191 kayıt tarandı
Önce bunlar
Hazine, yükselen getirilere karşı 6 milyar dolarlık borç geri alımı planlıyor
Joe Rennison ile Alan Rappeport, ABD Hazinesi'nin Çarşamba günü açıkladığı geri alım işlemini aktarıyor. Perşembe öğleden sonra yapılacak işlemde 10 ile 20 yıl arasında vadesi olan tahvillerden 6 milyar dolarlık alım yapılacak, bir önceki aydaki tutar 2 milyar dolardı. Amaç uzun vadeli tahvil arzını azaltıp fiyatlarını yukarı çekmek. Duyurunun ardından getiriler yükseldi, yani yatırımcılar tutarı yetersiz buldu. ABD 10 yıllık tahvil getirisi 0,05 puan artışla yaklaşık yüzde 4,85'e, 20 yıllık getiri yüzde 5,3'e çıktı, ikisi de 2023 sonundan bu yana en yüksek seviye. Hazine Bakanı Scott Bessent Salı günü Southern Methodist Üniversitesi'nde piyasaların ABD temellerini yanlış okuduğunu söyledi, Japon yenine yaptığı destek müdahalesini de savundu.
| Geri alım tutarı | 6 milyar dolar | ABD, 10-20 yıl vadeli tahvil |
| Önceki ay geri alım | 2 milyar dolar | ABD, aynı vade |
| 10 yıllık tahvil getirisi | %4,85 | ABD, 0,05 puan artışla |
| 20 yıllık tahvil getirisi | %5,3 | ABD |
Petrol ve petrol ürünleri fiyatları
Menzie Chinn, ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin 7 Eylül'e kadarki verisiyle benzin, motorin ve gazyağı fiyatlarını Brent ham petrol vadeli işlemlerinin yanına koyuyor. Brent'in nakit fiyatı varil başına 97,87 dolar, NYMEX vadeli işlem fiyatı 101,47 dolar. Vadeli işlemlerden yola çıkarak Eylül Brent ortalamasını varil başına 100 dolar, Ağustos'a göre yüzde 9,8 artış olarak öngörüyor. Ağustos'ta galon başına 5,46 dolar olan ABD motorin fiyatının 5,91 dolara, yaklaşık yüzde 8 artışa çıkacağını hesaplıyor. Ham petrol ile motorin fiyatındaki değişim arasındaki oran, son beş ay üzerinden tahmin ettiği 0,84'lük geçişkenlik katsayısına denk geliyor, yani ham petroldeki yüzde 1'lik artış motorine yüzde 0,84 yansıyor. ABD motorin vadeli işlemleri rekor seviyede.
| Brent nakit fiyatı | 97,87 dolar | varil başına, küresel |
| NYMEX vadeli işlem fiyatı | 101,47 dolar | varil başına, ABD |
| Eylül Brent öngörüsü | 100 dolar | varil başına, Ağustos'a göre %9,8 artış |
| ABD motorin fiyatı, Ağustos | 5,46 dolar | galon başına |
| ABD motorin öngörüsü | 5,91 dolar | galon başına, yaklaşık %8 artış |
| Ham petrolden motorine geçişkenlik | 0,84 | ABD, son beş ay üzerinden tahmin |
Ev ısıtma yakıtı faturaları yükseliyor
Matt Phillips, ABD'de kışa girilirken motorin ile ısıtma yakıtı gibi damıtık ürünlerin fiyatındaki sıçramayı iki eş zamanlı arz şokuna bağlıyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması rafine ürün ihracatını aksattı, Ukrayna'nın insansız hava aracı saldırılarının ardından Rusya petrol ürünü ihracatını yasakladı. ABD'de ısıtma yakıtı vadeli işlemleri üç ayda yüzde 30, yıl başından bu yana yüzde 120 arttı. Ortalama benzin galon başına 4,15 dolar, motorin 5,90 dolarla tüm zamanların en yükseği. Enerji Bilgi İdaresi bu yılın ortalama ısıtma yakıtı fiyatını galon başına 4,80 dolar, geçen yıla göre yüzde 33 artış olarak öngörüyor. Isıtma yakıtı kullanan haneler ABD genelinde yaklaşık yüzde 3, Maine'de yarı yarıya, Alaska'da yüzde 28.
| Isıtma yakıtı vadeli işlemleri | %30 | ABD, üç aylık artış |
| Isıtma yakıtı vadeli işlemleri | %120 | ABD, yıl başından bu yana artış |
| Ortalama benzin fiyatı | 4,15 dolar | ABD, galon başına |
| Motorin fiyatı | 5,90 dolar | ABD, galon başına, tüm zamanların en yükseği |
| EIA ısıtma yakıtı öngörüsü | 4,80 dolar | ABD, galon başına, geçen yıla göre %33 artış |
| Isıtma yakıtı kullanan hane | yaklaşık 4 milyon | ABD, hanelerin %3'ü |
| Damıtık ürün ihracatı | 1,9 milyon varil | ABD, günlük, Ağustos başında rekor |
Piyasa kaynaklı ve piyasa dışı enflasyon güçleri
Paul Donovan fiyat baskılarını piyasanın ürettikleri ile politikanın ürettikleri diye ayırıyor. Çin'de Ağustos tüketici ve üretici enflasyonundaki hafif yükselişi iç talebin güçlenmesi olarak değil, küresel enflasyon güçlerinin iç fiyatlamaya geçmesine izin verilmesi olarak okuyor. Petrolü İran ile ABD arasındaki askeri tırmanma ve Husilerin Suudi tesislerine saldırıları yukarı itiyor, Brent varil başına 100 doları zorluyor. ABD Batı Kıyısı'nın bazı bölgelerinde motorinin galon başına 10 dolara çıkabileceğini yazıyor. İthalat yasaklarını gümrük vergilerinden ayırıyor, yasak önce kıtlık üretiyor ve fiyat etkisini ikame tedarikçilerin bulunup bulunmaması belirliyor. Yen müdahalesinde de zayıflığın spekülasyondan mı yoksa iktisadi temellerden mi geldiğini ayırıyor, ikinci durumda 1992 İngiltere döviz kuru mekanizması krizinin daha iyi bir örnek olduğunu söylüyor.
| Brent petrol eşiği | 100 dolar | küresel, varil başına |
| Motorin üst senaryosu | 10 dolar | ABD Batı Kıyısı, galon başına |
| Anımsatılan kur krizi | 1992 | İngiltere, döviz kuru mekanizması |
İran, artan ekonomik baskı altında ABD ile savaşı tırmandırmaya hazır olduğunu gösteriyor
Erika Solomon, ABD deniz ablukasının İran'ın ana gelir kaynağı olan petrol ihracatını neredeyse tümüyle durdurduğunu aktarıyor. İran'da enflasyon ile işsizlik yükseliyor, para birimi hızla değer kaybediyor. Hükümet Salı günü yakıt kıtlığı nedeniyle bazı benzin fiyatlarını artırdı. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması küresel petrol fiyatlarını yukarı taşıdı, ABD donanmasının refakat ettiği sınırlı sayıda tanker geçebiliyor ve bu geçiş Washington'a yüksek maliyet yüklüyor. Tahran, Basra Körfezi'nde geçiş maliyetini artıracak bir kısıtlı bölge planlıyor. Analistlere göre küresel ham petrol stokları yeterince yenilenmiyor. ABD misillemesinde Harg Adası ile Cask açıklarında üç İran tankeri vuruldu, sonraki saldırıda bir tanker battı.
| Vurulan İran tankeri | 3 | İran, ilk ABD misillemesinde |
| Batan tanker | 1 | İran, sonraki saldırıda |
| Saldırıya uğrayan ABD savaş gemisi | 2 | 5 Eylül 2026 |
| Askeri harekâtın başlangıcı | Şubat 2026 | İran |
| Savaşı durduran mutabakat | Nisan 2026 | İran ile ABD |
Yüksek reel faizlerin nedeni yaklaşan hızlı büyüme mi
Menzie Chinn, eski Ekonomik Danışmanlar Konseyi başkanı Miran'ın Financial Times'ta ileri sürdüğü savı ele alıyor. Sava göre bugünkü yüksek reel faizler beklenen hızlı büyümeyi yansıtıyor. Chinn; Hamilton, Harris, Hatzius ve West'in 2016 tarihli çalışmasındaki ülkeler arası büyüme ve reel faiz saçılım grafiğini yeniden çiziyor, grafikte büyüme ile reel faiz arasında açık bir pozitif ilişki görünmüyor. Ardından basit bir Yeni Keynesyen modelle iki değişkenin hangi koşullarda birbirine bağlanacağını gösteriyor. Modelde eşleme, savın varsaydığı kadar dolaysız çıkmıyor.
| Saçılım grafiğinin kaynağı | 2016 | Hamilton, Harris, Hatzius ve West, ülkeler arası |
Avustralya Merkez Bankası'nın şahin açıklamaları Eylül faiz artışının fitilini ateşledi
James Glynn, Avustralya Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Andrew Hauser'in televizyon söyleşisini aktarıyor. Hauser Avustralyalıların yüksek enflasyondan öfkeli olduğunu, ABD merkez bankasının son toplantılarının kendi görünüm endişesini artırdığını söyledi. Bankanın ana politika göstergesi olan çekirdek enflasyon son 20 çeyreğin 17'sinde yüzde 2 ile 3 arasındaki hedef bandının üzerinde kaldı. Banka zayıf verimlilik artışından, yapay zekâ veri merkezlerine bağlı yatırım dalgasından, yüksek petrol fiyatlarından ve Ortadoğu çatışmasından kaygı duyuyor. JPMorgan Avustralya'dan Ben Jarman dahil iktisatçılar 29 Eylül'de politika faizinin 25 baz puan artışla yüzde 4,60'a çıkmasını bekliyor, bu yılın dördüncü artışı olacak.
| Hedefin üzerinde kalan çeyrek | 20 çeyrekte 17 | Avustralya, çekirdek enflasyon |
| Enflasyon hedef bandı | %2-3 | Avustralya |
| Beklenen faiz artışı | 25 baz puan | Avustralya, 29 Eylül 2026 |
| Beklenen politika faizi | %4,60 | Avustralya, yılın dördüncü artışı |
ABD kârları olağanüstü, hisseler arayı kapatmaya çalışıyor
J.P. Morgan Private Bank, ABD'de şirket temelleri ile hisse değerlemeleri arasındaki açılmayı ölçüyor. İkinci çeyrekte S&P 500 kârı yıllık yüzde 52'ye yakın, geliri yüzde 16 arttı, buna karşılık hisse fiyatının önümüzdeki bir yılın beklenen kârına oranı, yani ileriye dönük fiyat kazanç oranı yaklaşık 23'ten 20'ye indi. Kâr sıçraması üç kaynağa ayrılıyor. Yapay zekâ altyapısı yarı iletken ile bulut harcamasını yukarı çekiyor, İran çatışmasının ardından yükselen enerji fiyatları enerji sektörü kârını yıllık yüzde 71 artırıyor ve birleşme ve devralma hareketliliği finans sektörünü destekliyor. Değerlemeyi baskılayan etkenler yüksek petrol fiyatları, yükselen tahvil getirileri ve yapay zekâ yatırımının iktisadi getiri üretip üretmeyeceğine dair kuşku. Şirketlerin çok azı yapay zekâ kullanımından ölçülebilir bir kâr etkisi bildiriyor.
| S&P 500 kâr büyümesi | %52'ye yakın | ABD, ikinci çeyrek, yıllık |
| S&P 500 gelir büyümesi | %16 | ABD, ikinci çeyrek, yıllık |
| İleriye dönük fiyat kazanç oranı | 23'ten 20'ye | ABD, S&P 500 |
| Beklentiyi aşan şirket payı | %86 | ABD, ikinci çeyrek kâr açıklamaları |
| Enerji sektörü kâr büyümesi | %71 | ABD, yıllık |
| Yarı iletken ile bulut harcaması | 1 trilyon dolara yakın | küresel, 2027 öngörüsü |
Fed faiz artırmaya başladığından beri çarpan genişlemesi özel sermaye değerinin kaynağı olmaktan çıktı
Torsten Slok, özel sermaye fonlarında değer yaratımının bileşenlerini ayrıştırıyor. Çarpan genişlemesi, yani şirketin kazancına biçilen katsayının satın alma ile satış arasında yükselmesi, 2025'te ABD özel sermayesinde değer yaratımının yüzde 8'ini oluşturuyor. Fed faiz artırımlarından önce bu pay yüzde 40'tı. Değerleme yeniden fiyatlaması ortadan kalkınca değer yaratımı gelir büyümesine, operasyonel iyileştirmeye ve giriş değerlemesine kalıyor.
| Çarpan genişlemesinin payı | %8 | ABD özel sermayesi, 2025 |
| Faiz artırımları öncesi pay | %40 | ABD özel sermayesi |
Yatırımcılar için altın çağın sonu
Ben Carlson, McKinsey'nin 2016'da yayımladığı ve sonraki 20 yılda hisse getirilerinin önceki otuz yılın belirgin biçimde altında kalacağını söyleyen öngörüyü gerçekleşen getirilerle karşılaştırıyor. 2016 baharından bu yana ABD hisseleri toplamda yüzde 300'ün üzerinde, yıllık yüzde 15 getirdi, Avrupa hisseleri yıllık yaklaşık yüzde 10 getirdi. Son on yılda ABD enflasyonu yıllık yüzde 3,3, hisselerin reel getirisi yıllık yüzde 11,7, tahvillerin getirisi yıllık yüzde 1,5 oldu. Aynı hesabı iki uyarı için de yapıyor. Klarman Mayıs 2010'da uyardı, ABD hisseleri o tarihten bu yana yüzde 800'ün üzerinde getirdi. Druckenmiller Mayıs 2020'de uyardı, getiri yüzde 200'ü aştı.
| McKinsey öngörü ufku | 20 yıl | ABD, 2016'da yayımlandı |
| ABD hisse getirisi | %15 | yıllık, 2016 baharından bu yana |
| Avrupa hisse getirisi | %10 | yıllık, 2016 baharından bu yana |
| ABD enflasyonu | %3,3 | yıllık, son on yıl |
| ABD hisselerinin reel getirisi | %11,7 | yıllık, son on yıl |
| ABD tahvil getirisi | %1,5 | yıllık, son on yıl |
Gençler hiç ev alabilecek mi
Ben Carlson, Redfin'in aynı yaşta ölçülen kuşaklar arası konut sahipliği verisiyle ABD'de gençlerin konut piyasasından dışlandığı savını sınıyor. 28 yaşındaki Z kuşağında sahiplik oranı 2025'te yüzde 38,3, aynı yaştaki X kuşağında yüzde 42,5, bebek patlaması kuşağında yüzde 44,4. 36 yaşındaki Y kuşağında oran yüzde 57,2, aynı yaştaki X kuşağında yüzde 61,2, bebek patlaması kuşağında yüzde 63,7. Aradaki fark dört ile yedi puan arasında kalıyor. Carlson bunu 2020'lerde yüzde 60'a yakın konut fiyatı artışının ve konut kredisi faizinin yüzde 3'ün altından yüzde 6'ya çıkmasının yanına koyuyor. Minneapolis Fed araştırması, üniversiteye devam ve geniş ailelerin birlikte yaşaması hesaba katıldığında ölçülen kuşak farkının değiştiğini savunuyor.
| Konut sahipliği, 28 yaş | %38,3 | ABD, Z kuşağı, 2025 |
| Konut sahipliği, 28 yaş | %42,5 | ABD, X kuşağı |
| Konut sahipliği, 28 yaş | %44,4 | ABD, bebek patlaması kuşağı |
| Konut sahipliği, 36 yaş | %57,2 | ABD, Y kuşağı, 2025 |
| Konut sahipliği, 36 yaş | %61,2 | ABD, X kuşağı |
| Konut fiyatı artışı | yaklaşık %60 | ABD, 2020'ler |
| Konut kredisi faizi | %3'ün altından %6'ya | ABD |
Şirket borcu ile Hazine borcunun vadesi
Barry Ritholtz, ABD'de şirketlerin ve Hazine'nin 2008 ile 2022 arasındaki düşük faiz döneminde nasıl davrandığını karşılaştırıyor. 10 yıllık ABD tahvil getirisi bu dönemde hiç yüzde 3,25'in üzerine çıkmadı, 30 yıllık getiri Mart 2020'de yaklaşık yüzde 1'e indi. Şirketler borçlarını dipte yeniden finanse edip vadelerini uzattı, Hazine federal borcun ağırlıklı ortalama vadesini benzer ölçüde uzatmadı. Bugün ABD'de şirketlerin net faiz ödemesi milli gelirin yüzde 0,4'ü, federal hükümetin net faiz ödemesi yüzde 3,6'sı. Federal borcun ağırlıklı ortalama vadesi 2008'de yaklaşık 48 ay, 2012'de 64 ay, 2019'da 70 aydı. Yazı dönemin Hazine yetkililerinin üç savunmasını ele alıyor. Bu savunmalar borç ihracının piyasa zamanlaması yapmaması gerektiği, uzun vadeli tahvile yeterli talep bulunmadığı ve faizlerin düşük kalacağıydı.
| 10 yıllık tahvil getirisi tavanı | %3,25 | ABD, 2008-2022 |
| 30 yıllık tahvil getirisi | yaklaşık %1 | ABD, Mart 2020 |
| Şirketlerin net faiz ödemesi | milli gelirin %0,4'ü | ABD |
| Federal net faiz ödemesi | milli gelirin %3,6'sı | ABD |
| Federal borcun ortalama vadesi | 48 ay | ABD, 2008 |
| Federal borcun ortalama vadesi | 70 ay | ABD, 2019 |
Amerikalıların net serveti üzerine düşünceler
Bryan Caplan, ABD'de 2022 Tüketici Finansmanı Anketi verisini yaş grupları üzerinden okuyor. 65-69 yaş grubunun serveti 18-24 yaş grubunun yaklaşık 30 katı. Medyan net servet otuzlu yaşların ortasında altı haneye ulaşıyor, 70 yaş dolayındaki tepe noktasında 400 bin dolar. Servet sıralamasında en üstteki dörtte birlik dilim ellili yaşların ortasında, en üstteki onda birlik dilim ise 40 yaş dolayında bir milyon doları geçiyor. Caplan bu tabloyu yaygın olarak aktarılan sıkıntı istatistiklerinin yanına koyuyor, örneğin bin dolarlık bir araba tamirini karşılayamayanların oranının yüzde 58 olarak verilmesini. Kendi hesabına göre ABD hanelerinin yaklaşık yüzde 60'ı sosyal güvenlik olmadan otuz yıllık bir emeklilik dönemini finanse edebilir.
| Servet oranı, 65-69 yaş / 18-24 yaş | 30 kat | ABD, 2022 Tüketici Finansmanı Anketi |
| Medyan net servet, tepe | 400.000 dolar | ABD, 70 yaş dolayında |
| Milyoner olma yaşı, en üst dörtte bir | 50'li yaşların ortası | ABD |
| Milyoner olma yaşı, en üst onda bir | 40 yaş dolayı | ABD |
| Aktarılan sıkıntı istatistiği | %58 | ABD, 1.000 dolarlık tamiri karşılayamayanlar |
Robinhood hukuki belirsizliğe rağmen tahmin piyasalarını genişletiyor
Nathan Bomey, Robinhood'un Crypto.com'dan ayrılan OG.com ile yaptığı çok yıllık ortaklığı aktarıyor. Bir olayın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine oynanan sözleşmelerin hacmi OG'nin türev borsası ile takas kurumundan geçecek, Robinhood iki şirkette de hisse alıyor. Şirket Kalshi, ForecastEX ve Rothera ile mevcut ortaklıklarını sürdürüyor. Robinhood'un 28 milyondan fazla fonlanmış müşterisi var. Citadel Securities desteğinden sonra Crypto.com'un değeri 20 milyar dolara, OG.com'un değeri 5 milyar dolara çıktı. Haberin arkasında ABD Emtia Vadeli İşlemler Ticaret Komisyonu ile eyalet kumar komisyonları arasındaki yetki anlaşmazlığı duruyor. Sektör, New Jersey davasında Yüksek Mahkeme kararı çıkana kadar çalışmayı sürdürmeyi bekliyor.
| Robinhood fonlanmış müşteri | 28 milyondan fazla | ABD |
| Crypto.com değerlemesi | 20 milyar dolar | 2026 yazı |
| OG.com değerlemesi | 5 milyar dolar | ABD |
| Duyuru tarihi | 8 Eylül 2026 | ABD |
Novartis'in 12 milyar dolarlık baş ağrısı
J. Edward Moreno, Novartis hissesinin yıllardır görülen en kötü işlem gününü aktarıyor. Nadir bir nöromüsküler hastalık ilacı olan del-desiran geç aşama denemesinde başarısız oldu. İlaç, Şubat 2026'da tamamlanan 12 milyar dolarlık Avidity Biosciences satın almasının merkezindeydi. Hisse yüzde 14'e yakın geriledi, piyasa değeri yaklaşık 45 milyar dolar azaldı. Yaklaşık bir hafta içinde üçüncü faz denemelerinden ikisi hedefini tutturamadı, biri başarılı sonuçlandı ve Ağustos sonunda sekiz hücre tedavisi denemesi durduruldu. Yazı bunu ilaç şirketlerinin, patent koruması biten ilaçların yerine geliştirme aşamasındaki ilaçları dışarıdan satın alma alışkanlığına bağlıyor. Nadir hastalık ilaçlarının satışının 2032'ye kadar dünya genelinde 400 milyar doları aşması bekleniyor.
| Novartis hisse hareketi | %14'e yakın düşüş | küresel kotasyon, Salı |
| Yitirilen piyasa değeri | yaklaşık 45 milyar dolar | Novartis |
| Avidity Biosciences alımı | 12 milyar dolar | Şubat 2026'da tamamlandı |
| Durdurulan hücre tedavisi denemesi | 8 | Novartis, Ağustos sonu |
| Nadir hastalık ilacı satışı | 400 milyar dolardan fazla | küresel, 2032 öngörüsü |
| Binek otomobil satışı | -%24 | Çin, Ağustos 2026, yıllık |
Çoklu ihraç sorunu
Ulrich Bindseil, Co-Pierre Georg, Patrick Hansen ve Carolina Melches, tek bir stabilcoinin Avrupa Birliği içinde ve dışında ayrı tüzel kişilerce ihraç edilip geri alındığı düzenlemeleri inceliyor. Her ihraççı yalnızca kendi çıkardığı jetonun karşılığını tutuyor, jetonlar birbirinin yerine geçebiliyor. Yazarlar, finansal hesaplar çerçevesiyle jetonun piyasa fiyatı ile nominal değeri arasındaki farktan yararlanan işlemlerin geri alım baskısını ihraççılar arasında nasıl kaydırdığını izliyor. Vardıkları sonuca göre rezervin yerelde tutulmasını isteyen kural, yabancı rezerv düzenlemesi yeterince uygulanıyorsa gereksiz kalıyor, uygulanmıyorsa etkisiz kalıyor. Kural ayrıca dolar cinsi jetonları, yurt içi rezervlerden daha zayıf olan ve yurt dışında tutulan banka varlıklarına itiyor. Akıllı sözleşme düzeyinde teknik ayrıştırmayı, denklik rejimi altında doğrudan dağıtımla karşılaştırıp denkliği daha verimli buluyorlar.
| Tebliğ tarihi | 7 Eylül 2026 | AB, MiCA rejimi |
| Sayfa sayısı | 17 | SSRN ön baskısı |
| Yazar sayısı | 4 | Frankfurt School ve Circle |
Sıkça gözden kaçırdığımız on istatistik tuzağı
Sara A. Metwalli, uygulamalı veri çalışmasında yinelenen on çıkarım hatasını küçük örneklerle gösteriyor. Sıraladıkları arasında ortalama ile medyanın çarpık dağılımda ayrışması, nokta tahmininin dağılımı verilmeden raporlanması, dışarıda bırakılan değişkenin yarattığı karıştırıcı etki ve nedensellik yönünün ters okunması var. Devamında kesik eksenli grafik, göreli riskin mutlak risk yerine geçmesi, örneklem yanlılığının büyük gözlem sayısıyla onarılamaması ve istatistiksel anlamlılığın pratik anlamlılıktan ayrılması geliyor. Maaş örneğinde beş kişilik bir örneklemin hem ortalaması hem medyanı 29 bin sterlin, en yüksek maaş 500 bin sterline çıkarıldığında ortalama 122,4 bine fırlıyor ve medyan 29 binde kalıyor. Kanser riski örneğinde riskin ikiye katlanması binde 1'den binde 2'ye çıkışa, yani 0,1 puanlık mutlak artışa denk geliyor.
| Örneklem ortalaması ile medyanı | 29 bin sterlin | İngiltere, maaş örneği |
| Uç değer sonrası ortalama | 122,4 bin sterlin | İngiltere, medyan 29 binde sabit |
| Kanser riski | binde 1'den binde 2'ye | mutlak artış 0,1 puan |
| Ele alınan tuzak sayısı | 10 |
Sinir ağı ortalamasını bozan simetri
Ananya Bhattacharyya, bağımsız eğitilmiş iki sinir ağının ağırlıklarını ortalamanın neden başarımı yok ettiğini anlatıyor. Gizli katmandaki birimlerin doğal bir sıralaması yok, m birimli bir katman aynı işlevi hesaplayan m faktöriyel kadar farklı ağırlık dizilişine sahip, 512 birimli bir katmanda bu sayı 10 üzeri 1166 dolayında. İki eğitim koşusu aynı çözüm havzasının permüte edilmiş kopyalarına iniyor, koordinat bazlı ortalama ilgisiz nöronları birbirine karıştırıyor. İki nöronlu bir regresyon örneğinde iki çözümün hata karesi 0,092, ağırlıkları doğrudan ortalayan çözümünki 0,600, yani 6,5 kat kötü. Nöronlar eşleştirildikten sonra ortalama alınırsa hata 0,092'ye dönüyor. Yazı Entezari ve arkadaşlarının 2021 tarihli permütasyon değişmezliği varsayımına ve Git Re-Basin çalışmasına bağlanıyor.
| Eşdeğer diziliş sayısı | 10 üzeri 1166 | 512 birimli katman |
| İki çözümün hata karesi ortalaması | 0,092 | iki nöronlu regresyon örneği |
| Saf ortalamanın hatası | 0,600 | aynı örnek, 6,5 kat kötü |
| Hizalanmış ortalamanın hatası | 0,092 | aynı örnek |
| Eğitim koşusu | 40 | yüzde 47'si bir havzaya, yüzde 53'ü diğerine indi |
Fraktal havzalar örtük akıl yürütmeyi hapsediyor
Jeffrey Lai, Anthony Bao, John Quinn ve William Gilpin akıl yürütme modellerini dinamik sistem olarak ele alıyor. Sudoku, labirent çözme ve matematiksel mantık görevlerinde modellerin gizli katman dinamiğinde fraktal havza yapısı buluyorlar, yani başlangıç durumundaki çok küçük farklar çözümü bambaşka bir sonuca götürüyor. Görev zorlaştıkça fraktal yapı belirginleşiyor. Akıl yürütmedeki gecikmeyi, modelin doğruya yakın aday çözümlerin çevresinde takılıp kalmasına bağlıyorlar. Vardıkları sonuca göre uzayan akıl yürütme süresi giderilebilecek bir verimsizlik değil, problem karmaşıklığının doğrudan sonucu. Tebliğ 4 Eylül 2026'da yüklendi, altı sayfa ve beş şekil içeriyor.
| Yükleme tarihi | 4 Eylül 2026 | arXiv 2609.04963 |
| Sayfa sayısı | 6 | beş şekil |
| Sınanan görev alanı | 3 | Sudoku, labirent ve matematiksel mantık |
Dünya okulları için kasvetli bir karne
Caitlin Dewey, OECD'nin PISA 2025 birinci cilt sonuçlarını aktarıyor. 91 ülkede 760 binden fazla 15 yaşındaki öğrenciye uygulanan sınavda OECD ülkelerinin matematik, okuma ve fen puanları 2000'lerin başındaki ilk uygulamadan bu yana en düşük seviyeye indi. En sert düşüş okumada, 2015 ile 2025 arasındaki gerileme bir yıldan fazla eğitime denk geliyor. Rapor düşüşü Kovid-19'un süren etkisine ve uzun metinlerde dikkatin dağılmasına bağlıyor. PISA ilk kez öğrencilere üretken yapay zekâ kullanımını sordu. Hiç kullanmayanlar kullananları genel olarak geçti, haftalık kullananlardan yapay zekâyı öğrenmek için kullandığını söyleyenler hiç kullanmayanlarla aynı düzeyde kaldı ve yapay zekâ okuryazarlığı eğitimi almış sık kullanıcılar biraz daha yüksek puan aldı.
| Örneklem | 760 binden fazla öğrenci | 91 ülke, 15 yaş, PISA 2025 |
| Okuma düşüşü | 1 yıldan fazla eğitime denk | OECD, 2015-2025 |
| ABD okuma düşüşü | yaklaşık 14 puan | ABD, 2022-2025 |
| Yapay zekâ kullanan öğrenci | %86 | 91 ülke, en azından ara sıra |
| Günlük kullanan öğrenci | yaklaşık 10'da 1 | 91 ülke |
OpenAI ünlü bir Milenyum problemi üzerinde büyük bir matematik atılımı iddia ediyor
Davide Castelvecchi, OpenAI'ın Navier-Stokes varlık ve düzgünlük problemine çözüm getirdiğini öne süren ön baskısını aktarıyor. İddiaya göre olağan bir durumda başlayan bir akışkan sistemi sonlu sürede sonsuz hıza ulaşıyor. Gerçek akışkanlarda görülemeyecek bu tekillik, denklemlerin fiziksel model olarak sınırını gösteriyor. OpenAI basitleştirilmiş sürümde bin ajanı 50 saat, tam problemde 10 bin ajanı çalıştırdı. Yazı sonucu yakın tarihli başka çalışmaların yanına koyuyor. Akademik araştırmacılar Claude ve OpenAI modellerini kullanarak sıfır viskozite sürümünü elde etti, bir başka grup fizik bilgisi gömülü sinir ağıyla yaklaştı. Matematikçilerin basın açıklamasıyla bilim yapılmasına duyduğu rahatsızlık ile yazarlık tartışması da aktarılıyor.
| Milenyum problemi sayısı | 7 | Clay Matematik Enstitüsü |
| Basitleştirilmiş sürümde ajan | 1.000 ajan, 50 saat | OpenAI |
| Tam problemde ajan | 10.000 | OpenAI |
| Yayın tarihi | 8 Eylül 2026 | Nature |
Anthropic'ten yeni ayrılan yapay zekâ araştırmacısı insanlık için sıkışma anına girildiğini söylüyor
Maxwell Zeff, ön eğitim araştırmacısı Jacob Coxon ile söyleşiyor. Coxon, yapay zekâ yarışının herkesi tehlikeye attığını yazdığı paylaşımın ardından Anthropic'ten ayrıldı, paylaşım 100 milyondan fazla görüntülenme aldı. Meslektaşlarının önümüzdeki bir iki yılı, geri dönüşü olmayan son aşama diye tarif ettiğini söylüyor. Hizalama sorununun, yani modelin hedeflerini insan hedefleriyle örtüştürme sorununun çözülmediğini, mevcut planın otomatikleştirilmiş güvenlik araştırmacısı sürüleriyle sorunu hızla çözmek olduğunu aktarıyor. Değerlendirme sırasında istenmediği halde gerçekleşen Hugging Face saldırısını, modellerin kendi stratejilerine göre davrandığının kanıtı sayıyor. Öneri olarak dört başlık sıralıyor. OpenAI ile Anthropic'in kendi kendini iyileştiren model geliştirmeme anlaşması, geliştirme hızına uluslararası sınır, nükleer malzemede olduğu gibi işlem gücünün izlenmesi ve CERN benzeri ortak bir araştırma kurumu.
| Paylaşımın görüntülenmesi | 100 milyondan fazla | ABD |
| Hubinger'in verdiği olasılık | %10'un üzerinde | on yıl içinde yapay zekâ kaynaklı insan neslinin tükenmesi |
| Coxon'ın işaret ettiği süre | 1-2 yıl | ABD |
| Veri merkezinin siyasi sorun olduğu eyalet | yaklaşık 12 | ABD |
Anthropic araştırmacıları yapay zekânın 2030'a kadar insan neslinin tükenmesine yol açabileceğini söylüyor
Richard Luscombe, Anthropic bağlantılı üç araştırmacının açıklamalarını derliyor. İstifa eden Jacob Coxon ne Anthropic'in ne de OpenAI'ın sorumlu davrandığını, ikisinin de kendini iyileştiren süper zekâya doğru yarıştığını yazdı. Hizalama ekibinin başındaki Evan Hubinger Coxon'ın haklı olduğunu söyledi, insan neslinin tükenmesi olasılığını önümüzdeki on yıl için yüzde 10'un üzerinde gördü ve Anthropic'in süper zekâ hizalamasını çözecek bir planı olmadığını ekledi. Ölçeklenebilir gözetim ekibinin başındaki Samuel Marks, kişisel görüş olarak endişenin kıdemle birlikte arttığını söyledi. Haber bunları Temmuz 2026'daki OpenAI ajan kaçışı ile Hugging Face saldırısının yanına koyuyor. Bir ankette ABD'de katılımcıların yüzde 81'i, Kongre'nin yapay zekâyı düzenlemek için yeterince çalışmadığını söylüyor.
| Hubinger'in olasılık tahmini | %10'un üzerinde | on yıl içinde |
| Açıklama yapan araştırmacı | 3 | Anthropic bağlantılı |
| Kongre'yi yetersiz bulan pay | %81 | ABD, anket |
| Temmuz uyarısını imzalayan bilim insanı | 1.000 | öncü yapay zekâ şirketlerinde |
OpenAI yapay zekâ yarışını birinin yavaşlatması için yalvarıyor
Maria Curi, Madison Mills ve Ina Fried, OpenAI ile Anthropic'teki üst düzey isimlerin bir yandan dışarıdan sınır getirilmesini istediğini, bir yandan rekabeti sürdürdüğünü aktarıyor. OpenAI baş bilim insanı Jakub Pachocki, riskler göz önüne alındığında her ne pahasına olursa olsun ileri gitmenin saçma göründüğünü söylüyor. Haber, Anthropic araştırmacısı Jacob Coxon'ın istifasını, ABD yönetiminin düzenlemeye karşı duruşunu ve şirketlerin kendi lobi geçmişini yan yana koyuyor. Anthropic hizalama ekibinden Evan Hubinger'in on yıl içinde yapay zekâ kaynaklı insan neslinin tükenmesine verdiği olasılık yüzde 10. Arka planda GPT-6 Astra ve büyük bir matematik problemini çözdüğü bildirilen, henüz yayımlanmamış bir model duruyor.
| Hubinger'in olasılık tahmini | %10 | on yıl içinde |
| Hugging Face olayı | 29 Ağustos 2026 | ABD |
| Astra gecikmesinin duyurusu | 7 Ağustos 2026 | OpenAI |
Adalet Bakanlığı Nvidia'nın Groq anlaşmasını soruşturuyor
Lauren Hirsch ile David McCabe, ABD Adalet Bakanlığı'nın Nvidia'nın Aralık 2025'te yapay zekâ çıkarım yongası üreticisi Groq ile yaptığı anlaşmayı, rekabet incelemesinden kaçınmak için kurgulayıp kurgulamadığını araştırdığını aktarıyor. Groq anlaşmayı, Nvidia'ya kendi yongalarına erişim veren münhasır olmayan bir lisans olarak tanımladı, Groq'un genel müdürü Jonathan Ross ile operasyon direktörü Sunny Madra Nvidia'ya geçti. Lisans artı işe alım biçimindeki düzenlemeler, geleneksel satın almaların tetiklediği otomatik birleşme incelemesine takılmıyor. Bakanlık Nvidia'dan resmi bilgi talebinde bulundu, anlaşmayı bozmak yerine para cezası kesebilir. Federal Ticaret Komisyonu Ocak 2026'da benzer yapıları incelemeye almıştı, senatörler Warren ile Blumenthal bunları fiilen birleşme sayıyor.
| Nvidia piyasa değeri | 5,4 trilyon dolar | ABD |
| Groq değerlemesi | 7 milyar dolar | ABD, anlaşma öncesi |
| Groq tur büyüklüğü | 350 milyon dolar | ABD, Ağustos 2026 |
| Anlaşma tarihi | Aralık 2025 | ABD |
Devletlerin kendi yapay zekâ altyapısını kurma yarışı büyük bir iş koluna dönüşürken Mistral 3 milyar avro topladı
Anna Heim, Fransız yapay zekâ şirketi Mistral'in D serisi turunu aktarıyor. Şirket, turu bir Avrupa teknoloji şirketinin tamamladığı en büyük öz sermaye artırımı olarak tanımlıyor. 3 milyar avro, yaklaşık 3,58 milyar dolar toplandı, tur sonrası değerleme 21 milyar avro. Turu Samsung Electronics, EQT'nin yönettiği Scaleup Europe Fund ve PSG Equity yönetti, a16z, Nvidia, Salesforce Ventures, Advent, BlackRock ile yeni devlet yatırımcısı Lüksemburg katıldı. Toplanan para işlem gücü altyapısına gidiyor, hedef 2030'a kadar Avrupa'da 1 gigavatlık işlem gücü kurmak. Şirket 20 ülkede çalışıyor, verinin belirli bir bölgede işlenmesini sunuyor ve üçüncü tarafların açık ağırlıklı modellerini barındırıyor.
| Tur büyüklüğü | 3 milyar avro | Fransa, yaklaşık 3,58 milyar dolar |
| Tur sonrası değerleme | 21 milyar avro | Fransa |
| İşlem gücü hedefi | 1 gigavat | Avrupa, 2030 |
| Faaliyet gösterilen ülke | 20 | Mistral |
Gizlilik içinde çalışan bir girişim bellek kıtlığını çözdüğünü düşünüyor
Lauren Goode, 2018'de kurulan San Jose merkezli Kepler Computing'in gizlilikten çıkışını aktarıyor. Şirket, aşırı morötesi litografiye başvurmadan yoğunluğu artıran yeni bir yüksek bant genişlikli bellek mimarisi geliştirdiğini iddia ediyor, üç boyutlu katmanlama ile mevcut fabrikalarda çalışan tescilli bir ferroelektrik bileşik kullanıyor. Yonga üstü bellek yoğunluğunun 2 ile 3 nanometrelik üretim kuşaklarına denk geldiğini söylüyor. Teknoloji direktörü Sasi Manipatruni ekibin 35 bileşik varyasyonu denediğini aktarıyor. Testler ağırlıkla Singapur'da GlobalFoundries ile 28 nanometrede yürüyor. Şirket bir fabrikayı sekiz ayda yeni kuşağa çevirdiğini, tipik sürenin 24 ay olduğunu söylüyor. Bugüne kadar yaklaşık 2.000 silikon dilim işlendi. GlobalFoundries üretimdeki güçlük olarak demir bulaşmasına işaret ediyor.
| Toplanan sermaye | 468 milyon dolar | ABD |
| Ticaret Bakanlığı taahhüdü | 245 milyon dolara kadar | ABD, Temmuz 2026 |
| Denenen bileşik varyasyonu | 35 | ABD |
| İşlenen dilim | yaklaşık 2.000 | ABD |
| Fabrika dönüşüm süresi | 8 ay | Singapur, tipik süre 24 ay |
| Üretim süreci | 28 nanometre | Singapur, GlobalFoundries |
Veri merkezlerine yönelik tepki SpaceXAI'ın Colossus'una uzanıyor
Austyn Gaffney, Memphis'teki Colossus 2 veri merkezi ile eyalet sınırının öte yanında, Mississippi'nin Southaven kentindeki gaz türbinli santral üzerindeki çatışmayı aktarıyor. Türbinler, taşınabilir ekipmanın bir yıla kadar çalışmasına izin veren Mississippi kuralı uyarınca hava izni alınmadan kuruldu. Ulusal Renkli İnsanları Geliştirme Derneği NAACP Nisan'da dava açtı ve bir araya getirilen makinelerin tek bir sabit kaynak sayılıp Temiz Hava Yasası izni gerektirdiğini savundu. Adalet Bakanlığı ulusal güvenliği gerekçe göstererek xAI tarafında davaya katılma talebinde bulundu. Düzenleyiciler Temmuz'da 69 türbin saydı, şirketin Ocak'ta kabul ettiği sayı 27'ydi. Sakinlerin kurduğu ölçüm cihazları dört ay boyunca ölçümlerin yaklaşık üçte birinde ince partikül madde değerinin günlük ABD standardını aştığını gösterdi.
| Santral kapasitesi | yaklaşık 1.775 megavat | ABD, Mississippi, Temmuz |
| Sayılan türbin | 69 | ABD, Mississippi, Temmuz |
| Şirketin kabul ettiği türbin | 27 | ABD, Ocak |
| Yıllık azot oksit salımı tahmini | 2.508 ton | ABD, Mississippi |
| Günlük standardı aşan ölçüm payı | yaklaşık 3'te 1 | ABD, dört aylık ölçüm |
| Veri merkezlerinin elektrik payı | %4-5 | ABD |
| EPRI 2030 öngörüsü | %9-17 | ABD, veri merkezi elektrik payı |
| xAI Southaven yatırımı | 20 milyar dolardan fazla | ABD, Mississippi |
İngiltere'de veri merkezleri teknoloji sektörünün öngördüğü işlerin yalnızca yüzde 25'ini yaratacak
Heather Stewart, çevre düşünce kuruluşu Verdant'ın hesabını aktarıyor. Kuruluşa göre İngiltere'de planlanan bütün veri merkezleri doğrudan 10.400 kişi çalıştıracak, bu da sektör örgütü TechUK'in öngördüğü 40 binden fazla işin yaklaşık dörtte biri. Analiz, imar başvurularından, şirket hesaplarından ve basın bültenlerinden personel verisi bulunabilen 20 projeye ve ülkeler arası karşılaştırmalara dayanıyor, yalnızca kalıcı işletme personelini sayıyor ve inşaat işlerini dışarıda bırakıyor. Kurulmuş veri merkezleri 4.400'den az iş yarattı, bu megavat başına 8,6 iş demek, TechUK'in verdiği sayı 43,7. Karşılaştırma için bir otomobil fabrikası megavat başına yaklaşık 400, bir hastane 3.600'den fazla iş üretiyor. Hükümet ölçütün elektrik kapasitesi ile tüketimi karıştırdığını söyledi.
| Verdant iş öngörüsü | 10.400 | İngiltere, planlanan veri merkezleri |
| TechUK iş öngörüsü | 40 binden fazla | İngiltere |
| Megavat başına iş, mevcut merkezler | 8,6 | İngiltere |
| Megavat başına iş, TechUK | 43,7 | İngiltere |
| Megavat başına iş, otomobil fabrikası | yaklaşık 400 | İngiltere |
| Megavat başına iş, hastane | 3.600'den fazla | İngiltere |
| İncelenen proje | 20 | İngiltere |
Çin'in uzmanları artık yapay zekâ eğitim verisi üreten geçici işçiler
Viola Zhou, Çin'de uzmanlık düzeyinde yapay zekâ eğitim işçiliğinin ortaya çıkışını aktarıyor. Mimarlar, avukatlar ve yazılım mühendisleri Alibaba'nın Siriser'i, ByteDance'in Xpert'i, TalentsAI, Moonshot AI, Tencent ile MeetChances gibi platformlarda ek iş yapıyor, gerçek iş belgelerini yüklüyor ve muhakemelerini yazıya döküyor. Kendilerinin yapay zekâ kullanması yasak. Görevler birkaç saat sürüyor ve 100 ile 500 yuan arasında ödeniyor, kalite denetiminden geçemeyen teslimler ödenmiyor. Xpert 50 binden fazla uzman topladı. Çin'de yapay zekâ eğitim verisi pazarı 2026'da 7,8 milyar yuan, 2025'e göre yüzde 25 büyüme. Temmuz'da genç işsizliği yüzde 17,9'a çıkarak üç yılın zirvesine yaklaştı.
| Görev başına ödeme | 100-500 yuan | Çin, 15-74 dolar |
| Xpert'e kaydolan uzman | 50 binden fazla | Çin |
| Yapay zekâ eğitim verisi pazarı | 7,8 milyar yuan | Çin, 2026, yaklaşık 1,1 milyar dolar |
| Pazar büyümesi | %25 | Çin, 2025'e göre |
| Genç işsizliği | %17,9 | Çin, Temmuz 2026 |
Lyft, sürücüsüz bir dünyada sürücülerinin geleceğini Waymo araçlarına bakmakta görüyor
Aarian Marshall, Lyft ile Waymo'nun Tennessee'nin Nashville kentinde sürücüsüz yolculukları Lyft uygulamasına taşıyan ortaklığını aktarıyor. Lyft'in kiralama iştiraki Flexdrive, personelin Waymo araçlarını temizlediği, hazırladığı, onardığı ve yeniden konumlandırdığı geçici bir depo işletiyor. Yaklaşık 7.400 metrekarelik amaca yönelik yeni depo Ekim'de açılıyor. Depodaki 72 çalışanın yarısı eski Lyft sürücüsü, eski sürücüler Flexdrive'ın 30 ABD kentindeki iş gücünün yüzde 35'ini oluşturuyor. Yazı, sürücülerin yerine açılan işlerin sayıca çok daha az olduğunu gösteriyor. Washington'da Waymo yüzlerce kişi istihdam etmeyi bekliyor, kentte yaklaşık 3.200 taksi ile paylaşımlı yolculuk sürücüsü var. Waymo, kentteki gelirinin bir bölümünü sürücü yeniden eğitim fonuna aktarmayı önerdi.
| Depo çalışanı | 72 | ABD, Nashville, yarısı eski Lyft sürücüsü |
| Eski sürücülerin iş gücündeki payı | %35 | ABD, Flexdrive, 30 kent |
| Yeni deponun alanı | yaklaşık 7.400 metrekare | ABD, Nashville, Ekim 2026 |
| Waymo'nun hizmet verdiği kent | 14 | ABD |
| Taksi ve paylaşımlı yolculuk sürücüsü | yaklaşık 3.200 | ABD, Washington |
ABD'de piller bir rekor daha kırdı
Casey Crownhart, Benchmark Mineral Intelligence ile Solar Energy Industries Association raporuna dayanarak ABD'de 2026'nın ikinci çeyreğinde şebekeye bağlanan 20,2 gigavatsaatlik yeni pil kapasitesini aktarıyor. Bu kapasite günlük olarak yaklaşık 700 bin haneyi besleyebiliyor. Yıl geneli için beklenti 71 gigavatsaat, 2025'e göre yüzde 20 artış. Çeyrekte her biri 1 gigavatsaatin üzerinde yedi büyük tesis devreye girdi. Şebekeye bağlanmadan yerinde kullanılan ticari kurulumların yaklaşık dörtte üçü veri merkezlerine ait. Konut kurulumlarının, ev pili vergi indiriminin 2025'te sona ermesiyle yüzde 16 gerilemesi bekleniyor. Devreye giren sistemlerin neredeyse tamamı Çin'de üretilen hücreleri kullanıyor, ABD üretim kapasitesinin talebi karşılaması 2030 dolayında bekleniyor.
| Yeni pil kapasitesi | 20,2 gigavatsaat | ABD, 2026 ikinci çeyrek |
| Yıl geneli beklentisi | 71 gigavatsaat | ABD, 2026, %20 artış |
| Büyük ölçekli tesis | 7 | ABD, her biri 1 gigavatsaatin üzerinde |
| Veri merkezlerinin payı | yaklaşık %75 | ABD, yerinde kullanılan ticari kurulum |
| Konut kurulumu beklentisi | -%16 | ABD, 2026 |
Sınırlı donanımda verimli dil modeli eğitimi için yedi yaklaşım
Vinod Chugani, tüketici sınıfı ekran kartlarında büyük dil modeli eğitmek ya da ince ayar yapmak için yedi tekniği mekanizmalarıyla anlatıyor. QLoRA, model ağırlıklarını 4 bitlik NormalFloat biçiminde sıkıştırıp yalnızca küçük bir ek katmanı eğitiyor, sıkıştırma katsayılarının kendisinin de sıkıştırılması parametre başına 0,37 bit daha kazandırıyor, karşılığında 16 bitlik eğitime göre yüzde 20 ile 35 arasında hız kaybı doğuyor. GaLore gradyanları düşük ranklı bir alt uzaya izdüşürüp AdamW eniyileyicisinin parametre başına 8 baytlık durumunu küçültüyor. FSDP model durumunu kartlar arasında bölüştürüyor. Ara sonuçları saklamak yerine geri yayılımda yeniden hesaplamak, adım başına yaklaşık yüzde 30 fazla işlem karşılığında bellek kazandırıyor. FlashAttention-2 dikkat matrisini bellekte hiç oluşturmuyor. FP8 biçimi ara sonuçların kapladığı yeri yarıya indiriyor. 7 milyar parametreli bir modelin FP16 ağırlıkları 14 gigabayt, AdamW durumları 56 gigabayt yer tutuyor.
| Anlatılan teknik | 7 | |
| Çift nicemleme kazancı | 0,37 bit | parametre başına |
| QLoRA hız kaybı | %20-35 | 16 bitlik eğitime göre |
| AdamW durum maliyeti | 8 bayt | parametre başına |
| Yeniden hesaplamanın maliyeti | yaklaşık %30 | adım başına fazla işlem |
| 7 milyar parametreli model, FP16 ağırlık | 14 gigabayt | |
| 7 milyar parametreli model, AdamW durumu | 56 gigabayt |
Kıdemli bir analist gibi düşünen yapay zekâ analisti kurmak
Nate Rosidi, model çıktısına analist disiplini dayatan altı aşamalı bir dil modeli hattını adım adım kuruyor. Aşamalar şunlar. İş problemini yeniden ifade edip sınırları adlandırmak, mevcut sütunlardan hipotez üretmek, hipotezleri SQL sorgularına çevirmek, sorguları çalıştırıp grup örneklem büyüklüklerini bir alt eşiğe karşı denetlemek, güveni düşük sonuçları eleyen bir yönetici özeti yazmak ve önerileri desteklenen kanıtla sınırlamak. Uygulama pandas ile veri yüklüyor, bellek içi SQL için DuckDB kullanıyor, Anthropic ya da OpenAI arayüzünü LLMClient soyutlamasının arkasına koyuyor. Doğrulama aşaması belirleyici oluyor, toplam ölçütlerde önde görünen bir kampanya tek siparişe dayandığı için eleniyor. Alt eşik grup başına üç sipariş, gösterim verisi 29 satır.
| Hat aşaması | 6 | |
| Alt destek eşiği | 3 sipariş | grup başına |
| Gösterim verisi | 29 satır | sipariş düzeyinde |
| Çağrı başına metin parçacığı sınırı | 1.024 |
dbt'ye giriş
Thomas Reid, mevcut bir veri ambarındaki SQL SELECT ifadelerini yönetilen tablolara ve görünümlere çeviren dönüşüm katmanı dbt'yi uygulamalı olarak anlatıyor. Katman veri testleri, köken belgeleri, makrolar ve ayrı geliştirme ve üretim ortamı hedefleri ekliyor. Anlatım dbt-duckdb'yi bir Python sanal ortamına kuruyor, projeyi başlatıyor, ham kaynağı YAML dosyasında tanımlıyor, customer_orders_summary adlı modeli tablo olarak somutlaştırıyor ve dbt run, build ile test komutlarını çalıştırıyor. Ardından bilerek bir boş değer ile geçersiz bir durum değeri ekleyip not_null ve accepted_values testlerinin nasıl kırıldığını gösteriyor. Kaynak tabloda 12 sipariş satırı ile dört müşteri var, çıktı dört satır. Sürümler dbt-core 1.12.0, dbt-duckdb 1.10.1, DuckDB 1.5.5 ve Python 3.13.14.
| Kaynak tablo | 12 satır | dört müşteri |
| Çıktı tablosu | 4 satır | |
| Model kurulum süresi | 0,11-0,14 saniye | |
| dbt-core sürümü | 1.12.0 | dbt-duckdb 1.10.1 |
| Python sürümü | 3.13.14 | DuckDB 1.5.5 |
Bağlayıcılar ve çalışma düzeni fikrim
Scott Cunningham, Model Context Protocol üzerine kurulu Claude bağlayıcılarını kullanma deneyimini yazıyor. Anthropic dizininde yaklaşık 4.000 bağlayıcı var, Kod kategorisinde 451 tane. Finansal hizmet bağlayıcılarını ayrı tutuyor, Stripe, PayPal, QuickBooks ile Gusto birlikte tek kişilik bir firmanın ödeme, muhasebe ve bordro işini kapsıyor, buna karşılık banka hesaplarına erişim yok. Bunu Stripe verisinde 2025'in ikinci çeyreğinden bu yana artan tek kişilik şirket payına bağlıyor. Yazının ikinci yarısı nedensel çıkarım için görsel ve denetim listesine dayalı bir çalışma düzeni taslağı çiziyor, kendi ders kitabındaki tasarım ilkeleri etrafında üretim, doğrulama ve anlama diye üçe ayırıyor.
| Anthropic dizinindeki bağlayıcı | yaklaşık 4.000 | |
| Kod kategorisindeki bağlayıcı | 451 | |
| Tek kişilik şirket payının arttığı dönem | 2025 ikinci çeyrek | ABD, Stripe verisi |
Matematiğin gizemli Langlands programı aslında neyle ilgili
Natalie Wolchover, sayılar kuramını harmonik analize bağlayan yazışmalar ağını, Robert Langlands'ın 1967'de André Weil'e yazdığı mektuptan başlayarak anlatıyor. Rasyonel sayılardan sayı cisimlerine ve Galois gruplarına ilerliyor, x küp eksi 2 eşittir sıfır denklemini ve onun değişmeli olmayan S3 simetri grubunu örnek alıyor, ardından Galois temsillerinin izlerinin modüler formların katsayılarını yeniden ürettiğini gösteriyor. Wiles'ın 1994'te Fermat'nın Son Teoremi'ni Taniyama-Shimura-Weil sanısı üzerinden ispatlamasını, Weil'in üç sütunlu çerçevesini ve Kapustin ile Witten'in geometrik Langlands'ı kuantum alan kuramındaki elektrik manyetik ikilikten türetmesini aktarıyor. Ben-Zvi programı, değişmeli olmayan bir Fourier kuramı diye tanımlıyor.
| Langlands'ın Weil'e mektubu | 1967 | Kanada |
| Fermat'nın Son Teoremi ispatı | 1994 | Wiles |
| Geometrik Langlands ispatı | 2024 | 800 sayfayı aşkın, çok yazarlı |
| Fourier ayrıştırması | 1807 | Fransa |
Bilinç bir bedene ihtiyaç duyar mı
Kristen French, sinirbilimci Antonio Damasio ile bilincin hesaplamalı değil biyolojik olduğu görüşü üzerine söyleşiyor. Damasio bilinci beyin kabuğuna ya da gelişmiş bilgi işlemeye yerleştiren meslektaşlarına karşı, bilincin homeostatik duygulardan doğduğunu savunuyor, yani sinir sisteminin organizmanın kendi iç durumunu omurilik ile vagus siniri üzerinden beyin sapına haritalamasından. Kanıtı klinik. Bilinci tümüyle yitiren hastalarda beyin sapı hasarı görülüyor, beyin kabuğundaki geniş lezyonlar bilinci bozuyor ama ortadan kaldırmıyor. Buradan bütün memelilerin, kuşların, balıkların ve büyük olasılıkla sürüngenlerin çoğunun bilinçli olduğu sonucuna varıyor. Bakteriler ile bitkiler algılıyor ama hissetmiyor. Yapay zekânın bir tür bilinç geliştirebileceğini, organik kırılganlık ile ölümlülük taşımadığı için bunun insanınkine benzemeyeceğini söylüyor.
| Descartes' Error yayımı | 1994 | Damasio |
| Feeling and Knowing yayımı | 2022 | Damasio |
| Bilinç üzerine sinirbilim çalışması | 30 yılı aşkın |
Ticari taşıyıcı anneliğin vahşi batısı
Helen Lewis, San Francisco'daki Men Having Babies konferansına, taşıyıcı annelerle, acente işletmecileriyle ve biyoetik kampanyacılarıyla yaptığı görüşmelere ve mahkeme kayıtlarına dayanan bir dosya yazıyor. ABD federal düzeyde düzenlenmemiş durumda, ebeveyn adayları için uygunluk sınaması, yaş sınırı ya da çocuk sayısı sınırı yok, sözleşmeler birçok eyalette uygulanamıyor ve ülkeye taşıyıcı annelik turizmi geliyor. Avrupa Birliği, İngiltere, Kanada ile eski merkez ülkelerin bir bölümü uygulamayı yasakladı ya da kısıtladı. ABD kliniklerinde taşıyıcı annelere aktarılan embriyo sayısı 2024'te 11.821, üç yıl öncesinde 8.461'di. Kaliforniya'da tipik maliyet 150 bin dolardan başlıyor. Lewis yaş üst sınırı, ısmarlanan çocuk sayısına sınır ve karşılıklı bilgilendirme yükümlülüğü öneriyor.
| Aktarılan embriyo | 11.821 | ABD klinikleri, 2024 |
| Üç yıl önceki sayı | 8.461 | ABD klinikleri |
| Sektörün küresel büyüklüğü | 15 milyar dolara yakın | Birleşmiş Milletler tahmini |
| Kaliforniya maliyeti | 150 bin dolardan başlıyor | ABD |
| Meksika maliyet farkı | yaklaşık 100 bin dolar daha ucuz | ABD'ye göre |
Flock, çıkışı olmayan ve yakından gözetlenen bir dünya istiyor
Brady Brickner-Wood, otomatik plaka okuyucu şirketi Flock Safety üzerine yazıyor. Kurucu Garrett Langley, gözetimi mahremiyetin suçun sonu karşılığında takas edildiği bir pazarlık olarak sunuyor. Yazı, şirketi 2017'de Atlanta'da bir yan uğraş olarak başlayıp polis ağlarına bağlı ülke çapında bir sisteme dönüşene kadar izliyor, ardından tepkiyi belgeliyor. Eyalet düzeyinde iki partili kısıtlamalar, kameralara zarar verme, DeFlock haritalama uygulaması ve belgelenmiş suistimaller sıralanıyor. Şirketin yaklaşık 130.000 kamerası Alaska dışında her eyalette bulunuyor, değerlemesi 8 milyar doları aşıyor ve ABD kolluk kuvvetlerinin yaklaşık yüzde 40'ı sözleşmeli. Bir Teksas şerif yardımcısı, ilaçla düşük yapıldığı iddiasına ilişkin bir soruşturmada 80 binden fazla kamerayı taradı. Yazı Zuboff'un gözetim kapitalizmi kavramına ve Beck'in 11 Eylül sonrası güvenlik politikası anlatısına dayanıyor.
| Kurulu kamera | yaklaşık 130.000 | ABD, Alaska dışında her eyalet |
| Şirket değerlemesi | 8 milyar dolardan fazla | ABD |
| Sözleşmeli kolluk kurumu | yaklaşık %40 | ABD |
| Taranan kamera | 80 binden fazla | ABD, Teksas soruşturması |
| Plaka okuyucuya karşı olan pay | neredeyse %50 | ABD, 28 Ağustos 2026 anketi |
Tarihin sonu neden bu kadar kasvetli
Gal Beckerman, Francis Fukuyama'nın In the Realm of the Last Man adlı anı kitabını değerlendiriyor. Kişisel malzeme altmışıncı sayfa dolayında tükeniyor, kitap daha çok Fukuyama'nın 1992'den bu yana konumunun ne kadar kaydığının kaydı olarak okunuyor. Yazar liberal demokrasinin varış noktası olduğunu savunmayı sürdürüyor, gerekçesi bütün rakiplerinin itibarını yitirmiş olması. Bunu thymos'a, yani yalnızca hukuki eşitliğin karşılayabildiği tanınma talebine dayandırıyor. Değişen şey tonu. Irak işgalinden sonra yeni muhafazakârlardan koptu ve gayrişahsi devlet ile hukukun üstünlüğü olmadan demokrasinin anlamsız kaldığı sonucuna vardı. Beckerman'a göre bir zamanlar dipnot olan Nietzscheci Son İnsan sorunu artık merkezde, tanınması karşılanan insan sıkılıyor ve huzursuzlanıyor.
| The End of History and the Last Man | 1992 | Fukuyama |
| Kişisel anlatının bittiği sayfa | 60 dolayı | |
| Yeni muhafazakârlardan kopuş | 2003 | Irak işgalinin ardından |
| Tanınmayı karşılayan düzenlerin başlangıcı | 18. yüzyıl sonu |
Romanitas'ın sonu ve İngilizlerin gelişi
Mathew Lyons, Nicholas Higham'ın How England Began adlı kitabını değerlendirerek Roma'nın Britanya'dan çekilmesinden sonraki yüzyılları anlatıyor. Roma uygarlığıyla özdeşleşen Romano-Britanyalı seçkinlerin ani bir istila yerine kademeli olarak yerinden edildiğini savunuyor. Dayanağı, beşinci yüzyıl boyunca servetin gelenlere geçtiğini gösteren arkeolojik kanıt ve çekilmeden sonra da Britanya görevlerini listelemeyi sürdüren Notitia Dignitatum. Vortigern'in Sakson paralı askerleri toplamasını Roma askeri pratiğinin sürmesi sayıyor. Britanya Hristiyanlığının, Roma'nın standartlaştırma girişimi altında sapkın diye yeniden sınıflandırılmasını izliyor. Kapanışta Romalı ile Britanyalı, Hristiyan ile pagan, Britanyalı ile İngiliz kimliklerinin çekişmesini bugünkü kimlik tartışmalarına bağlıyor.
| Roma'nın Britanya'dan çekilmesi | yaklaşık 410 | İngiltere |
| Notitia Dignitatum kaydı | yaklaşık 419 | İngiltere |
| Vortigern'in Sakson paralı asker toplaması | yaklaşık 450 | İngiltere |
| İncelenen kitap | 25 sterlin | Yale University Press |
Kurgu dışı kitap pazarı çöküyor
Sean deLone, on yıllık ciltli çok satanlar listesinin bileşimi ile haftalık satış adetlerini kullanarak ABD'de kurgu ile kurgu dışı arasındaki yer değiştirmeyi belgeliyor. İlk 25 ciltli kitapta kurgu 2015'te 6 başlıkken 2025'te 18 başlığa çıktı, kurgu dışı 19'dan 7'ye indi. Kurgu dışı çok satanlar listesinin tamamı haftada 42.000 adet satarken ilk iki kurgu başlığı birlikte 52.000 adet satıyor. 2025'te kurgu dışı ilk 25 yazarının 8'i kadın, 15'i erkek. Kurgu pazarının yüzde 80'i kadın okurdan oluşuyor, kurgu dışı okurluğu ise kabaca yarı yarıya. deLone düşüşü demografiden çok, otoriteye ve uzmanlığa duyulan güvenin aşınmasına bağlıyor. Gallup'un medyaya güven serisi beş yılda yüzde 40'tan yüzde 28'e inmiş.
| İlk 25'te kurgu başlığı | 6'dan 18'e | ABD, 2015-2025 |
| İlk 25'te kurgu dışı başlığı | 19'dan 7'ye | ABD, 2015-2025 |
| Kurgu dışı listesinin haftalık satışı | 42.000 adet | ABD |
| İlk iki kurgu başlığının satışı | 52.000 adet | ABD, haftalık |
| Kurgu pazarında kadın okur payı | %80 | ABD |
| Gallup medya güveni | %40'tan %28'e | ABD, beş yıl |
Jared Diamond liderler, şans ve yeri doldurulamazlık üzerine
Tyler Cowen, Jared Diamond ile liderlerin ne zaman fark yarattığını ele alan yeni kitabı üzerine konuşuyor. Diamond uzun ufuklarda hiçbir liderin gerçekten yeri doldurulamaz olmadığını savunuyor, büyük soruları coğrafya, kaynaklar, kurumlar ve zamanlama belirliyor, bireyler ise belirli sonuçları belirliyor. Din kuruculuğunun üç rol gerektirdiğini söylüyor, karizmatik kurucu, örgütleyici ve komutan. Bozkırdaki yağış rejimiyle fetih pencerelerini birbirine bağlıyor. Bireyin fark yarattığı karşı örnekler arasında Lynda Resnick'in nar suyuna yaptığı 150 milyon doları aşan yatırım var, işletme 18 yıl sonra kâra geçti. Botsvana ile Nijerya karşılaştırması, Papua Yeni Gine'deki 700 dil ve hangi kaynaklardan enerji üretildiği de konuşuluyor. Diamond çevre için iyi sonuç olasılığını yüzde 51 olarak veriyor.
| Bölüm numarası | 289 | 21 Ağustos 2026'da kaydedildi |
| Resnick'in nar yatırımı | 150 milyon doları aşkın | ABD |
| Kâra geçme süresi | 18 yıl | ABD, nar suyu işletmesi |
| Papua Yeni Gine'deki dil | 700 | |
| Diamond'ın iyi sonuç olasılığı | %51 | çevre için |
| Botsvana nüfusu | 3 milyon | 1966'da bağımsız |
FBI 153 milyondan fazla ehliyet satan bir hizmeti soruşturuyor
Brian Krebs, Nexus adlı yeraltı hizmetinin taranmış kimlik belgesi satışını ve sızıntının kaynağını, Louisiana merkezli kimlik doğrulama sağlayıcısı idscan.net'e kadar izliyor. Satışa sunulan veri 153 milyon ehliyet, 10 milyondan fazla kimlik kartı, 3 milyondan fazla seyahat belgesi ve 579.000 sağlık kartı içeriyor. Her kayıt kızılötesi ile morötesi çekimler dahil altı görüntü dosyasından oluşuyor. 24 saatte 400.000 yeni ehliyet kaydı eklenmiş. Kanada'dan 1,1 milyon ehliyet kaydı var, bunların 473.673'ü Ontario'dan. idscan.net ayda 21 milyon doğrulama yapıyor ve dünyada 20.000 noktada kullanılıyor.
| Satışa sunulan ehliyet | 153 milyon | ABD ve Kanada |
| Kanada ehliyet kaydı | 1,1 milyon | 473.673'ü Ontario'dan |
| 24 saatte eklenen kayıt | 400.000 | |
| idscan.net aylık doğrulama | 21 milyon | 20.000 noktada |
Arkadaşlık ile yalnızlığın bilimi
Rachel Feltman, psikolog Jessica Ayers ile insanların arkadaşlığa nasıl yöneldiğini ölçen yeni bir ölçek üzerine konuşuyor. Önceki çalışmalar, canlıların sınırlı kaynağını az sayıda yavruya mı yoksa çok sayıda yavruya mı ayırdığını inceleyen kuramdan ödünç alınmış bir ödünleşme varsayıyordu, yani arkadaş sayısı ile duygusal derinlik arasında bir seçim. Beş çalışmada ekip iki tercihin karşıt değil ayrıştırılabilir olduğunu buldu, insanlar geniş bir ağ ile derin yakınlığı aynı anda isteyebiliyor. Genişlik tercihi dışadönüklükle ve yardıma istekli arkadaş sayısının çokluğuyla ilişkili çıkıyor. Duygusal yakınlık tercihi ise mevcut arkadaşlık niteliğini daha düşük bildirmekle ilişkili. Çalışmaların çoğu ABD'de yapıldı, beşincisi Filipinler, Mısır ve Brezilya'yı da kapsıyor.
| Çalışma sayısı | 5 | çoğu ABD, biri Filipinler, Mısır ve Brezilya |
| Dunbar sayıları | 5 yakın arkadaş, yaklaşık 150 bağlantı | |
| Yakın arkadaşı olmayan yetişkin | %8 | ABD, Pew 2023 |
Filler harekete geçmeden önce düşünüyor
Devin Reese, PLOS One'da yayımlanan ve Tayland ile ABD'den araştırmacıların yürüttüğü çalışmayı aktarıyor. Çalışma, daha iyi bir sonuç için dürtüyü bastırma kapasitesini, yani engelleyici denetimi Asya fillerinde sınıyor. Filler önce opak bir kutunun arka açıklığından meyve almayı öğrendi. Ardından meyvenin göründüğü ve kokusunun deliklerden çıktığı, ama deliklerin hortum geçmeyecek kadar küçük olduğu saydam bir kutuyla karşılaştılar. Görünen ödüle uzanmak yerine hepsi erişilebilir açıklığa yöneldi, kutu başka yönlere çevrildiğinde de görevi bir dakikadan kısa sürede çözdü. Yaşlı filler yeni yönlere daha yavaş uyum sağladı, yazarlar bunu engelleyici denetimin yaşla azalmasına bağlıyor.
| Sınanan fil | 16 | Tayland, sekizi erkek sekizi dişi |
| Kutu çevrildiğinde çözme süresi | 1 dakikadan kısa | Tayland |