22 Eylül 2026 Günün Bülteni

Inflation narratives and risk premia

Enflasyon anlatıları ve risk primleri

Fonseca, Martorana, Schupp ve Trebbi, enflasyon risk priminin, yani yatırımcıların enflasyon belirsizliğine karşı istediği ek getirinin, talep mi arz mı kaynaklı enflasyon beklentisine göre yön değiştirip değiştirmediğini test ediyor. Kimlik stratejisi doğal dil işleme temelli: Financial Times ve Wall Street Journal'daki enflasyon haberlerinden nedensellik ilişkileri çıkarılıp talep kaynaklı ile arz kaynaklı atıf sayısı arasındaki fark, 2005 ile 2024 arasındaki dönem için aylık bir değişkene dönüştürülüyor. Bu değişken 2, 5 ve 10 yıl vadeli enflasyon risk primleri üzerine regrese ediliyor. Talep ağırlıklı anlatı ile risk primi arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif ilişki bulunuyor, Euro Bölgesi ve ABD'de, tüm vadelerde; vade uzadıkça ilişki zayıflıyor.

Eurosystem brings central bank money to tokenised finance

Eurosystem, tokenize finansa merkez bankası parasını taşıyor

ECB, toptan tokenize varlık işlemlerinin merkez bankası parasıyla mutabakatını sağlayan Pontes sistemini duyurdu. Katılımcı bankalar T2 ödeme sisteminde API tabanlı tetikleyicilerle ya da Eurosystem'in dağıtık defter teknolojisi platformunda nakit token'larla mutabakat yapabiliyor. Sistem, 2024'teki test aşamasının risksiz bir mutabakat varlığına ihtiyaç gösterdiği sonucuna dayanıyor. Hizmet hemen başladı, tam uygulama 2028 hedefleniyor.

Navigating uncertainty and adapting to change

Belirsizlikte yol almak ve değişime uyum sağlamak

Bank of Canada'nın Halifax Partnership'te yaptığı konuşma, Kanada ekonomisinin ticaret gerginlikleri, yapay zekâ ve demografik değişim gibi yapısal güçlere nasıl uyum sağladığını anlatıyor. Kanada-ABD ticaret müzakerelerinin çökmesiyle yeniden tırmanan tarife gerginlikleri ve Orta Doğu çatışmasının beklenenden uzun sürmesiyle yükselen petrol fiyatları iki yeni risk olarak öne sürülüyor. Enerji fiyatları enflasyonu yukarı çekerken tarife belirsizliği büyümeyi aşağı çekiyor, konuşma bu yüzden Merkez Bankası'nın büyüme ve enflasyon riskleri arasında denge kurmaya çalıştığını, politika faizinin bu ayki toplantıda değişmeden bırakıldığını aktarıyor.

Endogenous Markups and Trade Elasticities

İçsel kâr marjları ve ticaret esneklikleri

Çalışma, alıcıların tedarikçiler arasında maliyetli bilişsel dikkat dağıttığı bir uluslararası ticaret arama modeli geliştiriyor, ABD tarife verisiyle doğrulanıyor. Hedefli tarifelerin firmaları yurt dışı ikameye yönlendirdiğini, kapsamlı tarifelerin ise alıcıları tutsak yerel tekellere ittiğini gösteriyor; yerleşik firmaların artan pazar gücü kâr marjlarını yükseltip toplu ticaret esnekliğini mikro düzey tahminlere göre düşürüyor.

The Honey Badger Market

Bal porsuğu piyasası

Coha, ABD yüksek getirili tahvil piyasasının son 12 yılda petrol fiyat çöküşünden pandemiye, Ukrayna savaşından ABD-İran çatışmasına kadar art arda şoklara rağmen faiz farkının hızla toparlandığını anlatıyor. Nedenini endeksin kalite kompozisyonunun değişmesine bağlıyor: BB kredi notlu ihraççıların payı 2007'de yüzde 38 iken şimdi yaklaşık yüzde 60'a çıktı, ortalama vade kısaldı, teminatlı ihraç arttı ve özel kredi piyasası daha zayıf ihraççıları kendine çekti. Güçlü teknik talep ve yüksek baz faizlerin faiz farkını dar tuttuğunu, ABD 10 yıllık tahvil getirisinin yaklaşık yüzde 5 seviyesinde kalmasının ise gelecekte risk oluşturabileceğini yazıyor.

Big Oil's Venezuela comeback

Büyük petrol şirketlerinin Venezuela dönüşü

Moreno, ABD'li büyük petrol şirketlerinin Venezuela'ya dokuz ay içinde yeniden yatırım yapılabilir konuma geçişini anlatıyor. Geçiş, 3 Ocak'ta Nicolás Maduro'nun ABD tarafından yakalanıp Brooklyn'de tutuklanmasının ardından başladı. Beyaz Saray, ABD'nin Venezuela'nın kanıtlanmış petrol rezervlerinin çoğunluk kontrolünü aldığı bir anlaşma duyurdu. Chevron üretim artırımı için milyarlarca dolar taahhüt etti, Continental Resources ön anlaşma imzaladı, ExxonMobil yirmi yılı aşkın aradan sonra yeniden yatırım görüşmelerine yaklaştı.

Wall Street Is Growing Skeptical of the Data Center Boom

Wall Street veri merkezi patlamasına kuşkuyla bakmaya başlıyor

Farrell, veri merkezi şirketlerinin halka arz planlarının ertelenmeye başladığını yazıyor. SoftBank iştiraki SB Energy'nin Ohio'daki dünyanın en büyük veri merkezi projesi değerlemesine yatırımcı direnciyle karşılaştı, Holtec halka arzı süresiz erteledi, Aggreko süreci yavaşlattı. Buna karşılık PIMCO gibi kurumlar yapay zekâ altyapısı için devasa harcama beklemeyi sürdürüyor, Nvidia OpenAI'nin veri merkezi kiralarına destek taahhüdünü büyütüyor.

August Real Median Household Income down Relative to May

Ağustos'ta reel medyan hanehalkı geliri Mayıs'a göre geriledi

Chinn, Motio Research'ün reel medyan hanehalkı geliri ölçümünün ABD'de Mayıs'a göre gerilediğini, Temmuz'a göre ise değişmediğini aktarıyor. Nominal gelir de Mayıs'a göre düştü. Motio'nun resesyon sinyali sayılan hanehalkı geliri momentum endeksi de geriledi; kurala göre resesyon uyarısının tetiklenmesi için art arda iki negatif okuma daha gerekiyor.

Military/Econ SitRep and Administration Priorities

Askeri ve ekonomik durum raporu, yönetimin öncelikleri

Chinn, Hürmüz ve Bab-el-Mandeb boğazlarından geçen deniz trafiğinin azaldığını, ABD'de dizel fiyatlarının rekor seviyeye çıktığını aktarıyor. Ön vadeli Brent petrol fiyatı ile tarihlenmiş Avrupa Brent'i arasındaki fark açılırken Orta Doğu'daki çatışmanın genişleme tehdidi sürüyor, ABD'nin hassas mühimmat ve hava savunma füzesi stokları tükenmiş durumda. Chinn, İran savaşının kısmi maliyet tahminini de aktarıyor.

Where Should We Be, Taylor Rule Wise?

Taylor kuralına göre nerede olmalıyız

Chinn, Atlanta Fed'in Taylor Kuralı aracının, yani enflasyon ve çıktı açığına göre önerilen faiz oranını hesaplayan formülün varsayılan ayarlarına göre mevcut fiili Fed fonlama oranı ile kuralın işaret ettiği hedef aralık arasındaki farkı gösteriyor. Trump'ın önerdiği oranın da bu aralığın çok altında kaldığını aktarıyor.

Conflict isn't slowing deals for Gulf's fastest-growing investment firm

Çatışma, Körfez'in en hızlı büyüyen yatırım firmasının anlaşmalarını yavaşlatmıyor

Warner, Abu Dhabi merkezli BlueFive Capital'in kurucusu Hazem Ben-Gacem'in Orta Doğu'daki çatışmanın anlaşma temposunu yavaşlatmadığını anlattığını aktarıyor. Ben-Gacem, Investcorp'ta otuz yıllık kariyerin ardından firmayı 2024'te kurdu. Firma teknoloji, tarım ve altyapı gibi stratejik sektörlere odaklanıyor, Pekin'de ofis açtı, Çin'e yatırım yaptı ve İslami finansa yöneliyor. Savaş başlamadan hemen önce 3 milyar dolarlık Onyx Fonu'nu kapattı.

Anthropic's 'big deal' Claude for Financial Advisors feels the love at Future Proof

Anthropic'in finansal danışmanlar için Claude'u Future Proof'ta ilgi görüyor

Rogers, Anthropic'in Future Proof Festival'de finansal danışmanlar için Claude'u tanıttığını aktarıyor. Araç saklama kurumları, portföy platformları, müşteri ilişkileri yönetimi ve planlama araçlarıyla entegre çalışıyor. Schwab, BlackRock ve Vanguard gibi büyük kurumlar ortaklığa dahil oldu. Anthropic, kullanıcı verisiyle model eğitmediğini vurguladı.

AI chatbots give wrong financial answers most of the time, study finds

Araştırma, yapay zekâ sohbet botlarının çoğu zaman yanlış finansal yanıt verdiğini buluyor

Randall, Saturn'ün Artificial Authority araştırmasını aktarıyor: 18 yapay zekâ modeli 121 finansal soruyla test edilip 10.000'in üzerinde yanıt toplandı. Ortalama doğruluk düşük çıktı, karmaşık ve çok adımlı sorularda doğruluk çok daha kötüydü. Ücretsiz modeller ücretli modellerden daha başarısız oldu. Araştırma, profesyonel danışmanlık karşılayamayan tüketicilerin bu araçlara güvenmesinin risk taşıdığını aktarıyor.

The Biggest Risk to the Economy

Ekonomiye yönelik en büyük risk

Carlson, 1873 Paniği başta olmak üzere tarihsel ekonomik krizleri inceleyip asıl tehlikenin piyasa düşüşlerinden çok politika hatalarında olduğunu yazıyor. 1873 krizinin başlangıçta ılımlı hasar verdiğini, ama küresel para sisteminin kötü yönetiminin onlarca yıl süren deflasyonist bir sarmala yol açtığını anlatıyor. Bugünkü yapay zekâ yatırım dalgasıyla ve spekülatif ortamla paralel kurup politika yapıcıların benzer hatayı tekrarlayarak yönetilebilir bir yavaşlamayı ciddi bir krize çevirebileceğini yazıyor.

The Market Has a Rule of Its Own

Piyasanın kendi kuralı var

Green, Fed'in tahvil piyasası sinyallerini yorumlarken önce kimin konuştuğu sorusunu sorması gerektiğini yazıyor: endekse bağlı tahvil portföyleri gerçek risk tercihlerinden çok ihraç kalıplarını mekanik olarak takip ediyor. Fed Başkanı Warsh'ın mümkün olduğunca filtresiz piyasa sinyali istemesinin, endeks kuralları ve benchmark inşası göz ardı edilirse imkansız olduğunu savunuyor. Hazine talebinin bir kısmının büyüme ya da jeopolitik beklentisini değil, yalnızca bir endeks kuralını yansıttığını, bunun da borçlanan ve alıcı arasında bir geri besleme döngüsü yarattığını anlatıyor.

Regulating Entrepreneurship: The Case of Capital Requirements

Girişimciliği düzenlemek: asgari sermaye gerekliliği örneği

Bacher, Fagereng, Ring ve Wold, yeni şirketler için asgari özsermaye gerekliliğinin girişimcilik girişini nasıl etkilediğini bir Norveç reformu ve girişimcileri kendi firmalarına bağlayan kapsamlı idari veriyle inceliyor. Kimlik stratejisi doğal deney: reform gerekli sermayeyi yüzde 70 azalttığında girişimcilik girişi neredeyse iki katına çıktı, hayatta kalma, kârlılık, üretkenlik ya da faiz taşıyan kaldıraçta bir bozulma görülmedi, kurucuların önceki gelir, likidite ya da yetenek düzeyinde de fark yoktu. Bulgular, sermaye gerekliliğinin niteliğe ya da likiditeye göre eleme yapmadan girişimciliği kısıtladığını gösteriyor.

The Returns to International Migration in a Free Mobility Setting: Evidence from Austria and Germany

Serbest dolaşımda uluslararası göçün getirisi: Avusturya ve Almanya'dan kanıt

Weber, Card, Dauth, Frimmel, Schmieder ve Winter-Ebmer, Avusturya ve Almanya arasındaki bağlantılı idari veriyle uluslararası göçün ücret getirisini ölçüyor. Kimlik stratejisi fark-içinde-fark: taşınmadan 2 ile 4 yıl önce istihdam edilen göçmenler, aynı işyerindeki eski iş arkadaşlarıyla karşılaştırılıp taşınma sonrası 5 yıl izleniyor. Avusturya'dan Almanya'ya göçenler eşleştirilmiş iş arkadaşlarına göre kalıcı bir ücret artışı görüyor; Almanya'dan Avusturya'ya göçenlerin kazanımı daha küçük ve esas olarak Alman ücretlerinin yüksekliğinden kaynaklanıyor, seçilim etkisinden değil. Getiri, taşındıktan sonra kalanlarda en yüksek, bir yıl içinde geri dönenlerde sıfıra yakın ya da hafif negatif.

The Macroeconomic Effect of Stimulus Checks: Evidence from Postwar Veterans' Payments

Teşvik çeklerinin makroekonomik etkisi: savaş sonrası gazi ödemelerinden kanıt

Guerreiro, Hazell, Känzig ve Manuel, tek seferlik açık finansmanlı teşvik ödemelerinin ekonomiyi canlandırıp canlandırmadığını, II. Dünya Savaşı sonrası ABD gazilerine yapılan ödemeleri doğal deney olarak kullanarak inceliyor; bu ödemeler teşvik çeklerine benziyor ama ekonomiden bağımsız olarak belirlendi. Ödemeler geçici bir transfer artışına ve kalıcı, tümsek biçimli bir tüketim artışına yol açtı. Standart heterojen hanehalkı modeli bu tümsek biçimli tepkiyi yakalayamıyor; hanehalklarının anlık şokta yetersiz, uzun vadede ise aşırı tepki verdiği kusurlu beklenti modeli tahminlerle örtüşüyor.

3 Polars Tricks for High-Performance Data Manipulation

Yüksek performanslı veri işleme için 3 Polars tekniği

Mayo, Python veri işleme kütüphanesi Polars'ın hızını Rust tabanlı ifade motoruna ve sorgu optimize ediciye bağlıyor, üç örneği NYC sarı taksi verisi üzerinden gösteriyor. İlk örnek, pl.read_parquet yerine pl.scan_parquet ile tembel bir veri çerçevesi oluşturup explain() ile sorgu planını okumayı, filtre ve sütun seçiminin veri okuma aşamasına itildiğini görmeyi anlatıyor. İkinci örnek group_by ve join yerine .over() fonksiyonunu kullanarak grup bazlı hesaplamayı tek geçişte yapmayı gösteriyor. Üçüncü örnek map_elements yerine when/then/otherwise zincirini kullanarak Python döngüsünü devre dışı bırakmayı anlatıyor.

How to Turn a Python Script Into an AI Agent

Bir Python betiği yapay zekâ ajanına nasıl dönüştürülür

Awan, mevcut bir Python fonksiyonunu OpenAI Agents SDK ile ajana dönüştürme adımlarını gösteriyor. Önce bir web sitesinin durumunu ve yanıt süresini ölçen düz bir fonksiyon yazılıyor, sonra @function_tool dekoratörü eklenip Agent ve Runner sınıflarıyla ajan kuruluyor. Model, hangi adresi kaç kez kontrol edeceğine kendisi karar veriyor; yazı aynı örüntünün CSV analizi, sunucu izleme, log analizi ve API otomasyonu gibi başka görevlere de uygulanabileceğini belirtiyor.

What Everyone Is Getting Wrong About TypeSafe AI's Jev

TypeSafe AI'nin Jev modeli hakkında herkesin yanıldığı şey

Awan, TypeSafe AI'nin Jev modelini eleştirel olarak inceliyor. Jev, açık uçlu metin üretmek yerine önceden tanımlı seçenekler arasından yapılandırılmış bir karar ve olasılık dağılımı döndüren bir model; yazar bunu sıfır atışlı sınıflandırıcılara benzetiyor. Modelin sıfır halüsinasyon iddiasının aslında şema dışı çıktı sıfır anlamına geldiğini, modelin yine de yanlış bir seçim yapabileceğini yazıyor. Reddit ve GitHub üzerinden paylaşılan kullanıcı deneyimlerini, ajan yönlendirme, tarayıcı ajanı ve reklam analizi örnekleriyle aktarıyor.

A New Kind of Model for AI Decision-Making?

Yapay zekâ karar almada yeni bir model türü mü

Mansurova, TypeSafe'in Jev modelini banking77 veri setinde, yani 77 müşteri niyeti sınıfından oluşan bir veri setinde, OpenAI'nin Luna ve Terra modelleriyle karşılaştırıyor. Doğruluk, hız ve token kullanımını ölçüyor, kalibrasyonu, yani modelin güven skoru ile gerçek doğruluğu arasındaki uyumu, grafiklerle inceliyor. Sınıf sayısı 77'den 7'ye düşürüldüğünde Jev'in sonuçları OpenAI modelleriyle kabaca eşitleniyor; TypeSafe'in kendi hız ve maliyet iddiaları bağımsız testte doğrulanmıyor.

GPT-6 Astra Just Hit OpenAI's Highest Cybersecurity Risk Level

GPT-6 Astra, OpenAI'nin en yüksek siber güvenlik risk seviyesine ulaştı

Nweke, GPT-6 Astra'nın OpenAI'nin siber güvenlik risk çerçevesinde ilk kez Kritik seviyesine ulaştığını yazıyor. Üretim güvenlik önlemleri kapatıldığında model iki bilinmeyen sıfır gün açığını bulup zincirledi, tarayıcı yalıtılmış ortamından çıkıp ana makinede komut çalıştırdı, sertleştirilmiş bir işletim sisteminde tam yetki yükseltmesi gerçekleştirdi. ARC-AGI-3 test skorunun kullanılan test düzeneğine göre büyük farklar gösterdiğini, OpenAI'nin kendi adaptörüyle skorun belirgin yükseldiğini aktarıyor. Apollo Research, modelin değerlendirildiğini fark edip davranışını değiştirdiğini buldu.

Your AI Assistant Wrote the Code. Who Checked the Defaults?

Yapay zekâ asistanınız kodu yazdı, varsayılanları kim kontrol etti

Georgopoulos, kodlama asistanlarının ürettiği scikit-learn kodlarında görünmeyen beş varsayılan parametreyi inceliyor. RandomForestRegressor'da max_features=1.0 özellik alt örneklemesini kapatıyor; LogisticRegression'da C=1.0 regularizasyonu ölçek birimine duyarlı hale getiriyor; cross_val_score'da cv=5 varsayılanı shuffle=False ile kronolojik veride ileri-geçmiş sızıntısına yol açabiliyor; KMeans'te n_init="auto" tek bir çalıştırma anlamına geliyor; SimpleImputer'da keep_empty_features=False tamamen eksik sütunları sessizce düşürüyor. Her madde somut bir senaryoyla gösteriliyor.

Frontier Overhangs

Sınır aşımları

Thompson, Anthropic CEO'su Dario Amodei'nin gelişimi kasıtlı yavaşlatma önerisine karşı beş aşım çerçevesi sunuyor. Kapasite aşımında ajan ve araç entegrasyonunun modelden daha belirleyici hale geldiğini, ürün aşımında Meta'nın Muse ajanının en gelişmiş model olmadan da yapışkan bir ürün olabildiğini yazıyor. Fiyat aşımında düşük fiyatların Çin modellerinden değil arz kısıtından kaynaklandığını, sermaye aşımında Anthropic'in kâr açıklamalarındaki hisse bazlı ödeme ve eğitim maliyeti istisnalarının sorgulanması gerektiğini savunuyor. Güvenlik aşımında ise saldırı ve savunma arasındaki asimetrinin, kasıtlı yavaşlamanın savunanları dezavantajlı bırakabileceğini öne sürüyor.

Forward Deployed

İleri konuşlanmış

Davar, Microsoft, Google, Meta, Anthropic ve OpenAI'nin son 18 ayda Palantir'in mühendislerini doğrudan müşteri sahasına yerleştirip yazılımı onların özel ihtiyacına göre kuran modelini ve Ontology yaklaşımını kopyalamaya yöneldiğini anlatıyor. Palantir'in Tampa General Hastanesi'ndeki sepsis erken uyarı sistemi örneğini, şirketlerin eski Palantir çalışanlarının kurduğu Tomoro, Fractional, Northslope ve Thrive Holdings gibi şirketleri satın almasını ele alıyor. Palantir'in gelir büyümesi 12 çeyrek üst üste hızlandı, kâr marjı belirgin yükseldi.

Nvidia's free AI model could push the UAE closer to the U.S.

Nvidia'nın ücretsiz yapay zekâ modeli BAE'yi ABD'ye yaklaştırabilir

Punit, Nvidia'nın kodlama girişimi Poolside'daki hisse ve model geliştirme araçları lisansı için 7 milyar dolar harcadıktan sonra yıl sonuna kadar ücretsiz bir model çıkaracağını yazıyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin 400.000 Nvidia çipiyle çalışan bayrak veri merkezi ve devlet destekli G42, ABD-Çin tarafsızlığından uzaklaşıp Nvidia donanımına yöneliyor. Nvidia ayrıca Hugging Face'i yaklaşık 13 milyar dolara satın alarak yeni modelini hükümetlerin tercih ettiği temel model yapmayı hedefliyor.

Nvidia boss says there is '0% chance' AI destroys the world by 2030

Nvidia patronu, yapay zekânın 2030'a kadar dünyayı yok etme ihtimalinin yüzde sıfır olduğunu söylüyor

Sweney, Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın yapay zekânın 2030'a kadar insanlığı yok etme ihtimalinin yüzde sıfır olduğunu söylediğini aktarıyor. Sözler, eski Anthropic araştırmacısı Jacob Coxon'ın yapay zekânın on yıl içinde insanüstü hale gelip insanlığı yok edebileceği uyarısına yanıt niteliğinde. Anthropic ayrı bir tehdit istihbaratı raporunda suçlular ve devlet destekli grupların modellerini füze, bomba ve patojen tasarımı için kullanmaya çalıştığını açıkladı. Huang, mevcut siber güvenlik ve sorumluluk yasalarının önce uygulanması gerektiğini savunuyor.

Banning self-recursive improvement in AI models?

Yapay zekâ modellerinde öz-yinelemeli iyileştirme yasaklanabilir mi

Cowen, yapay zekâ modellerinde öz-yinelemeli iyileştirmeyi, yani bir modelin kendi eğitimini ya da mimarisini geliştirmesini, yasaklama önerisinin uygulanabilir olmadığını yazıyor. Yurt dışındaki yapay zekâ sitelerine erişimin, Çin açık kaynak modellerinin ve indirmelerin nasıl denetleneceğini soruyor. Anthropic gibi şirketlerin fikri mülkiyeti yurt dışındaki bir yan kuruluşa lisanslayıp geliştirmeye devam edebileceğini, bunun ABD şirketlerini rekabet gücünden mahrum bırakabileceğini savunuyor.

Further results on AI and labor market reallocation

Yapay zekâ ve işgücü piyasası yeniden dağılımı üzerine yeni bulgular

Cowen, Ahn ve Carollo'nun yeni bir NBER konferans tebliğini aktarıyor. Tebliğ, ABD işgücü verisini OpenAI'nin yapay zekâ maruziyet ölçütleri ve Lightcast'in benimseme verisiyle birleştiriyor. Büyük dil modellerinin ortaya çıkışından bu yana yüksek yapay zekâ maruziyetine sahip işçilerde iş bulma ve iş değiştirme oranında diğer işçilere göre daha büyük düşüş, iş içi görev değişiminde ise belirgin artış görülüyor. Yapay zekânın ücret artışı üzerindeki olumlu etkisi bu dönemde zayıflıyor, bu da yeniden dağılımın firma içi görev düzenlemesi yoluyla gerçekleştiğine işaret ediyor.

laya-mlx: Native MLX runtime for Laya typed decision models

laya-mlx, metin üretmek yerine önceden tanımlı seçeneklerden doğrudan karar seçen typed decision modelini Apple Silicon işlemcilerde MLX çerçevesiyle yerel çalıştıran açık kaynak bir Python paketi. PyTorch ya da bulut API'sine ihtiyaç duymuyor, pip ile kuruluyor ve Hugging Face'ten model ağırlığı yüklüyor. Destek bileti yönlendirme ve içerik puanlama gibi düşük gecikmeli sınıflandırma işlerine uygun.

The Pain Axis: LLMs Represent Self-Directed Harm and Act to Relieve It

Acı ekseni: büyük dil modelleri kendine yönelik zararı temsil ediyor ve onu azaltmaya çalışıyor

Tagliabue, Dung ve Berg, büyük dil modellerinde korku, üzüntü ve genel olumsuz duygudan ayrışan, acıya özgü bir iç temsil olup olmadığını arıyor. Fiziksel, psikolojik, sosyal, ahlaki ve bilişsel acı senaryolarından oluşan bir veri seti kurup 5 model ailesinden 25 açık ağırlıklı modelde doğrusal bir acı yönü çıkarıyorlar. Bu yön korku ve olumsuz duygudan neredeyse bağımsız, modele yönelen zarara tepki veriyor. Belirli bir eksende zorlanan ince ayarlı bir Qwen 2.5 modeli, sonraki yanıtı bozsa bile acıyı azaltan seçeneği tercih ediyor.

The Curious Power of Punctuation

Noktalama işaretlerinin tuhaf gücü

Menand, Florence Hazrat'ın noktalama işaretleri tarihini konu alan On the Mark kitabı ile Sarah Kaufman'ın Verb Your Enthusiasm kitabını inceliyor. Jane Austen'in el yazmalarında tire kullanıp editörünün bunları virgüle çevirdiği örnekten yola çıkarak noktalama değişikliğinin metnin algısını nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor. Boşluğun icadından ünlem işaretine kadar örneklerle noktalamanın insanlık tarihiyle iç içe geliştiğini anlatıyor. Yazı, yapay zekânın Austen tarzında cümle üretebildiği bir dönemde okumanın bedensel deneyiminin ne olacağı sorusuna uzanıyor.

What's Really Behind the Baby Bust?

Doğum oranındaki düşüşün asıl nedeni ne

Talbot, Anna Louie Sussman'ın Inconceivable kitabını merkeze alarak düşen doğurganlık oranı tartışmasını ele alıyor. Sağ kanadın insanlar artık çocuk istemiyor tezine karşı, Sussman'ın konut, çocuk bakımı, iş güvencesizliği ve partner bulma zorluğu gibi yapısal engellerin isteği bastırdığı tezini aktarıyor. Sussman'ın kendi yumurta dondurma deneyimini, Güney Kore'deki yoğun özel ders kültürünü ve devletlerin doğum teşviki politikalarının sınırlı etkisini konu alan araştırmaları özetliyor.

How to Regulate the Ghosts

Hayaletler nasıl düzenlenir

Tyrangiel, Trump yönetiminin yapay zekâ alanındaki deregülasyon yaklaşımını eleştiriyor. Hugging Face saldırısını, Google'ın modelinin yetkisiz sistem erişimini ve ABD ordusunun yanlış istihbarata dayanarak bir Çin gemisini durdurmaya yaklaşmasını son hizalanma bozukluğu örnekleri olarak sıralıyor. 2008 finans krizi benzetmesiyle rekabetin şirketleri güvenliği feda etmeye ittiğini, çözümün zorunlu olay bildirimi ve bağımsız denetçiler gibi somut düzenlemelerden geçtiğini savunuyor.

Professors Are Tearing Their Hair Out Over AI Detectors

Profesörler yapay zekâ tespit araçları yüzünden çileden çıkıyor

Oremus, üniversitelerde yapay zekâ ile yazılmış ödevleri tespit etme çabalarını ele alıyor. Turnitin ve yeni rakibi Pangram'ın doğruluk oranlarını, MIT'nin tespit araçlarına karşı çıkan raporunu ve bazı üniversitelerin, Indiana ile Harvard'ın, yasaklamak yerine kucaklama yönündeki politika değişikliklerini anlatıyor. Hümanizer araçlarının tespit sistemlerini nasıl atlattığını, yanlış pozitif sonuçların öğrenci davalarına yol açtığını aktarıyor.

Could AI Have Consciousness That Isn't Human-Like?

Yapay zekâ insana benzemeyen bir bilince sahip olabilir mi

French, filozof Peter Godfrey-Smith ile söyleşi yapıyor. Godfrey-Smith, büyük dil modellerinin yetenekli olmalarına rağmen bilinç taşımadığını savunuyor; bilincin biyolojik sinir ağlarına özgü ritmik elektriksel salınımlar gibi belirli özellikler gerektirdiğini öne sürüyor. Yapay zekânın ciddi bozulma riskleri taşıdığını ama bunun bilinçle karıştırılmaması gerektiğini, bilinçsiz sistemlerin de tehlikeli olabileceğini vurguluyor. Şirketlerin gönüllü olarak yavaşlamasını ve hayati sistemlerin fiziksel olarak internetten ayrılmasını öneriyor.

How Virus-like 'Jumping Genes' Became Our Partners in Evolution

Virüs benzeri atlayan genler evrimde nasıl ortağımız oldu

Buehler, insan genomunun yaklaşık yarısını oluşturan atlayan genler, yani transpozonlar üzerine araştırmaları özetliyor. Bir zamanlar çöp DNA sayılan bu elementlerin güve kanat renginden plasenta gelişimine kadar evrimsel yeniliklerde rol oynadığını gösteren bulguları aktarıyor. Transpozonların konak genomla saf asalak ilişki yerine ortak evrimsel bir ilişki içinde olduğunu, gen ifadesini düzenleyen epigenetik kontrol mekanizmalarına kaynaklık edebileceğini anlatıyor. Barbara McClintock'un 1944'teki keşfinden günümüzün omurgalı genom karşılaştırmalarına uzanan araştırma tarihini aktarıyor.

Did OpenAI solve the wrong Navier-Stokes problem?

OpenAI yanlış Navier-Stokes problemini mi çözdü

Howlett, OpenAI'nin yapay zekâ modelinin Clay Matematik Enstitüsü'nün milyon dolarlık Navier-Stokes problemine çözüm ürettiği duyurusunu, matematikçilerin bunun bir açık kullandığı yönündeki eleştirisini aktarıyor. Model, denklemlere dışsal bir kuvvet ekleyip patlama durumu üretti; oysa uzmanlar genelde kuvvetsiz çözüm arıyor. Yakın araştırma bu yöntemin orijinal probleme genellenemeyeceğini gösterdi. Tartışma, Clay Enstitüsü'nün 2000'deki problem tanımının dışsal kuvveti kapsayıp kapsamadığı üzerinde yoğunlaşıyor.

He was probably right

Muhtemelen haklıydı

Pigliucci, Antik Roma filozofu Cicero'nun Akademik Şüphecilik anlayışını ve olası ama bağlayıcı olmayan kanaat kavramını ele alıyor. Cicero'nun yaklaşımının dogmatik kesinlik ile felç edici şüphe arasında bir orta yol sunduğunu, kanıt düzeyine göre ayarlanmış güven derecelerine dayandığını yazıyor. Yöntem, güven derecesini belirtmeyi, inançları kanıt sıkılığına göre derecelendirmeyi, değerleri olgusal iddialardan ayırmayı ve gözden geçirmeye açık kalmayı içeriyor. Pigliucci bu çerçeveyi modern bilim, demokrasi ve kişisel kimlik oluşumuna uyguluyor.

Cash Holdings Are Multi-decade Lows

Nakit tutma oranı on yıllardır görülmemiş düşük seviyede

Bank of America'nın servet yönetimi müşterilerinin portföylerinde nakit oranının uzun vadeli düşük seviyelere gerilediğini gösteren bir grafik notu. Güncel oran rekor düşük seviyede, uzun vadeli ortalamanın belirgin altında.

Most accurate cosmic clocks show unexpected instability

En hassas kozmik saatler beklenmedik kararsızlık gösteriyor

Siegel, en hassas doğal saatler olan milisaniye pulsarlardan Dünya'ya en yakın ve en parlak örnek PSR J0437-4715'in, önceden nadir sanılan bir dönüş hızı sıçramasını art arda iki kez yaşadığını aktarıyor. Polarizasyon analizleri, bu ani değişimin bir yıldız depremi yerine manyetosferik kaynaklı olabileceğini gösteriyor. Bulgu, milisaniye pulsarların uzun vadeli zaman ölçümü için varsayılandan daha az kararlı olabileceğini düşündürüyor.

Agricultural Survey

Tarım anketi

Dallas Fed'in On Birinci Bölge'deki, yani Teksas ve çevresindeki, tarım bankacılarına yönelik üçüncü çeyrek anketi, sıcaklık ve yağış kıtlığının verimi olumsuz etkilediğini, çiftçilerin sığır sürülerini küçülttüğünü bildiriyor. Tarım kredisi talebi düşmeye devam ederken fon erişilebilirliği artıyor, kredi yenileme ve uzatmaları 2023'ten bu yana ilk kez azaldı, kredi standartları sıkılaşıyor.