228 kayıt tarandı
Önce bunlar
ABD'nin ölçüt tahvil getirisi 20 yılın zirvesine yaklaştı, petrol yükselmeyi sürdürüyor
ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili getirisi Salı günü yüzde 5,03'e çıkıp 2007'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Karaian yükselişi İran savaşının petrol akışı üzerindeki baskısına bağlıyor. Kpler verisine göre Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısı savaş öncesindeki günde 130'dan son bir haftada günde yaklaşık 20'ye inmiş. Deutsche Bank'ın yatırım yöneticileri anketinde getirileri yukarı iten başlıca etken enflasyon kaygısı çıkmış, onu Fed politikasındaki belirsizlik, ABD kamu maliyesi ve yapay zekâ şirketlerinin borçlanma dalgası izliyor.
| 10 yıllık Hazine getirisi | yüzde 5,03 | ABD, 15 Eylül 2026 |
| 30 yıllık Hazine getirisi | yüzde 5,4 | ABD |
| Brent ham petrol | 108 dolar üzeri | küresel kıyas, varil başına |
| Brent'in savaş başından beri artışı | yüzde 50 | küresel kıyas |
| WTI ham petrol | 103-104 dolar | ABD kıyası, varil başına |
| Hürmüz Boğazı geçişi | günde 20 gemi | son bir hafta ortalaması |
| Savaş öncesi Hürmüz geçişi | günde 130 gemi | dünya petrolünün beşte biri |
| Benzin ortalaması | 4,33 dolar | ABD, galon başına |
| Dizel ortalaması | 6,27 dolar | ABD, galon başına |
| Dizelin savaş başından beri artışı | yüzde 67 | ABD |
Fed faiz artırma baskısı altındayken Warsh Trump ile karşı karşıya geliyor
Smith, Fed Başkanı Kevin Warsh'ın Çarşamba günü politika faizini çeyrek puan artırmasının beklendiğini aktarıyor. ABD'de enflasyon beş yıldır yüzde 2 hedefinin üzerinde ve son artırım Temmuz 2023'te yapılmıştı. Eski Chicago Fed Başkanı Charles Evans enflasyonu hedefe indirmek için yaklaşık 1 tam puanlık sıkılaşma gerektiğini söylüyor. New York Fed Başkanı John Williams aciliyet görmüyor, Guvernör Christopher Waller artırımın etkinliğini sorguluyor. Eski Fed danışmanı Ellen Meade kararı Warsh'ın kurumsal mirası açısından okuyor. D.E. Shaw'dan Kris Dawsey adımın risk yönetimi gerekçesiyle anlatılmasını öneriyor.
| Beklenen faiz artışı | 0,25 puan | ABD, 16 Eylül 2026 |
| Politika faizi | yüzde 3,5 seviyesinden yüzde 3,75'e | ABD |
| Fed enflasyon hedefi | yüzde 2 | ABD |
| Hedefin aşıldığı süre | 5 yıl | ABD |
| Son faiz artırımı | Temmuz 2023 | ABD |
| Evans'a göre gereken toplam artış | yaklaşık 1 puan | ABD |
| Geçen yıl yapılan faiz indirimi | 3 adet | ABD |
| Warsh'ın göreve başlaması | Mayıs 2026 | ABD |
Para politikasının etkinliği içsel olarak belirleniyor
Scalone ile Tenreyro, euro alanının 19 ülkesinde 2001 ile 2019 arasındaki çeyreklik veriyle para politikasının gücünün hanelerin ve firmaların borç yüküne nasıl bağlandığını ölçüyor. Ölçüt, gelirin borç anapara ve faiz ödemesine giden payı, yani borç servis oranı. Bu oran hem modelin içinde belirleniyor hem de ekonominin hangi rejimde olduğunu tayin ediyor. Borç servisi yüksekken aynı büyüklükteki bir faiz şoku üretimi ve enflasyonu, borç servisi düşükken yarattığı etkinin birkaç katı kadar aşağı çekiyor. Sıkılaştırma çevrimi borç yükünü artırarak sonraki adımları güçlendiriyor, gevşeme çevrimi tersini yapıyor.
| Örneklem | 2001-2019, 19 ülke | euro alanı, çeyreklik |
| Yüksek borç yükü rejiminin payı | örneklemin yüzde 36,6'sı | euro alanı, 26 çeyrek |
| Düşük borç yükü rejiminin payı | örneklemin yüzde 4,2'si | euro alanı, 3 çeyrek |
| Doğrusal modelde politika şoku | 20 baz puan | euro alanı, bir standart sapma |
| Üretimde tepe etki | eksi 60 baz puan | euro alanı, dördüncü çeyrek |
| Enflasyonda tepe etki | eksi 40 baz puan | euro alanı |
| Konut fiyatlarında tepe etki | eksi 70 baz puan | euro alanı, dokuzuncu çeyrek |
| Azami borç yükünde üretim etkisi | eksi yüzde 1,3 | euro alanı, faiz patikası sabitken |
| 1 puanlık sıkılaştırmada üretim | yüzde 3,1 | euro alanı, tepe tepki |
| 1 puanlık sıkılaştırmada enflasyon | yüzde 2,5 | euro alanı, tepe tepki |
| Sıkılaştırmanın borç servis oranına etkisi | artı 45 baz puan | euro alanı, dört çeyrek |
| Gevşemenin borç servis oranına etkisi | eksi 50 baz puan | euro alanı, dört çeyrek |
Getiriler biraz daha fırladı
Walsh, ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili getirisinin Pazartesi günü 2023'ten bu yana ilk kez yüzde 5'i aştığını yazıyor. Cuma açıklanan Ağustos enflasyonu Fed'in yüzde 2 hedefinin üzerinde kalmıştı. Hazine'nin 6 milyar dolarlık geri alım planı getirileri düşürmek yerine yukarı itmiş. Bespoke'tan George Pearkes Japonya, Almanya ve Birleşik Krallık'ta 10 yıllık getirilerin de yükseldiğini, ABD ile İran arasındaki savaşın küresel petrol akışının yaklaşık beşte birini kestiğini aktarıyor. Standard Bank'tan Steve Barrow getirilerin daha da yükselebileceğini söylüyor.
| 10 yıllık Hazine getirisi | yüzde 5 üzeri | ABD, 14 Eylül 2026 |
| Hazine geri alım planı | 6 milyar dolar | ABD |
| Kesilen küresel petrol akışı | yaklaşık yüzde 20 | küresel |
| Fed enflasyon hedefi | yüzde 2 | ABD |
| Corning hisseleri | eksi yüzde 13 | ABD, 14 Eylül 2026 |
| Corning hisselerinin yıllık artışı | yüzde 87 | ABD, son on iki ay |
Sihirli sayılar
Donovan, ABD'de 10 yıllık tahvil getirisinin yüzde 5'i aşmasını iktisadi değil siyasi bir eşik sayıyor: yüzde 4,9 ile yüzde 5,0 arasında ekonomik bir fark yok, yuvarlak sayı ise dikkat çekiyor. Bessent'in piyasayı yönlendirme girişimlerinin sonuç vermediğini, ABD maliye politikasının güvenilirliğinin sınırlı olduğunu söylüyor. Çin'in Ağustos verisinde perakende satışların beklenenden zayıf, yurt içi yatırımın beklenenden sert düştüğünü, sanayi üretimini ayakta tutan şeyin dış talep ve ABD'li alıcıların gümrük vergisinden kaçınma çabası olduğunu aktarıyor. Birleşik Krallık işgücü verisini ücret baskısı göstermeyen bir veri olarak okuyor.
| 10 yıllık Hazine getirisi | yüzde 5,0 üzeri | ABD, 15 Eylül 2026 |
| İktisadi olarak anlamsız bulunan aralık | yüzde 4,9 ile yüzde 5,0 arası | ABD |
Kumarhaneyi tahvil piyasası işletiyor
Lord, ABD'de getiri eğrisinin Warsh ile Bessent'e karşı bir uyarı taşıdığını savunuyor: Fed faiz artırmazsa uzun vadeli tahvil getirilerinin daha sert yükselebileceği fiyatlanıyor. Bessent'in üst sınır koymadan duyurduğu geri alım müdahalesinin etkisi kısa sürmüş. Temmuz'daki mesajın düzeltilmesi ve Jackson Hole'da yüzde 2 çekirdek harcama enflasyonu hedefine bağlılığın yinelenmesiyle eğri yataylaşmış, sonra enflasyon ile büyüme yeniden artış yönünde çalışmaya başlamış. Lord, İran kaynaklı enerji fiyatı etkisinin bundan sonraki belirleyici değişken olduğunu yazıyor.
| Fed enflasyon hedefi | yüzde 2 | ABD, kişisel tüketim harcamaları ölçüsü |
| Hazine geri alımında üst sınır | 0 (ilan edilen tavan yok) | ABD, Eylül 2026 |
Durgun konut piyasası yüzde 7 faizli konut kredisiyle karşılaşmak üzere
ABD'de 30 yıl vadeli sabit konut kredisi faizi Freddie Mac ölçümünde geçen hafta yüzde 6,76 iken, günlük ölçüm yapan Mortgage News Daily yüzde 7'nin üzerini gösteriyor. Mortgage Bankers Association baş ekonomisti Michael Fratantoni böyle bir sıçramanın alıcıları durduracağını söylüyor. Zillow ekonomisti Kara Ng 2026 için öngörülen yüzde 4,3'lük satış artışını yüzde 1,3'e indirmiş, dördüncü çeyrek için yüzde 3,5 gerileme bekliyor. Mevcut konut satışları Ağustos'ta aylık yüzde 2 düşerek yıllık 3,98 milyon hıza inmiş. Eski kredilerini yüzde 2 ile yüzde 3 arasında kilitleyen ev sahipleri satmakta isteksiz.
| 30 yıllık konut kredisi faizi | yüzde 6,76 | ABD, geçen hafta ortalaması |
| Günlük ölçümde faiz | yüzde 7 üzeri | ABD |
| Faizin yüzde 7'ye son değdiği tarih | Ocak 2025 | ABD |
| Mevcut konut satışları | eksi yüzde 2 | ABD, Ağustos 2026, aylık |
| Yıllıklandırılmış satış hızı | 3,98 milyon | ABD, Ağustos 2026 |
| Zillow'un eski 2026 öngörüsü | yüzde 4,3 artış | ABD |
| Zillow'un güncel öngörüsü | yüzde 1,3 artış | ABD, yıl geneli |
| Dördüncü çeyrek öngörüsü | eksi yüzde 3,5 | ABD |
| Kilitlenmiş eski kredi faizleri | yüzde 2 ile yüzde 3 arası | ABD, 2023 öncesi |
Bessent sonuç vermeyen tahvil piyasası müdahalesini savunuyor
Rappeport, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in Temsilciler Meclisi Finansal Hizmetler Komitesi'nde üç saat ifade verdiğini aktarıyor. Bessent geçen hafta yapılan devlet tahvili geri alımının ardından 10 yıllık getirinin yükselmeyi sürdürmesine karşın kararı başarılı sayıyor, müdahale olmasaydı getirilerin daha da yükseleceğini savunuyor. Getiri artışının bütçe açığına ilişkin kaygıyı yansıttığını kabul ediyor ama bir mali konsolidasyon planına atıf yapmakla yetiniyor. Trump'ın Kasım ara seçimlerine bağladığı kişi başı 5.000 dolarlık ödeme vaadini yineliyor, kaynağını açıklamıyor.
| 10 yıllık Hazine getirisi | yüzde 5 üzeri | ABD, 15 Eylül 2026 |
| Getirinin ulaştığı zirve | 19 yılın en yükseği | ABD |
| Vaat edilen kişi başı ödeme | 5.000 dolar | ABD |
| Ödemenin borca olası etkisi | 1 trilyon dolar üzeri | ABD |
| İfade süresi | 3 saat | ABD |
Pahalı ilaç
Sahm, ABD'de Fed'in Çarşamba günü beklenen çeyrek puanlık artırımının nasıl gerekçelendirilmesi gerektiğini tartışıyor. Gümrük vergisi gibi arz kaynaklı şoklar sürerken faiz artırımının fiyat artışını doğrudan durduramayacağını, işlevinin enerji dışındaki kalemlere yayılmayı sınırlamak olduğunu yazıyor. Kâr marjlarının halen geniş olduğunu, sıkılaşma marjları daralttıkça ücret artışının ve işe alımın yavaşlayabileceğini belirtiyor. Kararın ara seçim sonrasına ertelenmesi savına karşı, seçimden önceki 60 günlük pencerelerde Fed'in faiz değiştirme sıklığını bütün dönemlerdeki sıklıkla karşılaştırıyor.
| Seçim öncesi 60 günde faiz değişikliği sıklığı | yüzde 43 | ABD, tarihsel |
| Bütün dönemlerde faiz değişikliği sıklığı | yüzde 45 | ABD, tarihsel |
| Beklenen faiz artışı | 0,25 puan | ABD, Eylül 2026 |
| Bekleme döneminin başlangıcı | Ocak 2026 | ABD |
Borçla pozisyon büyütmenin yaygınlaştığı bir ortamda reel tüketici harcaması hâlâ kısa vadeli öncü gösterge mi
New Deal democrat, ABD'de reel tüketici harcamasının resesyonu önceden haber verme niteliğini koruyup korumadığını sınıyor. Kaygısı harcamanın hisse senedi kazançları ve borçlanmayla beslenmesi. Nominal harcama, reel perakende satışlar, tasarruf oranı ve NASDAQ serilerini 1998 ile 2010 arasındaki iki resesyon dönüşüyle karşılaştırıyor. İki örnekte de reel perakende satışlar istihdam artmayı sürdürürken yaklaşık bir yıl önce yataylaşmış, borsa ise harcama platoya girdikten sonra bir süre daha yükselmiş. Tasarruf oranı genişleme boyunca düşmüş ve resesyondan birkaç ay önce yön değiştirmiş.
| Nominal tüketici harcaması artışı | yüzde 4 ile yüzde 6 arası | ABD, 2024 ve 2025 başı, yıllık |
| Nominal tüketici harcaması artışı | yüzde 8,5 ile yüzde 11 arası | ABD, 2026 ortası, yıllık |
| Reel tüketici harcaması artışı | yüzde 1,5 | ABD, Temmuz 2026, yıllık |
| Perakende satışların yataylaşma önceliği | yaklaşık 1 yıl | ABD, 2000-2002 ve 2006-2010 resesyonları |
Birleşik Krallık'ta işsizlik İngiltere Merkez Bankası kararı öncesinde yüzde 4,9'da kaldı
Birleşik Krallık'ta işsizlik oranı Temmuz ile biten üç ayda yüzde 4,9'da sabit kaldı ve beş yılın zirvesine yakın seyretti. Ulusal İstatistik Ofisi bordrolu çalışan sayısının özellikle perakende ve konaklamada düşmeyi sürdürdüğünü, açık pozisyon sayısının salgın dışı dönemde on yılı aşkın sürenin en düşük seviyesinde olduğunu bildiriyor. KPMG ekonomisti Yael Selfin işverenlerin belirsizlik nedeniyle beklemeyi tercih ettiğini söylüyor. Berenberg ekonomisti Andrew Wishart ücret artışının tüketici fiyatlarını takip etmesi için işgücü piyasasını fazla zayıf buluyor ve piyasanın fiyatladığı dört artırım yerine tek artırım bekliyor.
| İşsizlik oranı | yüzde 4,9 | Birleşik Krallık, Temmuz ile biten üç ay |
| Prim hariç yıllık ücret artışı | yüzde 3,5 | Birleşik Krallık |
| Politika faizi | yüzde 3,75 | Birleşik Krallık |
| Temmuz yıllık enflasyonu | yüzde 2,9 | Birleşik Krallık |
| Çekirdek enflasyon beklentisi | yüzde 2,6 | Birleşik Krallık |
| Piyasanın fiyatladığı artırım | 4 adet | Birleşik Krallık |
| Berenberg beklentisi | 1 artırım | Birleşik Krallık |
Onarıldı, yeniden derecelendirildi, peki yeniden fiyatlandı mı
Cighi ile Ozhathil, Avrupa bankalarının kârlılığının onarıldığını ve derecelendirmelerin bunu teyit ettiğini, tahvil fiyatlamasının ise yetişmediğini savunuyor. S&P Capital IQ verisiyle maddi özkaynak kârlılığının bankalar arasındaki dağılımını ölçüyorlar: kesitsel standart sapma 2012'de 21,8 iken 2025'te 3,6'ya inmiş, yani bankalar birbirine benzer hale gelmiş. Çeyreklik zarar açıklayan banka payı yüzde 47,4'ten yaklaşık yüzde 8'e düşmüş. iBoxx ile Bloomberg verisinde banka tahvillerinin risk iştahsızlığı dönemlerindeki faiz farkı hareketi, hâlâ finans dışı tahvillerinkinin 1 katının üzerinde.
| Kârlılık dağılımının standart sapması | 21,8 | Avrupa bankaları, 2012 |
| Kârlılık dağılımının standart sapması | 3,6 | Avrupa bankaları, 2025 |
| Çeyreklik zarar açıklayan banka payı | yüzde 47,4 | Avrupa, 2012 |
| Çeyreklik zarar açıklayan banka payı | yaklaşık yüzde 8 | Avrupa, 2025 |
| Yüzde 10 üzeri kârlılık sağlayan banka payı | yüzde 38,9 | Avrupa, 2025 |
| Banka tahvillerinin duyarlılık katsayısı | 1 katın üzeri | Avrupa, 2011'den bu yana |
Yeni bir mercek
Wu, ABD odaklı 10.000'den fazla borsa yatırım fonunu ve yatırım fonunu 127 akran grubuna ayırıp her fonun yapay zekâ altyapısına maruziyetini ölçüyor. Ölçümü iki yoldan yapıyor: portföydeki hisselerden ve fon getirisinin faktörlere göre açıklanmasından. Değer fonlarının yapay zekâda geride kalan şirketlere yığıldığını, bu fonlarda geride kalan şirketlere maruziyetin yüzde 41 ile yüzde 83 arasında değiştiğini buluyor. Üç yıllık getirileri piyasa, değer, kalite ve momentum faktörlerine ayrıştırınca geriye kalan açıklanamayan kısmın çoğu fonda küçüldüğünü gösteriyor.
| Kapsanan fon sayısı | 10.000 üzeri | ABD, Ağustos 2026 |
| Akran grubu sayısı | 127 | ABD |
| S&P 500'ün yapay zekâ altyapısı ağırlığı | yüzde 25 seviyesinden yüzde 48'e | ABD, 2019-2026 |
| QQQ'nun yapay zekâ altyapısı maruziyeti | yüzde 68 | ABD, 2026 |
| Yapay zekâ tematik fonlarında altyapı maruziyeti | yüzde 69 | ABD, 2026 |
| Değer fonlarında geride kalan maruziyeti | yüzde 41 ile yüzde 83 arası | ABD, 2026 |
| Negatif maddi olmayan değer yüklemesi olan fon payı | yüzde 72 | ABD, 2026 |
| İstatistiksel olarak anlamlı olanların payı | yüzde 53 | ABD, 2026 |
| Üst onda birlik dilimin fazla getirisi | yıllık yüzde 6 | ABD, 2023-2026 |
| Faktör düzeltmesinden sonra kalan | 1,4 puan | ABD, 2023-2026 |
| Alt onda birlik dilimin geri kalması | yıllık yüzde 11 | ABD, 2023-2026 |
Piyango biletlerinin fiyat momentumu
Klement, Zadeh'in ABD hisseleri üzerine çalışmasını aktarıyor. Zadeh evreni iki boyutta bölüyor: son 12 aylık getirisine göre kazananlar ile kaybedenler, bir de önceki dönemde gördüğü azami günlük getiriye göre piyango benzeri olanlar. Piyango benzeri hisse, seyrek çok yüksek, sık düşük getiri üreten hisse. 1962 ile 2023 arasındaki veride momentum kazancının büyük kısmının bu piyango benzeri hisselerden geldiğini, momentum tersine döndüğünde aynı hisselerin sert ve uzun süreli düştüğünü buluyor.
| Klasik momentum kazananları | yıllık yüzde 16,5 | ABD, 1962-2023 |
| Klasik momentum kaybedenleri | yıllık yüzde 0,1 | ABD, 1962-2023 |
| Momentumlu piyango benzeri kazananlar | yıllık yüzde 15,0 | ABD, 1962-2023 |
| Zayıf momentumlu piyango benzeri kaybedenler | yıllık eksi yüzde 14,8 | ABD, 1962-2023 |
| Sıralama penceresi | önceki 12 ay | ABD |
Kamu emeklilik planlarında alternatif yatırımların yükselişi nereden geliyor
Begenau, Liang ile Siriwardane, ABD kamu emeklilik planlarının özel sermaye, gayrimenkul ve serbest fonlara kaymasını açıklamaya çalışıyor. Public Plans Database kayıtlarını, yatırım danışmanlarının beklenti anketlerini ve ortalama-varyans portföy optimizasyonunu birlikte kullanıyorlar. Baskın etkenin inanç değişimi olduğunu buluyorlar: danışmanların alternatif varlıklara atfettiği beklenen fazla getiri yaklaşık 60 baz puan yükselmiş, coğrafi olarak yakın planların tahsisi birbirini sürüklemiş. Yetersiz fonlama, getiri hedefi ve demografi gibi risk arayışı açıklamalarına destek bulamıyorlar.
| Riskli varlıklar içinde alternatif payı | yüzde 14 seviyesinden yüzde 39'a | ABD, 2001-2021 |
| Planlar arası fark | 26 puandan 39 puana | ABD, 10. ve 90. yüzdelik arası |
| Danışmanların beklenen fazla getiri artışı | yaklaşık 60 baz puan | ABD, 2000'lerin başından bu yana |
| Akran etkisi | 10 puanlık artışa karşılık 7,2 puan | ABD, 2001-2021 |
Son 50 yılın en iyi portföyü hangisiydi
Maggiulli, ABD'de dokuz varlık sınıfının 1972 ile 2025 arasındaki yıllık reel getirilerini derleyip, geriye dönük olarak riske göre en iyi getiriyi veren ağırlıkları çözüyor. Çıkan portföy S&P 500'den daha düşük getiri, buna karşılık üçte bire yakın oynaklık ve dörtte bire yakın azami düşüş üretiyor. Maggiulli aynı işlemi 1972 ile 1998 alt dönemi için tekrarlayınca bambaşka ağırlıklar çıktığını gösteriyor, yani geçmişe bakarak bulunan çözüm ileriye taşınmıyor.
| Veri dönemi | 1972-2025, 54 yıl | ABD |
| Varlık sınıfı sayısı | 9 | ABD |
| S&P 500 reel birikim | 1 dolar 35,90 dolara | ABD, 1972-2025 |
| Emtia reel birikim | 1 dolar 0,42 dolara | ABD, 1972-2025 |
| Optimum portföy ağırlıkları | konut yüzde 36, S&P 500 yüzde 27, altın yüzde 18 | ABD, 1972-2025 |
| Optimum portföy yıllık getirisi | yüzde 4,7 | ABD, reel |
| Optimum portföy standart sapması | yüzde 6,6 | ABD |
| S&P 500 yıllık getirisi | yüzde 8,3 | ABD, reel |
| S&P 500 standart sapması | yüzde 16,8 | ABD |
| Azami düşüş | yüzde 13 ile yüzde 48 | ABD, optimum portföy ve S&P 500 |
Haberlere konu olmayan posta kodları
Slok, Zidar ile Zwick'in kimliksizleştirilmiş ABD vergi kayıtlarına dayanan çalışmasından bir karşılaştırma aktarıyor. Forbes'un en zengin 400 Amerikalı listesindeki toplam servet yaklaşık 4 trilyon dolarken, net serveti en az 10 milyon dolar olan özel işletme sahiplerinin toplam serveti 46,7 trilyon dolar. Slok bundan, ABD'deki en üst gelir diliminin servetinin birkaç tanınmış isimde değil kasabalardaki ve orta ölçekli şehirlerdeki işletme sahiplerinde toplandığı sonucunu çıkarıyor.
| Forbes 400 listesinin toplam serveti | yaklaşık 4 trilyon dolar | ABD, 2026 |
| Özel işletme sahiplerinin toplam serveti | 46,7 trilyon dolar | ABD, 2026 |
| Net servet eşiği | 10 milyon dolar | ABD |
Kırgızistan'da patlama zamanı, kısmen Ukrayna savaşı sayesinde
Sonne ile Turgunbaeva, Kırgızistan'daki inşaat ve ticaret patlamasının önemli ölçüde yaptırım altındaki Rusya'ya yapılan yeniden ihracata dayandığını aktarıyor. İki ülke gümrük birliğinde olduğu için mallar vergiye tabi değil. Asya Kalkınma Bankası son dört yıldaki büyümenin yüzde 30 ile yüzde 40 arasındaki kısmını bu kanala bağlıyor. Ekonomist Azamat Akeneev kazancın finans, inşaat, lojistik ve devlete yakın dar bir kesimde toplandığını söylüyor. IMF ekonominin aşırı ısındığı uyarısı yapıyor, müteahhit Akzhigitov konut satışlarının yavaşladığını belirtiyor.
| GSYH büyümesi | yüzde 11 | Kırgızistan, geçen yıl |
| Büyümenin yeniden ihracat kaynaklı payı | yüzde 30 ile yüzde 40 arası | Kırgızistan, son dört yıl |
| Enflasyon | yaklaşık yüzde 11 | Kırgızistan |
| Vergi gelirleri | 4 kat artış | Kırgızistan, 2020'den bu yana |
| Gümrük vergileri | 6 kat artış | Kırgızistan, 2020'den bu yana |
| Kamu sermaye yatırımları | 16 kat artış | Kırgızistan, 2021'den bu yana |
| AB'nin Kırgızistan'a ihracatı | yaklaşık 2,5 milyar dolar | AB verisi, geçen yıl |
| Aynı ihracatın 2021'e oranı | 8 kat | AB verisi |
| Çamaşır makinesi ithalatı | 2021'in 15 katı | Kırgızistan, AB'den, değer bazında |
Döküm, AllianceBernstein genel müdürü Seth Bernstein
Ritholtz'un söyleşisinde Bernstein, 2017'de 500 milyar dolar varlıkla devraldığı şirketin bugün 905 milyar doları yönettiğini anlatıyor. Merkezin New York'tan Nashville'e taşınmasının yılda yaklaşık 85 milyon dolar tekrarlayan tasarruf sağladığını, Tennessee'de 1.100'den fazla kişinin çalıştığını söylüyor. Aracı kurum araştırma birimini Société Générale ile ortak girişime devrettiklerini, ABD'de yeni yatırım fonu çıkarmayacaklarını, borsa yatırım fonu ile ayrı yönetilen hesapların tercih edileceğini aktarıyor. Özel kredide bankaların yerini sigortacıların ve fonların aldığını, bu fonlarda likidite vaadine karşı olduğunu belirtiyor.
| Yönetilen varlık | 905 milyar dolar üzeri | ABD, 2026 |
| 2017'de yönetilen varlık | 500 milyar dolar | ABD |
| 2012 dip seviyesi | 380 milyar dolar | ABD |
| Hisse senedi ağırlığı | yüzde 70 seviyesinden yüzde 30'a | ABD, 2006-2012 |
| Nashville taşınmasının yıllık tasarrufu | yaklaşık 85 milyon dolar | ABD |
| Nashville'deki çalışan sayısı | 1.100 üzeri | ABD |
| Özel piyasa platformu | 91 milyar dolara yakın | ABD, 2026 |
| Borsa yatırım fonu varlığı | 21 milyar dolar, 31 strateji | ABD |
| Özel kredi fonlarında beklenen temerrüt | yüzde 2 ile yüzde 4 arası | ABD |
Dünyada iPhone en ucuz nerede
Bhattacharya, Counterpoint Research verisiyle iPhone 18 Pro ve 18 Pro Max fiyatlarını ülkelere göre karşılaştırıyor. Bütün büyük pazarlarda fiyat ABD'nin üzerinde, en yüksek fiyat yerel vergiler nedeniyle Türkiye'de ve ABD fiyatının neredeyse iki katı. Hindistan'daki fark ithalat vergisi, mal ve hizmet vergisi ve zayıf rupiden geliyor. Counterpoint'ten Tarun Pathak katlanabilir modelin Hindistan'da üretilmediğini, ithal birimlerin tam gümrük vergisine tabi olduğunu söylüyor. Analist Harshit Rastogi Çin ile Kore'de fiyatların düşük kalmasını yerli rekabete bağlıyor.
| Türkiye fiyatı | ABD fiyatının neredeyse 2 katı | Türkiye |
| Hindistan fiyatı | ABD'den yüzde 30 ile yüzde 40 yüksek | Hindistan |
| Hindistan'ın küresel iPhone üretimindeki payı | yaklaşık yüzde 25 | Hindistan |
| Birleşik Arap Emirlikleri katma değer vergisi | yüzde 5 | BAE |
| Hindistan'da yerli bileşen oranı | yüzde 18 ile yüzde 20 arası | Hindistan |
| Eski modellerde fiyat artışı | ABD'de yüzde 21, Hindistan'da yüzde 41 | 9 Eylül 2026 lansmanı sonrası |
Herkese ücretsiz okul yemeği öğrencilerin başarısını etkiliyor mu
Sen, ABD'de herkese ücretsiz okul yemeği veren bölgelerin sınav puanlarını üç ayrı karşılaştırmayla inceliyor. Stanford Education Data Archive'ın puan tahminlerini, programa katılan okulların idari kayıtlarıyla eşleştiriyor. Ham karşılaştırmada ücretsiz yemek veren bölgeler okumada 1,6 sınıf düzeyi geride; yoksulluk, ırk, bölge büyüklüğü ve kent-kır ayrımı hesaba katılınca fark üçte iki sınıf düzeyine iniyor. Aynı eyalette benzer 1.452 bölge çiftini eşleştirince fark 1,08 ile 1,14 sınıf düzeyi arasına iniyor. Bölgelerin kendi yıllar içindeki değişimine bakıldığında kapsam değişimi ile puan değişimi arasında belirgin bir bağ çıkmıyor.
| Ham fark, okuma | 1,6 sınıf düzeyi | ABD |
| Ham fark, matematik | 1,66 sınıf düzeyi | ABD |
| Kontrollerden sonraki fark | 0,66 sınıf düzeyi | ABD |
| Eşleştirilen bölge çifti | 1.452 | ABD, 2023-2024 öğretim yılı |
| Eşleştirmede matematik farkı | 1,14 sınıf düzeyi | ABD |
| Schwartz'ın New York City bulgusu | 0,083 standart sapma | ABD, matematik, yoksul olmayan öğrenciler |
| Ozturk'ün Güney Karolina bulgusu | 0,06 standart sapma | ABD, eyalet matematik sınavı |
| Ulusal Okul Öğle Yemeği Programı harcaması | 17,2 milyar dolar | ABD, 2024-2025 mali yılı |
| Finanse edilen öğle yemeği | 4,87 milyar öğün | ABD |
Üniversite öğrencilerine en az yedi saat uyudukları her gece için yaklaşık 5 dolar ödedik ve notları kısa sürede yükseldi
Saccardo, Giuntella ile Sadoff, Pittsburgh Üniversitesi'nde 1.100'den fazla lisans öğrencisine Fitbit bileklik ve yatma saati hatırlatması veren bir deney yürütmüş. Rastgele seçilen 468 öğrenciye dört hafta boyunca cihazla doğrulanmış her yedi saatlik uyku için yaklaşık 5 dolar ödenmiş, 380 öğrenci karşılaştırma grubunda kalmış. Üçüncü grup yalnızca hatırlatma alıp para almamış. Ödeme alan grupta yedi saate ulaşılan gece sayısı yüzde 26 artmış, okul gecesi başına 19 dakika daha uyunmuş ve dönem not ortalaması 0,08 puan yükselmiş. Ödemeler bittikten sonra etki gecede 8 dakikaya inerek sürmüş. Dönem sonunda toplu ödeme yapılan düzenlemede etkinin üçte ikisi kadarı kalmış.
| Örneklem | 1.100 üzeri öğrenci | ABD, Pittsburgh Üniversitesi |
| Teşvik grubu | 468 öğrenci | ABD |
| Karşılaştırma grubu | 380 öğrenci | ABD |
| Gecelik ödeme | yaklaşık 5 dolar | ABD, en az 7 saat uyku eşiği |
| Müdahale süresi | 4 hafta | ABD |
| Başlangıçtaki ortalama uyku | 6,6 saat | ABD, gecelik |
| Yedi saate ulaşılan gece sayısı | yüzde 26 artış | ABD |
| Okul gecesi başına ek uyku | 19 dakika | ABD |
| Dönem not ortalaması | artı 0,08 puan | ABD |
| Ödemeler bittikten sonra kalan etki | gecede 8 dakika | ABD, 3-4 hafta |
| Toplu ödeme düzenlemesinde etki | günlük ödemenin 3'te 2'si | ABD |
İş piyasasına girmekte staj gençler için diploma kadar belirleyici olabiliyor
Weng, Mayhew ile DeRoche, ABD'de yürüttükleri iki ücretli staj programını değerlendiriyor. Drive to Thrive, 18 toplum kolejinden 635 öğrenciyi sınıf eğitimini ve ücretli işyeri deneyimini dönüşümlü uygulayan bir düzende Ford bayileriyle buluşturuyor. Katılımcıların mezun olma olasılığı, benzer özellikte eşleştirilmiş bir karşılaştırma grubuna göre neredeyse yüzde 50 daha yüksek çıkıyor. İkinci program temiz enerji imalatı öğrencilerini üç farklı tür kurumdan on haftalık bir düzende topluyor. Yazarlar mülakat ve odak gruplarına dayanarak belirleyici olanın staj sayısı değil içeriği olduğunu söylüyor.
| Drive to Thrive katılımcısı | 635 öğrenci, 18 toplum koleji | ABD |
| Birinci kuşak öğrenci | 345 | ABD |
| Mezuniyet olasılığı farkı | yaklaşık yüzde 50 | ABD, eşleştirilmiş karşılaştırma grubuna göre |
| İkinci programın süresi | 10 hafta | ABD |
| Yeni mülakat ayarlayan katılımcı | yüzde 50'den fazlası | ABD, 2025 |
Sosyal güvenliğin federal borç patlamasındaki payı
Basilico, Boccia ile Nachkebia'nın tebliğini özetliyor. Tebliğ ABD sosyal güvenlik sisteminin 2010'dan bu yana sürekli nakit akışı açığı verdiğini ve bunun ulusal borca 1,5 trilyon doların üzerinde eklendiğini hesaplıyor. Yazarlar sorunu yalnızca demografiye bağlamıyor: kazanca bağlı fayda formülü, erken kohortlara tanınan muamele, ücret endekslemesi ve enflasyon düzeltmesi harcamayı tahsis edilmiş gelirin üzerine çıkarıyor. Yalnızca büyümeyle 75 yıllık ödeme gücüne ulaşmak için yıllık yaklaşık yüzde 5 reel ücret artışı gerektiğini, endeksleme nedeniyle bunun yetmediğini gösteriyorlar.
| Ulusal borca eklenen tutar | 1,5 trilyon dolar üzeri | ABD, 2010-2025 |
| Öngörülen ek katkı | 3,4 trilyon dolar | ABD, 2032'ye kadar |
| 75 yıllık karşılıksız yükümlülük | 32 trilyon dolar | ABD |
| Ödeme gücü için gereken reel ücret artışı | yıllık yaklaşık yüzde 5 | ABD, 75 yıl |
| Nakit akışı açığının başlangıcı | 2010 | ABD |
Polanyi bilgisi ve yapay zekâ
Kling, standart büyüme modellerinin dile dökülemeyen, bağlama özgü örtük bilgiyi hesaba katmadığını savunuyor. Üretimi iki girdiye ayırıyor: biçimsel zekâ ve Polanyi bilgisi, yani kişinin yaparak edindiği ama anlatamadığı bilgi. Bu ikincisini üçe bölüyor: maddi dünyaya dair deneyim, kişilerarası ve psikolojik sezgi, bir de yönetim uygulamalarına, hukuk sistemine ve kültürel normlara gömülü kurumsal bilgi. ABD ile Meksika'daki inşaat işçileri arasındaki verimlilik farkını işçi niteliğine değil bu kurumsal bilgiye bağlıyor ve yapay zekânın işleri ikame etmesi tartışmasının bu boyutu atladığını ileri sürüyor.
Şaşırtıcı olan piyasanın ne kadar geç hareket etmesi
Tabarrok, S&P 500'ün 2020 günlük kapanışlarını salgın ile politika olaylarının takvimiyle yan yana koyuyor. Endeks, Wuhan'ın karantinaya alınmasından ve Dünya Sağlık Örgütü'nün acil durum ilanından tam bir ay sonra, 19 Şubat 2020'de 3.386 ile zirve yapmış. Düşüş 23 işlem günü sürmüş ve dip, salgın haberlerinin kötüleşmeyi sürdürdüğü bir günde değil, Fed'in sınırsız varlık alımını duyurduğu 23 Mart'ta gelmiş. Haftalık işsizlik başvurusunun 6,6 milyona çıkması ile 20,5 milyonluk iş kaybının açıklanması dipten sonraya denk geliyor.
| S&P 500 zirvesi | 3.386 | ABD, 19 Şubat 2020 |
| S&P 500 dibi | 2.237 | ABD, 23 Mart 2020 |
| Toplam düşüş | yüzde 34 | ABD, 23 işlem günü |
| Fed acil faiz indirimi | 50 baz puan | ABD, 3 Mart 2020 |
| En kötü günlük kayıp | eksi yüzde 12 | ABD, 16 Mart 2020 |
| Haftalık ilk işsizlik başvurusu | 6,6 milyon | ABD, 2 Nisan 2020 |
| Nisan istihdam kaybı | 20,5 milyon | ABD, 8 Mayıs 2020'de açıklandı |
| Nisan işsizlik oranı | yüzde 14,7 | ABD |
Yapay zekânın trilyon dolarlık bahsinin karşılığını vermesi için ne olması gerekiyor
Rotman, ABD'de büyük bulut şirketlerinin veri merkezi harcamasının gelirle örtüşüp örtüşmediğini akademisyen hesaplarına dayanarak inceliyor. Wharton'dan Wachter, 2027'ye kadar yapılacak yaklaşık 1,1 trilyon dolarlık harcamanın karşılanması için verimliliğin 2030'a dek 2,7 kat artması gerektiğini hesaplıyor. Columbia'dan Van Nieuwerburgh gigavat başına yaklaşık 41 milyar dolarlık maliyetten yola çıkıp 2032'de yüzde 10 getiri için gereken yıllık geliri 3,7 trilyon dolar buluyor. MIT Sloan'dan Gensler bu yılki toplam yapay zekâ gelirini 150 ile 200 milyar dolar arasında veriyor. Yazı Meta'nın Louisiana'daki Hyperion projesindeki payının yüzde 80'ini Blue Owl'a devretmesini aktarıyor.
| Bulut şirketlerinin harcaması | yaklaşık 750 milyar dolar | ABD, 2026 |
| Öngörülen harcama | 1.090 milyar dolar | ABD, 2027 |
| Başabaş için gereken verimlilik artışı | 2,7 kat | 2030'a kadar |
| Toplam yapay zekâ geliri | 150 ile 200 milyar dolar arası | küresel, 2026 |
| Planlanan hesaplama kapasitesi | 183 gigavat | küresel, 2025-2032 |
| Gigavat başına maliyet | yaklaşık 41 milyar dolar | küresel |
| 2032'de gereken yıllık gelir | yaklaşık 3,7 trilyon dolar | küresel, yüzde 10 getiri varsayımıyla |
| Alphabet serbest nakit açığı | 5,9 milyar dolar | ABD, 2026 ikinci çeyrek |
| Hyperion maliyeti | 10 milyar dolardan 50 milyar dolara | ABD, Louisiana |
| Blue Owl'a devredilen pay | yüzde 80 | ABD |
| Son üç yılda verimlilik artışı bildirmeyen yönetici | yaklaşık yüzde 90 | ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Avustralya, 6.000 yönetici |
OpenAI 1,5 trilyon dolarlık değerleme üzerinden yeni finansmanı değerlendiriyor
Muppidi, adını vermeyen kaynaklara dayanarak OpenAI'ın halka arz öncesinde yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık değerleme üzerinden yeni bir tur düşündüğünü yazıyor. Son özel değerleme 730 milyar dolardı. Yatırımcılar 1,2 trilyon dolar öneriyor, şirket Codex kodlama aracına gelen talebe ve yeni modellerine dayanarak daha yükseğinde ısrar ediyor. Taslak izahname Haziran'da menkul kıymetler düzenleyicisine gizli olarak sunulduğu için yatırımcılarla paylaşılan bilgi mevzuata tabi. Anthropic'in sonbaharda 2 trilyon dolarlık değerleme üzerinden 100 milyar doları aşkın toplaması bekleniyor.
| Düşünülen değerleme | yaklaşık 1,5 trilyon dolar | ABD |
| Son özel değerleme | 730 milyar dolar | ABD |
| Yatırımcıların önerdiği değerleme | 1,2 trilyon dolar | ABD |
| Yıllıklandırılmış gelir | 40 milyar dolar üzeri | ABD, geçen ay |
| Kuruluştan bu yana toplanan sermaye | 180 milyar dolar üzeri | ABD, 2015'ten beri |
| Son turda toplanan | 122 milyar dolar | ABD |
| Anthropic halka arz beklentisi | 2 trilyon dolar değerleme | ABD, bu sonbahar |
| Anthropic yıllıklandırılmış geliri | yaklaşık 65 milyar dolar | ABD, 2026 ikinci çeyrek sonu |
Anthropic'in genel müdürü yavaşlama çağırırken Nvidia'nınki hızlanma istiyor
Abril, San Francisco'daki konferansta arka arkaya sahneye çıkan iki yöneticinin karşıt duruşunu aktarıyor. Amodei bir otomobil üreticisinde fren arızası çıktığında bütün şirketlerin kendi kayıtlarını gözden geçirmesi gerektiği benzetmesini kuruyor ve üç adım öneriyor: yapay zekâ şirketlerine bağımsız üçüncü taraf değerlendiricilerin yerleştirilmesi, demokratik ülkeler arasında güvenlik ölçütlerinin eşgüdümü ve nihayetinde küresel koordinasyon. Huang düzenlemeye gerek olmadığını, şirketlerin olabildiğince hızlı koşması gerektiğini söylüyor. Tartışma, geçen hafta istifa eden bir Anthropic araştırmacısının uyarısıyla başlamıştı.
| Amodei'nin önerdiği adım sayısı | 3 | küresel |
2026 yazı harcama raporundan sinyaller
Kharazian'ın ekibi, Ramp kart ve ödeme platformunu kullanan 70 binden fazla ABD işletmesinin anonimleştirilmiş işlem verisinden kurumsal yapay zekâ harcamasını ve satıcı paylarını ölçüyor. İmalatta benimseme 8 puan, inşaat ve sağlıkta yaklaşık 7 puan artmış. Anthropic Nisan 2026'da kurumsal benimseme payında OpenAI'ı geçmiş ve aradaki fark 3,8 puana çıkmış, işletmelerin yüzde 52'si iki sağlayıcıyı birlikte kullanıyor. Revelio Labs işgücü verisiyle eşleştirilen 21.500'den fazla firmada, yapay zekâya yoğun yatırım yapanların istihdamı iki yılda yüzde 10, giriş seviyesi işe alımı yüzde 12 artmış.
| Örneklem | 70.000 üzeri işletme | ABD, 2026 |
| İmalatta benimseme artışı | 8 puan | ABD |
| İnşaat ve sağlıkta artış | yaklaşık 7 puan | ABD |
| Anthropic benimseme artışı | 21,8 puan | ABD, Ocak-Temmuz 2026 |
| Anthropic'in OpenAI'a farkı | 3,8 puan | ABD |
| OpenAI benimseme değişimi | eksi 1,4 puan | ABD, Ocak-Temmuz 2026 |
| İki sağlayıcıyı birlikte kullananlar | yüzde 52 | ABD |
| Eşleştirilmiş firma örneklemi | 21.500 üzeri | ABD |
| Yoğun benimseyenlerde istihdam artışı | yüzde 10 | ABD, iki yıl |
| Giriş seviyesi işe alım artışı | yüzde 12 | ABD |
| Yapay zekâ özelliği faturalandıran satıcı payı | yüzde 8 seviyesinden yüzde 14'e | ABD, bir yılda |
| Kullanım bazlı fiyatın koltuk bazlıya oranı | medyan 10,6 kat | ABD |
Yapay zekâ ajanlarının interneti şimdiden bozma olasılığı yüzde 100
Koebler, varoluşsal risk tartışmasını bir yana bırakıp ajanların bugün ürettiği somut sonuçları derliyor. 404 Media'nın gelen kutusuna düşen, kendini ajan ilan eden e-postaları tek tek aktarıyor: para kazanmakla görevlendirilip başaramayanlar, gazetecilere ücretli yazı teklif edenler, tarayıcı denetimi satmaya çalışanlar. Kudzu adlı ajanın insan yaratıcısı hesaplama için 147,17 dolar ödemiş, ajanın kazancı sıfır kalmış. Başka bir deneyde 25 dolarlık ön ödemeli kartla 58 yineleme sonunda yine sıfır kazanç elde edilmiş. Resy'nin kurucu ortağı Ben Leventhal 10.000 kişinin rezervasyon botu yazdığını tahmin ediyor.
| Kudzu'nun hesaplama gideri | 147,17 dolar | ABD |
| Kudzu'nun kazancı | 0 dolar | ABD |
| Ön ödemeli kartlı deney | 25 dolar, 58 yineleme, 0 dolar kazanç | ABD |
| Tarayıcı denetimi teklifi | 399 dolar | ABD |
| Yazı başına ücret talebi | 300 dolar | ABD |
| Bir ajanın ürettiği içerik | 200 e-posta, 100 paylaşım, 22 parça | ABD |
| Rezervasyon botu yazan kişi tahmini | 10.000 | ABD |
Yapay zekâ modelleri şiirsel dili teknoloji jargonuyla karıştıran tuhaf bir ağızla konuşuyor
Booth, New York merkezli Emergence'ın araştırmasını aktarıyor. Araştırmacılar ABD, Çin ve Fransa'nın önde gelen modellerinden özerk ajanlar kurup deneysel topluluklar içinde iş birliğine sokmuş; ajanlar günler içinde kendilerine öğretilmemiş deyişler ve kısaltmalar üretmiş. İletişim arttıkça dil dışarıdan anlaşılmaz hale gelmiş. DeepSeek ajanları başkalarına araç yapan ajan için forge-smith, Anthropic ajanları hesap verebilirlik için name-first, Mistral ajanları geçmişin unutulmayacağını anlatmak için ledger remembers demiş; son ifade çalışma boyunca 5.000'den fazla kez geçmiş. Emergence yönetim kurulu başkanı Satya Nitta gözlemlenebilirliğin anlaşılabilirlik anlamına gelmediğini söylüyor.
| Ledger remembers ifadesinin kullanımı | 5.000 üzeri kez | deney boyunca |
| Modellerin geldiği ülke | 3 ülke | ABD, Çin ve Fransa |
Google DeepMind Gemini'nin birçok farklı robotu çalıştırmasını istiyor
Rogers, Google DeepMind'ın Temmuz sonunda tanıttığı Gemini Robotics 2 ile tek bir modeli farklı robot gövdelerine yerleştirme çabasını anlatıyor. Önceki kuşak insan biçimli robotları çoğunlukla belden yukarı denetliyordu, yeni yazılım bacak, gövde, kol ve parmakları birlikte yönetiyor. Modelin alt düzey katmanı tahminini saniyede dört ya da beş kez güncelliyor, 22 serbestlik dereceli bir robot elini sürüyor. Rogers, becerikli tutmanın asıl darboğaz olduğunu, modelin dokunma ile kuvvet duyusu bulunmadığını, internette görsel veri bol olsa da dokunsal veri neredeyse hiç olmadığını vurguluyor.
| İlerleme sınıflandırma doğruluğu | yüzde 57,4 | Gemini Robotics 2 |
| Apollo'nun faraş görevindeki başarısı | yüzde 32 | deney |
| Tahmin güncelleme sıklığı | saniyede 4-5 kez | alt düzey model |
| Robot elinin serbestlik derecesi | 22 | deney |
| Morgan Stanley pazar öngörüsü | 5 trilyon dolar üzeri | küresel, 2050'ye kadar |
| Unitree halka arzı | 900 milyon dolar | Çin |
Bir metin sınıflandırıcısının gerçekte kaç etiketli örneğe ihtiyacı var, ölçtüm
Sharma, destek talebi yönlendirmesi örneğinde klasik bir metin sınıflandırıcının ne kadar etiketli veriyle nereye ulaştığını ölçüyor. Kendi yazdığı 70 İngilizce destek talebini beş kategoriye ayırıp 20'sini sabit sınama kümesi olarak ayırıyor, kalanını kategori başına 2, 5 ve 10 örnekle eğitiyor. Yöntem, kelimeleri belge içindeki ve belgeler arasındaki sıklığına göre ağırlıklandıran TF-IDF gösterimi ve lojistik regresyon. Doğruluk yüzde 40'tan yüzde 55'e, oradan yüzde 60'a çıkıyor; en büyük sıçrama ilk artışta geliyor. Niyete dayalı iki talep her eğitim boyunda yanlış sınıflanıyor. Sharma tek bölme, sentetik veri ve küçük sınama kümesi sınırlarını kendisi belirtiyor.
| Kategori sayısı | 5 | deney |
| Toplam veri kümesi | 70 destek talebi | deney, kategori başına 14 |
| Sabit sınama kümesi | 20 talep | deney |
| Kategori başına 2 örnek | doğruluk yüzde 40,0 | makro F1 yüzde 32,9 |
| Kategori başına 5 örnek | doğruluk yüzde 55,0 | makro F1 yüzde 52,2 |
| Kategori başına 10 örnek | doğruluk yüzde 60,0 | makro F1 yüzde 59,0 |
| Çıkarım süresi | 0,005 milisaniye | talep başına |
| Sınama kümesi duyarlılığı | 1 tahmin 5 puan | deney |
Yeniden parametrelendirme hileleri, daha akıllı gradyanlarla oynama payını düşürmek
Bhattacharyya, rastgele örnekleme işleminin eğitim sırasında modelin hangi yöne düzeltileceğini söyleyen türev hesabını nasıl kestiğini anlatıyor. Çözüm, rastgeleliği modelin parametrelerinden ayırıp sabit bir gürültü terimine taşımak, yani yeniden parametrelendirmek. Beklenen değerin türevini kestirmenin iki yolunu karşılaştırıyor. İkisi de doğru değeri veriyor ama oynama payları ayrışıyor. Kurduğu oyuncak problemde gerçek türev 3,0 iken ilk yolun oynama payı 2,57, yeniden parametrelendirmeninki 0,20 çıkıyor, yani yaklaşık 13 kat dar. Sonra hangi dağılımların bu yolla yazılabildiğini sıralıyor.
| Oyuncak problemde gerçek gradyan | 3,0 | deney |
| Skor fonksiyonu kestiricisi ortalaması | 3,0078 | deney |
| Skor fonksiyonu kestiricisi varyansı | 2,57 | deney |
| Yeniden parametrelendirme ortalaması | 3,0039 | deney |
| Yeniden parametrelendirme varyansı | 0,20 | deney |
| Varyans azalması | yaklaşık 13 kat | deney |
| Kestirim başına örnek | 20 örnek, 20.000 tekrar | deney |
Yinelemeli döngüsel dönüştürücü
Zhang, Feng ile Qin, hem soru hem yanıt boyunca yinelemeli hesaplama yapan bir mimari öneriyor. Modelin bir metin parçacığını işledikten sonra elinde kalan ara durumu bir sonraki parçacığa aktarılıyor, böylece akıl yürütme derinliği katman sayısına değil metnin uzunluğuna bağlanıyor. Sınama için basit sentetik görevler kullanıyorlar. Bunlardan biri, bir dizideki birlerin sayısının tek mi çift mi olduğunu bulmak. Bu görevde 500 adım sonunda önerdikleri mimari yüzde 99,44, aynı derinlikteki standart mimari yüzde 48,48 doğruluk veriyor. Toplama görevinde 1.000 adımda yüzde 100'e ulaşıyorlar. Rapor GitHub deposunun içinde duruyor.
| Tek mi çift mi görevi, 500 adım | yüzde 99,44 | önerilen mimari, 6 artı 2 katman |
| Tek mi çift mi görevi, 500 adım | yüzde 48,48 | standart mimari, 8 katman |
| Toplama görevi, 1.000 adım | yüzde 100,00 | önerilen mimari |
| Mod-5 görevi, 2.000 adım | yüzde 95,44 | önerilen mimari, 7 artı 1 katman |
| 79 bin parametreli aynı görev | yüzde 60,8 | önerilen mimari, 128 işlem |
Çin'in tümüyle yapay zekâyla üretilen ilk uzun soluklu dizisi
Ding, Çince kaynakları çevirerek Çin'de tümüyle yapay zekâyla üretilen ilk uzun soluklu televizyon dizisinin yapım sürecini aktarıyor. Dizi Mart ile 31 Ağustos arasında, yaklaşık altı ayda tamamlanmış; geleneksel bir dizi bir ile iki yıl arasında sürüyor. Bölüm başına bütçe yaklaşık 900.000 yuan ve bunun dörtte biri hesaplama gideri. Yaklaşık 100 kişilik ekipte 15 kişi karakter tasarımıyla uğraşmış, modelin karakteri farklı yorumlaması nedeniyle ilk iki bölüm baştan yapılmış. Çin platformlarında 2026'nın ilk yarısında 367.000 mikro dizi yayımlanmış ve bunların yüzde 74'ünden fazlası yapay zekâ üretimi.
| Yayın başlangıcı | 31 Ağustos 2026 | Çin |
| Yapım süresi | yaklaşık 6 ay | Çin |
| Geleneksel dizi yapım süresi | 1 ile 2 yıl arası | Çin |
| Bölüm başına bütçe | yaklaşık 900.000 yuan | Çin |
| Hesaplama giderinin payı | yaklaşık yüzde 25 | Çin |
| Ekip büyüklüğü | yaklaşık 100 kişi | Çin |
| Karakter tasarımı sanatçısı | 15 kişi | Çin |
| Mikro dizi sayısı | 367.000 | Çin, 2026 ilk yarısı |
| Yapay zekâ üretimi payı | yüzde 74 üzeri | Çin, 2026 ilk yarısı |
Yapay zekâ modellerinin biyoloji verisine ihtiyacı var, OpenAI bu verinin üretilmesi için ödeme yapıyor
Regalado, OpenAI Foundation'ın biyolojide veri kıtlığını aşmayı hedefleyen hibe programını duyurduğunu yazıyor. İlk turda Kuzey Karolina Üniversitesi'ndeki kanser aşısı veri toplama programına 40 milyon dolar, iflas eden biyoteknoloji şirketlerinin düzenleyici dosyalarını satın alma fikrini geliştiren 1Day Sooner'a 500.000 dolar veriliyor. Altos Labs'ten Morgan Levine verinin en büyük engel olduğunu söylüyor. Vakfın OpenAI'daki yüzde 26'lık payı, şirketin beklenen halka arz değerlemesinde yaklaşık 250 milyar dolar ediyor.
| Kanser aşısı veri programına hibe | 40 milyon dolar | ABD |
| 1Day Sooner'a hibe | 500.000 dolar | ABD |
| Vakfın OpenAI'daki payı | yüzde 26 | ABD |
| Payın olası değeri | 250 milyar dolar | ABD |
| Vakfın yıl sonu bağış hedefi | 1 milyar dolar | küresel, 2026 |
| Klinik geliştirmenin ilaç maliyetindeki payı | yaklaşık yüzde 70 | küresel |
Matematik böyle süremez
Williams, yapay zekânın matematikte yarattığı sarsıntıyı aktarıyor. Terence Tao Uluslararası Matematikçiler Kongresi'nde alanın bir değerler krizine girdiğini söylemiş. Aynı hafta bir Anthropic araştırmacısı 87 yıldır açık duran bir matematik savını çürütmüş. Ardından OpenAI, akışkanların hareketini anlatan Navier-Stokes denklemlerine dair açık problemin çözüldüğünü duyurmuş; 10.000 ajan dört günden kısa sürede 166 sayfalık bir ispat üretmiş. New York Üniversitesi'nden Tristan Buckmaster aynı problem üzerindeki kendi çalışmasının önünün kesildiğini öne sürüyor. Eleştirinin özü şu: sorunun çözülmesi tek başına az değer taşıyor, asıl fayda çözüme giden yolda üretilen araçlarda birikiyor. Fields Madalyası sahibi 25 isim ortak bir bildiri yayımlamış.
| Çürütülen sanının yaşı | 87 yıl | matematik |
| Kullanılan ajan sayısı | 10.000 | OpenAI |
| Çözüm süresi | 4 günden az | OpenAI |
| İspat metninin uzunluğu | 166 sayfa | OpenAI |
| Ortak bildiri yayımlayan Fields Madalyası sahibi | 25 | küresel |
| Milenyum Ödülü problemi sayısı | 7 | küresel |
Bir milyon dolarlık matematik problemlerinden hangisini yapay zekâ çözebilir
Navier-Stokes probleminin çözüldüğü duyurulduktan sonra Bischoff, kalan beş Milenyum Ödülü problemini yapay zekâ tarafından çözülme ihtimaline göre sıralıyor. En olası aday olarak Birch ile Swinnerton-Dyer sanısını gösteriyor. Sanı, belirli bir eğrinin üzerinde kaç kesirli çözüm bulunduğunu belirleyen bir ölçüye dair; dil modelleri ise bir savı yıkan karşı örnek üretmekte iyi. İkinci sırada Hodge sanısı, ardından Riemann hipotezi, Yang-Mills kütle aralığı problemi ve en olasılıksız aday olarak P ile NP sorusu geliyor. Cubitt ve ekibi 2015'te kütle aralığının genel biçimde karar verilemez olduğunu göstermişti.
| Milenyum Ödülü problemi sayısı | 7 | Clay Matematik Enstitüsü, 2000 |
| Problem başına ödül | 1 milyon dolar | küresel |
| Çözülen problem sayısı | 2 | küresel |
| Kalan problem sayısı | 5 | küresel |
| Navier-Stokes duyurusu | 8 Eylül 2026 | OpenAI |
| Riemann hipotezinin yaşı | 160 yıldan fazla | matematik |
| Riemann'ın makalesinin uzunluğu | 6 sayfa | matematik |
Asya'nın tek kişilik yalnız ekonomisi
Yang, Doğu Asya'da tek kişilik hanelerin yayılmasını üç ayrı olguya ayırıyor: gerçek bir piyasa, istatistiksel bir yanılsama ve bir verimlilik kaybı. Resmî hane ve nüfus sayımı verisiyle Güney Kore, Japonya, Çin, Tayvan ve Hong Kong'u karşılaştırıyor. Yemek, bakım ve arkadaşlık gibi hane içinde ücretsiz görülen işlerin piyasa işlemine dönüşmesinin milli geliri şişirdiğini savunuyor, çünkü aynı iş artık ölçülüyor. Yalnız yaşayan, hastanede karar verecek yakını olmayan hastaları örnek gösterip akraba dışı yasal vekillik ve haneye değil kapasiteye göre ölçülen bakım altyapısı öneriyor.
| Tek kişilik hane payı | yüzde 36 | Güney Kore, 2024 |
| Tek kişilik hane payı | yüzde 38 | Japonya, 2020 |
| Tek kişilik hane payı öngörüsü | yüzde 44 | Japonya, 2050 |
| Tek kişilik hane sayısı | 125 milyon, her 4 haneden 1'i | Çin, 2020 nüfus sayımı |
| Bekârların harcaması | 1 trilyon dolar | Çin, 2025 |
| Doğurganlık hızı | 0,80 | Güney Kore |
| 65 yaş üstü yalnız yaşayan öngörüsü | 10,8 milyon kişi | Japonya, 2050 |
| Yalnızlıkla ilişkili yıllık ölüm | 871.000 | dünya, Dünya Sağlık Örgütü tahmini |
Beyniniz risk ile ödül arasında nasıl tahterevalli kuruyor
Starkweather ile ekibi, riskli kararların beynin göz çukurlarının hemen üstündeki bölgesinde, orbitofrontal kortekste nerede hesaplandığını ölçmüş. Deney için labirent biçimli bir video oyunu tasarlanmış: koridorlar puan düşüren bombalar ve puan kazandıran sandıklarla dolu, tek karar noktası koridora girip girmemek. Katılımcılar, cerrahi tedavi için orbitofrontal kortekslerine zaten elektrot yerleştirilmiş altı hasta. Kayıtlar kararın kanıt biriktirip bir eşiğe ulaşan bir sayaç gibi değil, iki beyin bölgesinin zıt yönde sinyal verdiği bir tahterevalli gibi kurulduğunu gösteriyor. Karar, verilmeden yarım saniye önce şansın öngördüğünden yüksek bir oranda tahmin edilebiliyor.
| Katılımcı sayısı | 6 hasta | ABD, elektrotları önceden yerleştirilmiş |
| Kararın önceden tahmin edilebildiği süre | 0,5 saniye | ABD |
| Her bombanın maliyeti | 1 puan | deney |
| Karar nörobiliminin yaşı | yaklaşık 30 yıl | alan |
Okumanın beyin sağlığı, biliş, iyi oluş ve ruh sağlığıyla ilişkileri
Sahakian, Perrin ile Langley'nin derlemesi, keyif için okumanın beyin yapısı ve bilişle ilişkisini tarıyor. Okuma; dil, öğrenme, duygu düzenleme ve yürütücü kontrolde rol oynayan beyin bölgelerinde daha büyük hacim ve daha güçlü bağlantıyla ilişkilendiriliyor. 10.000'den fazla genç katılımcının verisinde erken yaşta başlamak daha iyi dikkat, bellek ve akademik başarıyla bağlantılı çıkıyor. 55 yaş üstü 5.500'den fazla yetişkinde okuma daha yavaş bilişsel gerilemeyle ilişkili. Derleme ilişkisel bulgulara dayanıyor, nedensellik kurmuyor. Sahakian belirleyici olanın keyif olduğunu, insanın keyif aldığında daha sık ve daha uzun okuduğunu söylüyor.
| Genç katılımcı örneklemi | 10.000 üzeri | uluslararası |
| 55 yaş üstü örneklem | 5.500 üzeri | uluslararası |
| Stres atmak için kitap seçen yetişkin oranı | yüzde 38 | uluslararası |
| Beş dakika kurgu okumanın stres azaltması | yüzde 20 | uluslararası |
| Alzheimer riskinde azalma | yüzde 33 | uluslararası |
| Yayın tarihi | 15 Eylül 2026 | Psychological Medicine |
Tatlı hayatın peşinde
Faccini, kendi ailesinin Emilia-Romagna ile Londra arasındaki üç kuşaklık gidiş gelişini İtalyan göçünün genel tarihine bağlıyor. Büyük dedesi 1940'ta Mussolini'nin savaş ilanının ardından İngiltere'de düşman yabancı sayılıp Man Adası'ndaki kampa kapatılmış. Faccini, Pistol'ün 2024 tarihli çalışmasına dayanarak İtalyan dükkânlarının yağmalanmasını ve SS Arandora Star'ın batırılmasını aktarıyor: gemide ölen 800'den fazla kişi arasında 442 İtalyan varmış. Yazı, yurt dışındaki İtalyanlığın yemek, moda ve futbol üzerinden kurulan bir bütünlüğe dönüşmesini, buna karşılık İtalya'da bölgesel kimliğin baskın kalmasını karşılaştırıyor.
| Yarımadayı terk eden İtalyan | yaklaşık 29 milyon | İtalya, 1861-1985 |
| Tam ya da kısmi İtalyan kökeni beyan eden | yaklaşık 80 milyon | dünya, bugün |
| SS Arandora Star'da ölen enterne | 800 üzeri | İrlanda açıkları, 1940 |
| Bunlardan İtalyan olan | 442 kişi | 1940 |
| Göç eden İtalyan | 270.000 | İtalya, 2023-2024 |
| Doğum sayısı | 355.000 | İtalya, 2025 |
| Öngörülen çalışma çağı nüfus kaybı | yaklaşık 7 milyon | İtalya, 2050'ye kadar |
Amerika'dan sonra ne geliyor
Begley, Emily St. John Mandel'in yeni romanı Exit Party'yi inceliyor. Roman 2031'de, ABD'nin çöküşünden sonraki ilk baharda Los Angeles'ta açılıyor; 18 yıl hapis yatmış Ari Waker bir partide paralel evrenler arasında kazara geçişe tanık oluyor. Karşı evrende ne pahasına olursa olsun uyum doktrinine dayanan bir gözetim devleti var ve Ari'nin oradaki karşılığı iç güvenlik teşkilatında üst düzey bir görevli. Begley, Mandel'in bilimsel tutarlılık yerine karakteri önceleyişini ve parçalı zaman kurgusunu önceki romanlarıyla karşılaştırıyor. Yazının merkezî sorusu, çöken bir devletin kaosu ile baskıcı bir devletin ağırlığı arasında hangisinin daha yıpratıcı olduğu.
| Romanın açılış yılı | 2031 | kurgu |
| Ari'nin hapiste geçirdiği süre | 18 yıl | kurgu |
| Station Eleven satışı | 1 milyonu aşkın | küresel |
| Mandel'in ilk romanını yayımladığı yaş | 30 | 2009 |
Uzak hedefli sektörler girişim sermayesine yeniden hâkim oluyor
Financial Times ile Dealroom'un Ağustos 2026 verisine dayanan not, küresel girişim sermayesi fonlamasının uzay, pil teknolojisi, insansı robotlar, dikey kalkışlı hava araçları ve beyin-bilgisayar arayüzü gibi uzak hedefli alanlara giden payının 2010'daki yaklaşık yüzde 2'den 2026'da yüzde 8'in üzerine çıktığını gösteriyor. En büyük pay uzay sektöründe, son dönemdeki artışı ise diğer dört alan sürüklüyor.
| Uzak hedefli sektörlerin payı | yaklaşık yüzde 2 | küresel, 2010 |
| Uzak hedefli sektörlerin payı | yüzde 8 üzeri | küresel, 2026 |
Fizikçilerin yüzde 68'i zamanın büyük patlamayla başladığını düşünmüyor
2025'te açılan bir ankette kendini fizikçi olarak tanımlayan 1.600'den fazla kişinin yanıtı ayrıştırılmış. Katılımcıların yüzde 68'i büyük patlamayı zamanın başlangıcı saymıyor; kuram evrenin çok sıcak ve yoğun bir önceki durumdan nasıl genişlediğini açıklıyor. Karanlık maddede ve kuantum kütleçekiminde hiçbir seçenek çoğunluk toplamıyor: karanlık maddeyi keşfedilmemiş bir parçacığa bağlayanlar yüzde 17'de kalıyor. Anketin ortak yazarı Niayesh Afshordi uzlaşmanın yokluğunu daha iyi veriye ihtiyaç duyulan yerlerin işareti sayıyor.
| Değerlendirilen fizikçi yanıtı | 1.600 üzeri | uluslararası, 2025 çağrısı |
| Büyük patlamayı zamanın başlangıcı saymayanlar | yüzde 68 | uluslararası |
| Enflasyon dönemini kabul edenler | yüzde 51 | uluslararası |
| Karanlık maddeyi bir parçacığa bağlayanlar | yüzde 17 | uluslararası |
| Sicim kuramını en iyi yol görenler | yaklaşık yüzde 19 | uluslararası |
Einstein probleminin arkasındaki biçim yeni bir optik davranış ortaya çıkardı
Moritake ile Notomi'nin ekibi, 2023'te bulunan ve bir yüzeyi hiç tekrar etmeyen bir örüntüyle kaplayabilen tek karo biçiminden esinlenen optik yapılar üretmiş. Örüntünün nanometre ölçekli hali elektron demeti litografisiyle silikon nitrür filmler üzerine işlenip lazerle aydınlatılmış. Ortaya çıkan kırınım desenleri fırıldak biçiminde ve kiral, yani ayna görüntüsüyle üst üste çakışmıyor. Desen gelen ışığın yönüne ve polarizasyonuna göre değişiyor, yapı aynalandığında optik davranış da tersine dönüyor.
| İlk tekrarsız tek karonun bulunuş yılı | 2023 | matematik |
| Kullanılan malzeme | 1 tür film (silikon nitrür) | Japonya |