171 kayıt tarandı
Önce bunlar
Kanada Merkez Bankası politika faizini yüzde 2,25'te tuttu
Kanada Merkez Bankası 2 Eylül toplantısında gecelik faiz hedefini yüzde 2,25'te sabit bıraktı. Karar metni gerekçe olarak ekonominin ve enflasyonun büyük ölçüde öngörülen seyri izlemesini gösteriyor. Kanada'da tüketici enflasyonu son aylarda yüzde 3 dolayında, ancak artışın büyük bölümü benzin fiyatlarından geliyor: benzin dışarıda bırakıldığında Temmuz oranı yüzde 2,2'ye iniyor. Bankanın enflasyonun geçici kalemlerden arındırılmış seyrini izlemek için kullandığı çekirdek göstergeler yüzde 2'ye yakın kalmış. Kanada ekonomisi 2026'nın ikinci çeyreğinde yüzde 3,3 büyüdü, işsizlik Temmuz'da yüzde 6,4'e geriledi. Metin yukarı yönlü risk olarak yüksek petrol fiyatlarını ve yeni ABD gümrük vergilerini sıralıyor.
| Politika faizi | %2,25 | Kanada, 2 Eylül 2026, değişmedi |
| Bank Rate | %2,50 | Kanada, 2 Eylül 2026 |
| Mevduat faizi | %2,20 | Kanada, 2 Eylül 2026 |
| Tüketici enflasyonu | %3 dolayı | Kanada, son aylar |
| Benzin hariç enflasyon | %2,2 | Kanada, Temmuz 2026 |
| GSYH büyümesi | %3,3 | Kanada, 2026 ikinci çeyrek |
| İşsizlik oranı | %6,4 | Kanada, Temmuz 2026 |
Para politikası kararı basın toplantısı açılış konuşması
Macklem'in Ottawa'daki basın toplantısı açılış konuşması faizi sabit tutma kararının ardındaki değerlendirmeyi açıyor. Kanada'da bir yıl boyunca duraklayan büyümenin ikinci çeyrekte yüzde 3,3'e çıktığını, canlanmanın hane halkı harcamasına, konuta, ihracata ve şirket yatırımına yayıldığını, özel sektör istihdamının toparlandığını aktarıyor. Riskler üç başlıkta toplanıyor. Birincisi ABD'nin Kanada ihracatına uyguladığı gümrük vergileri, bu vergiler ABD'ye giden sevkiyatın yaklaşık yüzde 5'ini kapsıyor. İkincisi Orta Doğu çatışmasının yüksek tuttuğu petrol fiyatları. Üçüncüsü Kanada'nın karşı vergilerinin şirket maliyetleri üzerinden tüketici fiyatlarına geçişi. Konuşma enerji kaynaklı fiyat artışının kalıcı enflasyona dönüşüp dönüşmediğinin izleneceğini söylüyor.
| Gümrük vergisine tabi Kanada ihracatı | %5 | Kanada, ABD'ye giden sevkiyat içindeki pay, 2026 |
| GSYH büyümesi | %3,3 | Kanada, 2026 ikinci çeyrek |
| Politika faizi | %2,25 | Kanada, 2 Eylül 2026 |
Merkez bankaları dolar varlıklarından çıkıyor mu
Goldberg, Hannaoui ile Parthasarathy doların küresel döviz rezervlerindeki payının 2015'te yüzde 64'ten 2025'te yüzde 56'ya inmesinin yaygın bir dolardan çıkış anlamına gelip gelmediğini sınıyor. Toplam düşüşü iki bileşene ayırıyorlar. Birincisi ülkelerin dolar tercihindeki değişim. İkincisi rezerv büyüklüğündeki değişimin yarattığı mekanik etki: ortalamadan farklı bir dolar payına sahip ülke rezerv biriktirdiğinde toplam pay kendiliğinden kayıyor. Uluslararası Para Fonu'nun rezerv bileşimi verisiyle 2015-2019 döneminde 76-79 ülkeye, 2019-2023 döneminde tam veriye sahip 62 ülkeye bakıldığında dolar varlıklarını artıran ve azaltan ülke sayısı kabaca eşit çıkıyor. Düşüş Çin, Rusya, Meksika ve Fas gibi az sayıda büyük rezerv sahibinde yoğunlaşıyor.
| Doların rezervlerdeki payı | %64 | küresel, 2015 |
| Doların rezervlerdeki payı | %56 | küresel, 2025 |
| Toplam pay düşüşü | 8 puan | küresel, 2015-2025 |
| Tercih kanalının katkısı | -1,2 puan | 76 ülke, 2015-2019 |
| Rezerv büyüklüğü kanalının katkısı | -1,5 puan | 76 ülke, 2015-2019 |
| Tercih kanalının katkısı | +0,3 puan | 62 ülke, 2019-2023 |
| Veri eksik dört ülkenin ima edilen katkısı | -2,0 puan | Çin, Rusya, Meksika ve Fas, 2019-2023 |
Konjonktürden arındırılmış bütçe dengesi
Chinn ABD federal bütçe dengesinin konjonktürden arındırılmış halini inceliyor. Bu ölçü, işsizlik arttığında kendiliğinden devreye giren harcama artışı ile vergi kaybının etkisi ayıklandığında geriye kalan yapısal açığı gösteriyor. Kongre Bütçe Ofisi'nin otomatik dengeleyici hesaplarına dayanan seri 2025 üçüncü çeyreğine kadar bir iyileşme veriyor. Chinn buna ikinci bir seri ekliyor: ilk çeyrek düzeyinin üzerindeki gümrük gelirini seriden çıkarıyor, çünkü uluslararası acil ekonomik yetki yasasına dayanan bu tahsilatların 2026 birinci çeyreğinden başlayarak iade edilmesi gerekiyor. Bu düzeltmeyle iyileşme kayboluyor. Ofisin 2027 mali yılı için verdiği eksi yüzde 5,8'lik yapısal denge tahmini, yani açığın potansiyel üretime oranı, reel faizlerin yüksek kalma beklentisinin gerekçesi olarak sunuluyor.
| Konjonktürden arındırılmış denge | -%5,8 | ABD, potansiyel GSYH'ye oran, 2027 mali yılı tahmini |
| İyileşmenin izlendiği son dönem | 2025 üçüncü çeyrek | ABD |
| Gümrük iadelerinin başlangıcı | 2026 birinci çeyrek | ABD |
Bessent haklı
Slok, ABD on yıllık tahvilinde uzun vadeli kâğıdı elde tutmaya karşılık istenen ek getiriyi mali sürdürülebilirliğin piyasa göstergesi olarak alıyor. New York Fed'in bu ek getiri ölçümü son on iki ayda yatay seyretmiş, yani piyasa ABD kamu maliyesini ya da merkez bankasının güvenilirliğini bir yıl öncesine göre daha kötü fiyatlamıyor. Not ayrıca ABD'deki bu ek getirinin Japonya ve Almanya'nınkinin altında kaldığını aktarıyor. Uzun vadeli ABD faizlerindeki yükselişi mali duruma değil faiz beklentisindeki dönüşe bağlıyor: 2026'ya birkaç indirim beklentisiyle girilmişken Federal Açık Piyasa Komitesi artık artırıma eğilim gösteriyor.
| On yıllık tahvildeki ek getiri | 12 ay boyunca yatay | ABD, New York Fed ölçümü, Eylül 2025 - Eylül 2026 |
Temmuz iş devri verisi düşük işe alım düşük işten çıkarma ekonomisiyle uyumlu, Ağustos özel bordro tahmini de öyle
New Deal democrat ABD Temmuz iş devri raporunu ve Ağustos özel sektör bordro tahminini birlikte okuyor. Açık pozisyon, fiili işe alım ve işten ayrılma serilerini 2019 ortalaması yüz kabul edilerek normalleştiriyor: işe alımlar ve ayrılmalar yıllardır bu seviyenin altında seyrederken yalnızca açık pozisyonlar bu yıl yeniden artmış. Temmuz'da fiili işe alımlar pandemi sonrası dönemin en düşük üçüncü seviyesinde, işten çıkarmalar ise dokuz aydır en düşük seviyelere yakın. Yazar ayrılma oranının ücret artışına öncülük ettiği ilişkiye dayanarak yıllık ortalama saatlik ücret artışının yüzde 3,4 ile yüzde 3,5 bandında kalacağını öngörüyor.
| Özel sektör istihdam artışı | 44.000 | ABD, Ağustos 2026, özel bordro tahmini |
| Fiili işe alımlar | pandemi sonrası en düşük 3. seviye | ABD, Temmuz 2026 |
| Öngörülen yıllık ücret artışı | %3,4-%3,5 | ABD, ayrılma oranına dayalı |
| Normalizasyon tabanı | 2019 = 100 | ABD, pandemi öncesi |
Tahmin piyasaları için bir dönüm noktası
Yazı ABD'de tahmin piyasalarının düzenleme eşiğine geldiğini anlatıyor. Çıkış noktası Kalshi'nin eski kongre üyesi George Santos'a içeriden bilgiyle işlem gerekçesiyle ömür boyu yasak getirmesi: Santos kendi Birlik Konuşması'na katılmayacağı üzerine bahis oynayarak 17 bin dolar kazanmış. Yazı sektörün ölçeğini de veriyor, Kalshi'de bu yıl 200 milyar doları, Polymarket'te 100 milyar doları aşan işlem hacmi var. Polymarket içeriden bilgiyle işlemi ancak 2026 Mart'ında açıkça yasaklamış ve kolluğa yaklaşık yüz vaka bildirmiş. ABD'de yirmi eyalet düzenleme davalarında taraf.
| Santos'un bahis kazancı | 17.000 dolar | ABD, 2026 |
| Kalshi işlem hacmi | 200 milyar doların üzeri | ABD, 2026 yılı içinde |
| Polymarket işlem hacmi | 100 milyar doların üzeri | küresel platform, 2026 |
| Kolluğa bildirilen vaka | yaklaşık 100 | Polymarket, 2026 |
| Düzenleme davasındaki eyalet | 20 | ABD, 2026 |
Kriz konuşmaları
Wiggins ABD Hazine tahvilleri etrafında yoğunlaşan mali kriz ile borç sürdürülemezliği söyleminin sınanabilir hale getirilmesini istiyor. Kriz iddiasında bulunanların yanıtlaması gereken soruları sıralıyor: kriz neye benzeyecek, ne zaman olacak, piyasalara etkisi ne olacak, borcun sürdürülemez sayılacağı bir eşik var mı, kastedilen aslında bir enflasyon sorunu mu. ABD'nin kendi para biriminde borçlandığı için, bir şirketten farklı olarak, ödeyecek parasının tükenemeyeceğini, dolayısıyla euro alanı borç krizinin aynısının yaşanmayacağını yazıyor. Sürdürülemez bütçe açıklarının uzun vadeli tahvili elde tutmaya karşılık istenen ek getiriyi yükselteceği tezini, kriz diline gerek duymayan sınanabilir bir yatırım tezi olarak ayırıyor.
| Örnek getiri hareketi | 30 baz puan | ABD on yıllık tahvil, belirsizlik örneği |
Üzerine düşündüğüm on dört soru
Carlson yanıt vermek yerine ABD piyasa ve ekonomi ortamına ilişkin on dört soru sıralıyor. Konut ekosisteminin ekonomideki payı bazı ölçümlere göre yüzde 20 iken sektörün durgunluğu enflasyonu nasıl etkiliyor, mortgage faizi yüzde 7'ye yaklaşmışken bu ne kadar sürer, yapay zekâ sermaye harcaması döngüsü nasıl biter, yapay zekânın işgücü piyasasına etkisi neden hâlâ verilerde görünmüyor, özel piyasalarda ve özel kredide dolandırıcılık riski ne kadar birikti. Nvidia'nın piyasa değeri 5,3 trilyon dolara çıkmışken değerleme çarpanının düşmesi ne anlama geliyor, faizler 2022'den beri yükselmesine karşın resesyon neden gelmedi, S&P 500 temettü verimi neden dot-com balonundan bu yana en düşük seviyede.
| Konut ekosisteminin ekonomideki payı | %20 | ABD, bazı ölçümlere göre |
| Mortgage faizi | %7'ye yakın | ABD, Eylül 2026 |
| Nvidia piyasa değeri | 5,3 trilyon dolar | ABD, Eylül 2026 |
| Faizlerin yükselmeye başladığı yıl | 2022 | ABD |
Florida büyük yaşlı satışını herkesten önce gösteriyor olabilir
Hathorne ABD konut piyasasının aynı anda hem konut açığı hem yanlış tipte konut fazlası yaşayabileceğini savunuyor ve Florida'yı erken gösterge olarak alıyor. Eyalette Ağustos'ta 215 binin üzerinde aktif ilan var, bu ülke genelindeki satılık konutların yaklaşık yedide biri. İlanların yaklaşık yüzde 45'i fiyat indirimi almış, yüzde 10'dan fazlası önceki alım fiyatının altında listelenmiş. Punta Gorda'da medyan konut değeri Haziran'a kadar yıllık yüzde 8,3 düşmüş. Yazar yaşlanan ev sahiplerinin biriktirdiği öz sermayenin, geç evlenme, küçülen haneler ve düşen doğurganlık nedeniyle daralan genç alıcı kitlesiyle karşılaşmadığını öne sürüyor.
| Aktif konut ilanı | 215.000'in üzeri | ABD-Florida, Ağustos 2026 |
| Fiyat indirimi alan ilan payı | %45 | ABD-Florida, 2026 |
| Alım fiyatının altında listelenen | %10'un üzeri | ABD-Florida, 2026 |
| Medyan konut değeri değişimi | -%8,3 | ABD-Punta Gorda, Haziran 2026'ya kadar yıllık |
| 65 yaş üstü nüfus payı | %22,8 | ABD-Florida, 2026 |
| 65 yaş üstü nüfus payı | %18,9 | ABD geneli, 2026 |
| İlk kez ev alanların ortalama yaşı | 40 | ABD, 2026 |
| İlk kez alanların alıcılar içindeki payı | %21 | ABD, 2026 |
Yapay zekânın geleceğine dair on açık sözlü tahmin
Gioia yapay zekâ yatırımlarının finansal sonuçlarına dair on tahmin sıralıyor. Ana savı sektöre yönlendirilen sermayenin ulaşılabilir talep büyüklüğüyle uyumsuz olduğu. Küresel ölçekte 2026'ya kadar harcanan 3,7 trilyon dolara yılda yaklaşık 1 trilyon dolar daha ekleniyor; yazar bu tutarla dünyadaki büyük eğlence şirketlerinin tamamının satın alınabileceğini hesaplıyor. Borç yükü, amortisman giderlerinin kârı aşındırması, fiyat rekabetinin geliri bastırması ve sınırsız sorumluluk riskleri üzerinden büyük çaplı değer düşüklüğü kayıtları öngörüyor. Tüketicilerin yapay zekâya bir video akış aboneliği düzeyinde ödeme yapacağını, bunun yatırım düzeyinin çok altında kaldığını yazıyor. Kurumsal pilot projelerin yüzde 95'inin sonuç vermediğini aktarıyor.
| Yapay zekâya harcanan toplam | 3,7 trilyon dolar | küresel, 2026'ya kadar |
| Yıllık ek harcama | 1 trilyon dolar | küresel, yıllık artış |
| Sonuç vermeyen kurumsal pilot proje | %95 | kurumsal kullanıcılar, 2026 |
Yapay zekâ tasarrufu bana, sana değil
Moreno üç konuyu işliyor. Birincisi Fas kaynaklı sardalya arzının ısınan sular ve artan yakıt maliyetleri nedeniyle daralması: ABD'de sipariş verisine göre konserve balık siparişleri 2025'te üçe katlanmış, market alımları 2024'e göre yüzde 209 artmış. İkincisi yapay zekânın profesyonel hizmet ücretlerine etkisi. ABD'de Morgan Stanley ve Citigroup, hukuk bürolarından yapay zekâ kaynaklı verimlilik gerekçesiyle ücret indirimi istiyor, benzer talepler danışmanlık için de geliyor. Bülten self servis kasa örneğine dayanarak tasarrufun tüketiciye yansıyıp yansımayacağını soruyor. Üçüncüsü Tim Cook'un Apple'daki on beş yıllık genel müdürlük döneminin sonu.
| Konserve balık siparişi | 3 katına çıktı | ABD, 2025 |
| Markette sardalya alımı | %209 artış | ABD, 2025'in 2024'e göre değişimi |
| Butik sardalya kutusu fiyatı | 14 dolar | ABD, 2026 |
| Cook'un genel müdürlük süresi | 15 yıl | ABD, 2011-2026 |
Son yirmi yılın en iyi hissesi yüzde 50'den fazla düştü, dört kez
Feroldi ABD borsa tarihindeki sert düşüşleri kullanarak en iyi performans gösteren hisselerin bile yol boyunca büyük geri çekilmeler yaşadığını gösteriyor. 1987 Kara Pazartesi'nde endeks bir günde yüzde 20 kaybederken 1929 çöküşünün en kötü günü yüzde 13'te kalmış. Yüzde 10'luk düzeltmeler son yirmi yılın on yılında görülmüş. Asıl örnek 1995-2015 döneminde ABD'nin en iyi performans gösteren hissesi olan Monster Beverage: bu yirmi yılda hisse dört kez yüzde 50'den fazla değer kaybetmiş, bunların ikisi üçte ikiden, biri dörtte üçten büyük düşüş olmuş.
| Kara Pazartesi düşüşü | %20 | ABD, 19 Ekim 1987, tek gün |
| 1929 çöküşünün en kötü günü | %13 | ABD, 1929 |
| %10'luk düzeltme görülen yıl | 20 yılın 10'u | ABD |
| %50'den büyük düşüş | 4 kez | ABD, Monster Beverage, 1995-2015 |
Hisse senedine yatırım konusunda bilinmesi gereken on şey
Carlson ABD hisse senedi piyasası tarihine dayanarak on gözlem sıralıyor. Piyasa dört yılın kabaca üçünde yükseliyor ama yıl içi çift haneli düşüşler olağan, yıllık getiriler yaklaşık yüzde 10'luk uzun dönem ortalamasına nadiren denk geliyor. Kayıplar hızlı gerçekleşiyor, toparlanmanın zamanlaması önceden bilinemiyor, boğa ve ayı piyasaları beklenenden uzun sürüyor. Her kuralın istisnası olduğunu Japonya'nın uzun durgunluğuyla örnekliyor. Modern ABD verisinde 1926'dan bu yana yalnızca üç adet örtüşmeyen otuz yıllık dönem bulunduğunu, dolayısıyla uzun dönem örnekleminin sanıldığı kadar geniş olmadığını yazıyor. Bazı on yıllarda tahvil ve hazine bonolarının hisseleri geçtiğini ekliyor.
| Yükselen yıl oranı | 4 yılda 3 | ABD hisse piyasası, uzun dönem |
| Uzun dönem ortalama yıllık getiri | %10 | ABD hisse piyasası |
| Örtüşmeyen otuz yıllık dönem | 3 | ABD, 1926 sonrası |
Daha çok aile çocuğuna avantaj sağlamak için üniversite masrafının tamamını üstleniyor
Foster ABD'de ailelerin üniversite masrafını tamamen üstlenme eğilimini iki yılda bir yapılan ve iki binden fazla aileyi kapsayan bir birikim araştırmasına dayanarak aktarıyor. Tüm maliyeti karşılamayı planlayanların oranı 2024'teki yüzde 37'den yüzde 41'e çıkmış. Haber öğrenci borcunun emeklilik birikimine etkisini de veriyor: 18-49 yaş aralığında öğrenci kredisi olanların emeklilik hesabı bakiyesi yüzde 20 daha düşük. Federal öğrenci kredisinde bir yıldan uzun süre geciken kişi sayısı Ağustos 2025'teki 6 milyondan Haziran 2026'da 9,2 milyona çıkmış. Haber ayrıca 1 Temmuz'da yürürlüğe giren çocuk başına 20 bin dolarlık ebeveyn kredisi tavanını aktarıyor.
| Tüm maliyeti karşılamayı planlayan aile | %41 | ABD, 2026 anketi |
| Aynı oranın önceki değeri | %37 | ABD, 2024 |
| Anket örneklemi | 2.000'den fazla aile | ABD |
| Öğrenci kredisi olanların emeklilik bakiyesi farkı | -%20 | ABD, 18-49 yaş, Şubat 2026 |
| Bir yıldan uzun geciken borçlu | 9,2 milyon | ABD, Haziran 2026 |
| Aynı sayının önceki değeri | 6 milyon | ABD, Ağustos 2025 |
| Ebeveyn kredisi yıllık tavanı | 20.000 dolar | ABD, çocuk başına, 1 Temmuz 2026'dan itibaren |
İlerlemek için zengin bir aileye mi gerek var
Horvath ABD'de yetişkinliğe geçiş göstergelerinin giderek aile desteğine bağlandığını savunuyor ve buna miras temelli hiyerarşi adını veriyor. Gen Z yetişkinlerinin yaklaşık yüzde 70'i ailesine finansal olarak bağımlı, yüzde 31'inin bütün faturalarını ailesi ödüyor. Yeni mezunların yaklaşık yüzde 49'u mezuniyet sonrası aile evine dönüyor. İlk kez ev alanların yaklaşık yüzde 40'ı peşinatta aile yardımı alıyor. Yazar görünür para transferleriyle görünmez avantajları ayırıyor ve ikincisini kariyer tercihlerinde risk almayı mümkün kılan seçenek genişliği olarak tanımlıyor. Sonunda uygun fiyatlı konut, öğrenci borcu reformu, ücretli stajlar ve kamu altyapısını içeren politika alanlarına işaret ediyor.
| Ailesine bağımlı Gen Z yetişkin | %70 | ABD, 2026 |
| Bütün faturaları ailesince ödenen | %31 | ABD, 2026 |
| Aile evine dönen yeni mezun | %49 | ABD, 2026 |
| Peşinatta aile yardımı alan yeni alıcı | %40 | ABD, 2026 |
| Aktarılması beklenen kuşak serveti | 84 trilyon dolar | ABD |
Emekliliğin altı finansal aşaması
Dahle ABD emeklilik planlamasını, harcama temposuna göre kurulan aktif ve durgun yıllar modeli yerine vergi ve hesap erişim kurallarına dayanan altı aşamaya bölüyor. Aşamalar şunlar: erken emeklilik, cezasız emeklilik hesabı erişimi, 65 yaşında kamu sağlık sigortası uygunluğu, en geç 70 yaşında sosyal güvenlik başlangıcı, 73 ile 75 yaş arasında başlayan zorunlu asgari çekimler ve dulluk dönemi. Her aşamada vergi matrahının nasıl değiştiğini, hangi aşamada vergi sonrası hesaba dönüşümün ve sağlık sigortası sübvansiyonlarının işlediğini anlatıyor. Dulluk aşamasında bekâr vergi dilimlerine geçişin yarattığı vergi artışına dikkat çekiyor.
| Cezasız hesap erişimi | 55 / 59,5 yaş | ABD, 2026 |
| Kamu sağlık sigortası uygunluğu | 65 yaş | ABD, 2026 |
| Sosyal güvenlikte en geç başlangıç | 70 yaş | ABD, 2026 |
| Zorunlu asgari çekim başlangıcı | 73-75 yaş | ABD, doğum yılına göre |
| Sosyal güvenlik gelirinin vergiye tabi payı | %85 | ABD, yüksek gelirli emekliler |
Veri havuzunda kimlik kaymasından kaçınmak, ikinci adım: harf benzerliği yetmediğinde
Saha aynı nesneye ait farklı yazılmış kimlik metinlerinin otomatik olarak birleştirilip birleştirilemeyeceğini sınıyor. Beş ölçüt karşılaştırılıyor: düz düzenleme uzaklığı, yer değiştirmeyi de sayan Damerau-Levenshtein, öneke ağırlık veren Jaro-Winkler, harf öbeği kesişimini ölçen q-gram Jaccard ve yazarın iki aşamalı rakam çekirdeği eşleştiricisi. Ölçütler üretici kataloglarından elle doğrulanmış bir referans listesine karşı sınanıyor. Sonuç şu: hiçbir eşikte üç doğrulanmış yazım hatası yakalanırken yedi gerçekten farklı ürün çifti dışarıda bırakılamıyor, çünkü bir kimliğin gerçek ürüne karşılık gelip gelmediği metnin içinde yazmıyor. Yazar otomatik birleştirme yerine tarih damgalı, kaynaklı ve denetlenebilir bir insan inceleme kuyruğu kuruyor.
| Ham sensör tipi metni | 114 | openSenseMap verisi, farklı dizgi sayısı |
| Normalleştirme sonrası | 99 | biçim düzeltmesinden sonra kalan dizgi |
| Veri kümesi | 719 istasyon, 4.301 gözlem | açık çevre sensörü verisi, 26 Haziran 2026 |
| Ayrıştırılacak çift | 3 yazım hatası, 7 farklı ürün | elle kurulan referans listesi |
| hdc1008-hdc1080 Jaro-Winkler | 0,971 | en yüksek skorlu gerçek yazım hatası 0,963 |
| İnceleme kuyruğu | 30 çift | olası 4.851 karşılaştırmanın %0,62'si |
| Fiilen değişen kayıt | 5 / 4.301 | insan incelemesi sonrası, %0,12 |
| Çözülen parçalanma | %56 | veri kümesinin bütünlüğü doğrulanan oranı |
Bu belgede yok diyen bir erişim sisteminin dört tür kanıt göstermesi gerekir
Shi, şirket içi belgeleri arayıp dil modeline besleyen soru-cevap sisteminin cevabın belgede olmadığını söylerken bunu nasıl kanıtlaması gerektiğini kuruyor. Dört kanıt katmanı öneriyor: belgenin baştan sona okunduğunu gösteren ayrıştırma raporu, yani kaç sayfa var, kaç sayfada metin bulundu, çözülemeyen çapraz atıf kaldı mı; sorudaki kavramın uzman onaylı eşanlamlı listesiyle genişletilmesi; en iyi k sonuçla yetinmeyip her eşanlamlı için bütün satırların taranması; ve reddin nedenini kavram hiç yok, kavram var ama konu dışı, soru belirsiz biçiminde ayıran yapılandırılmış çıktı şeması. Sistem Dünya Bankası'nın 63 sayfalık emtia piyasaları raporunda yapay zekânın elektrik tüketimi sorusuyla sınanıyor.
| Belge uzunluğu | 63 sayfa | Dünya Bankası emtia raporu, Nisan 2025 |
| Metin içeren sayfa | 63 | optik karakter tanıma gereken sayfa yok |
| Taranan eşanlamlı | 9 terim | yapay zekâ varyantları |
| Yapay zekâ isabeti | 0 | 63 sayfanın hiçbirinde |
| Elektrik isabeti | 7 satır | 30-31. sayfalar |
| Kümeleme benzerlik eşiği | 0,85 | kosinüs benzerliği alt sınırı |
PySpark pencere fonksiyonlarına uygulamalı giriş
Reid büyük veri işleme kütüphanesi PySpark'ta pencere fonksiyonlarını anlatıyor. Sıradan gruplama her grup için tek satır döndürürken pencere fonksiyonu her satırı yerinde bırakıp yanına grup düzeyindeki hesabı ekliyor. Yazı pencere tanımının üç parçasını gösteriyor: veriyi gruplara bölen partitionBy, grup içinde sıra belirleyen orderBy ve hesabın kaç satırı kapsayacağını söyleyen rowsBetween ile rangeBetween. Örnek veri Ocak 2026'da Londra, Manchester ve Bristol mağazalarından on iki satış kaydı. Uygulamalar mağaza içinde işlem sıralaması, bir önceki ve sonraki işlemle kıyaslama, mağaza bazında birikimli toplam, üç işlemlik hareketli ortalama ve her işlemin mağaza toplamı içindeki payı.
| Örnek veri | 12 işlem | Birleşik Krallık, üç mağaza, Ocak 2026 |
| Hareketli ortalama penceresi | 3 işlem | rowsBetween ile tanımlanan çerçeve |
Daha iyi öngörü değişkenleri için kullanıcı davranış örüntülerini ölçmek
Adwin tahmin modellerinde kullanıcıyı yaş, şehir ve abonelik tipi gibi sabit bilgilerle tanımlamak yerine davranışın zaman içindeki seyrinden değişken üretmeyi anlatıyor. Üç ölçüt öneriyor. Birincisi kayan zaman pencerelerinde eylem sıklığı ve bu sıklığın ivmesi: haftalık oturum sayısının ikiye katlanması, mutlak sayıdan daha güçlü sinyal veriyor. İkincisi kullanım derinliği, yani menüde ne kadar aşağı inildiği ve hangi öğede ne kadar durulduğu. Üçüncüsü karar sürtünmesi, yani form tekrar gönderimleri, yarım bırakılan akışlar ve geri alma eylemleri. Dört adımda bitmesi gereken bir akışın ortalama yedi adımda tamamlanması örneğinde, üç adımlık farkın kendisi değişken olarak kullanılıyor.
| Akış adım farkı | 4 adıma karşı 7 adım | ideal akış ile kullanıcı ortalaması |
| Veri kalitesini birinci öncelik sayan yönetici | %43 | operasyon direktörleri anketi |
| Mağaza içinde verilen satın alma kararı | %73 | çoğu plansız |
Bu Python kütüphanesi pandas işlerini yirmi kata kadar hızlı çalıştırıyor
Awan FireDucks kütüphanesini pandas ile karşılaştırmalı olarak ölçüyor. FireDucks pandas ile aynı komut arayüzünü sunuyor ama işlemleri tek tek çalıştırmak yerine biriktirip bir çalıştırma planı çıkarıyor, planı derleyici düzeyinde iyileştiriyor ve işi birden çok çekirdeğe dağıtıyor. Kıyaslama on milyon satırlık bir tablo ve iki milyon satırlık bir eşleştirme tablosu üzerinde yedi işlem için yapılıyor: parquet okuma, sütun filtreleme, düşük ve yüksek çeşitlilikli gruplama, tam sıralama, birleştirme ve zincirlenmiş işlem hattı. Test dokuz çekirdekli bir sunucuda, pandas 2.3.3 ile FireDucks 1.4.4 sürümleriyle çalıştırılıyor. En büyük fark tam sıralamada çıkıyor.
| Ana veri kümesi | 10 milyon satır | kıyaslama tablosu |
| Eşleştirme tablosu | 2 milyon satır | birleştirme testi |
| Tam sıralama | 15,2674 sn / 0,7352 sn | pandas / FireDucks, 20,77 kat |
| Düşük çeşitlilikli gruplama | 0,9061 sn / 0,0587 sn | pandas / FireDucks, 15,44 kat |
| Sütun filtreleme | 0,5159 sn / 0,0444 sn | pandas / FireDucks, 11,63 kat |
| Parquet okuma | 0,3243 sn / 0,1220 sn | pandas / FireDucks, 2,66 kat |
| Genel hız kazancı | 7,28 kat | yedi işlemin geometrik ortalaması |
| Test donanımı | 9 çekirdek, 15,93 GiB bellek | AMD EPYC 9V74 |
Hindistan nüfusun tamamını saymak için üç milyon kişiyi görevlendiriyor
Yau, Hindistan'ın salgın nedeniyle beş yıl gecikmiş nüfus sayımını aktarıyor. Yaklaşık 1,5 milyar kişinin kapı kapı sayılabilmesi için üç milyondan fazla sayım görevlisi gerekiyor ve bunlar büyük ölçüde öğretmen gibi mevcut kamu çalışanlarından devşiriliyor. Haftalar süren iş için ödenen 25 bin rupi, yaklaşık 262 dolara denk geliyor. Ölçek karşılaştırması olarak ABD'nin on yıllık sayımında yaklaşık 500 bin kişi çalıştırdığı veriliyor. Örnek yer olarak Delhi'ye trenle on üç saat mesafedeki, dört milyon nüfuslu Gorakhpur bölgesi anlatılıyor.
| Sayım görevlisi | 3 milyondan fazla | Hindistan, 2026 |
| Sayılacak nüfus | 1,5 milyar | Hindistan |
| Gecikme | 5 yıl | Hindistan, salgın nedeniyle |
| Görevli ücreti | 25.000 rupi (262 dolar) | Hindistan, haftalar süren iş için |
| ABD kıyası | 500.000 kişi | ABD, on yıllık sayım |
Claude Fable 5.1 ile Claude Mythos 5.1 tanıtılıyor
Duyuru kodlama, bilgi işi ve bilimsel araştırma için iki modeli tanıtıyor. Fable 5.1 genel kullanıma açık, Mythos 5.1 siber güvenlik ve yaşam bilimleri uzmanlarına güvenilir erişim programı üzerinden veriliyor; iki model aynı, güvenlik denetimleri farklı. Bilimsel görevleri komut satırında ölçen kıyaslama kümesinde skor önceki sürümün iki katından fazlasına çıkıyor. Duyuru ayrıca önbellekten okuma fiyatındaki yüzde 75'lik düşüşle tipik iş yüklerinde maliyetin yüzde 25, yoğun ajan görevlerinde yüzde 45 azaldığını aktarıyor. Protein tasarımı ve hesaplamalı biyoloji iş akışlarında ölçülen hızlanmalar da veriliyor.
| Terminal-Bench-Science 0.1 | %52,6 | Fable 5.1, önceki sürüm %24,7 |
| Terminal-Bench 4.0 | %55,8 | Fable 5.1, önceki sürüm %42,0 |
| Terminal-Bench 4.0 | %60,9 | Mythos 5.1 |
| CursorBench 3.2.0 | %73,4 | Fable 5.1 |
| OSWorld 2.0 | %77,9 / %41,7 | kısmi ve katı değerlendirme |
| Girdi fiyatı | 10 dolar | milyon metin parçacığı başına |
| Çıktı fiyatı | 50 dolar | milyon metin parçacığı başına |
| Önbellekten okuma | 0,25 dolar | milyon parçacık, %75 düşüş |
| Protein tasarımı isabet oranı | %50 | 12 hedef üzerinden |
Gemini 3.8 Flash ile 3.8 Flash Cyber tanıtılıyor
Duyuru biri genel amaçlı biri siber güvenliğe ayrılmış iki modeli tanıtıyor. Genel amaçlı sürüm selefinin hız ve maliyet seviyesini koruyup kodlama ve çok adımlı akıl yürütmede daha yüksek skorlar bildiriyor; özerk yazılım mühendisliği, niceliksel finans analizi ve hukuki akıl yürütme kıyaslamalarına atıf yapılıyor. Yetkili savunuculara açılan siber sürüm ise zafiyet keşfi ve otomatik yama üretimi için ölçülen sonuçları veriyor: yaygın zafiyet türlerini yamamayı ölçen kümede ilk denemede yüzde 47,2 başarı, yirmi programlama dilini kapsayan iç kıyaslamada yüzde 70'in üzeri. Giriş ve çıkış fiyatları 31 Aralık 2026'ya kadar tanıtım seviyesinde, sonrasında ikiye katlanıyor.
| HLE-Verified | %54,9 | Gemini 3.8 Flash, çok adımlı akıl yürütme |
| CWE-Bench | %47,2 | 3.8 Flash Cyber, ilk denemede yama üretimi |
| İç zafiyet kıyaslaması | %70'in üzeri | 20 programlama dili |
| Chrome güvenlik yaması | 2,6 kat | ticari modellere göre daha fazla doğru yama |
| Girdi fiyatı | 0,75 dolar | milyon parçacık, 31 Aralık 2026'ya kadar |
| Çıktı fiyatı | 3,75 dolar | milyon parçacık, tanıtım fiyatı |
Apple silikonunda cihaz üstü çıkarımı hızlandırmak
Mühendislik ekibi Apple silikonlu Mac'lerde büyük dil modeli çalıştırmak için geliştirdiği Lily adlı çıkarım motorunu anlatıyor. Karşılaştırma, her sorguda parametrelerin yalnızca küçük bir bölümünün çalıştığı seyrek uzmanlar karışımı mimarisine sahip 35 milyar parametreli bir model üzerinde, genel amaçlı MLX-LM çerçevesine karşı yapılıyor. Ölçüm iki aşamayı ayırıyor: girdiyi bir kerede işleyen ön dolum ve yanıtı parçacık parçacık üreten çözme. Testler kırk çekirdekli grafik işlemcili, 128 gigabayt birleşik bellekli bir dizüstü bilgisayarda farklı bağlam uzunluklarında yapılıyor. Yazı ayrıca çıktının bozulmadığını göstermek için iki ölçü veriyor: modelin bir sonraki metin parçacığını öngörmedeki başarım kaybı ve iki motorun ürettiği en olası parçacıkların örtüşme oranı.
| Model | 35 milyar parametre | yaklaşık 3 milyar etkin, seyrek uzmanlar karışımı |
| Ön dolum | 4.156 / 3.388 parçacık/sn | Lily / MLX-LM, 1,23 kat |
| Çözme | 170,0 / 126,4 parçacık/sn | Lily / MLX-LM, 1,35 kat |
| Ön dolum hızlanma aralığı | 1,12-1,42 kat | test edilen bağlam uzunlukları |
| Çözme hızlanma aralığı | 1,31-1,37 kat | test edilen bağlam uzunlukları |
| Model dosyası | 19,4 GB | 4 bit sıkıştırılmış |
| Öngörü başarımındaki kayıp | %0,04 | şaşkınlık ölçüsündeki artış |
| En olası parçacıkta örtüşme | %96,35 | iki motorun çıktısı arasında |
Google dil modellerine robot kontrolünü nasıl öğretti ve robotik patlamasını nasıl başlattı
Lee, Google'ın robot kollarını doğrudan dil modeliyle sürdüğü RT-2 modelini ve ardından gelen robotik dalgasını anlatıyor. RT-2 bir görme-dil-eylem modeli: robot kamerasının görüntüsünü ve sözlü bir komutu alıp cevabı sayı dizisi olarak, yani kolun x-y-z koordinatı, dönüş açısı ve tutucunun açıklığı olarak üretiyor, döngü saniyede onlarca kez tekrarlanıyor. Model 12 milyar parametreli bir görme-dil modeli üzerine, Google'ın üç test mutfağında on üç robotla on yedi ayda topladığı 130 binden fazla insan güdümlü gösterimle eğitilmiş. Yazar Google'dan ayrılan beş kişinin kurucuları arasında olduğu Physical Intelligence'ın en az on makalesini okuduğunu belirtiyor.
| RT-1 parametre | 35 milyon | ABD, Google robotik modeli, 2023 başı |
| Temel görme-dil modeli | 12 milyar parametre | ABD, Google, Mart 2023 |
| Veri toplama | 3 mutfak, 13 robot, 17 ay | ABD, Google |
| İnsan güdümlü gösterim | 130.000'den fazla | ABD, RT-2 eğitim verisi |
| Physical Intelligence kurucu sayısı | 7 | ABD, beşi RT-2 ekibinden |
Tayvan'ın Çin'in gizli çip laboratuvarlarını altı yıllık arayışı
Lo, Tayvan'da altı yıldır süren, Çin bağlantısını gizleyerek adada faaliyet gösteren teknoloji şirketlerine yönelik soruşturmaları belgeliyor. Tayvan Adalet Bakanlığı Soruşturma Bürosu'nun daha önce açıklanmamış verisine göre 166 yasadışı faaliyet dosyası ve 67 ticari sır soruşturması tamamlanmış. Yayın ayrıca 36 mahkeme dosyasını inceliyor; hepsi mahkumiyetle sonuçlanmış, 33'ü çip tasarımı ya da araştırma geliştirme şirketlerine aitmiş. Çinli şirketler Samoa kaydı ya da Japon temsilci gibi yabancı yapılarla paravan kuruyor, Tayvanlı mühendislere sektör ortalamasının kat kat üzerinde maaş teklif ediyor. Ulusal güvenlik yasası kritik teknoloji hırsızlığına on iki yıla kadar hapis öngörüyor.
| Tamamlanan yasadışı faaliyet dosyası | 166 | Tayvan, 2020-2026 |
| Tamamlanan ticari sır soruşturması | 67 | Tayvan, teknoloji sektörü |
| İncelenen mahkeme dosyası | 36 | Tayvan, hepsi mahkumiyetle sonuçlandı |
| Bunlardan çip tasarımı ya da Ar-Ge şirketi | 33 | Tayvan |
| Tayvan'ın küresel yarı iletken üretim payı | %60'ın üzeri | Tayvan |
| En gelişmiş çiplerdeki pay | %90 | Tayvan |
| Çinli çip tasarım şirketi sayısı | 736'dan 3.901'e | Çin, 2015-2025 |
| Yasa cezası | 12 yıla kadar hapis | Tayvan, 2022 sonrası |
Başıboş
Ball, kendi hesabına işlem yapan, kendi hesaplama gücünü satın alan ve sahibi olmadığı altyapıya dağılmış yapay zekâ ajanlarının yakın vadede ortaya çıkacağını savunuyor. Niyete aykırı davranan ajanlarla yalnızca işleyiş bakımından bağımsız olan ajanları ayırıyor; ikincisi kötü niyet gerektirmiyor, yalnızca kimsenin sunucusunda barınmıyor. Toptan yasak yerine ajanların izlenip sorumlu tutulabileceği bir dijital kimlik altyapısı öneriyor: kurallara uyan ajanlar meşru ekonomiye kabul edilirken suç işleyenler kara listeye alınıyor. Bu kurumsal çerçevenin insan ile yapay zekâ arasında ekolojik türden bir ortak yaşama yol açabileceğini, ama risklerin sürdüğünü yazıyor. Metin ABD merkezli hukuki bir tartışma, ampirik veri sunmuyor.
Kurumsal otomasyonda ajan tabanlı yapay zekânın beş uygulaması
Chugani kendi kendine karar verip araç çağıran yapay zekâ ajanlarının kurumsal iş akışlarındaki beş kullanımını, bağlandıkları araçları adlandırarak tarif ediyor. Birincisi sistem arızası müdahalesi: izleme uyarısını alan ajan kayıtları ve sürüm farklarını okuyarak kök nedeni buluyor, önerdiği düzeltmeyi bir kural denetleyicisinden geçirip insan onayıyla uyguluyor. İkincisi kurumsal kaynak planlama sistemlerinde fatura, sipariş ve mal kabul belgelerinin üçlü eşleştirilmesi. Üçüncüsü sözleşmelerin kurum kurallarına karşı denetlenip gerekçeli değişiklik önerisi üretilmesi. Dördüncüsü eski veritabanı yordamlarının dbt ya da PySpark'a çevrilip çıktı denkliğinin sınanması. Beşincisi güvenlik uyarılarının yalıtılmış ortamlarda sömürülebilirlik açısından doğrulanması.
Saçma bir macera ve amigdala çıkarımı savunusu
Konuk yazar Böttger, beyin tümörü tedavisi sürecinde sağ amigdalasının alınmasını anlatıyor; amigdala beynin tehdit ve korku tepkisini yöneten badem büyüklüğündeki yapı. Önerilen ikili ilaç birleşimi daha önce yalnızca 72 hastada denenmiş ve sağkalım süresini ortalama dörtte bir oranında uzatmış. Yazar büyük ameliyat için kendi hesabıyla yüzde 94 sağkalım olasılığı çıkarıyor. Ameliyat sonrasında içgüdüsel korkunun kaybolduğunu, uzun süredir kullandığı ilaca rağmen süren çökkünlüğünün geçtiğini ve zekâ testi puanının yedi puan arttığını bildiriyor. Buradan bu ameliyatın modern az girişimli yöntemlerle ruhsal tedavi olarak yeniden değerlendirilmesini savunuyor. Yüz ifadelerini okumakta zorlandığını da yazıyor.
| Önceki denemedeki hasta sayısı | 72 | ikili ilaç birleşiminin sınandığı hastalar |
| Sağkalım uzaması | %25 | aynı denemede, dörtte bir oranında |
| Ameliyatta sağkalım olasılığı | %94 | yazarın kendi hesabı, Mayıs 2025 |
| Zekâ testi puanı değişimi | +7 puan | yazarın kendi ifadesi, yeniden test bekleniyor |
Genom katlanması sert bir evrimsel kumar
Arnold, bir canlının bütün kromozom takımının iki yerine üç ya da dört kopya haline gelmesini ele alıyor. Bu katlanma çoğunlukla ölümcül ya da kısırlaştırıcı, hayatta kalanlara ise hızlı evrimde kullanılabilecek fazladan gen bırakıyor. Yazı iki yeni çalışmaya dayanıyor. Neiman'ın ekibi Yeni Zelanda çamur salyangozunun genom katlanmasını bir milyon yıldan daha yakın bir geçmişe tarihliyor ve bu kısa sürede katlanan genlerin yüzde 60'ının çoktan kaybolduğunu buluyor. Soltis ekibi ise 1920'lerin ortasında Avrupa'dan ABD'ye taşınan keçisakalı bitkisinde gen atmanın ve değişimin tek kuşakta başladığını gözlüyor. Alanın çıkış noktaları olarak Ohno'nun 1970 tarihli kitabı ve Wolfe'un 1997 tarihli makalesi anılıyor.
| Kaybedilen katlanmış gen oranı | %60 | Yeni Zelanda çamur salyangozu |
| Genom katlanmasının yaşı | 1 milyon yıldan yeni | Yeni Zelanda, evrimsel ölçekte yakın |
| Keçisakalının ABD'ye getirilişi | 1920'lerin ortası | Avrupa'dan taşınan birkaç tür |
| Dizileme maliyeti | nükleotit başına 2 euro | Avrupa, 1990'ların başı |
| Dizileme maliyeti | nükleotit başına 0,000000006 dolar | ABD, 2022 |
Kanseri iyileştirmek yapay zekâyı aklamayacak
Teslo, teknoloji liderlerinin yapay zekâyı kanseri iyileştirme vaadiyle savunmasının kamuoyundaki kaygıyı yanlış okuduğunu savunuyor. Asıl korku maddi kıtlık değil, insanın failliğini ve toplumsal konumunu yitirmesi. ABD anket verisine dayanarak çalışmanın gelir dışındaki işlevlerini sıralıyor: toplumsal hareketlilik, yetkinlik hiyerarşileri ve siyasi pazarlık gücü. Yaklaşık 52 bin kişilik bir ankette katılımcıların yüzde 39'u işini kimliğinin merkezinde görüyor, yüzde 64'ü yapay zekâ kaynaklı iş kaybından kaygı duyuyor. Karşılaştırma noktası olarak Kara Veba sonrası İngiltere'de nüfusun 5,5 milyondan 2,5 milyona inmesini ve bunun ücretlere etkisini kullanıyor.
| Yapay zekâ kaynaklı iş kaybı kaygısı | %64 | ABD, ankete katılanlar |
| İşini kimliğinin merkezinde görenler | %39 | ABD, çalışanlar |
| Anket örneklemi | yaklaşık 52.000 kişi | ABD, 2026 |
| İngiltere nüfusu | 5,5 milyon | İngiltere, 1340'ların ortası, veba öncesi |
| İngiltere nüfusu | 2,5 milyon | İngiltere, 1370'ler, veba sonrası |
Müzik hayal gücünü nasıl kışkırtıyor
French, müzik bilişi araştırmacısı Margulis ile konuşuyor. İddia şu: müzik salt soyut değil, dinleyicilerde birbirine benzeyen anlatılar üretiyor ve dil ile öykü anlamada çalışan beyin bölgelerini harekete geçiriyor. Dayanak yirmi katılımcıyla yapılan bir beyin görüntüleme çalışması. Copland'ın 1938 tarihli Billy the Kid süitinden alınan bir dakikalık parça, bestecinin amaçladığı hareketli kasaba yerine deneklerin çoğunda ormanda oynaşan hayvanların hikâyesini çağrıştırıyor. 2022'de yayımlanan bir başka çalışma aynı testi ABD'nin birkaç yerinde ve Çin'in Dimen köyünde tekrarlıyor. Margulis uyanık zamanın üçte biri ile yarısı arasındaki bölümünün amaçsız serbest düşünceyle geçtiğini, müziğin bu düşüncenin yönünü değiştirebileceğini söylüyor.
| Katılımcı sayısı | 20 | ABD, beyin görüntülemeli müzik çalışması |
| Uyaran uzunluğu | 1 dakika | kullanılan müzik klipleri |
| Serbest düşüncenin payı | uyanık zamanın %33-%50'si | aktarılan tahmin |
| Kültürlerarası çalışma | 2022 | ABD'de birkaç yer ve Çin'de Dimen köyü |
Daha iyi bir dünya kurma bilgisine sahibiz, peki bu yeterli mi
Acemoğlu'nun kitabından alınan bölüm. Savı şu: bilimsel bilgi, toplumsal normlar ve kurumsal pratiklerden oluşan ortak birikim refahı büyütüyor ama tek başına yetmiyor, bilginin ortak yarara mı dar çıkarlara mı dönüşeceğini kurumlar belirliyor. Dayanak tarihsel karşılaştırma. Bugün ABD dışındaki Batı ülkelerinde doğuşta yaşam beklentisi 80 yılın üstünde, Afrika ortalamasında 63 yıl; on dokuzuncu yüzyıl Britanyası'nda 30 yılın altındaydı. Karşı yönde nükleer fizik atom bombasını, Haber'in azot çevrimi hem gübreyi hem kimyasal silahları üretti. Sanayileşmenin başlamasından yaklaşık bir yüzyıl sonra bile kazanımlar yaygınlaşmamış, Britanya'da sendikalar 1870'lere kadar yasaklıymış.
| Doğuşta yaşam beklentisi | 80 yılın üstü | ABD dışındaki Batı ülkeleri, bugün |
| Doğuşta yaşam beklentisi | 63 yıl | Afrika ortalaması, bugün |
| Doğuşta yaşam beklentisi | 30 yıldan az | Britanya, on dokuzuncu yüzyıl |
| Kazanımların yaygınlaşma gecikmesi | yaklaşık 100 yıl | sanayileşmenin başlangıcından sonra |
| Sendika yasağının kalkması | 1870'ler | Britanya |
Zaman uzaydan temelde farklı türde bir boyut
Siegel, evrenin dört boyutlu uzay-zaman olarak tarif edilmesine karşın zamanın üç uzay boyutuyla aynı türden bir boyut olmadığını anlatıyor. Uzayda iki nokta arasındaki mesafe koordinatlar döndürülse de değişmiyor. Zaman dördüncü bir uzay boyutu olsaydı iki nokta arasındaki mesafe hesabına artı işaretiyle eklenecekti. Oysa ışığın boşluktaki hızı saniyede 299.792.458 metre olarak her gözlemci için aynı sabit kaldığından, uzayda daha hızlı hareket eden bir cisim zamanda daha yavaş ilerliyor. Bu ters ilişki aynı hesaba eksi işaretiyle giriyor. Minkowski 1907 ile 1908 arasında bunu, zamanı karesi eksi bir olan sanal birimle ölçeklendiren hiperbolik bir geometri olarak biçimlendirdi.
| Işık hızı | saniyede 299.792.458 metre | boşlukta, her gözlemci için aynı |
| Minkowski'nin biçimlendirmesi | 1907-1908 | hiperbolik koordinat geometrisi |
Eşik noktası, insan kaynaklı olmayan internet trafiği
Kısa bir piyasa notu, Cloudflare genel müdürünün açıklamasına dayanarak 2026'nın ikinci çeyreğinde şirketin küresel ağında insan kaynaklı olmayan trafiğin ilk kez toplamın yüzde 50'sini aştığını aktarıyor. Aynı açıklamada önümüzdeki beş yılda makine kaynaklı trafiğin insan trafiğinin yaklaşık bin katına ulaşmasının beklendiği belirtiliyor; not bu tahminin sahibinin konuda geçmişte isabetsiz öngörülerde bulunduğunu da yazıyor. Artış insan kullanımının düşmesinden değil yapay zekâ yanıt motorlarının ve ajan tabanlı işlemlerin hızlanmasından geliyor.
| İnsan dışı trafik payı | %50'nin üzeri | Cloudflare ağı, küresel, 2026 ikinci çeyrek |
| Beş yıllık projeksiyon | insan trafiğinin 1.000 katı | küresel, 2026-2031 |
150 trilyon dolarlık küresel ekonomi, 2030
Ritholtz Uluslararası Para Fonu görünümüne dayanan bir grafiği aktarıyor. Dünya toplam üretimi 2025'te 118,4 trilyon dolar, kişi başına 14.406 dolar. 2030'da 150 trilyon dolara ulaşmak yüzde 26,7'lik bir toplam artışı, yani yıllık ortalama yüzde 4,86 nominal büyümeyi gerektiriyor. Yazar bunun yüzde 3 reel büyüme ve yüzde 2 enflasyon bileşimiyle karşılanabileceğini hesaplıyor. Çin ekonomisi ABD'nin yüzde 68,9'una, Avrupa 37 trilyon dolara ulaşmış. Aynı oranlar sürerse dünya üretimi 2044'te iki katına çıkıyor.
| Küresel üretim | 118,4 trilyon dolar | dünya, 2025 |
| Kişi başına üretim | 14.406 dolar | dünya, 2025 |
| 2030 hedefi | 150 trilyon dolar | dünya, projeksiyon |
| Gerekli yıllık nominal büyüme | %4,86 | dünya, 2025-2030 |
| Çin üretiminin ABD'ye oranı | %68,9 | Çin ve ABD, 2025 |
| Avrupa üretimi | 37 trilyon dolar | Avrupa, 2025 |
Claude Fable 5.1
Model dokümanı Fable 5.1'i uzun soluklu ve özerk ajan çalışmaları için tanımlıyor, önceki sürümün yerini aldığını yazıyor. Varsayılan bağlam penceresi 300 bin metin parçacığı, üst sınır 1 milyon. Önbellekten okuma ücreti milyon parçacık başına 1 dolardan 0,25 dolara inmiş. Doküman ayrıca akıl yürütme için ayrı bir düşünme varyantı bulunduğunu, gizlilik kipi kullanıcıları ile kurumsal müşterilerin veri saklama koşulları nedeniyle yönetici onayı almadan modeli kullanamayacağını belirtiyor.
| Bağlam penceresi | 300 bin parçacık | varsayılan |
| Azami bağlam | 1 milyon parçacık | üst sınır |
| Önbellekten okuma | 0,25 dolar | milyon parçacık, önceki 1,00 dolar |
| Önbelleğe yazma | 12,50 dolar | milyon parçacık |
Observable defterleri baştan yazıldı
Yau, veri görselleştirmeye odaklı tarayıcı içi kod defteri ortamı Observable'ın baştan yazıldığını aktarıyor. Ekipten yapılan alıntıda büyük dil modellerinin varlığının yok sayılamayacağı, ama yeniden tasarımın insanın anlamasını, işbirliğini ve yaratıcılığı öncelediği söyleniyor. Yau platformun Bostock'un veri görselleştirme öğretiminde kullandığı kod paylaşım bloklarından türediğini hatırlatıyor.
Erkek şempanzeler neden on yıldan uzun süredir aynı ağaçlara taş atıyor
Kalan ile Nakano Batı Afrika'daki saha çalışmalarını aktarıyor. Konu birikimli taş atma: erkek şempanzelerin belirli ağaç gövdelerine tekrar tekrar taş fırlatması ve taşların ağaç diplerinde yığılması. Davranış vahşi şempanzelerde yalnızca dört grupta gözlenmiş, besin ya da avlanmayla ilgisi yok. Ses çıkarma ve gösteri hareketleriyle birlikte yapıldığı için iletişim ya da alan işaretleme işlevi taşıdığı düşünülüyor, öğrenilerek aktarılan bir kültür örneği sayılıyor. Ekip savan ormanlık alanda 22 kilometre yol alıp kamp kurmuş ve 2017'de belirlenen sahaların çoğunun hâlâ kullanıldığını bulmuş.
| Davranışın gözlendiği grup | 4 | Batı Afrika, vahşi şempanze grupları |
| Saha kampına gidilen mesafe | 22 kilometre | Batı Afrika, savan ormanlık alan |
| Sahaların kullanım süresi | 10 yıldan uzun | Batı Afrika, 2017 ziyaretine göre |