216 kayıt tarandı
Önce bunlar
Tokenleştirilmiş mevduat banka likiditesini ve vade dönüşümünü etkileyebilir
Levy ile Ramaswamy, ABD ticari bankalarının 25,7 trilyon dolarlık bilançosundan yola çıkıp mevduatın blokzincir üzerinde tokenleştirilmesinin vade dönüşümüne ne yapacağını hesaplıyor. Mevduat sözleşme gereği her an çekilebilir, ama fiilen uzun ömürlüdür ve piyasa faizi arttığında mevduata ödenen faiz ancak kısmen artar; bu iki özellik bankaya uzun vadeli kredi açma imkânı verir. Yazarlar aktif ile pasif tarafın vade riskini eşitleyerek mevduatın örtük ömrünü 2,8 yıl olarak çözüyor, mevduat faizinin piyasa faizine duyarlılığını 0,44 buluyor. Anlık transfer bu ömrü yüzde 10 kısaltırsa sistem 580 milyar dolarlık vade dönüşüm kapasitesini kaybediyor. Brezilya’nın Pix sistemi karşılaştırma noktası.
| Toplam banka aktifi | 25.700 milyar dolar | ABD ticari bankaları, 15 Temmuz 2026 |
| Mevduatın örtük ömrü | 2,8 yıl | ABD, aktif tarafıyla dengelenen değer |
| Mevduat faizinin piyasa faizine duyarlılığı | 0,44 | ABD |
| Ömürde %10 kısalmanın maliyeti | 580 milyar dolar | ABD, 10 yıllık tahvil eşdeğeri vade dönüşümü |
| Faiz duyarlılığında %10 artışın maliyeti | 700 milyar dolar | ABD, 10 yıllık tahvil eşdeğeri |
| Pix aktif kullanıcısı | ~200 milyon | Brezilya, 2026 1. çeyrek |
Kredi kartı bankacılığı
Drechsler, Jung, Peng, Supera ile Zhou ABD kredi kartı piyasasının yüzde 90’ını kapsayan 550 milyon hesabın aylık kayıtlarını düzenleyici veriyle izliyor. Yazarlar şunu soruyor. Ortalama kart faizi kısa vadeli faizin 18 puan üzerindeyken haneler neden bu kadar çok kart borcu taşıyor? Yüzde 6’lık zarar yazma oranı faiz farkının yalnızca bir bölümünü açıklıyor; ödül ödemeleri ve faiz dışı giderler takas komisyonu ve faiz dışı gelirle karşılanıyor. Faaliyet giderlerinin büyük kısmı pazarlamaya gidiyor. Bunlar düşüldükten sonra kart kredisi yüzde 6,8’lik aktif getiri bırakıyor; bu oran bankacılık sektörü ortalamasının dört katından fazlası. Hesap kesitinden çıkarılan temerrüt risk primi yüzde 4,3.
| Ortalama kart faizi | %22 | ABD |
| Kısa vadeli faize göre fark | 18 puan | ABD |
| İncelenen hesap | 550 milyon aylık hesap | ABD, düzenleyici veri |
| Piyasa kapsamı | %90 | ABD kredi kartı piyasası |
| Zarar yazma oranı | ~%6 | ABD |
| Kart kredisi aktif getirisi | %6,8 | ABD, sektör ortalamasının dört katından fazlası |
| Fiyatlanan temerrüt risk primi | %4,3 | ABD |
Kalabalık konuşunca: Reddit verisiyle yapay zekâ temelli bireysel yatırımcı duyarlılık göstergesi
Wagner ile Metzler 14 Reddit forumundan çekilen 8,49 milyon paylaşımı bir dil modeline okutup günlük bir bireysel yatırımcı duyarlılık göstergesi kuruyor. Paylaşımlar olumlu, olumsuz ya da nötr diye etiketleniyor; güven eşiğini geçen 4,16 milyon paylaşım kalıyor. Gösterge, günlük olumlu ve olumsuz paylaşım sayılarının beğeni ağırlıklı toplamının 365 günlük hareketli z-skoruna çevrilmesiyle üretiliyor. Veri ağırlıklı olarak ABD kaynaklı. Duyarlılık göstergesindeki bir birimlik günlük değişim, ertesi günün S&P 500 fiyat z-skorunu 0,0204 puan yükseltiyor. Etki, endeksin tepeden yüzde 5 gerilediği dönemlerde 3,4 kat güçleniyor. Gösterge, bireysel yatırımcı beklentilerini ölçen AAII anketini yaklaşık bir hafta önceden haber veriyor.
| Ham paylaşım | 8,49 milyon | ABD ağırlıklı, 14 forum, Ocak 2015-Nisan 2026 |
| Sınıflandırılan paylaşım | 4.156.692 | güven eşiğini geçen kayıtlar |
| Birinci gecikme katsayısı | 0,0204 | ABD, S&P 500 fiyat z-skoru, p 0,000 |
| Düşüş rejiminde katsayı | 0,0375 | ABD, tepeden %5 gerileme dönemleri |
| Düşüş dışında katsayı | 0,0109 | ABD |
| Bitcoin birinci gecikme katsayısı | 0,0117 | küresel, p 0,012 |
| AAII anketiyle öncü korelasyon | 0,39 | ABD, bir hafta gecikme |
Ağustos tüketici güveninde aşağı yönlü sürpriz
Chinn ABD’de Conference Board tüketici güven endeksinin Ağustos’ta 89,4’e indiğini aktarıyor; Temmuz seviyesi 90,2’ye aşağı çekilmişti. Ayrışma bileşenlerde: mevcut koşullar endeksi 6,8 puan artıp 121,2’ye çıkarken beklentiler endeksi 5,8 puan gerileyip 68,2’ye indi. Chinn üç ayrı güven ölçüsünü, yani Michigan Üniversitesi duyarlılık endeksini, Conference Board endeksini ve Gallup ölçümünü ortak bir ölçeğe indirip karşılaştırıyor. Seriler Ocak 2021 ile Şubat 2025 arasındaki ortalamadan arındırılıp standart sapmaya bölünüyor, böylece farklı birimlerdeki üç anket aynı grafikte okunabiliyor.
| Tüketici güven endeksi | 89,4 | ABD, Ağustos 2026 |
| Temmuz seviyesi | 90,2 | ABD, aşağı revize edilmiş |
| Mevcut koşullar endeksi | 121,2 | ABD, 6,8 puan artış |
| Beklentiler endeksi | 68,2 | ABD, 5,8 puan düşüş |
| Standartlaştırma dönemi | 2021M01-2025M02 | ABD, üç güven serisi |
D-günü mü, Hafif Süvari Alayı mı?
Donovan ABD’de hayat pahalılığı tartışmasıyla açıyor. Trump, Kanada’dan araba ithal eden ABD’li firmaların ödediği gümrük vergisinin ikiye katlanmasını öneriyor; vergi 1 Ocak’ta yürürlüğe gireceği için Donovan yatırımcıların önceki tehditlerdeki gibi geri adım bekleyeceğini yazıyor. İkinci başlık ABD Hazine Bakanı Bessent’in İran’a yönelik ekonomik “D-günü” açıklaması; Donovan’a göre belirleyici soru ABD’nin İran petrolünün en büyük alıcısı Çin’e yaptırım uygulayıp uygulamayacağı. Japonya’da Temmuz ayı büyük mağaza satışları Haziran zayıflığından sonra toparlandı. Gün içinde Almanya’da firmalara iş durumunu soran aylık ifo anketi ve ABD tüketici güveni açıklanıyor.
| Kanada otomobil vergisi | 2 kat | ABD, önerilen artış |
| Yürürlük tarihi | 1 Ocak | ABD-Kanada otomobil vergisi |
| Onay oranı negatif olan eyalet | 47 | ABD, 50 eyaletten |
Kükreyen geyik
Krugman ABD ile Kanada arasındaki ticaret savaşında pazarlık gücünün ekonomi büyüklüğüne değil kritik ithalata bağımlılığa dayandığını savunuyor. ABD ekonomisi Kanada’nınkinin yaklaşık on iki katı, ama ABD’nin Kanada’dan aldığı kereste, ham petrol, hidroelektrik, otomotiv parçası, çelik ve alüminyum kısa vadede ikame edilemiyor. Kanada ihracatının dörtte üçü ABD’ye gidiyor, ABD ihracatının ise ancak altıda biri Kanada’ya. Krugman buna rağmen Kanada’nın pazar kaybının acısına daha uzun dayanabileceğini, ABD’nin girdi kıtlığını hemen hissedeceğini ileri sürüyor ve Çin’in nadir toprak elementlerinde kullandığı kaldıraçla karşılaştırma yapıyor.
| ABD ekonomisi / Kanada | ~12 kat | ekonomi büyüklüğü oranı |
| Kanada ihracatının ABD payı | %75 | Kanada |
| ABD ihracatının Kanada payı | ~%17 | ABD |
| Carney onay oranı | %60 | Kanada |
| Serbest ticaret anlaşması | 1988 | ABD-Kanada, ilk anlaşma |
“Yapısal aşırı kapasite” de ne demek?
Chinn, ABD’nin Section 301 soruşturmalarını yapısal aşırı kapasite gerekçesiyle genişletmesini inceliyor. Çin mallarına yüzde 7,5 ek gümrük vergisi hazırlandığı, bunun ikinci dönem tarifelerini yaklaşık yüzde 20’ye çıkaracağı aktarılıyor. Chinn terimin uluslararası ticaret ders kitaplarında geçmediğini, tekelci rekabet modelinde ise kapalı ekonomi bağlamında yer aldığını yazıyor. ABD Ticaret Temsilciliği sağlıklı kapasite kullanımı eşiğini yüzde 80 alıyor, bu eşik çelik literatüründen ödünç alınmış. Global Trade Alert dökümüne göre 16 ekonomiyi kapsayan soruşturmada 33 kanıt göstergesine karşılık yedi politika müdahalesi belgelenmiş; İsviçre, Norveç ve Japonya için aşırı kapasite kanıtı yok.
| Çin’e ek gümrük vergisi | %7,5 | ABD |
| Çin’de toplam tarife | ~%20 | ABD, ikinci dönem |
| Sağlıklı kapasite kullanımı eşiği | ~%80 | küresel, USTR ölçütü |
| Küresel imalat kapasite kullanımı | %75,0-75,9 | ABD hükümeti tahmini |
| Soruşturma kapsamındaki ekonomi | 16 | Çin, AB, Japonya, Meksika, Hindistan dahil |
| Belgelenen politika müdahalesi | 7 | 16 ekonomi genelinde |
| Norveç ikili ticaret fazlası | 1,9 milyar dolar | Norveç, ABD ile |
Tahvil piyasasını rahatsız eden ne?
Ritholtz ABD tahvil piyasasındaki dalgalanmayı dört ana akıma bağlıyor. Birincisi enflasyonist politikalar: gümrük vergileri ve İran savaşının enerji fiyatlarına etkisi, Ukrayna savaşının tahıl fiyatlarına etkisinin üzerine biniyor. İkincisi Fed’de yönetim değişikliği; yeni başkan Kevin Warsh beş çalışma grubu kurdu, toplantı sayısını azalttı ve ileriye dönük yönlendirmeyi, yani Fed’in gelecekteki faiz patikasına dair verdiği sözlü taahhüdü bıraktı. Üçüncüsü nötr faiz tartışması: Ritholtz yüzde 2 hedefinin akademik dayanağı olmadığını savunup yüzde 3 öneriyor. Dördüncüsü Hazine’nin kendi tahvillerini geri alması. Federal borç 40 trilyon dolar.
| Federal borç | 40 trilyon dolar | ABD |
| Fed enflasyon hedefi | %2 | ABD |
| Warsh’ın kurduğu çalışma grubu | 5 | ABD |
| “Bond vigilantes” teriminin doğuşu | 1983 | ABD, Ed Yardeni |
Ödemelerin bedelini kim ödüyor?
Egan, Matvos, Seru, Wang ile Yao kart ağlarının işyerlerinden aldığı takas komisyonunun tüketiciler arasında yarattığı yeniden dağılımı ölçüyor. ABD’de işyeri düzeyinde ödeme yöntemi bileşimini ve maliyetlerini içeren yeni bir veri seti kullanılıyor. Yöntem, gözlenen ödeme yöntemi farklılıklarını doğrudan yeniden dağılım sonucuna eşleyen bir çerçeveye dayanıyor. Tüketicilerin işyeri türlerine göre ayrışması ve sektör indirimlerinden doğan komisyon farkları transferi yaklaşık dörtte bir azaltıyor. Kalan transfer yılda yaklaşık 30 milyar dolar ve nakit ile banka kartı kullananlardan kredi kartı kullananlara akıyor. Yazarlar Durbin Değişikliği’nin ve premium kart yaygınlaşmasının regresif sonuç ürettiğini buluyor.
| Yıllık transfer | ~30 milyar dolar | ABD, nakit ve banka kartı kullananlardan kredi kartı kullananlara |
| Azaltıcı etki | ~%25 | ABD, tüketici ayrışması ve komisyon farkı |
| Tebliğ numarası | 35067 | NBER, Nisan 2026 |
Kripto olgunlaşıyor: Bitcoin’in yükselen betası
Drexler, Guettler ile Sun Bitcoin’in getirilerinin ABD hisse senedi piyasasına ne kadar bağlandığını ölçüyor. Beta, bir varlığın getirisinin piyasa getirisiyle birlikte ne kadar hareket ettiğini gösteren katsayı. Yazarlar zamanla değişen betayı üç referansa karşı tahmin ediyor: teknoloji ağırlıklı NASDAQ, daha geniş ekonomiyi temsil eden Dow Jones ve 10 yıllık ABD Hazine tahvili getirisi. Hisse maruziyeti zaman içinde yükseliyor ve 2020 civarında istatistiksel olarak sıfırdan ayrışıyor; yapısal kırılma testleri bu tarihi doğruluyor. Hazine betaları sıfırdan ayırt edilemiyor. Dow Jones kontrol edildikten sonra NASDAQ maruziyeti küçük kalıyor.
| Yapısal kırılma | 2020 | ABD piyasa verisi, hisse betasının ayrıştığı yıl |
| Referans endeks | 3 | NASDAQ, Dow Jones ve 10 yıllık Hazine getirisi |
| Tebliğ tarihi | 13 Ağustos 2026 | SSRN |
İyi fikir mi kötü fikir mi: emeklilik planları için özel sermaye
Basilico, Korteweg, Panageas ve Systla’nın Journal of Financial Economics’te çıkan çalışmasını aktarıyor. Çalışma ABD kamu emeklilik planlarının özel sermaye yatırımından kazanç sağlayıp sağlamadığını, planın kendi varlık bileşimini ve risk toleransını hesaba katan iki ölçüyle sınıyor. Ölçüler, özel sermayenin planın mevcut portföyünü iyileştirip iyileştirmediğini soruyor. Örneklem Kuzey Amerika satın alma fonlarını, risk sermayesi fonlarını ve gayrimenkul fonlarını kapsıyor. Bütün plan-fon eşleşmelerinde ortalama etki sıfıra yakın ve istatistiksel olarak anlamsız. Satın alma fonlarında etki pozitif, risk sermayesinde negatif çıkıyor. Planlarda piyasa zamanlaması becerisi bulunmuyor; avantaj başarılı yöneticilere erişimden geliyor.
| Ortalama plan etkisi | 0’a yakın | ABD kamu emeklilik planları, bütün eşleşmeler |
| Varlık sınıfı | 3 | Kuzey Amerika satın alma, risk sermayesi ve gayrimenkul fonları |
| Kaynak çalışma yılı | 2026 | Journal of Financial Economics |
İyi hisse seçimi, kötü alım satım: aktif fonlar neden yine geride kaldı
Swedroe, Ptak’ın ABD’nin en büyük 100 aktif hisse senedi fonu üzerine yaptığı hesabı aktarıyor. Yöntem, fonların gerçekleşen getirisini dondurulmuş bir portföyle karşılaştırmak: portföy yıl başında sabitleniyor ve yıl boyunca hiç işlem yapılmadığı varsayılıyor. Dondurulmuş portföy yılda yüzde 14,3 getirirken on yılın dokuzunda gerçek fonların önüne geçiyor. Uzun testte 31 Aralık 2015 tarihli toplu portföy on yıl dondurulunca yıllık yüzde 15,2 getiriyor; fonların gerçek getirisi yüzde 13,8, endeksin getirisi yüzde 14,9. Swedroe farkın hisse seçiminden değil işlem hacminden geldiğini söylüyor.
| İncelenen fon | 100 | ABD, en büyük aktif hisse senedi fonları |
| Dondurulmuş portföy getirisi | %14,3 | ABD, bir yıllık test |
| On yıllık dondurulmuş portföy | %15,2 | ABD, yıllık |
| Fonların gerçek getirisi | %13,8 | ABD, aynı dönem yıllık |
| Endeks getirisi | %14,9 | ABD, aynı dönem yıllık |
| Ortalama gider oranı | %0,59 | ABD |
Guggenheim evreni
Nemeth, görünürde dört ayrı sahiplik grubuna ait sekiz ABD hayat sigortası şirketinin düzenleyici beyanlarını karşılaştırıyor. Beyanlar, aynı özel plasman menkul kıymetlerinin şirketler arasında ortak tutulduğunu gösteriyor: sekiz şirket 274 özdeş menkul kıymette 40,6 milyar dolarlık pozisyon taşıyor. Delaware Life 2025 için iştirak tahvilini önce 79,6 milyon dolar beyan etmiş, Manhattan büyük jürisi celbinden sonra rakamı 13,3 milyar dolara çıkarmış. Yazar ayrıca izin verilen muhasebe uygulamaları çıkarıldığında captive reasüransçıların özkaynağının negatife döndüğünü belgeliyor. Açılmış bir dava yok, Guggenheim yorum yapmayı reddetti.
| İncelenen sigorta şirketi | 8 | ABD, dört sahiplik grubu |
| Ortak tutulan pozisyon | 40,6 milyar dolar | ABD, 274 özdeş özel plasman menkul kıymeti |
| Delaware Life ilk beyanı | 79,6 milyon dolar | ABD, 2025 iştirak tahvili |
| Delaware Life yeniden beyanı | 13,3 milyar dolar | ABD, aynı kalem |
| Sammons captive’lerinin düzeltilmiş özkaynağı | eksi 1,53 milyar dolar | ABD, izin verilen uygulamalar hariç |
| İştirak yatırımlarının portföy payı | %28-38 | ABD |
İkinci el konut satışlarındaki durgunluk ne zaman bitecek?
McBride ABD’de ikinci el konut satışlarının son 46 ayda mevsimsellikten arındırılmış yıllık 4,1 milyonluk düzeyin altında kaldığını, normalleşmiş aralığın ise 5,0 ile 5,5 milyon arasında olduğunu aktarıyor. Durgunluğun uzunluğu konut balonu sonrası çöküşe ve 1990’ların başındaki gerilemeye benziyor. Toparlanmayı sınırlayan başlıca etken kilitlenme etkisi: mevcut konut kredisi çok düşük faizli olan haneler taşınmıyor. Kredilerin yüzde 49,9’unun faizi hâlâ yüzde 4’ün altında, yüzde 66,7’sinin faizi yüzde 5’in altında. McBride resesyon olmadıkça satışların birkaç yıl içinde kademeli olarak 5 milyonun üzerine döneceğini yazıyor.
| Son 46 ayın ortalaması | 4,1 milyon altı | ABD, mevsimsellikten arındırılmış yıllık satış |
| Normal aralık | 5,0-5,5 milyon | ABD, yıllık satış |
| Faizi %4 altında olan kredi payı | %49,9 | ABD |
| Aynı payın zirvesi | %65,1 | ABD, 2022 1. çeyrek |
| Faizi %5 altında olan kredi payı | %66,7 | ABD |
| Konut kredisi olmayan ev sahibi | ~%40 | ABD |
Fed’in 25 yıllık konut körlüğü
Sen, ABD Merkez Bankası’nın bu yüzyıldaki iki büyük politika hatasında da konut sinyallerini gözden kaçırdığını savunuyor. 2008’e giderken konut yatırımı büyümeyi her çeyrek bir puan aşağı çekerken Fed geç tepki verdi. Kovid sonrasında konut fiyatları Haziran 2021’de yıllık yaklaşık yüzde 20 artarken Temmuz 2021 karar metni konuta hiç değinmedi; aynı ayda sahiplerin eşdeğer kirası, yani ev sahibinin evini kiraya verse alacağı tahmini kira, yalnızca yüzde 2,3 artmış görünüyordu. Konut çekirdek tüketici enflasyonunun yüzde 40’ından fazlasını oluşturuyor. Sen piyasa kirasına dayalı bir barınma ölçütüne geçilmesini öneriyor.
| Konut yatırımının büyümeye katkısı | eksi 1 puan | ABD, 2008 öncesi her çeyrek |
| Konut fiyat artışı | ~%20 | ABD, Haziran 2021 yıllık |
| Sahiplerin eşdeğer kirası artışı | %2,3 | ABD, Haziran 2021 yıllık |
| Konutun çekirdek TÜFE payı | %40 üzeri | ABD |
| Konutun çekirdek PCE payı | ~%18 | ABD |
| Konut servetindeki artış | 6 trilyon dolar | ABD, Kovid sonrası |
ABD milli gelir istatistiklerinde Nvidia boyutunda bir delik
Juniewicz, Carey, Trammell ile Ho, Nvidia’nın kendi fabrikası olmadığı için yarattığı katma değerin büyük kısmının ABD milli gelir hesaplarına girmediğini savunuyor. Çipler ABD’de tasarlanıyor, yurt dışında üretiliyor ve fikri mülkiyet bedeli ayrıca faturalanmadan yabancı sunucu üreticilerine satılıyor; mal ABD gümrüğünden geçmediği için kayda düşmüyor. Yazarlar BEA milli gelir hesaplarını, Census dış ticaret verisini, Nvidia’nın SEC dosyalarını ve Tayvan ulusal hesaplarını karşılaştırıp ABD’de defterlenen faaliyet kârını vekil değişken alıyor. Yazarlara göre ABD büyümesi yaklaşık 0,3 puan düşük ölçülüyor. BEA yazarlara bu işlemlerin gümrük belgelerinde toplanmadığını doğrulamış.
| Eksik ölçülen büyüme | 0,3 puan | ABD, yıllık GSYH büyümesi |
| Resmî son çeyrek büyüme | %1,5 | ABD |
| 2028 projeksiyonu | ~2 puan | ABD, açığın genişleyebileceği düzey |
| Yarı iletken kalemindeki açık | 140 milyar dolar | ABD |
| Nvidia vergi öncesi geliri | ~120 milyar dolar | Ocak 2025-Ocak 2026 |
| Fikri mülkiyet ihracatındaki sıçrama | 45 milyar dolar | ABD, iki yılda |
Fed bölgelerine göre ABD istihdamı
Slok’un günlük notu ABD’deki toplam istihdamın Fed’in on iki bölge bankası arasında nasıl dağıldığını gösteriyor. Bölge sınırları 1913’te çizildiği için bugünkü nüfus ağırlığıyla örtüşmüyor. San Francisco bölgesi tek başına ülkedeki işlerin yüzde 20’sini, Atlanta bölgesi yüzde 14’ünü barındırıyor; iki bölge birlikte üçte birden fazlasını tutuyor. Veri Dallas Fed’in bölge bazlı istihdam serisinden alınmış.
| San Francisco bölgesi payı | %20 | ABD toplam istihdamı |
| Atlanta bölgesi payı | %14 | ABD toplam istihdamı |
| Fed bölgesi | 12 | ABD, sınırlar 1913’te çizildi |
Asgari ücret yoksul ve düşük gelirli ailelerdeki işçilere yarıyor mu?
Cowen, Neumark ve Wohl’un NBER çalışma tebliğini aktarıyor. Tebliğ, asgari ücretin gelir dağılımının farklı yerlerindeki ailelerde çalışan düşük ücretli işçiler üzerindeki etkisini doğrudan tahmin ediyor. Veri, ABD’nin Gelir ve Program Katılımı Anketi; bu panel anket düşük gelirli haneleri kasıtlı olarak fazla örneklediği için yoksul aileler ayrıştırılabiliyor. Aileler gelirin ihtiyaca oranına göre sıralanıyor. Yoksul ve düşük gelirli ailelerde, başlangıçta işi olan düşük ücretli işçilerin istihdamı, çalışma saati ve kazançları üzerindeki etki olumsuz çıkıyor. En yoksullarda etkinin sertleştiğine dair bir eğim bulunmuyor.
| NBER tebliğ numarası | 35628 | ABD, Ağustos 2026 |
| Etkisi ölçülen değişken | 3 | ABD, istihdam, çalışma saati ve kazanç |
Kuru ulus
Jones, Gallup’un yaz 2026 anketine dayanarak ABD’de alkol kullanımının rekor düşük seviyede kaldığını aktarıyor. 1978’de Amerikalıların yüzde 71’i alkollü içki kullandığını söylerken Temmuz 2026’da bu oran yüzde 54. Zaman zaman gereğinden fazla içtiğini söyleyenlerin oranı yaklaşık dörtte birden yüzde 13’e indi. Düşüş yalnızca genç kuşakta değil: 18-34 yaşta oran yüzde 50, 35-54 yaşta yüzde 58, 55 yaş üstünde yüzde 55. Günde ölçülü içmeyi zararlı bulanların payı yüzde 51. Anket 1-19 Temmuz 2026’da 1.200 yetişkinle yapıldı, hata payı 4 puan.
| Alkol kullanan yetişkin | %54 | ABD, Temmuz 2026 |
| 1978 seviyesi | %71 | ABD, aynı seri |
| Gereğinden fazla içtiğini söyleyen | %13 | ABD, 2026 |
| Haftalık ortalama içki | 3,2 kadeh | ABD |
| Ölçülü içmeyi zararlı bulan | %51 | ABD |
| Örneklem | 1.200 yetişkin | ABD, 1-19 Temmuz 2026, hata payı 4 puan |
Temerrüt olasılığını öğrenmek ve stres testi
Nocciola ile Scaglioni euro alanındaki finans dışı şirketlerin borcunu ödeyememe olasılığını tahmin edip bunu banka stres testine bağlıyor. Yöntem rastgele orman: binlerce karar ağacı ayrı ayrı tahmin yapıyor, sonuç oylamayla çıkıyor; lojistik regresyondan farkı, ilişkinin biçimini önceden varsaymaması. Veri, Orbis’ten çekilen 10.000 firmanın 2001 ile 2022 arasındaki çeyreklik mali tabloları ve AnaCredit kredi sicilinden banka-firma bağlantıları. Temerrüt, çeyreklik nakit girişinin finansal giderleri karşılayamaması olarak tanımlanıyor. Bir çeyrek ilerisi için modelin ayırt etme başarısını ölçen ROC alanı rastgele ormanda 0,985, lojistik regresyonda 0,967 çıkıyor. Kötü senaryoda toplulaştırılmış temerrüt olasılığı ilk yılda ikiye katlanıyor.
| Örneklem | 10.000 firma | euro alanı, 2001-2022 çeyreklik panel |
| ROC alanı, bir çeyrek ileri | 0,985 | euro alanı, rastgele orman |
| Aynı ölçüt, lojistik regresyon | 0,967 | euro alanı |
| Brier skoru | 0,015 | euro alanı, olasılık kalibrasyonu |
| Banka-firma ağı | 6.215 firma, 2.039 banka | euro alanı, 2019-2022 |
| Kötü senaryoda temerrüt artışı | 2,5 puan | euro alanı, ilk yıl, %7 seviyesine |
| AnaCredit kapsamı | bankaların %88’i | euro alanı, 2022 4. çeyrek |
Kimler çalışmıyor ve neden
Yau, ABD’de işgücüne katılmayanların kim olduğunu hane halkı işgücü anketi CPS’in bireysel kayıtlarıyla dökümlüyor. Veri IPUMS üzerinden indirilmiş, R’de işlenmiş, grafikler D3.js ile çizilmiş. Katılım oranı önce cinsiyete, sonra yaş grubuna, sonra ikisinin kesişimine göre ayrıştırılıyor. Ardından işgücünde olmayanların ankette beyan ettiği ana gerekçe izleniyor: emeklilik, çalışamama, okul, ev ve aile bakımı. Erkeklerde katılım 1984’ten bu yana yaklaşık 11 puan düşmüş. Yau bu düşüşün eğitim süresinin uzamasından değil, genç erkeklerde çalışamama yanıtının, orta yaşlılarda ev ve aile bakımı yanıtının yayılmasından geldiğini gösteriyor.
| İşgücüne katılım oranı | ~%62 | ABD, 16 yaş üstü sivil nüfus, Temmuz 2026 |
| Erkeklerde düşüş | ~11 puan | ABD, 1984’ten bugüne |
| Gerekçe verisinin başlangıcı | 1994 | ABD, CPS ana faaliyet sorusu |
Tek belge türü, bir milyon dosya: SQL tablosuna yapılandırılmış çıkarım
Shi, aynı şablondan üretilmiş binlerce belgeyi tek tek okutmak yerine bir SQL tablosuna dökmeyi anlatıyor; örnek 5.000 sigorta poliçesi. Modelin yanıt vermeden önce ilgili belgeyi arayıp bulduğu kurulumlarda sütunları modele keşfettirmek yerine, belgeleri günlük işinde kullanan personelle bir saatlik görüşmede saptamayı öneriyor. Gerçek sütunun iki işareti veriliyor: duraksamadan söylenmesi ve iki ayrı çalışanın aynı adı aynı anlamda kullanması. Belgelerin yarısında boş kalan alan sütun sayılmıyor. Satır tanımı Pydantic BaseModel ile yedi alan olarak yazılıyor. Belge başına bir kez ödenen indeksleme maliyeti, soru başına ödenen sorgulama maliyetiyle karşılaştırılıyor.
| Örnek portföy | 5.000 belge | tek sözleşme türü |
| Tablo satırı | 7 alan | doc_id ve altı iş alanı |
| Görüşme | 1 saat, 2 kişi | ayrı ayrı iki dosya sorumlusu |
| Doluluk örneği | 1.900 / 5.000 | yarısı boş kalan alan |
| Ekip soru hacmi | 70.000 soru | altı kişilik ekip, yıllık |
Halüsinasyonlar, filigranlar, sileceler ve sıkıştırılmış balon
Marin, metin filigranının ve halüsinasyon denetiminin aynı noktada çakıştığını gösteriyor. Filigran, üretilen metne istatistiksel gizli bir imza gömme işlemi. Her iki mekanizma da modelin kararsız kaldığı, yani birden çok kelimenin eşit derecede olası olduğu konumlarda çalışıyor. Filigran gizli bir anahtarla o kararsızlığı sabitleyince, aynı soruyu birkaç kez sorup yanıtların tutarlılığına bakan denetçiler modeli olduğundan daha emin sanıyor. Kaynak belgeyle karşılaştırma yapan denetçiler filigrandan etkilenmiyor; ama filigran silme araçları metni yeniden yazdığı için kaynakla eşleşme puanı düşüyor. Anılan şemalar Kirchenbauer yeşil-kırmızı liste yöntemi ve Google DeepMind SynthID-Text.
| Filigranlı metinde yeşil kelime | 28 | Kirchenbauer örneği |
| Filigransız beklenti | ~9 | aynı uzunlukta insan metni |
| Filigran çalma maliyeti | 50 doların altı | API sorgularıyla yeşil liste kuralını öğrenme |
| Filigran çalma başarısı | %80 üzeri | aynı çalışma |
| BIRA atlatma oranı | %99 üzeri | şema bilinmeden, Eylül 2025 |
| Hizalanma çalışması | 7 model | talimat-ayarlı modeller, 2025 |
Python veri sınıflarında tekrar eden kodun ötesi
Bala Priya C, Python standart kütüphanesindeki dataclasses modülünü bir kargo takip örneğiyle adım adım gösteriyor. Elle yazıldığında 30 satırı aşan sınıf, @dataclass ile beş alan tanımına iniyor. Değiştirilebilir varsayılanlar field() içindeki default_factory ile veriliyor. repr=False ve compare=False bazı alanları çıktının ve karşılaştırmanın dışında tutuyor. Doğrulama ve türetilmiş alan hesabı __post_init__ içinde yapılıyor, türetilmiş alanlar field(init=False) ile kurucudan çıkarılıyor. frozen=True değişmez ve hash’lenebilir nesne üretiyor. slots=True örnek başına sözlük yükünü kaldırıyor: aynı nesne 296 bayttan 72 bayta iniyor.
| Elle yazılan sınıf | 30 satırdan fazla | aynı davranış |
| dataclass karşılığı | 5 alan tanımı | aynı davranış |
| Normal örnek boyutu | 296 bayt | sözlük yükü dahil |
| slots’lu örnek boyutu | 72 bayt | aynı nesne |
| slots desteği | Python 3.10 | başlangıç sürümü |
Yapay zekâ nefretçisinin manifestosu
Zitron, yapay zekâ sektörüne akan sermayenin üretilen gelirle örtüşmediğini savunuyor. Dayanağı ABD şirketlerinin açıklanmış mali tabloları, analist tahminleri ve basına yansıyan rakamlar. Microsoft’un yapay zekâ geliri 34,33 milyar dolar, aynı dönemdeki sermaye harcaması 260 milyar doları aşıyor. OpenAI’nin eğitim maliyeti 2024’te 7,81 milyar dolarken 2025’te 19,18 milyar dolara çıkmış, nakit yakımı 2025’te 20,9 milyar dolar. Zitron ayrıca şirketlerin duyurduğu yıllıklandırılmış gelir hızının denetlenmiş gelirle karıştırıldığını gösteriyor: Anthropic’in 65 milyar dolarlık hızına karşılık 2026 ilk yarı geliri 16,5 milyar dolar. Abonelik fiyatlarının işlem maliyetinin altında tutulduğunu da öne sürüyor.
| Microsoft yapay zekâ geliri | 34,33 milyar dolar | ABD, yıllık |
| Microsoft sermaye harcaması | 260 milyar dolardan fazla | ABD, aynı dönem |
| OpenAI eğitim maliyeti | 19,18 milyar dolar | ABD, 2025 |
| OpenAI nakit yakımı | 20,9 milyar dolar | ABD, 2025 |
| Anthropic yıllıklandırılmış gelir hızı | 65 milyar dolar | ABD |
| Anthropic 2026 ilk yarı geliri | 16,5 milyar dolar | ABD |
| Bulut taahhütlerindeki pay | 440 milyar dolardan fazla | ABD, Microsoft, Google ve Amazon’un 3,5 yılı |
| NVIDIA sistem fiyat artışı | %17 | 2027 teslimleri |
Yapay zekâda kamçı etkisi
Tunguz, yapay zekâ altyapısındaki kıtlıkların aynı anda değil tedarik zinciri boyunca sırayla ilerlediğini savunuyor. Dört aşama tanımlıyor: 2023 başında grafik işlemci, 2024 ve 2025’te bellek, 2025 sonunda merkezi işlemci, 2026’da depolama. Her aşamada bir bileşene akan sermaye diğerlerini aç bırakıyor. Ajanlı iş akışları merkezi işlemcinin grafik işlemciye oranını 1:8’den 1:1’e çekiyor; yüksek bant genişlikli bellek gigabayt başına standart belleğin yaklaşık üç katı silikon plaka tüketiyor. Kurumsal katı hal diskinin sözleşme fiyatı tek çeyrekte yüzde 80 arttı. Tunguz gigawatt başına 20 milyar dolarlık veri merkezi kurulum maliyetinin yarısının elektrik sistemlerine gittiğini yazıyor.
| Kurumsal katı hal diski fiyatı | %80 artış | küresel, tek çeyrek |
| İşlemci oranı kayması | 1:8’den 1:1’e | küresel, ajanlı iş akışları |
| Yüksek bant genişlikli bellek | ~3 kat silikon plaka | küresel, gigabayt başına standart belleğe göre |
| Veri merkezi kurulum maliyeti | 20 milyar dolar | ABD, gigawatt başına |
| Sunucu birim sevkiyatı | %22 düşüş | küresel, 2023 |
| Sabit disk fiyatı | 150 dolar | küresel, terabayt başına, 2026 |
Amerika’yı yeniden biçimlendiren veri merkezi çağı
VandeHei, ABD’de veri merkezi inşasının arazi, soğutma suyu, türbin ve inşaat kaynakları için rekabet yarattığını, şebekeyi zorladığını ve iki partili yerel tepkiye yol açtığını anlatıyor. Beş hiper ölçekli şirketin bu yılki sermaye harcaması 750 milyar doları aşıyor, önceki yıla göre yüzde 67 artmış. Ülkede yaklaşık 4.000 veri merkezi faal, bunların 580’i hiper ölçekli. Şebeke bağlantısı için dört yıldan uzun beklediğini söyleyen yöneticilerin oranı yüzde 44. PJM bölgesinde kapasite fiyatı son yıllarda on bir katına çıktı. Anketlerde yerel veri merkezi inşasına karşı çıkanların oranı yüzde 70’in üzerinde.
| Hiper ölçekli sermaye harcaması | 750 milyar dolardan fazla | ABD, beş şirket, bu yıl |
| Yıllık artış | %67 | ABD, aynı harcama |
| Faal veri merkezi | ~4.000 | ABD |
| Hiper ölçekli tesis | 580 | ABD |
| Dört yılı aşan şebeke beklemesi | %44 | ABD, yönetici anketi |
| PJM kapasite fiyatı | 11 kat | ABD, son yıllardaki artış |
| Veri merkezi elektrik payı | %4,4 | ABD, 2023 |
| 2030 projeksiyonu | ~%12 | ABD, elektrik tüketimi payı |
| Yerel inşaya karşı çıkan | %70 üzeri | ABD |
ABD’de genç yetişkinler yapay zekâya giderek daha temkinli, iş kaybından kaygılı
McClain ile Park, ABD’de yapay zekâya yönelik tutumları yaş gruplarına göre ölçüyor. Saha çalışması 22-28 Haziran 2026’da 3.488 yetişkinle yapıldı ve 2021’den beri izlenen seriye eklendi. 18-29 yaş grubunda heyecandan çok kaygı duyduğunu söyleyenlerin oranı 2021’de yüzde 31 iken 2026’da yüzde 55’e çıkarak ilk kez çoğunluğa ulaştı. Bu grup yeni teknolojilere genelde en açık kesim olduğu için örüntü tersine dönmüş oluyor. Heyecan duyanların payı bütün yaşlarda geriledi, gençlerde yüzde 25’ten yüzde 11’e indi. Önümüzdeki yirmi yılda daha az iş olacağını düşünenlerin oranı yüzde 71.
| Örneklem | 3.488 yetişkin | ABD, 22-28 Haziran 2026 |
| 18-29 yaşta kaygı, 2026 | %55 | ABD |
| 18-29 yaşta kaygı, 2021 | %31 | ABD |
| 18-29 yaşta heyecan, 2026 | %11 | ABD |
| 18-29 yaşta heyecan, 2021 | %25 | ABD |
| Bütün yaşlarda kaygı, 2026 | %52 | ABD |
| Daha az iş bekleyen | %71 | ABD, önümüzdeki 20 yıl |
Siber açıklar
Veri gezgini, yazılım ve donanım güvenlik açıklarının 2020’den bu yana seyrini izliyor. Kaynak, güvenlik açıklarını numaralandıran CVE Program’ın GitHub üzerindeki kayıt deposu; şiddet sınıflandırması açıkların ciddiyetini puanlayan CVSS ölçeğine dayanıyor. Kayıtlar keşif tarihine göre değil yayımlanma tarihine göre işleniyor ve Microsoft, Google, Apple, Linux ve Apache dahil 21 büyük numaralandırma otoritesi ayrı ayrı gösteriliyor. Seri, 7 Nisan 2026’daki Claude Mythos Preview duyurusuyla eşzamanlı keskin bir yükseliş gösteriyor. Epoch bunu otonom açık keşfi yapabilen bir modelin binlerce yüksek ve kritik şiddetli hata bulmasına bağlıyor.
| Veri başlangıcı | 2020 | küresel, CVE Program kayıtları |
| İzlenen numaralandırma otoritesi | 21 | küresel |
| Kırılma noktası | 7 Nisan 2026 | küresel, seride keskin yükseliş |
| Son güncelleme | 25 Ağustos 2026 | küresel |
Amerika’nın göç politikası geleceğin yapay zekâ liderlerini kaçırıyor
Zhao, ABD’nin sıkılaşan göç kurallarının yapay zekâ alanındaki yetenekleri ülke dışına ittiğini savunuyor. Dayanakları H-1B vizesine getirilen yeni ücret, mezuniyet sonrası çalışma programı OPT için tartışılan 100.000 dolarlık ücret ve mezuniyet sonrası ülkede kalma süresinin 60 günden 30 güne indirilmesi. 2024’te OPT kapsamında çalışanların sayısı yaklaşık 419.000. Zhao, yapay zekâ araştırmasında ABD’deki lisansüstü öğrencilerin üçte ikisinden fazlasının yabancı olduğunu, 2000’den bu yana ABD’lilerin aldığı kimya, tıp ve fizik Nobel’lerinin yüzde 40’ının göçmenlere gittiğini aktarıyor. Doktora sonrası doğrudan şirket kuran kurucular için mevcut vize düzeninin işlemediğini ileri sürüyor.
| OPT kapsamında çalışan | ~419.000 | ABD, 2024 |
| Önerilen OPT ücreti | 100.000 dolar | ABD |
| Mezuniyet sonrası kalma süresi | 60 günden 30 güne | ABD, 16 Temmuz 2026 kuralı |
| Göçmenlerin Nobel payı | %40 | ABD, 2000’den beri kimya, tıp ve fizik |
Çin’de bir Amerikalı mühendis
Takma adla yazan bir Amerikalı mühendisin Çin’de geçirdiği ilk on bir günün saha notları; enerji ekipmanı şirketleriyle ve fabrikalarla yapılan görüşmelere dayanıyor, sistematik veri toplanmıyor. Üç çıkarım sıralanıyor: çanta üreticilerinin kendi markalarını kurması, yatırımcıların devlet destekli derin teknoloji programları yürütmesi ve pil şirketlerinin şebeke ve veri merkezi sahibine dönüşmesi. Hong Kong’da 100 metreyi aşan bina sayısı 4.000, New York’ta yaklaşık 900. Shenzhen’e günde yaklaşık 100.000 kişi geliyor. Çin’in önümüzdeki on yıl için planladığı altyapı harcaması 1 trilyon doları aşıyor.
| Gezi süresi | 11 gün | Çin, saha notlarının birinci bölümü |
| 100 metre üstü bina | 4.000 | Hong Kong |
| Karşılaştırma | ~900 | New York, 100 metre üstü bina |
| Shenzhen’e günlük yeni gelen | 100.000 kişi | Çin |
| Planlanan altyapı harcaması | 1 trilyon dolardan fazla | Çin, önümüzdeki on yıl |
Kum havuzu değil çit
Yegge, yapay zekâ yönetişiminin yalıtılmış çalışma ortamları yerine hukuki çerçevelerle kurulmasını savunuyor. Dayanağı kendi deneyimi: Wyvern adlı oyunu 50-60 ajanlık bir organizasyonla, on hafta boyunca Claude Fable modelleriyle geliştirmiş. Ajanların kendiliğinden anayasal kurallar, mahkemeler ve yaptırım mekanizmaları içeren bir yönetişim düzeni kurduğunu, kurumsal bilginin uygulanabilir politikalara dönüştüğünü aktarıyor. Wheelhouse adını verdiği sistem yazılım dağıtımını ve karar almayı düzenliyor, kod tabanı 600 bin satır. Aylık kullanım, API fiyatlarıyla ölçüldüğünde 122 bin dolar. Yegge mevcut modellerin teknik yetkinliğine karşılık karar verme düzeyini altıncı sınıf öğrencisine benzetiyor.
| Ajan sayısı | 50-60 | Wyvern organizasyonu |
| Aylık kullanım maliyeti | 122 bin dolar | API fiyatlarıyla ölçülmüş |
| Günlük harcama | 4.000 dolar | aynı hesap |
| Kod tabanı | 600 bin satır | Wheelhouse |
| Günlük commit ortalaması | 270 | Wyvern deposu |
| Hukuki artefakt | 450 | Wyvern yönetişim düzeni |
Kimi Agent’ı denedim, işte bulduklarım
Olumide, Moonshot AI’nin Kimi ürün ailesini ayrıştırıp deniyor: K3 temel model, paralel alt ajan mimarisi Agent Swarm, masaüstü uygulaması Kimi Work ve komut satırı aracı Kimi Code. K3 uzman karışımı mimaride 2,8 trilyon parametre taşıyor, metin parçacığı başına 896 uzmandan 16’sını çalıştırıyor, bağlam penceresi bir milyon parçacık. Arayüz OpenAI uyumlu olduğu için standart Python openai kütüphanesi yalnızca base_url ve model adı değiştirilerek kullanılıyor. Yazar araç çağırmalı küçük bir betik veriyor. Bağımsız FlowGraph testinde K3 yüz üzerinden 68, Claude 91 alıyor.
| Parametre | 2,8 trilyon | K3, uzman karışımı mimari |
| Aktif uzman | 896 uzmandan 16’sı | metin parçacığı başına |
| Bağlam penceresi | 1.000.000 parçacık | K3 |
| Girdi fiyatı | 3 dolar | milyon parçacık başına |
| Çıktı fiyatı | 15 dolar | milyon parçacık başına |
| FlowGraph testi | 68/100 | K3, çok ajanlı eşgüdüm |
| Aynı testte Claude | 91/100 | çok ajanlı eşgüdüm |
Şanghay’da bir robot “karnavalı”nda bir gün geçirdim, gördüklerim şunlar
You Xiaoying, Şanghay’ın dış mahallelerindeki bir araştırma merkezinde düzenlenen halka açık robot etkinliğini aktarıyor. Sahnede insansı robotlar sarhoş boks gösterisi yapıyor ve takla atıyor; kahve yapan modeller, tişört katlayan robot kollar ve merdiven tırmanan dört ayaklılar sergileniyor. Yazı, yapay zekânın fiziksel sistemlere gömülmesi anlamına gelen bedenlenmiş yapay zekânın Çin’in son beş yıllık planındaki başlıklardan biri olduğunu belirtiyor. Geçen yıl dünyada teslim edilen iki kollu, iki bacaklı robot sayısı 13.000’i aşmış, bunların yaklaşık yüzde 90’ı Çin’de üretilmiş. Ağırlık, denge, pil ömrü ve fiyat sınır olmayı sürdürüyor.
| Küresel teslimat | 13.000’den fazla | geçen yıl, iki kollu iki bacaklı robot |
| Çin’in payı | ~%90 | aynı teslimatlar |
| Merkezdeki şirket | 100’den fazla | Şanghay |
İnsansı robot ‘olimpiyatları’ ne kadar etkileyiciyse o kadar da gülünç
Pekin’de ikinci kez düzenlenen Dünya İnsansı Robot Oyunları’nın sonuçları ve bunların ne kadarının gerçek yetkinlik sayılabileceği tartışılıyor. İki robot 100 metrede Usain Bolt’un dünya rekorunu geçti, en iyi derece 9,39 saniye. Yarış sonunda çoğu robot bitişteki yastıklı duvara çarptı, biri alev aldı, halterde bir robot hakem masasına devrildi. MIT’den Rodney Brooks’un uyarısı aktarılıyor: tek bir görevdeki üstün performans, sistemin insan gibi genel yetkinliğe sahip olduğu izlenimini üretiyor, oysa bu robotlar gerçek dünyayla etkileşmiyor. Karşı örnek olarak bir insansının insan rakibe karşı tenis oynayabildiği, öngörülemeyen hamlelere uyum sağladığı belirtiliyor.
| 100 metre en iyi derece | 9,39 saniye | Pekin, X-Humanoid |
| İkinci robot | 9,47 saniye | Pekin |
| Etkinlik | 51 | Pekin, kickboks, masa tenisi ve futbol dahil |
| Katılımcı ülke | 16 | Pekin, Almanya, Japonya ve ABD dahil |
| Oyunların süresi | 5 gün | Pekin |
Amazon donanım fiyatlarını yüzde 60 artırdı, gerekçe bellek kıtlığı
Ropek, Amazon’un hafta sonu donanım fiyatlarını yükselttiğini, artışın bazı ürünlerde yüzde 60’a ulaştığını bildiriyor. Zamlar Fire TV, Echo, Kindle ve Eero ürünlerini kapsıyor; Echo Dot 49,99 dolardan 79,99 dolara çıktı. Şirket açıklamasında tüketici elektroniği sektörünün bellek ve depolama bileşen maliyetlerinde ciddi artışla karşılaştığını, bu artışları bir süre üstlendikten sonra fiyat ayarlaması yaptığını belirtiyor. Arka planda yapay zekâ talebinin tetiklediği küresel bellek kıtlığı var; sektör kıtlığın 2027 sonuna kadar sürmesini bekliyor. Apple da yakın zamanda fiyat artırıp cihaz kiralama programı başlattı.
| Azami fiyat artışı | %60 | ABD, Amazon donanımı |
| Echo Dot | 49,99 dolardan 79,99 dolara | ABD |
| Bellek kıtlığı beklentisi | 2027 sonu | küresel |
Yapay zekâ ve anayasalar (gelen kutumdan)
Cowen’ın Anthropic’i ziyaret edip Claude’un anayasası üzerine görüş vermesine gelen bir okur mektubu. Scott Jenkins, yapay zekâ yönetişimini sabit bir metin yerine örf hukuku ve içtihat modeliyle kurmanın uyarlanabilir olduğunu kabul ediyor, ardından dört kurumsal tasarım riski sıralıyor. Modeller günde milyarlarca etkileşim üretirken insan yargı süreçleri bunun ancak küçük bir bölümünü inceleyebilir. Model güncellemeleri hızlı olduğu için içtihat kendi içinde çelişebilir. Denetleyici yapay zekâ paneli ortak eğitim verisi yüzünden ortak kör noktalar taşır. Kendisini finanse eden kuruma karşı yaptırım gücü olmayan bir kurul sembolik kalır.
| Sıralanan tasarım riski | 4 | Jenkins’in mektubu |
Hitler’e oy veren Yahudiler
Ryback, Berlinli avukat Max Naumann’ın 1920’de kurduğu Milliyetçi Alman Yahudileri Birliği’nin öyküsünü anlatıyor. Naumann kuruluş metninde Siyonistleri Nasyonal Sosyalistlere benzetti, Doğu Avrupa’dan gelen Yahudi göçmenlere karşı çıktı ve Temmuz 1932’de Alman Yahudilerini Nasyonal Sosyalistlere oy vermeye çağırdı. Birliğin üye sayısı 7.000, Almanya’daki Yahudi nüfusu ise 500.000. Yazı Nisan 1933’teki meslek yasaklarını, Ağustos 1934 referandumuna verilen desteği ve 15 Eylül 1935’te yarım milyon Yahudi’yi vatandaşlıktan çıkaran Nürnberg Yasaları’nı izliyor. Naumann 18 Kasım 1935’te tutuklandı, birliği kapatıldı, Mayıs 1939’da kanserden öldü.
| Birliğin üye sayısı | 7.000 | Almanya |
| Almanya’daki Yahudi nüfusu | 500.000 | Almanya |
| Cephedeki Yahudi asker | 100.000 | Almanya, Birinci Dünya Savaşı |
| Savaşta ölen Yahudi asker | 12.000 | Almanya |
| Nürnberg Yasaları | 15 Eylül 1935 | Almanya |
| Dijitalleştirilen Nazi kaydı | 11.000.000 | Almanya, NBER çalışması |
| Yahudi düşmanlığını gerekçe gösteren | %26 | Almanya, 1934’te yazan 580 Nazi |
İş piyasası gelecek kuşağı nasıl biçimlendirecek
Kang, ABD’de genç iş gücünün beklentilerindeki düşüşü Gallup ve Pew verileriyle inceliyor. 15-34 yaş arasında yerel iş piyasasına olumlu bakanların oranı geçen yıl yüzde 43’e indi ve 55 yaş üstündeki yüzde 64’ün altına düştü; bu, en az otuz yıllık örüntünün tersine dönmesi. 2023’te aynı grupta oran yüzde 70’ti. Yeni üniversite mezunlarının işsizliği 2021’den beri genel işsizliğin üzerinde seyrediyor. Kang temel neden olarak konutun karşılanamaz hale gelmesini ve giriş seviyesi beyaz yakalı işlerin yapay zekâya açık olmasını gösteriyor, ama yapay zekânın henüz büyük iş kaybı yaratmadığını belirtiyor. Japonya’nın 1990’lardaki buzul çağı kuşağını karşılaştırma olarak kullanıyor.
| 15-34 yaşta iş piyasasına olumlu bakan | %43 | ABD, geçen yıl |
| 55 yaş üstünde aynı oran | %64 | ABD |
| 15-34 yaşta 2023 oranı | %70 | ABD |
| Üniversite mezunlarının güveni | %19 | ABD, son yıl |
| Bir yıl önceki değer | %49 | ABD, 2024 4. çeyrek |
| Ebeveyninden iyi olacağını düşünen genç | %26 | ABD, 2024 baharı |
Tıbbi bir bilmecede tıkandınız mı? Metagenomiği deneyin
Liebowitz, metagenomik tanının gelişimini ve sınırlarını anlatıyor. Yöntem, hastadan alınan örnekteki bütün nükleik asit parçalarını dizileyip veri tabanıyla karşılaştırarak hangi mikroorganizmanın bulunduğunu buluyor. Fresno’da 2019’da açıklanamayan baş ağrıları çeken bir hastanın beyin omurilik sıvısında Candida parapsilosis saptandı. Yöntemin kökeni 2001’de UCSF’te geliştirilen ViroChip’e dayanıyor, 2003’te SARS-CoV bu araçla saptandı. Yanlış pozitif riski de aktarılıyor. 5.000 kişilik bir çalışmada 50 bakteri türünün erkeklerde daha sık göründüğü sanılmıştı; bu bulgu referans dizilerine karışan Y kromozomu parçalarından çıkmış. UCLA’da incelenen 1.000 metagenomik kan testinin yüzde 16’sı hasta bakımını değiştirmiş.
| ViroChip | 2001 | ABD, UCSF |
| SARS-CoV saptaması | 2003 | Doğu Asya salgını |
| Hatalı bulgu | 50 bakteri türü | 5.000 kişilik çalışma, referans dizisi hatası |
| İncelenen kan testi | 1.000 | ABD, UCLA |
| Bakımı değiştiren test oranı | %16 | ABD, UCLA |
| Ebola varyantı saptama süresi | 16 saat | Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kinşasa |
Konuşmalar gerçekliği nasıl biçimlendirir
French, İrlandalı sinirbilimci Shane O’Mara ile Talking Heads kitabı üzerine konuşuyor. O’Mara, 1953’te epilepsi ameliyatı sonrasında yeni uzun süreli bellek oluşturamayan hasta Henry Moliason’dan yola çıkıp belleğin konuşma yoluyla sürekli güncellendiğini savunuyor. İşbirlikçi bellek dediği kavram, iki kişinin birlikte hatırladığında tek başına ulaşamayacağı ayrıntıya ulaşması. Son beş yılda yaygınlaşan hiperskan teknikleri aynı anda üç dört beynin etkinliğini ölçmeye izin veriyor. O’Mara kendi laboratuvarında beyin kan akışını kafa derisinden kızılötesiyle ölçen fNIRS kullanıyor: dört kişilik düzenek 400 bin euro tutuyor, tek bir fMRI cihazı ise 2 ile 3 milyon dolar arasında.
| Moliason ameliyatı | 1953 | ABD |
| Eşzamanlı taranabilen beyin | 3-4 | hiperskan teknikleri |
| fNIRS düzeneği maliyeti | 400.000 euro | İrlanda, dört kişilik |
| fMRI cihazı maliyeti | 2-3 milyon dolar | tek cihaz |
| fNIRS ölçüm derinliği | 2 santimetre | korteks |
Milyar dolarlık makine füzyon enerjisinde rekor kırmayı hedefliyor
Dinneen, Pacific Fusion adlı şirketin New Mexico’daki Los Lunas’ta harcadığından fazla enerji üretmeyi hedefleyen bir füzyon makinesi kurmaya başladığını aktarıyor. Yöntem lazer değil darbeli güç: kamyon boyutunda 150’den fazla kondansatör bankası aynı anda boşalıp bezelye büyüklüğündeki hidrojen yakıt kapsülünü manyetik alanla sıkıştırıyor. Her atışta 80 megajul elektrik yükleniyor, yaklaşık 100 megajul füzyon enerjisi çıkması hedefleniyor. Yüklenen elektriğin yaklaşık yüzde 12’si hedefe ulaşıyor; lazerle çalışan Ulusal Ateşleme Tesisi’nde bu oran yüzde 1’in altında. Şirket 2023’ten beri 1 milyar doları aşkın yatırım topladı, sektör beş yılda 14 milyar doları aştı.
| Atış başına yüklenen elektrik | 80 megajul | Pacific Fusion |
| Hedeflenen füzyon çıktısı | ~100 megajul | atış başına |
| Hedefe ulaşan oran | ~%12 | Pacific Fusion |
| Aynı oran, Ulusal Ateşleme Tesisi | %1 altı | ABD, lazerle çalışan tesis |
| Kondansatör bankası | 150’den fazla | Los Lunas, New Mexico |
| Şirket yatırımı | 1 milyar dolardan fazla | ABD, 2023’ten beri |
| Sektör yatırımı | 14 milyar dolardan fazla | küresel, son beş yıl |
Yeni video: bugüne dek en büyük ölçekli kozmik sınav karanlık maddeyi MOND’a tercih ediyor
Siegel, Gallardo ve ekibinin evrendeki görünmeyen kütle sorununa iki rakip açıklamayı bugüne dek en büyük ölçekte sınadığını aktarıyor. Rakipler karanlık madde ve yerçekimi yasasını değiştiren MOND. Atacama Kozmoloji Teleskobu’nun kozmik mikrodalga arka plan haritası, Sloan Dijital Gökyüzü Taraması’nın galaksi haritasıyla çakıştırıldı. Galaksi çiftlerinin birbirine doğru ortalama hızlanması, hareket eden iyonize gazın arka plan ışığında bıraktığı çok küçük sıcaklık izinden ölçüldü. 100 milyon ile 750 milyon ışık yılı arasındaki uzaklıklarda kuvvet yasasının üssü 2 çıktı, yani Einstein artı karanlık madde. MOND’un öngördüğü 1 üssü yaklaşık yüzde 99,9 güvenle dışlandı.
| Ölçek aralığı | 30-230 megaparsek | 100 milyon-750 milyon ışık yılı |
| Kuvvet yasası üssü | 2 | veriyle uyumlu değer |
| MOND’un öngörüsü | 1 | aynı üs |
| Dışlama güveni | ~%99,9 | Sloan verisi |
| Sinyal anlamlılığı | 6 sigma | Sloan verisi |
| DESI verisinde anlamlılık | 9 sigma | daha yeni gökyüzü taraması |
Substack din tartışmasına gelen yorumlardan seçmeler
Alexander, teizm tartışmasına katılmama gerekçesini savunan yazısına gelen itirazları yanıtlıyor. Merkezdeki tartışma Kolmogorov karmaşıklığı, yani bir şeyi üretebilen en kısa programın uzunluğu. Matthew Adelstein Tanrı’yı sınırsız zihin diye tanımlayıp bunun basit bir hipotez olduğunu savunuyor. Alexander basitliğin İngilizce tanımın uzunluğuyla değil çalışan bir programın boyutuyla ölçülmesi gerektiğini söylüyor ve karşılaştırma olarak birkaç yüz nöronlu nematod beyninin birkaç yüz kilobaytlık simülasyonuyla GPT-5’in 10 terabaytlık ağırlık dosyasını veriyor. Yazı ayrıca Fatima olayı üzerinden kapana kısılmış öncül kavramını ve boşluklar tanrısı argümanına yöneltilen itirazı ele alıyor.
| GPT-5 ağırlık dosyası | 10 TB | karşılaştırma |
| GPT-1 ağırlık dosyası | 100 MB | karşılaştırma |
| Adelstein’ın argüman sayısı | 30 | teizm lehine |
| İçsel olasılık alt sınırı | 1/10.000 | Alexander’ın hesabı |
Rachel Cusk’ın yeni kitabı aslında kimi anlatıyor?
Gilbert, Cusk’ın Life of M adlı kitabı üzerinden otokurgunun etik sınırlarını tartışıyor. Kitap, yazarın M adlı bir oyuncunun otobiyografisini yazma girişimini anlatıyor; M’nin Natalie Portman’dan esinlendiği geniş biçimde öne sürüldü, iki kadın da Paris’te yaşıyor, M’nin balerin ve okul saldırısından kurtulan rolleri iki filme işaret ediyor. Gilbert, Cusk’ın geçmişini de aktarıyor: 2001 tarihli annelik kitabı basında yerildi, 2009 tarihli kitabı hakaret davasıyla karşılaştı ve yayıncı davayı uzlaşmayla kapatıp kitabı yeniden bastı, 2012’deki boşanma anlatısı sert eleştiri aldı. Yaklaşık 180 sayfalık kitapta çirkinlik sözcüğü otuza yakın kez geçiyor.
| Kitap uzunluğu | ~180 sayfa | Life of M |
| Çirkinlik sözcüğünün geçişi | ~30 | aynı kitap |
| Annelik kitabı | 2001 | Birleşik Krallık |
| Hakaret davası | 2009 | Birleşik Krallık |
| Outline üçlemesi | 3 kitap | Birleşik Krallık, 2014’ten itibaren |
Direniş burada
Piore, ABD’de federal bilim bütçesine yapılan kesintilere karşı örgütlenen bilim insanı hareketini anlatıyor. Emory Üniversitesi’nde bağımlılık araştırmacısı Colette Delawalla’dan hibe başvurusundan belirli terimleri çıkarması istendi; o da sosyal medyada protesto çağrısı yaptı ve bir ay içinde Stand Up for Science kuruldu. İlk gösteri 7 Mart 2025’te Lincoln Anıtı’nda yapıldı, dünya genelinde 130’dan fazla şehirde daha küçük mitingler düzenlendi. NIH’de 21 yıl program görevlisi olarak çalışan Elizabeth Ginexi erken emekliliği seçip harekete katıldı. Yazı ayrıca siyasi atanmışlara hakem değerlendirmesini geçersiz kılma yetkisi veren öneriyi ve 2009 tarihli sera gazı tehlike tespitinin iptalini aktarıyor.
| NIH araştırma fonu kesintisi | 4 milyar dolar | ABD |
| İlk gösteri | 7 Mart 2025 | ABD, Lincoln Anıtı |
| Miting düzenlenen şehir | 130’dan fazla | küresel |
| Ginexi’nin NIH kıdemi | 21 yıl | ABD |
| Sera gazı tehlike tespiti | 2009 | ABD, iptal edilen karar |
Yeni bir Lordlar Kamarası’na doğru
Tabarrok, Britanya’da kalıtsal lordluğun 2026 tarihli yasayla sona ermesinin ardından Lordlar Kamarası’nın nasıl oluşturulacağını tartışıyor. Liyakate dayalı atama fikrine iki itirazı var: seçiciyi kontrol eden sonucu belirler ve Madison’ın kişinin çıkarının makamın anayasal haklarıyla bağlı olması ilkesi karşılanmaz. Garett Jones’un tahvil sahiplerine resmî rol verme önerisinden hareketle, oyların elde tutulan devlet tahvili miktarına göre dağıtıldığı bir kamara öneriyor; pratikte emeklilik fonları temsil edilir. Aşırı mali muhafazakârlığı dengelemek için Robert Shiller’in gayrisafi yurt içi hasılaya bağlı Trill hisselerini ikinci bir kanat olarak ekliyor.
| Kalıtsal lordluğun sonu | 2026 | Birleşik Krallık, Hereditary Peers Act |
| Önerilen kamara kanadı | 2 | tahvil ve hisse |
Çin 4.000 metreye uçan araçla yüksek irtifa rüzgârlarından elektrik üretiyor
Huang, Çin’in havada rüzgâr enerjisi sisteminde S4000 prototipiyle 4.000 metrede tam operasyonel çevrimi tamamladığını bildiriyor. Helyumla doldurulmuş, kabaca bir Boeing 747 uzunluğundaki araç yüksek irtifa rüzgârlarından ürettiği elektriği bir halat üzerinden yere aktarıyor. Sistemi Pekin merkezli Sawes Energy Technology; Tsinghua Üniversitesi ve Çin Bilimler Akademisi Uzay Bilgi Araştırma Enstitüsü ile birlikte geliştirmiş. Şirket 2023’te kurulmuş, modellerini çalışma irtifasına göre adlandırıyor. Eylül 2024’te uçurulan S1500 bir megavat çıkış veriyordu. Mart 2025 itibarıyla sipariş tutarı yaklaşık 500 milyon yuan.
| Çalışma irtifası | 4.000 metre | Çin, S4000 |
| S1500 çıkışı | 1 megavat | Çin, Eylül 2024 |
| S2000 konuşlanma irtifası | 2.000 metre | Çin, Ocak 2025 |
| Sipariş tutarı | ~500 milyon yuan | Çin, Mart 2025, 74,3 milyon dolar |