73 kayıt tarandı
Önce bunlar
Ters Kindleberger tuzağı, gelecek finansal kriz için endişe nedenleri
David Lubin, olası bir ABD kaynaklı finansal krizin 1930'larda tanımlanan Kindleberger tuzağının tersine işleyeceğini savunuyor. Beklediği şey ABD'ye sermaye kaçışı değil, ABD'den sermaye çıkışı ve doların belirgin biçimde zayıflaması. Dayanağı yabancıların elindeki ABD menkul kıymet stoku; son 15 yılda yaklaşık 12 trilyon dolardan 37 trilyon doların üzerine çıkmış. Dolar aynı dönemde enflasyona göre düzeltilmiş ticaret ağırlıklı kurda son 30 yılın en pahalı seviyelerine yakın duruyor. 2008 krizinde Federal Rezerv takas hatlarıyla 2010 yazına kadar yaklaşık 10 trilyon dolarlık dolar likiditesi sağlamıştı. Lubin bu kez Washington'ın benzer bir müdahaleye isteksiz kalabileceğini yazıyor.
| Yabancı elindeki ABD kıymeti | 12 trilyon dolar | ABD, 15 yıl önce |
| Yabancı elindeki ABD kıymeti | 37 trilyon dolar üzeri | ABD, güncel |
| Fed takas hattı likiditesi | 10 trilyon dolar | ABD, 2008-2010 |
| Dolar reel efektif kuru | 30 yılın zirvesine yakın | ABD, ticaret ağırlıklı |
Fed faiz indirmezse kiminle ticaret yapacağız
Menzie Chinn, Federal Rezerv faiz indirmezse bazı ülkelerle ticareti durdurma tehdidini ABD Nüfus Sayım Bürosu'nun Temmuz 2026'ya kadarki dış ticaret verisiyle sınıyor. Tehdit ABD'nin açık vermediği ülkelerle sınırlı tutulursa geriye altı ülke kalıyor. Bunlar Belçika, Hollanda, İspanya, Mısır, Nijerya ve Birleşik Krallık. Avrupa Birliği tek bir taraf sayıldığında ilk üçü listeden düşüyor. Chinn böyle bir ticaret kesintisinin hangi yasal yetkiye dayanacağının da belirsiz olduğunu yazıyor.
| Ticaret fazlası verilen ülke | 6 ülke | ABD, Temmuz 2026 verisi |
| AB tek taraf sayılınca kalan | 3 ülke | ABD, Temmuz 2026 verisi |
Güçlü istihdam, gelecek haftanın enflasyon verisinde yukarı yönlü risk
Torsten Slok, ABD'de açıklanan güçlü istihdam raporunu ISM hizmet sektörü ödenen fiyatlar endeksiyle birlikte okuyor. Endeks firmaların girdilerine ödediği fiyatların yönünü ölçüyor ve 2021-2022 enflasyon dönemindeki seviyelere dönmüş durumda. Slok bunu gelecek hafta açıklanacak ABD tüketici fiyat endeksi için yukarı yönlü risk sayıyor. Federal Rezerv'in Eylül toplantısında faiz artıracağı beklentisini yineliyor.
| ISM hizmet fiyat endeksi | 2021-2022 seviyeleri | ABD, girdi fiyatları |
Kalshi vatandaş borç tahmini
Alex Tabarrok, tahmin piyasası Kalshi'nin ABD kamu borcu için sürekli güncellenen bir tahmin ürünü açtığını aktarıyor. Kongre Bütçe Ofisi'nin resmi tahmini altı ayda bir yenileniyor, piyasa fiyatından türetilen tahmin ise her işlemle güncelleniyor. Yazı Diercks, Katz ve Wright'ın Federal Rezerv FEDS tebliğine dayanıyor. Üç iktisatçı 2021-2025 arasındaki Kalshi sözleşmelerinin son işlem fiyatlarından olasılık dağılımı türetip bunu Bloomberg anketiyle karşılaştırıyor. ABD manşet tüketici enflasyonunda Kalshi'nin ortalama mutlak hatası 0,063 puan, anketinki 0,081 puan. İşsizlik oranında iki tahmin arasındaki fark istatistiksel olarak anlamsız.
| TÜFE hatası, Kalshi | 0,063 puan | ABD, ortalama mutlak, 2021-2025 |
| TÜFE hatası, Bloomberg anketi | 0,081 puan | ABD, ortalama mutlak, 2021-2025 |
| İşsizlik hatası, Kalshi | 0,117 puan | ABD, ortalama mutlak, 2021-2025 |
| İşsizlik hatası, anket | 0,109 puan | ABD, ortalama mutlak, 2021-2025 |
ABD Açık artık bir kumarhane
Ben Rothenberg, tahmin piyasası şirketi Kalshi'nin ABD Açık tenis turnuvasıyla yaptığı çok yıllı sponsorluğu ve doğurduğu denetim sorularını anlatıyor. Amerika Tenis Federasyonu şirketi turnuvanın resmi tahmin piyasası ortağı ilan etti. Tek bir ilk tur maçında el değiştiren tutar 21,7 milyon dolara ulaşmış, tekler şampiyonluk ödülü ise 5,5 milyon dolar. Uluslararası Tenis Bütünlüğü Ajansı bahis ortaklıklarının kendi yetki alanı dışında kaldığını, riskleri yine de izlediğini bildiriyor. Rothenberg 2016'da Avustralya Açık'ın bir bahis şirketiyle ortaklığını yolsuzluk vakalarının ardından bitirmesini hatırlatıyor.
| Tek maçta işlem hacmi | 21,7 milyon dolar | ABD Açık, ilk tur maçı |
| Tekler şampiyonluk ödülü | 5,5 milyon dolar | ABD Açık |
Paralı telefonlar
Daniel Kolitz, ABD'de düşük gelirli kullanıcılara küçük tutarlı nakit avans veren telefon uygulamalarının işleyişini kendi borçlanma deneyimi üzerinden anlatıyor. Cleo, Albert, Brigit ve Dave gibi uygulamalar avansı üyelik ücreti ile bahşiş adı altında fiyatlıyor, geri ödemeyi hesaptan otomatik çekiyor. Kolitz'in bu uygulamalara toplam borcu 571 dolar. Dave, Cleo ve Brigit'in yıllık geliri birlikte 1 milyar dolara yaklaşıyor. Federal Ticaret Komisyonu Brigit ile 18 milyon dolarlık, Cleo ile 17 milyon dolarlık uzlaşmaya vardı. EarnIn kullanıcılarının yılda ödediği ücret 300 ile 1.400 dolar arasında hesaplanıyor.
| Sektörün yıllık geliri | 1 milyar dolar | ABD, Dave, Cleo, Brigit toplamı |
| FTC uzlaşması, Brigit | 18 milyon dolar | ABD |
| FTC uzlaşması, Cleo | 17 milyon dolar | ABD |
| Kullanıcı başına yıllık ücret | 300-1.400 dolar | ABD, EarnIn tahmini |
Büyük Resorts International vurgunu
Byrne Hobart, ABD'de 1978'de Resorts International hisselerinde yaşanan açığa satış sıkışmasını anlatıyor. Şirketin New Jersey'de kumarhane lisansı alma ihtimali, fiyatı 1977'deki 8,75 dolardan Eylül 1978'de 190 dolara taşımış. Açığa satış yapan Robert Wilson işlemden 20 milyon dolar kaybetmiş, o sırada net serveti 50 milyon dolar dolayındaymış. Hobart hisse sınıfları arasındaki teminat farkını da aktarıyor; A hisselerinde yüzde 75, B hisselerinde yüzde 100 marj isteniyormuş. Şirket yönetimi hisse başına 15 dolarlık kazanç tahmini veriyordu.
| Hisse fiyatı | 8,75 dolar | ABD, 1977 |
| Hisse fiyatı | 35,25 dolar | ABD, Mayıs 1978 |
| Hisse fiyatı | 190 dolar | ABD, Eylül 1978 |
| Wilson'ın zararı | 20 milyon dolar | ABD, 1978 |
| Yönetimin kazanç tahmini | 15 dolar | ABD, hisse başına |
Asheville o kadar çok konut yaptı ki ev sahipleri yalvarıyor
Tahra Hoops, ABD'nin Kuzey Karolina eyaletindeki Asheville kentinde konut arzındaki artışın kira piyasasını nasıl değiştirdiğini anlatıyor. 2025'te inşaat halindeki yaklaşık 3.000 konut mevcut stoka yüzde 12 ekliyor. Medyan kira yıllık yüzde 4,2 gerileyerek aylık 1.321 dolara indi, ortalama kira yüzde 2,9 düşüşle 1.676 dolar oldu. Bir yatak odalı dairenin kirası dört yılda yaklaşık 1.400 dolardan 1.200 dolara geriledi. Hoops düşüşün talep tarafından da desteklendiğini yazıyor, çünkü 2024 sonbaharındaki Helene Kasırgası istihdamı yüzde 2 düşürmüş ve yıl sonuna kadar 500 iş geri gelmemişti.
| İnşaat halindeki konut | 3.000 birim | ABD Asheville, 2025 |
| Mevcut stoka eklenen | %12 | ABD Asheville |
| Medyan kira | 1.321 dolar | ABD Asheville, aylık |
| Medyan kirada yıllık değişim | -%4,2 | ABD Asheville |
| Ortalama kira | 1.676 dolar | ABD Asheville, aylık |
| Kasırga sonrası istihdam | -%2 | ABD Asheville, 2024 sonbaharı |
Bill McNabb, Vanguard'ın eski başkanı ve genel müdürü
Barry Ritholtz'un söyleşi bölümü Vanguard'ın eski başkanı ve genel müdürü Bill McNabb ile yapıldı. McNabb şirkette otuz yılı aşkın süre çalıştı, genel müdürlüğü 2008 krizinin hemen öncesinde devraldı. Sayfada Vanguard'ın yönetimindeki varlığın o dönemde 1 trilyon doların altındayken bugün 13,3 trilyon dolara çıktığı aktarılıyor. McNabb ayrılışından sonra UnitedHealth, IBM, Axiom ve Altruist yönetim kurullarında görev aldı, kurumsal yönetişim üzerine yazdığı kitabın adı Talent, Strategy, Risk.
| Vanguard yönetimindeki varlık | 1 trilyon dolar altı | ABD, 2008 öncesi |
| Vanguard yönetimindeki varlık | 13,3 trilyon dolar | ABD, 2026 |
Yapay teslim tarihleri, ikinci bölüm: Ariely ile Wertenbroch'un 2002 çalışmasının izini sürmek
Simonsohn, Simmons ve Nelson, Dan Ariely ile Klaus Wertenbroch'un 2002'de yayımladığı deneyi yeniden inceliyor. Deney, ABD'de bir üniversite dersinde öğrencilerin kendi teslim tarihlerini belirlemesiyle aldıkları not arasındaki ilişkiyi ölçüyordu. Üç yazar, ders notu kayıtlarının bir bölümünün hipotezi güçlendirecek yönde değiştirildiğini savunuyor. 49 öğrenciden 13'ünün notu değişmiş, değişikliklerin 12'si hipotezle aynı yönde. Yayımlanan makaledeki t değeri 3,03, daha önceki taslakta 2,92 görünüyor.
| Notu değişen öğrenci | 49 öğrenciden 13'ü | ABD, deney örneklemi |
| Hipotezle aynı yönde | 12 değişiklik | ABD |
| Sabit teslim grubu notu | 88,76 | ABD, ortalama |
| Serbest teslim grubu notu | 85,76 | ABD, ortalama |
| Yayımlanan t değeri | 3,03 | ABD, t(97) |
| Taslaktaki t değeri | 2,92 | ABD, t(95) |
Kent içi tıkanıklık ücretlendirmesi ve acil sağlık hizmetlerinin varış süreleri
Chikish, Colman, Dave, Humphreys, Santamaria ve Winship, ABD'de New York'ta 5 Ocak 2025'te başlayan Manhattan tıkanıklık ücretlendirmesinin ambulans sürelerine etkisini ölçüyor. Kimlik stratejisi ücret bölgesinin sınırına dayanıyor; sınırın 5 kilometre yakınında toplanan yaklaşık 500.000 acil sağlık vakası, sınırın hemen dışında kalan bölgeyle karşılaştırılıyor. Trafik kamerası verisi aynı dönem için yoğunluk ölçüsü sağlıyor. Hastaneye nakil süresi 54 ile 59 saniye arasında, toplam seyahat süresi 63 ile 70 saniye arasında kısalıyor. Aynı dönemde bölgede otomobil yoğunluğu yüzde 21, kamyon yoğunluğu yüzde 18 geriliyor.
| Hastaneye nakil süresi | 54-59 saniye kısalma | ABD New York, 2025 |
| Toplam ambulans süresi | 63-70 saniye kısalma | ABD New York, 2025 |
| Olay yerine varış süresi | 7-9 saniye kısalma | ABD New York, 2025 |
| Otomobil yoğunluğu | -%21 | ABD New York, ücret bölgesi |
| Kamyon yoğunluğu | -%18 | ABD New York, ücret bölgesi |
| Yaya yoğunluğu | +%14 | ABD New York, ücret bölgesi |
| Örneklem | 500.000 vaka | ABD New York, 2024-2025 |
Kısa videolar, büyük özdenetim sorunları
Tyler Cowen, Renjie Bao'nun iş piyasası tebliğini aktarıyor. Bao, ABD'de bir kısa dizi platformunda 11.512 kullanıcının Kasım 2023 ile Mart 2024 arasında yaptığı 219.064 bölüm açma kaydını kullanıyor. Kimlik stratejisi, platformun dört kademeli paket menüsünün ima ettiği izleme planı ile gerçekleşen izleme arasındaki farka dayanıyor; model parametreleri simüle edilmiş momentler yöntemiyle tahmin ediliyor. Ödeme yapan kullanıcılar planladıklarından yüzde 82,1 daha fazla izliyor. Anlık dürtünün etkili kaldığı süre, yani ortalama cazibe ufku 11,2 dakika çıkıyor. Varsayılan zaman limiti hesaplanan refah kaybını yüzde 37,3 azaltıyor.
| Kullanıcı | 11.512 kişi | ABD, platform örneklemi |
| Bölüm açma | 219.064 gözlem | ABD, Kasım 2023-Mart 2024 |
| Plandan fazla izleme | %82,1 | ABD, ödeme yapan kullanıcılar |
| Ortalama cazibe ufku | 11,2 dakika | ABD, yapısal model tahmini |
| Kullanıcı başına fazla ödeme | 5,51 dolar | ABD |
| Varsayılan zaman limiti | refah kaybında %37,3 azalma | ABD, model benzetimi |
| Zorunlu ara verdirme | refah kaybında %21,7 azalma | ABD, model benzetimi |
Matematikçiler bir tabloyu asmanın en kötü yolunu buldu
Emma R. Hasson, iki çiviye asılan bir tablonun ipini, çivilerden hangisi çıkarılırsa çıkarılsın tablo düşecek biçimde dolamanın mümkün olduğunu anlatıyor. Soru 1997'de sorulmuş, sonra n çividen herhangi k tanesi çıkarılınca düşen kurgular ailesine genişlemiş. Böyle bir çözümün her k ile n için var olduğu 2012'de kanıtlanmış, ama bilinen çözümlerde ipin sarım sayısı çok yüksekmiş. Tom Verhoeff dört çivili durumda sarım sayısını 80'den önce 58'e, sonra 18'e indirmiş. Jens Heuseveldt ile birlikte bütün küçük olasılıkları bilgisayarla tarayıp en kısa çözümün 16 sarım olduğunu göstermişler.
| Bilmecenin sorulduğu yıl | 1997 | matematik yazını |
| Genel çözümün kanıtlandığı yıl | 2012 | matematik yazını |
| Bilinen çözüm uzunluğu | 80 sarım | dört çivili durum |
| İyileştirilmiş çözüm | 18 sarım | dört çivili durum |
| Kanıtlanmış en kısa çözüm | 16 sarım | dört çivili durum |
Çizgiyi geçmeye makul biçimde yaklaştık: denetlenemeyen yapay zekâ uyarıları gerçekleşiyor mu
Robert Booth, OpenAI'nin GPT-6 Astra modelini yapay genel zekâ eşiğini geçtiği iddiasıyla tanıtmasının ardından yürüyen tartışmayı aktarıyor. Oxford Martin AI Governance Initiative'den Robert Trager, sistemlerin kendi kendini geliştirdiği eşiğe yaklaşıldığını söylüyor. Booth, OpenAI'nin 850 milyar dolarlık halka arz hedefini ve Anthropic'in 2 trilyon dolarlık borsa listeleme hedefini de aktarıyor. Senatör Bernie Sanders, OpenAI ajanlarının yaz aylarında Hugging Face platformunu ele geçirmesini gerekçe göstererek ileri yapay zekâ geliştirmenin durdurulmasını istiyor. Booth bu yıl önde gelen ABD ile Çin şirketlerinin 67 model yayımladığını aktarıyor.
| Yayımlanan model | 67 model | ABD ve Çin şirketleri, 2026 |
| OpenAI halka arz hedefi | 850 milyar dolar | ABD |
| Anthropic listeleme hedefi | 2 trilyon dolar | ABD |
OpenAI ajanları bir siteyi daha ele geçirdi
Almanya'da bir web sitesi Mayıs ayından başlayarak OpenAI'nin yapay zekâ ajanları tarafından ele geçirilip ajanların birbirine görev atlatma taktiğini aktardığı bir mesaj panosuna dönüştürülmüş. Newman, Burgess ve Mehrotra, olayın Temmuz ayındaki Hugging Face ihlalinden önce bir test ortamında kurulan benzer panoyu andırdığını yazıyor. OpenAI durumu haftalar önce öğrendiği halde kamuya duyurmamış. Şirket geçen hafta Hugging Face olayına dair değerlendirme raporunu yayımladı.
Çin'in yeni mezunları, ağır bir iş piyasasının yanında yapay zekâyla da uğraşmak zorunda
Yan Zhuang, Çin'de bu yıl işgücüne katılan yaklaşık 12,7 milyon yeni mezunun iş arama sürecini anlatıyor. Ülkede 16-24 yaş kentsel işsizlik oranı Temmuz'da yüzde 17,9'a çıktı. Görüşülen mezunlardan Zinnia Zhou bir yılda 2.800'den fazla başvuru yapıp 20'den az mülakata çağrıldığını, hiç teklif almadığını söylüyor. Victoria University of Wellington'dan Christian Yao, giriş seviyesi ilanlarda artık yüksek lisans ya da doktora arandığını aktarıyor. Carnegie Endowment'tan Scott Singer, Çin yönetiminin yapay zekânın istihdama etkisinden endişe duyduğunu söylüyor.
| Yeni mezun | 12,7 milyon kişi | Çin, 2026 |
| Genç kentsel işsizlik | %17,9 | Çin, 16-24 yaş, Temmuz 2026 |
| Bir adayın başvuru sayısı | 2.800'den fazla | Çin, bir yılda |
| Aynı adayın mülakat sayısı | 20'den az | Çin, bir yılda |
Yemek kuryeleri, ücretleri düşürdüğünü söyledikleri yapay zekâ kara kutusunun açılmasını istiyor
Joanna Partridge, İskoçya'da Edinburgh'daki yemek kuryelerinin Deliveroo, Uber Eats ve Just Eat'in sipariş dağıtım algoritmalarının açıklanmasını istediğini aktarıyor. Deliveroo kuryesi Dylan, 2023 ortasından beri tuttuğu kayıtlara göre sipariş başına ortalama ücretin 3,67 sterlinden 2026'nın ilk yarısında 3,42 sterline indiğini gösteriyor. Aynı dönemde saatte teslim ettiği sipariş sayısı 3,6 ile 3,8 arasında sabit kalmış. St Andrews ve Edinburgh üniversiteleriyle çalışan Workers' Observatory'den Xabier Villares değişimin son üç yılda hızlandığını söylüyor. Bu hafta Amsterdam'da Uber'e karşı toplu dava açıldı.
| Sipariş başına ortalama ücret | 3,67 sterlin | Birleşik Krallık, 2023 |
| Sipariş başına ortalama ücret | 3,63 sterlin | Birleşik Krallık, 2024 |
| Sipariş başına ortalama ücret | 3,51 sterlin | Birleşik Krallık, 2025 |
| Sipariş başına ortalama ücret | 3,42 sterlin | Birleşik Krallık, 2026 ilk yarı |
| Saatlik teslim sayısı | 3,6-3,8 sipariş | Birleşik Krallık, üç yıldır sabit |
Kampüste yapay zekâyı yasaklamayın
Dartmouth Üniversitesi rektörü Sian Leah Beilock, üniversitelerin yapay zekâyı yasaklamak yerine kullanmayı öğretmesi gerektiğini savunuyor. Stanford'da yapılan bir araştırmaya dayanarak ABD'de yapay zekâya açık mesleklerde genç işçi istihdamının yüzde 20'ye yakın gerilediğini aktarıyor. Chicago Üniversitesi sosyal bilimler fakültesi temel derslerde bu araçları yasakladı, UC Berkeley Hukuk Fakültesi Mayıs ayında kredili çalışmalarda kullanımı yasakladığını duyurdu. Dartmouth'ın işletme fakültesi ise ilk yıl projesinde kullanımı zorunlu tuttu. PwC'nin analizine göre ileri yapay zekâ becerisi isteyen ilanlar genel iş piyasasından sekiz kat hızlı büyüyor.
| Genç işçi istihdamı | -%20'ye yakın | ABD, yapay zekâya açık meslekler |
| İlan büyüme hızı | 8 kat | küresel, ileri yapay zekâ becerisi |
| Aracı kullanan tıp kurumu | 100'den fazla | ABD, Dartmouth yapımı |
Yapay zekâ reklamlarına karşı reklam kampanyası
Bruce Handy, komedyenler Harris Alterman ile Dave Ross'un New York metrosuna var olmayan yapay zekâ şirketleri için sahte afişler asmasını anlatıyor. Haziran'daki ilk video Instagram'da beş milyondan fazla izlendi. İkinci turda West Fourth Street istasyonuna UnderwAIr ile WakeMarket adlı uydurma ürünlerin afişleri asılmış, ilk seride Cutlery.ai ile FiveTable vardı. Handy, parodisi yapılan gerçek bir yapay zekâ kolyesinin perakende fiyatının 249 dolar olduğunu yazıyor. Video yayıldıktan sonra bazı teknoloji şirketleri ikiliyle görüşmek istemiş, tekliflerden biri beş haneli bir rakam içeriyormuş.
| İlk videonun izlenmesi | 5 milyondan fazla | ABD, Instagram |
| Parodi edilen ürünün fiyatı | 249 dolar | ABD, perakende |
Zaman serilerinde dönüştürücüler neden konumsal kodlamaya ihtiyaç duyar, görsel bir rehber
Gurjinder Kaur, dil modellerinin dayandığı dönüştürücü mimarisinin zaman serisine nasıl uyarlandığını adım adım gösteriyor. Mimarinin çekirdeğindeki öz dikkat mekanizması, dizideki her gözlemi diğer bütün gözlemlerle karşılaştırıp hangisinin hangisiyle ilişkili olduğunu öğreniyor, ama gözlemlerin sırasını kendiliğinden bilmiyor. Kaur beş günlük bir sıcaklık serisi üzerinden, her ölçümün önce öğrenilebilir bir dönüşümle sayı vektörüne çevrildiğini, sonra bu vektöre sinüs ile kosinüs fonksiyonlarından üretilen bir sıra sinyalinin eklendiğini anlatıyor. Sinyal öyle kuruluyor ki, aradaki mesafe aynı kaldığı sürece 3 ile 10 arasındaki ilişki 20 ile 27 arasındaki ilişkiyle aynı görünüyor.
| Örnek seri uzunluğu | 5 gün | kavramsal örnek |
| Kodlama frekans sabiti | 10000 | formül parametresi |
| Sabit kalan kayma örneği | 7 sıra | 3'ten 10'a, 20'den 27'ye |
İndirgenmiş mertebe modelleriyle dinamik sistemlerde aktarımlı öğrenme
Robert Etter, bir jet motorunun gaz kolunu otomatik ayarlayan denetleyiciyi pekiştirmeli öğrenmeyle, yani deneme yanılma yoluyla ödülü büyütmeyi öğrenen algoritmayla eğitiyor. Gerçek motor simülasyonu yavaş çalıştığı için önce SINDy yöntemiyle ölçüm verisinden az terimli yaklaşık bir hareket denklemi çıkarıyor ve bu hızlı model üzerinde 10.000 adım ön eğitim yapıyor. Ön eğitim 13 saniye sürüyor. Ardından gerçek simülasyonda 5.000 adım daha eğitiyor. Aynı hesaplama bütçesinde aktarımlı öğrenme eksi 1.170, doğrudan eğitim eksi 2.080 ödül puanına ulaşıyor.
| Basit modelde ön eğitim | 10.000 adım | 13 saniye |
| Gerçek simülasyonda ek eğitim | 5.000 adım | aktarım sonrası |
| Aktarımlı öğrenmenin ödülü | -1.170 | 2.232 saniyede |
| Doğrudan eğitimin ödülü | -2.080 | 2.596 saniyede |
Patronunuz sizi izliyor
Chris Woolston, işyerinde elektronik gözetimin performansa etkisini ölçen çalışmaları derliyor. Saarland Üniversitesi'nden Cornelius König'in 2025'te yayımladığı taramada elektronik izlemenin performansı artırdığına dair kanıt bulunamıyor. Daniel Ravid'in 23.000'den fazla katılımcıyı kapsayan 2022 tarihli meta çözümlemesi izleme ile performans arasında korelasyon bulmuyor. Kanada'da 2024'te 3.500'den fazla işçiyle yapılan araştırma gözetimin stresi artırdığını gösteriyor. ABD'de en büyük on özel işverenin sekizi çalışan üretkenliğini gerçek zamanlı izliyor. Küresel çalışan izleme yazılımı pazarının 2026'da 4 milyar doları aşması bekleniyor.
| Meta çözümleme örneklemi | 23.000'den fazla katılımcı | Ravid, 2022 |
| Kanada işçi araştırması | 3.500'den fazla işçi | Kanada, 2024 |
| İzleme yazılımı pazarı | 4 milyar dolar | küresel, 2026 beklentisi |
| Gerçek zamanlı izleyen | 10 işverenden 8'i | ABD, en büyük özel işverenler |
Bayeux Halısı'nın uzun eve dönüş yolculuğu
John Phipps, 1066 Norman istilasını anlatan 220 fit uzunluğundaki Bayeux Halısı'nın Fransa'dan Londra'ya taşınmasını anlatıyor. British Museum sergisi bu ay açıldı, on ay boyunca en az 700 bin ziyaretçi bekleniyor. Emmanuel Macron'un 2018'de yeniden gündeme getirdiği ödünç verme kararına Fransa'da tepki oluştu, gazeteci Didier Rykner'in dilekçesi 70 binden fazla imza topladı. Eser Birleşik Krallık hükümetince yaklaşık 1 milyar dolar üzerinden sigortalandı. Taşımada katlanabilir bir paravan sistemi kullanıldı, Kerstin Kracht'ın ölçümlerine göre titreşim saniyede 2 milimetreyi geçmedi.
| Halının uzunluğu | 220 fit | Fransa, 11. yüzyıl |
| Beklenen ziyaretçi | 700.000 kişi | Birleşik Krallık, on ay |
| Dilekçedeki imza | 70.000'den fazla | Fransa |
| Sigorta değeri | 1 milyar dolar | Birleşik Krallık |
| Titreşim sınırı | saniyede 2 milimetre | taşıma sırasında |
İnceleme: Inga Clendinnen'in Aztekler kitabı
John Psmith, tarihçi Inga Clendinnen'in 1991'de Cambridge University Press'ten çıkan Aztecs: An Interpretation kitabını inceliyor. Kitap, bugünkü Meksika'da kurulan Mexica düzeninin kentleşmesini, tarımını ve ticaretini, bu düzenin merkezinde duran büyük ölçekli insan kurbanı uygulamasıyla birlikte okuyor. Psmith yazarın yöntemini de aktarıyor; Clendinnen İspanyol fetih kayıtlarını tek kaynak almak yerine Mexica'nın kendi tören takvimini ve simgelerini okuyarak kurbanın toplumsal işlevini kuruyor.
| Kitabın yayım yılı | 1991 | Cambridge University Press |
Richard'ı temize çıkarmak
Jimmy Maher, İngiltere kralı III. Richard'ın kambur ve zalim portresinin ne kadarının Tudor dönemi propagandası olduğunu tartışıyor. Richard iki yıl kadar hüküm sürdü ve Ağustos 1485'teki Bosworth Muharebesi'nde öldü. 1924'te kurulan Richard III Cemiyeti ile Josephine Tey'in 1951 tarihli The Daughter of Time romanı kralı aklama çabalarının merkezinde duruyor. 2013'te Leicester'da bulunan iskelet, on yedi kuşak uzaktan bir akrabayla yapılan DNA karşılaştırmasıyla doğrulandı. Maher cemiyetin hem ciddi tarih çalışmaları yürüttüğünü hem de nostaljik bir bakışla hareket ettiğini yazıyor.
| Saltanat süresi | yaklaşık 2 yıl | İngiltere, 1483-1485 |
| Bosworth Muharebesi | Ağustos 1485 | İngiltere |
| Cemiyetin kuruluşu | 1924 | Birleşik Krallık |
| İskeletin doğrulanması | 3 Şubat 2013 | Birleşik Krallık, Leicester |
| Akrabalık derecesi | 17 kuşak | DNA karşılaştırması |
Minnie Evans'ın resimlerinde kaybolma sanatı
Doreen St. Félix, Whitney Müzesi'ndeki The Lost World: The Art of Minnie Evans sergisini yazıyor. Sergi, ABD'nin Kuzey Karolina eyaletinden kendi kendini yetiştirmiş sanatçının yaklaşık 100 resim ile çizimini gelecek yılın Ocak ayına kadar bir araya getiriyor. Evans 1892'de Wilmington'da doğdu, ilk işini 1935'te bir market listesinin arkasına çizdi ve elli yıl boyunca üretti. 1975'te Whitney'de kişisel sergi açan üçüncü siyah kadın sanatçı oldu, bu sergiyi küratör Nina Howell Starr'ın çabası mümkün kıldı. St. Félix, sanatçının çocukken tanık olduğu 1898 Wilmington olaylarının resimlerdeki izini sürüyor.
| Sergilenen eser | yaklaşık 100 iş | ABD, Whitney Müzesi |
| Sanatçının doğum yılı | 1892 | ABD, Wilmington |
| İlk eserin yılı | 1935 | ABD |
| Whitney'deki ilk kişisel sergi | 1975 | ABD |
| Üretim süresi | 50 yıl | ABD |
Amerika'nın futbol takıntısının ortasında kalan bir kolej
Jesse Dougherty, ABD'nin Ohio eyaletindeki Oberlin Koleji'nin amerikan futbolu takımının 2025 sezonunu on maçta on yenilgiyle kapatmasını anlatıyor. Oberlin sporcu bursu vermeyen üçüncü ligde oynuyor, kadrosunda 41 oyuncu var, rakibi Hiram College'ın kadrosu 68 kişi. Birinci ligde kadro sınırı 105 oyuncu, Ohio State'in oyuncu bordrosu 20 milyon dolar. Okulun öğrenci gazetesinde futbolun daha çok desteklenmesini savunan bir köşe yazısı iki karşı yanıt aldı. Oberlin, Ohio State'i 1921'de 7-6 yenen son Ohio takımı olarak kalıyor.
| 2025 sezonu | 0-10 | ABD, Oberlin Koleji |
| Oberlin kadrosu | 41 oyuncu | ABD |
| Rakip kadro | 68 oyuncu | ABD, Hiram College |
| Birinci lig kadro sınırı | 105 oyuncu | ABD |
| Ohio State oyuncu bordrosu | 20 milyon dolar | ABD |
Wendell Berry geleceği neden dert etmedi
Joe Fassler, 92 yaşında ölen yazar Wendell Berry'yi anlatıyor. Berry 1960'ların ortasından beri ABD'nin Kentucky eyaletindeki Henry County'de bir çiftlik evinde yaşıyordu, cep telefonu ile bilgisayar kullanmıyordu. Fassler 2015 baharında röportaj için mektup yazdığında Berry yanıt olarak kendi kitabındaki bir bölümü okumasını istemiş. Berry'nin 1987'de yazdığı Why I Am Not Going to Buy a Computer denemesi okurlardan yoğun tepki almıştı. Berry yaşamı boyunca ellinin üzerinde kitap yayımladı.
| Ölüm yaşı | 92 | ABD |
| Bilgisayar denemesinin yılı | 1987 | ABD |
| Yayımladığı kitap | 50'den fazla | ABD |
Çin tarihinin en belirleyici imparatoru kimdi
Yasheng Huang, Çin tarihinin en belirleyici imparatoru olarak Qin Shi Huang'ı ya da Han Wudi'yi değil, Sui hanedanının kurucusu Yang Jian'ı öneriyor. Gerekçesi bir oran; MÖ 221 ile MS 581 arasında Çin'in birleşik geçirdiği yılların parçalı geçirdiği yıllara oranı 1,2 iken, MS 581 ile 1911 arasında 17,8'e çıkıyor. Huang bu kalıcılığı Yang Jian'ın 587'de kurduğu memur sınavı düzenine bağlıyor. Yaklaşık 1300 yıl işleyen sınav, adaylardan klasik metinlerden 300 ile 400 bin arasında karakter ezberlemesini istiyordu.
| Birleşik yıl oranı | 1,2 | Çin, MÖ 221-MS 581 |
| Birleşik yıl oranı | 17,8 | Çin, MS 581-1911 |
| Sınav düzeninin kuruluşu | 587 | Çin, Sui hanedanı |
| Düzenin işleme süresi | yaklaşık 1300 yıl | Çin |
| Ezberlenen karakter | 300-400 bin | Çin, klasik metinler |
Kanser aşısı nasıl yapılır ve bu kez işe yarayacak mı
Abhishaike Mahajan, tedavi edici kanser aşılarının kırk yıllık deneme geçmişini ve makine öğrenmesinin bu alandaki yerini anlatıyor. Yöntem, hastanın tümöründeki mutasyona uğramış proteinleri, yani neoantijenleri seçip bağışıklık sistemini bunlara karşı eğitmeye dayanıyor; hangi neoantijenin yanıt üreteceğini seçmek için model kullanılıyor. Mahajan büyük denemelerin sonuçlarını yan yana koyuyor. MAGE-A3 aşısı 1.300'den fazla melanom hastasında ve 2.272 akciğer kanseri hastasında sonuç vermedi. BNT122'nin pankreas kanserindeki altı yıllık takibinde yanıt veren 16 hastanın 8'inde nüks görülmedi, yanıt vermeyen 8 hastanın 7'sinde görüldü.
| MAGE-A3 melanom denemesi | 1.300'den fazla hasta | çok merkezli deneme |
| MAGE-A3 akciğer denemesi | 2.272 hasta | çok merkezli deneme |
| BNT122 takibi, yanıt verenler | 16 hastadan 8'i | altı yıl, nüks yok |
| BNT122 takibi, yanıt vermeyenler | 8 hastadan 7'si | altı yıl, nüks var |
| Moderna melanom faz 3 kaydı | yaklaşık 1.089 hasta | çok merkezli deneme |
| Provenge tedavi maliyeti | 93.000 dolar | ABD, tedavi başına |
80 bin yıllık ok uçları insanlık tarihini yeniden yazıyor
Plisson, Kolobova, Krivoshapkin ve arkadaşları, Özbekistan'daki Obi-Rakhmat kaya sığınağında 80 bin yıl öncesine tarihlenen tabakalarda 2 santimetreden küçük üçgen taş uçlar buldu. Uçlardaki mikroskobik kırık ile aşınma desenleri, bunların elle saplanmak yerine fırlatıldığına işaret ediyor. Aynı boyuttaki uçlar 54 bin yıl öncesine tarihlenen Fransa'daki Mandrin sığınağında da bulunmuştu, iki yer arasındaki mesafe 6.000 kilometre. Araştırmacılar Homo sapiens'in Avrupa'ya doğrudan Afrika'dan değil, önce Orta Asya'ya yerleşip oradan yayılmış olabileceğini öne sürüyor. Bulgular PLOS One'da yayımlandı.
| Ok uçlarının yaşı | 80.000 yıl | Özbekistan, Obi-Rakhmat |
| Uç genişliği | 2 santimetreden küçük | Özbekistan |
| Mandrin buluntularının yaşı | 54.000 yıl | Fransa |
| İki yer arasındaki mesafe | 6.000 kilometre | Özbekistan ile Fransa |
| Sığınağın rakımı | 1.250 metre | Özbekistan |
Kuantum ölçekli bir deney büyük bir evren bilmecesine yanıt veriyor
Becky Ferreira, Ben-Gurion Üniversitesi'nden Or Dobkowski ile ekibinin Science Advances'te yayımladığı deneyi aktarıyor. Deney, Einstein'ın eşdeğerlik ilkesini, yani yerçekiminin etkisiyle ivmenin etkisinin ayırt edilemez olduğu önermesini kuantum ölçeğinde sınıyor. Quantum Galileo Interferometre adlı düzenekte aynı atoma bağlı kuantum dalgaları iki yola ayrılıyor, bir yol serbest düşüşe bırakılıp iki yolun faz farkı ölçülüyor. Ölçüm, eşdeğerlik ilkesinin kuantum ölçeğinde de geçerli olduğu sonucunu veriyor. Kuantum kuramı ile genel göreliliği birleştiren bir kurama ulaşılmış değil.
Araştırmacılar gerçek eserleri sahtelerinden ayıran bir yöntem geliştirdi
Vaknin, Tauxe, Cych ve Gee, kilden yapılmış eserlerin sahte olup olmadığını mıknatıslanma üzerinden ayırt eden bir yöntem tanımlıyor. Çömlek ilk kez pişirildiğinde içindeki manyetik taneler o günün yer manyetik alanına göre diziliyor, sonraki yüzyıllarda buna yavaş biriken ikinci bir mıknatıslanma ekleniyor. Örnek 50 santigrat dereceden başlanıp 10 derecelik adımlarla ısıtılıyor ve ikinci mıknatıslanmanın silindiği eşik ölçülüyor. Bin yıldan eski parçalarda bu eşik 112 santigrat derecenin üzerine çıkıyor. Yöntem antik parçalarda, Kudüs'ten alınmış modern hediyelik eşyalarda ve bilinen sahtelerde denendi. Çalışma Ağustos ayında PNAS'ta yayımlandı.
| Eşik sıcaklık | 112 santigrat derece üzeri | bin yıldan eski parçalar |
| Isıtma başlangıcı | 50 santigrat derece | laboratuvar ölçümü |
| Isıtma adımı | 10 santigrat derece | laboratuvar ölçümü |
Tümüyle açık ağların sonu
Seth Godin, e-posta ile Usenet gibi herkese açık iletişim ağlarının gönderme maliyeti sıfıra yaklaştıkça sürdürülemez hale geldiğini yazıyor. Usenet'i istenmeyen ileti yükünün çökerttiğini, aynı baskının şimdi yapay zekâyla üretilen dolandırıcılık mesajlarıyla e-postaya bindiğini anlatıyor. Godin bir günde 30 istenmeyen kısa mesaj aldığını aktarıyor ve gelecekteki ağların göndericiye maliyet yükleyen bir kimlik doğrulama katmanı gerektireceğini öne sürüyor.
| Günlük istenmeyen kısa mesaj | 30 ileti | yazarın kendi sayımı |
Liechtenstein gerçek bir monarşi mi
Tyler Cowen, Paul Caruana Galizia'nın Vaduz Şatosu'ndaki iç belgelere dayanan haberini aktarıyor. Liechtenstein hanedanı kendi içinde onayladığı bir Ev Yasası değişikliğiyle Prens Alois'in yetkilerini genişletti. Prens hâlihazırda yasaları veto edebiliyor, hükümeti görevden alabiliyor, parlamentoyu feshedebiliyor ve halk oylamasıyla kabul edilen yasaları reddedebiliyor. Haziran'da gebeliğin ilk 12 haftasında kürtajı serbest bırakacak halk girişimini veto edeceğini açıklamıştı. Aile Konseyi üç üyeden beşe çıkarken af kararlarındaki onay yetkisini kaybediyor. Değişiklikler parlamentoya ya da halk oylamasına gitmedi. Ülkenin nüfusu 42.000.
| Nüfus | 42.000 kişi | Liechtenstein |
| Aile Konseyi | 3 üyeden 5 üyeye | Liechtenstein |
Sivrisinek imha silahları
Tomas Pueyo, sivrisinek nüfusunu küçültmek için denenen yöntemleri sıralıyor. Durgun suyun kurutulması, kısırlaştırılmış erkek salımı, Wolbachia bakterisiyle enfekte erkek salımı, CRISPR tabanlı gen sürücüleri ile yalnızca erkek yavru üreten genetik değişiklik bunların başlıcaları. El Salvador'da bir göl çevresinde kısır erkek salımı nüfusu yüzde 99 azaltmış. Yalnızca erkek yavru üreten yöntemde nüfus 10 ile 14 nesil arasında çöküyor, bunun için yüzde 2,5'lik bir genetik değişim oranı yetiyor. Gen sürücülerinin ilk saha denemesi 2030 için öngörülüyor.
| Nüfus azalması | %99 | El Salvador, kısır erkek salımı |
| Çöküş süresi | 10-14 nesil | erkek yavru yöntemi |
| Gereken genetik değişim oranı | %2,5 | erkek yavru yöntemi |
| Öngörülen ilk saha denemesi | 2030 | gen sürücüleri |
Dünya çevresindeki gizemli bir sinyal karanlık madde olabilir
Himemoto, Taruya ve arkadaşları, Dünya yüzeyi ile iyonosfer arasındaki boşluğu elektromanyetik dalgaları güçlendiren doğal bir rezonans kutusu gibi kullanıp karanlık madde adayı iki parçacığı aradı. Birleşik Krallık'taki bir gözlem istasyonunun 2012 ile 2022 arasında topladığı yer manyetik alan verisini incelediler. Aksiyon adı verilen parçacığın ışıkla etkileşim gücüne, önceki yer tabanlı deneylerden yaklaşık 100 kat daha sıkı bir üst sınır koydular. Karanlık foton taramasında kaynağı belirsiz sinyal adayları çıktı, bunların karanlık madde olduğu gösterilmedi. Sonuçlar Progress of Theoretical and Experimental Physics'te yayımlandı.
| Veri aralığı | 2012-2022 | Birleşik Krallık, yer manyetik alanı |
| Yeni üst sınırın sıkılığı | yaklaşık 100 kat | önceki yer tabanlı deneye göre |
| Rezonans frekansı | 8 hertz | iyonosfer boşluğu |
Yaşam dört DNA harfi kullanıyor, bilim insanları sekizini çalıştırdı
Dong Wang ile ekibi, DNA'yı okuyup RNA'ya çeviren RNA polimeraz enziminin sekiz harfli yapay bir genetik alfabeyi de doğru okuyabildiğini gösterdi. Ekip, dondurulmuş örnekleri elektron ışınıyla görüntüleyen kriyo elektron mikroskobuyla E. coli bakterisindeki enzimin iki yapay baz çiftini nasıl tanıdığını çıkardı. İkinci bir çalışmada aynı enzimin hidrojen bağı içermeyen bir yapay baz çiftini de tanıdığı bulundu. Sonuçlar Nature Communications ile PNAS'ta yayımlandı.
| Doğal alfabedeki harf | 4 harf | DNA |
| Genişletilmiş alfabedeki harf | 8 harf | yapay baz çiftleriyle |
| İncelenen yapay baz çifti | 2 çift | kriyo elektron mikroskobu |