Buldu
Jedamzik, Pogosian ile Abel, ilk evrenden kalan çok zayıf manyetik alanların hidrojenin oluştuğu dönemi hızlandırıp kozmik mikrodalga artalanındaki desen boyutunu değiştirebileceğini gösteriyor. Hubble gerilimi, evrenin genişleme hızının artalandan çıkarılan değeri ve süpernova ölçümleri arasındaki uyuşmazlığa deniyor. Ekip ilk kez plazmanın üç boyutlu simülasyonlarını kullanıp bu alanlardan beklenen artalan desenini hesapladı. Farklı veri kümeleri, bugün için 5-10 piko-Gauss şiddetinde ilkel manyetik alanları 1,5 ile 3 standart sapma düzeyinde destekliyor. Yazarlar bunu keşif değil ipucu olarak niteliyor.
| Hubble sabiti, kozmik mikrodalga artalanından | yaklaşık 67 km/s/Mpc | evrenin genişleme hızı |
| Hubble sabiti, süpernova ve Sefeid ölçümünden | yaklaşık 73 km/s/Mpc | evrenin genişleme hızı |
| Tercih edilen ilkel manyetik alan | 5-10 piko-Gauss | bugün için |
Bilim İnsanları Sudan Hidrojen Üretmenin Yeni Bir Yolunu Buldu
Oregon State Üniversitesi'nden Stylianou'nun yönettiği ekip, metal-organik çerçeve ailesinden BVR-19 adlı bir fotokatalizör, yani ışıkla suyu parçalayan bir katalizör geliştirdi. Malzemedeki sülfür-sülfür bağı ışıkta geçici olarak kopuyor ve tepkimeye yatkın kükürt türleri oluşuyor. Malzemede elektronları metal atomları değil, kükürtlü organik bileşenler taşıdığı için ayrıca pahalı bir metal katalizör gerekmiyor. Malzeme sulu çözeltide oda sıcaklığında kendiliğinden oluşuyor. Ekip metali değiştirip yapının geri kalanını sabit tutarak bazı sürümlerin neden daha iyi çalıştığını inceledi. Haber, metan-buhar reformuyla üretilen hidrojenin kilogramının yaklaşık 1,50 dolar, yeşil hidrojenin kilogramının yaklaşık 5 dolar olduğunu aktarıyor.
| Metan-buhar reformuyla hidrojen maliyeti | yaklaşık 1,50 dolar | kilogram başına |
| Yeşil hidrojen maliyeti | yaklaşık 5 dolar | kilogram başına |
Bir Göktaşı Oklahoma'ya Bilim İnsanlarının Sandığından 100 Milyon Yıl Sonra Çarptı
Catlos ve ekibi Oklahoma'daki Ames çarpma yapısının yaşını yeniden belirledi. Yapı daha önce konodont adlı fosil dişlere dayanan tarihlemeyle yaklaşık 467,5 milyon yıl önceki Ordovisiyen göktaşı olayına bağlanıyordu. Ekip çarpmayla değişmiş granitten aldığı zirkon kristallerini uranyum-kurşun yöntemiyle tarihledi ve çarpmanın yaklaşık 370 milyon yıl önce, Geç Devoniyen'de olduğunu buldu. Zirkonların çarpma izi taşıdığı katodolüminesans ve elektron geri saçılma kırınımıyla doğrulandı. Yeni yaş çarpmayı yaklaşık 372 milyon yıl önceki kitlesel yok oluşa yaklaştırıyor.
| Önceki tarihleme | 467,5 milyon yıl | ABD, Oklahoma |
| Yeni tarihleme | yaklaşık 370 milyon yıl | ABD, Oklahoma |
Teknoloji Tarihine Dair Hafızanızdan Silmeniz Gereken 3 Efsane
Pot, bilişim tarihinin üç yaygın efsanesini çürütüyor. Harvard Mark II'deki güve, bug teriminin kökeni değil, Edison terimi 1878'de kullanmıştı. Y2K sorunu abartı değildi, ABD yaklaşık 100 milyar dolar harcadı ve yine de 15 nükleer reaktör kapandı. Bill Gates'in 640K belleğin herkese yeteceğini söylediğine dair kaynak yok, Gates sözü 1996'da yalanlamıştı.
| Y2K için harcama | yaklaşık 100 milyar dolar | ABD, Senato komitesi raporu |
| Edison'ın bug terimini kullanışı | 1878 | Harvard Mark II'den önce |