189 kayıt tarandı
Önce bunlar
Kanada, İran ve ABD’de karşılanabilirlik
Donovan, Kanada ile ABD arasındaki ticaret görüşmelerinin çökmesiyle 20 milyar dolarlık ithalata ek gümrük vergisi bindiğini aktarıyor. Donovan, verginin uygulandığı ithal fiyatın nihai tüketici fiyatı içindeki payını yaklaşık yüzde 40 olarak alıyor; bu yüzden etkinin ABD tüketicisine geçeceğini söylüyor. Çin’in malı üçüncü ülkeler üzerinden yönlendirerek vergiden kaçabildiğini, Kanada için bunun ekonomik olarak mümkün olmadığını belirtiyor. İran’a yönelik ekonomik baskının da Çin ile Orta Doğu ithalatı üzerinden ABD fiyatlarına yansıyacağını ekliyor.
| Ek vergiye tabi ithalat | 20 milyar dolar | ABD’nin Kanada’dan ithalatı |
| İthal fiyatın tüketici fiyatındaki payı | ~%40 | ABD |
Kâğıttan (bezden) kaplan? “Trump Kanada otomobillerinde vergiyi ikiye katlama sözü verdi, kavga büyüyor”
Chinn, Kanada menşeli otomobil, kamyon, otomotiv parçası ve çelikte gümrük vergisinin yüzde 50’ye çıkarılacağı açıklamasını değerlendiriyor. Dayanak, başkana ticaret misillemesi yetkisi veren 1930 tarihli Gümrük Yasası’nın 338. maddesi. Otomobilde vergi şu an yüzde 25 ve yalnızca aracın ABD dışında üretilen kısmı üzerinden alınıyor, ithal çelikte oran zaten yüzde 50. Chinn, iki ülkenin otomotiv fabrikalarının tek bir montaj zinciri gibi çalıştığını, verginin Kanada’dan parça alan ABD tesislerini de vuracağını yazıyor. Tehdidin ertesi yılın 1 Ocak gününde yürürlüğe girecek biçimde ilan edilmesine dikkat çekiyor.
| İlan edilen vergi oranı | %50 | ABD’nin Kanada’dan otomobil, kamyon, parça ve çelik ithalatı |
| Mevcut otomotiv vergisi | %25 | ABD, ABD dışı içerik üzerinden |
| Yürürlük | 1 Ocak | ABD-Kanada |
Amerika’nın K biçimli alışveriş çılgınlığı
Moreno, geçen haftanın ABD perakende bilançolarında tüketicinin ikiye ayrıldığını aktarıyor: üst gelir grubu harcarken alt gelir grubu kısıyor. Lüks kozmetikte Estée Lauder kâr ve gelir beklentisini aştı, Kuzey Amerika satışları yıllar sonra ilk kez büyüdü. Öteki uçta indirim mağazası Ross Stores da beklentiyi aşıp müşteri sayısını artırdı. Ortada kalan Walmart’ta ise yeni açılan şubeler hariç tutulunca satış büyümesi yüzde 2,6’ya, 2022’den bu yana en düşük seviyeye indi. Finans direktörü Rainey, benzin galonu 4 doları aşınca müşterilerin daha ucuza yöneldiğini söyledi.
| Walmart aynı mağaza satış büyümesi | %2,6 | ABD, 2022’den beri en düşük |
| Benzin eşiği | 4 dolar/galon | ABD |
Eğilim işsizlik oranındaki düşüşün ardında ne var?
Hornstein, Kudlyak, Avaradi ile Kim ABD’de işsizliğin uzun dönem seviyesini ölçüyor: kriz ile toparlanma dalgalanmaları arındırıldığında geriye kalan taban oran. Bu taban 1976’da yüzde 7,8 iken 2024’te yüzde 4,8’e inmiş. Nedenini bulmak için Current Population Survey verisinde çalışanları yaşa, cinsiyete ve eğitime göre 44 gruba bölüyorlar, her grubun kendi işsizlik eğilimini ayrı hesaplayıp nüfus içindeki payıyla ağırlıklandırıyorlar. Toplam 3,3 puanlık düşüşün yaklaşık 1,7 puanı, işgücünün kendisinin değişmesinden geliyor: eğitim düzeyinin yükselmesi 1,1 puan, nüfusun yaşlanması 0,7 puan katkı veriyor. Census nüfus projeksiyonlarıyla 2044’e kadar 0,4 puanlık ek düşüş hesaplıyorlar.
| Eğilim işsizlik oranı | %7,8 | ABD, 1976 |
| Eğilim işsizlik oranı | %4,8 | ABD, 2024 |
| Bileşim etkisi | 1,7 puan | ABD, 1976-2024 |
| Eğitim düzeyi katkısı | 1,1 puan | ABD |
| Yaşlanma katkısı | 0,7 puan | ABD |
| Demografik grup | 44 | ABD, yaş, cinsiyet ve eğitim kesişimi |
| 2044 projeksiyonu | ~%4,4 | ABD |
Harika, Scott…
Green, ABD Hazinesi’nin piyasadan kendi tahvilini geri satın alma programını 9 Eylül gününden itibaren yaklaşık 2 milyar dolardan en az 4 milyar dolara çıkarmasını inceliyor. Yatırımcıların enflasyon beklentisi dar bir bantta kalırken, uzun vadeli tahvili elde tutmaya karşılık istenen ek getiri Şubat ortasından Ağustos ortasına 0,32 puan yükselmiş. Yabancı merkez bankalarının ve diğer resmî kurumların elinde tuttuğu ABD devlet tahvili Şubat zirvesinden bu yana 233 milyar dolar azalmış, bunun 123 milyar doları Japonya kaynaklı. Green buradan alıcının değiştiği sonucunu çıkarıyor: tahvili vadesine kadar tutan kurumların yerini, borçla işlem yapan ve piyasa dalgalanınca satan fonlar alıyor.
| Geri alım tutarı | 2 milyar dolardan 4 milyar dolara | ABD, 9 Eylül 2026’dan itibaren |
| Uzun vadeli tahvil için istenen ek getiri | +0,32 puan | ABD, Şubat ortası-Ağustos ortası 2026 |
| Yabancı resmî kurumların elindeki ABD tahvilinde azalış | 233 milyar dolar | Şubat zirvesinden bu yana |
| Japonya kaynaklı azalış | 123 milyar dolar | aynı dönem |
| 30 yıllık ihale | 25 milyar dolar arza 66 milyar dolar talep | ABD, Ağustos 2026 |
Tabanın genişlemesi
Ganti, ABD borsasındaki yükselişin birkaç dev teknoloji hissesinin dışına yayıldığını S&P endeks verisiyle ölçüyor. Haziran ile Temmuz aylarında hisselerin yüzde 60’tan fazlası S&P 500 endeksinden daha iyi getiri verdi. Her şirkete eşit ağırlık veren teknoloji endeksi ile büyük şirketlere daha çok ağırlık veren muadili arasındaki fark yıl başından bu yana 19 puana çıktı, yani küçükler öndeydi. Enerji sektörü ile enerji dışı sektörler arasındaki getiri farkı 17 puan. İkinci çeyrek bilançolarında şirketlerin yaklaşık yüzde 85’i beklentiyi aştı, kazanç katkısı sağlık, sanayi ve gayrimenkul sektörlerine dağıldı.
| S&P 500’ü geçen hisse oranı | %60’tan fazla | ABD, Haziran-Temmuz 2026 |
| Eşit ağırlıklı ile büyük ağırlıklı teknoloji endeksi farkı | 19 puan | ABD, yıl başından bugüne |
| Enerji ile enerji dışı farkı | 17 puan | ABD, yıl başından bugüne |
| Beklentiyi aşan şirket oranı | ~%85 | ABD, 2026 ikinci çeyrek |
Dünyanın en sevilmeyen varlık sınıfı
Carlson, yatırımcıların tahvile soğuk bakmasını 2022-2023 faiz artırım döngüsünün bıraktığı kayıpla açıklıyor. Politika faizi on iki ay içinde sıfırdan yüzde 5’in üzerine çıkınca eldeki düşük faizli tahviller değer kaybetti ve piyasanın geneli yaklaşık yüzde 20 geriledi. Bugün aynı endeksin yıllık getirisi yüzde 5 civarında, uzun vadeli tahvil getirileri 2007’den bu yana en yüksek seviyede. Carlson basit bir senaryo hesabı yapıyor: 10 yıllık tahvilde faiz 1 puan düşerse fiyat yaklaşık yüzde 12 kazandırıyor, 1 puan yükselirse yaklaşık yüzde 2 kaybettiriyor.
| Toplam tahvil endeksi kaybı | ~%20 | ABD, 2022-2023 faiz artırım döngüsü |
| Endeks getirisi | ~%5 | ABD, Ağustos 2026 |
| Senaryo, faiz 1 puan düşerse | ~+%12 | ABD, 10 yıllık Hazine tahvili |
| Senaryo, faiz 1 puan yükselirse | ~-%2 | ABD, 10 yıllık Hazine tahvili |
Küresel finansal krizin derslerini gerçekten öğrendik mi?
Ryan, 2006’da en yüksek AAA notuyla pazarlanan Constant Proportion Debt Obligation adlı yapıyı hatırlatıp bugünkü kredi piyasasıyla karşılaştırıyor. Bu ürün, kredi piyasası kötüleştikçe borçla pozisyonunu büyüterek kaybı kapatmaya çalışıyordu; modelleri, riskli tahvillerle devlet tahvili arasındaki faiz farkının aniden açılmasına yok denecek kadar küçük bir olasılık veriyordu. Mart 2007’de ihraç edilen bir örnek aynı yılın Kasım ayında ödemesini yapamadı. Ryan bugün de bol likidite, dar faiz farkları, düşmüş beklenen getiri ve artan borçlanmanın bir arada bulunduğunu yazıyor. Kaldıraçlı borsa yatırım fonlarını ve yen üzerinden ucuz borçlanma işlemini örnek veriyor.
| CPDO ihraç yılı | 2006 | Birleşik Krallık ve küresel kredi piyasası |
| İhraçtan temerrüde geçen süre | 8 ay | Mart 2007 ihracı, Kasım 2007 temerrüdü |
Koşullu fiyatlama çekirdeğini betimlemek: yeni bir yaklaşım
Kim, yatırımcıların gelecekteki bir doları hangi senaryoda ne kadar değerli bulduğunu özetleyen ölçüyü, yani fiyatlama çekirdeğini tahmin etmek için yeni bir yöntem öneriyor. Yöntemin farkı, bu değerlemenin piyasa koşuluna göre değiştiğini varsayıp koşulu doğrudan modele katması. En bilgilendirici iki gösterge, borsa oynaklık endeksi VIX ile kısa ve uzun vadeli faiz arasındaki fark çıkıyor. Tahmin, piyasa beklentileri iyileştikçe yatırımcıların kötü senaryolara daha yüksek fiyat verdiğini gösteriyor. Kötü dönemlerde ABD hisse senedi getiri primi bütünüyle en kötü senaryolara verilen tazminattan geliyor. Modelin görmediği veride bu yöntemin opsiyon fiyatı tahminleri, piyasa koşulunu hesaba katmayan yöntemin tahminlerinden daha isabetli çıkıyor.
| FEDS tebliğ numarası | 2026-059 | ABD, Federal Reserve Board |
Fransız masalları
Cochrane, Avrupa Merkez Bankası’nın elindeki Fransız devlet borcunun silinmesi tartışmasını ele alıyor. Pigasse’ın önerisini ve Blanchard’ın hiçbir etkisi olmayacağı yanıtını aktarıyor, Blanchard’ın anaparanın ödenmemesini hesaba katmadığını söylüyor. Cochrane, merkez bankasının kasasındaki varlıkların önemli olduğunu savunuyor: enflasyon çıktığında ECB, dolaşımdaki yaklaşık 4 trilyon euroyu ancak elindeki tahvilleri satarak ya da onlardan gelen faizle geri çekebilir. Bu tahviller silinirse fatura ya diğer üye ülkelerin vergi mükellefine ya da enflasyona kalır. 2021-2022 enflasyonunu yalnızca dışarıdan gelen şoklara bağlayan çerçeveyi eleştiriyor.
| Dolaşımdaki euro | ~4 trilyon euro | euro alanı |
| ECB altın rezervi | 1 trilyon euronun üzeri | euro alanı |
JPMorgan’ın alternatif varlıklardaki irrasyonel coşkusu
TheAltView, JPMorgan’ın müşterilerine borsaya kote olmayan şirketlere yatırım yapan özel sermaye fonlarını öneren sunumunu yeniden hesaplıyor. Sunum, ABD’de yatırım yapılabilir şirketlerin yüzde 86’sının halka kapalı olduğunu söylüyor ve 2024 sonuna kadarki on yılda özel sermayenin S&P 500 endeksini yıllık yaklaşık 4 puan geçtiğini ima ediyor, bu da yıllık yüzde 17,6 getiri demek. Aynı dönem için State Street’in ölçümü ise özel sermayeyi endeksin yaklaşık 4,7 puan gerisinde buluyor. Sunumdaki örnek portföyde özel sermaye ağırlığı yüzde 15, aynı dönemde tahvil getirisi yıllık yüzde 1,5.
| Yatırım yapılabilir şirketlerin halka kapalı payı | %86 | ABD, sunumdaki iddia |
| İma edilen özel sermaye getirisi | yıllık ~%17,6 | ABD, 2024 sonuna kadar on yıl |
| State Street ölçümü | ~-4,7 puan | ABD, aynı dönem, S&P 500’e karşı |
| Örnek portföyde özel sermaye ağırlığı | %15 | ABD |
Schwab ve Fidelity’yi ürküten zengin vergi manevrası
Wells, Gyftopoulou ile Smith zenginlere satılan bir vergi stratejisinin büyümesini ve iki büyük saklama kuruluşunun bu ürünlere erişimi neden kısıtladığını aktarıyor. Strateji, borçla büyütülmüş alım ve açığa satış pozisyonlarını yan yana tutup sürekli zarar yazan işlemler üretiyor; müşteri bu zararı başka yatırımlarından elde ettiği kazançtan düşerek vergisini azaltıyor. ABD’de üç yılda stratejiye 150 milyar dolar girmiş. Schwab bu işten 2026’nın ikinci çeyreğinde 70 milyon dolar gelir elde etti, bu 7,07 milyar dolarlık çeyreklik gelirin yüzde 1’i. Kısıtlamanın gerekçesi piyasa riski, borçlanma düzeyi ve müşterinin ürünü kavrayıp kavramadığı.
| Stratejiye giren para | 150 milyar dolar | ABD, üç yılda |
| Schwab çeyreklik geliri | 70 milyon dolar | ABD, 2026 ikinci çeyrek |
| Toplam çeyreklik gelirdeki payı | %1 | ABD, 7,07 milyar dolar üzerinden |
| AQR vergi zararı stratejileri | 3 milyar dolardan ~70 milyar dolara | ABD, 2023’ten bugüne |
AGM alternatif varlıklar haftalığı: çözüm bolluğu
Sidgmore, ABD’de bağımsız yatırım danışmanlığı firmalarının borsa dışı yatırımlara ulaşmak için kendi fonlarını kurmasını derliyor. Dynasty Financial Partners’ın yönettiği varlık Aralık 2025’te 125 milyar dolara ulaştı; son dokuz ayda kapattığı borsa dışı fonların büyüklüğü 200 milyon doları aşıyor. Sidgmore, danışmanlık firmalarının kurduğu 16 fon sayıyor; bunlar yatırımcının parasını istediği an değil yalnızca belirli tarihlerde geri çekebildiği kapalı uçlu fonlar. BBR’nin 1,88 milyar dolarlık fonu firmanın 36,5 milyar dolarlık varlığının yaklaşık yüzde 5’ine, Beacon Pointe’in 1,084 milyar dolarlık fonu 54,8 milyar doların yüzde 1,8’ine denk geliyor.
| Dynasty yönetimindeki varlık | 125 milyar dolar | ABD, Aralık 2025 |
| Danışmanlık firmalarının kurduğu kapalı uçlu fon | 16 | ABD |
| BBR fonu | 1,88 milyar dolar | ABD, firmanın 36,5 milyar dolarının ~%5’i |
| Beacon Pointe fonu | 1,084 milyar dolar | ABD, firmanın 54,8 milyar dolarının %1,8’i |
| iCapital anketi | %39 | ABD, alternatif tahsisini artırmayı planlayan danışman |
Piyasayı köşeye sıkıştır, köşeye sıkış: Compass’a karşı toplu dava
Miller, 19 Ağustos 2026 günü New York Güney Bölge Mahkemesi’nde Compass aleyhine açılan federal toplu davayı aktarıyor. Dava, kira artışına karşı yasal koruması bulunmayan dairelerde oturan New York metropol bölgesi kiracıları adına açıldı ve şirketin kiralık ilan piyasasında yasa dışı tekel kurduğunu öne sürüyor. Compass, Anywhere Real Estate’i 1,6 milyar dolara aldıktan sonra Manhattan işlem hacminin yaklaşık yüzde 80’ine ulaştı. Dilekçe Temmuz ayında acentelere ilanları StreetEasy’den çekme talimatı verildiğini iddia ediyor. Dayanak Sherman Antitröst Yasası ile New York Donnelly Yasası.
| Dava tarihi | 19 Ağustos 2026 | ABD, New York Güney Bölge Mahkemesi |
| Anywhere Real Estate satın alma bedeli | 1,6 milyar dolar | ABD |
| Manhattan işlem hacmi payı | ~%80 | ABD, Manhattan |
Reklam gelirli platformlar kendine özgü bir antitröst sorunu yaratıyor
Hobart, reklamla para kazanan büyük platformların kullanıcıya olabildiğince çok bedava değer verip parayı karşı taraftan, yani satıcıdan ve reklamverenden aldığını savunuyor. Kullanıcı memnun kaldığı için platformdan ayrılmıyor, satıcı da kullanıcıya ulaşmak zorunda olduğu için pazarlık gücünü kaybediyor. Hobart dört yönelim sayıyor: kullanıcıyı önceleme, hedefleme için temas noktalarını genişletme, reklamverenin işini birbirinin yerine geçebilir hale getirme ve satıcının müşteriye doğrudan ulaşmasını engelleme. Bağımlılığı, Wu’nun kitabında geçen bir briyantin satıcısıyla örnekliyor: satıcının gelirinin yüzde 90’ı Amazon’a bağlı.
| Briyantin satıcısının Amazon’a gelir bağımlılığı | %90 | ABD, tekil örnek |
| Artımlı GPU satışında brüt marj | %75 | ABD |
| Nvidia yonga fiyat artışı planı | %17 | ABD, Blackwell ile Vera Rubin |
Döküm: Alex Morris, “Buffett ile Munger senaryosuz”
Ritholtz’un Alex Morris ile söyleşisinin tam dökümü. Morris kitabını Berkshire Hathaway’in 1994-2025 arasındaki 31 yıllık genel kurul kayıtlarından derledi, taradığı 1.700 sorunun 1.100’ünü kitaba aldı. İlk müsvedde 800 sayfaydı, basılan kitap 500 sayfa. Söyleşide yoğunlaştırılmış portföy yaklaşımı, Buffett ve Munger’ın teknoloji ve sigortada telematik konusundaki dönüşleri, sigorta prim havuzunun rolü ve Greg Abel’ın devri konuşuluyor. Morris kendi portföyünde 10 ila 15 pozisyon tuttuğunu, Berkshire’ın nakdinin 300 milyar doları aştığını aktarıyor.
| İncelenen genel kurul dönemi | 31 yıl | ABD, 1994-2025 |
| Taranan soru | 1.700 | ABD, kitaba alınan 1.100 |
| Berkshire nakit pozisyonu | 300 milyar doların üzeri | ABD, 2026 |
Spor bahislerinin yükselişi ve eğlence ile sorunlu kumar arasındaki çizgi
Brown, Grasley ile Guido ABD’de aylık en az 100 dolar oynayan 444 spor bahisçisiyle bir alan deneyi yürütüyor ve katılımcıların gerçek hesap hareketlerini kullanıyor. Bahisçiler yaklaşık başa baş çıkmayı beklerken oynadıkları her dolarda 7,5 sent kaybediyor; beklenti ile sonuç arasındaki bu fark yaklaşık 7 sentlik bir aşırı iyimserlik olarak ölçülüyor. Birden çok maçın tek kupona bağlandığı kombine bahisler oynanan paranın yüzde 25 ila 35’ini oluştururken bahis şirketi gelirinin yüzde 60 ila 75’ini üretiyor. Katılımcıların yüzde 20’si istediğinden fazla oynadığını söylüyor ve bahsini 1 dolar azaltmak için 0,7 sent ödemeye razı oluyor.
| Örneklem | 444 bahisçi | ABD, aylık en az 100 dolar oynayan |
| Dolar başına kayıp | 7,5 sent | ABD |
| Kombine kuponların oynanan paradaki payı | %25-35 | ABD, 2018-2025 |
| Kombine kuponların şirket gelirindeki payı | %60-75 | ABD, 2018-2025 |
| İstediğinden fazla oynadığını bildiren | %20 | ABD |
Portföy dengesi ile ödünç verilebilir fonlar: bir ders notu
Chinn, faizin nasıl belirlendiği sorusunda iki farklı çerçeveyi ders anlatımı için karşılaştırıyor. Birinci çerçevede faiz, ödünç verilebilir toplam tasarrufun arzı ve talebiyle belirleniyor. İkincisinde faiz, insanların servetini nakit olarak mı tahvil olarak mı tutmak istediğine göre oluşuyor. Chinn grafiklerle, devletin açık verip borçlanmasının özel yatırımcıyı piyasadan iterek faizi yükseltmesini gösteriyor. Yapay zekâ yatırımından gelen şirket kredisi talebini ve Lustig’in, ABD kamu borcunun riskli hale geldikçe kaliteli şirket tahviline daha çok benzediği savını tartışıyor. Serbest fonların elindeki ABD devlet tahvili payı 2020’deki yüzde 1,5’ten yüzde 3,5’e çıkmış.
| Serbest fonların Hazine kağıdı payı | ~%1,5 | ABD, 2020 |
| Serbest fonların Hazine kağıdı payı | ~%3,5 | ABD, 2026 |
Kancaları nasıl ve neden kullanıyorum (birinci bölüm)
Cunningham, ampirik araştırmada kodlama ajanı kullanırken yazılı talimatların ajanın davranışını gerçekten kısıtlamadığını anlatıyor. Örnek olarak ajanın 3.000 kez tekrarlanan bir sentetik kontrol analizini betik yazmadan doğrudan uçbirimde çalıştırıp sonuçları kaybetmesini veriyor. Çözüm olarak kanca kullanıyor: ajan bir dosya yazmaya ya da komut çalıştırmaya kalktığında araya giren, yolu denetleyen ve ham veri klasörüne yazma girişimini reddeden küçük Python betikleri. Talimat dosyasını, beceriyi ve kancayı bir karşılaştırma tablosunda konumlandırıyor. Beş kancasından ilkini, ham veriyi koruyanı ayrıntılandırıyor.
| Kanca sayısı | 5 | ham veri koruması dahil |
| Kaybedilen çıkarım | 3.000 permütasyon | ABD, ilçe düzeyi sentetik kontrol |
| İzlenen araç | 3 | Write, Edit ve Bash |
Çocuklukta ortak velayet reformlarına maruz kalmak ve yetişkinlikte aile kurma
Fernández-Kranz ile Fontenay, ABD eyaletlerinin boşanmada ortak velayeti farklı yıllarda yasalaştırmasından yararlanıyor ve çocukluğu bu düzen altında geçen kişilerin yetişkinlikte kurduğu aileyi ölçüyor. Veri IPUMS üzerinden 2003-2019 nüfus anketleri, 25-50 yaş arası yaklaşık 13 milyon kişi. Bir kişinin ne kadar etkilendiği, doğduğu eyalet ve doğum yılından hesaplanıyor: çocukluğunun kaçta kaçı reform yürürlükteyken geçmiş. Reformu erken ve geç uygulayan eyaletler karşılaştırılıyor. Ortalama etkilenme düzeyinde çocuk sahibi olma olasılığı kadınlarda yüzde 5,4, erkeklerde yüzde 5,1 düşüyor; çocukluğu bütünüyle reform altında geçenlerde çocuk sayısı yaklaşık yüzde 7 azalıyor. Etki çoğunlukla hiç çocuk yapmama üzerinden işliyor.
| Örneklem | ~13 milyon gözlem | ABD, ACS 2003-2019 |
| Çocuk sahibi olma etkisi, kadın | -0,034 puan | ABD, %61,3 taban, oynama payı 0,016 |
| Çocuk sahibi olma etkisi, erkek | -0,024 puan | ABD, %46,9 taban, oynama payı 0,011 |
| Çocuk sayısında düşüş | ~%7 | ABD, çocukluğu bütünüyle reform altında geçenler |
| Hiç çocuk yapmamadan gelen pay | %75 | ABD, kadınlar |
| Eşlerin benzer geçmişten gelmesi | 0,84 | ABD, rastgele eşleşmenin ~2,3 katı |
Yerel işgücü talebi ve başarı farkları: Büyük Durgunluk’tan kanıtlar
Cordova ile Schaller, 2008 krizinde bir bölgede iş talebinin daralmasının oradaki çocukların okul başarısına ne yaptığını ölçüyor. Veri Stanford Education Data Archive’dan alınan ilçe düzeyinde üçüncü ile sekizinci sınıf test puanları. İşsizliğin kendisi okul başarısından etkilenebileceği için doğrudan karşılaştırma yapmıyorlar: her ilçenin 2005’teki sanayi karışımını, o sanayilerin ülke genelindeki istihdam seyriyle birleştirip yalnızca dışarıdan gelen talep şokunu ayıklıyorlar. Bir standart sapmalık olumsuz şok matematik puanını, öğrenci düzeyindeki standart sapmanın 0,03’ü kadar düşürüyor. Beyaz ve Siyah öğrenciler arasındaki fark ile yoksul ve varlıklı öğrenciler arasındaki fark iki derste de genişliyor, 2014 sonrası tahminler sıfıra yakın.
| Matematik etkisi | -0,03 standart sapma | ABD, bir standart sapmalık olumsuz şok başına |
| Sınıf aralığı | 3-8 | ABD, ilçe düzeyi test puanları |
| Shift-share taban yılı | 2005 | ABD, sanayi bileşimi |
Kardiyak bakım piyasalarını deregülasyonla stres testine sokmak
Arnold, Richards, Singh ile Whaley ABD’de Medicare’in kalp işlemlerini hastane dışındaki bağımsız merkezlerde de ödemeye başlamasını inceliyor. Eyalet düzeyindeki izin kurallarının, rekabeti açmayı amaçlayan federal kararı frenlediğini buluyorlar. Yeni merkez açılan yerlerde hastalar pahalı hastanelerden değil, zaten en ucuz olan ortamlardan çekiliyor ve Medicare’in bu işlemlere yaptığı ödeme yaklaşık 2,5 milyon dolar artıyor. Kararın, hedeflenmeyen başka işlemlere ve diğer sigorta ödeyicilerine de yansıdığını, hastanenin hekimleriyle aynı çatı altında olduğu piyasalarda ise bu yansımanın görülmediğini bildiriyorlar.
| Medicare harcamasında artış | ~2,5 milyon dolar | ABD, piyasaya giriş olan yerler |
Yerel sentetik opioid aşırı doz ölümleri sağlayıcıların buprenorfin reçetelemesini etkiliyor mu?
Siegal, Gupta, Aalsma ve dokuz ortak yazar, bir ilçede sentetik opioid kaynaklı aşırı doz ölümlerinin artmasının doktorları bağımlılık tedavisinde kullanılan buprenorfini daha çok yazmaya itip itmediğini ölçüyor. Veri, IQVIA reçete kayıtlarıyla resmî ölüm kayıtlarının 2013-2023 dönemi için eşleştirilmesinden geliyor. Sentetik opioidler ülkeye bölge bölge ve farklı zamanlarda yayıldığı için, ölüm dalgası henüz gelmemiş ilçeler karşılaştırma grubu olarak kullanılıyor; benzer ilçeler ayrıca birbirine eşleştiriliyor ve üç ayrı maruz kalma ölçüsü deneniyor. Reçeteleme üç ölçüde de tedavi öncesi ortalamanın yüzde 5 ila 17’si kadar artıyor, etki bir ila iki çeyrekte ortaya çıkıyor.
| Veri dönemi | 2013-2023 | ABD, ilçe düzeyi |
| Reçeteleme artışı | tedavi öncesi ortalamanın %5-17’si | ABD |
| Etkinin ortaya çıkışı | 1-2 çeyrek | ABD |
Meritokratik uzlaşı ve yükseköğretimde tabakalaşma
Bleemer ile Rothstein ABD’de üniversitelerin öğrencinin lise başarısına, ailesinin durumuna ve okulun bütçesine göre nasıl katmanlara ayrıldığını inceliyor. Meritokratik uzlaşı dedikleri olgu şu: yüksek sınav puanlı öğrencilerin gittiği üniversiteler öğretime öğrenci başına çok daha fazla para harcıyor, düşük puanlı öğrenci alanlar ise az. Sınav puanına göre ayrışma 1960’lardan bu yana yerinde sayarken, bütçeye göre ayrışma 1970’ten itibaren hem özel hem devlet üniversitelerinde keskin biçimde artmış, son on yılda durmuş. Sporculuk, mezun çocuğu olma ve pozitif ayrımcılık gibi akademik olmayan kabul ölçütlerinin bu tabloya katkısı ikinci derecede kalıyor.
| Test puanı tabakalaşması | 1960’lardan bugüne istikrarlı | ABD |
| Kaynak tabakalaşmasının artışı | 1970 sonrası | ABD, özel ve kamu kurumları |
Düşen doğurganlık: özgürlüğün, doyumun ve ailenin değişen değeri
Fernández, Berniell ile Onofri zengin ülkelerde insanların istediği çocuk sayısının neden düştüğünü iki uluslararası tutum anketiyle inceliyor. Her anket yaklaşık on yıl arayla iki kez uygulanmış. Yöntem bir neden-sonuç tahmini değil, düşüşü hangi tutum değişiminin ne kadar açıkladığını hesaplayan bir pay dağıtımı. İdeal çocuk sayısı 2012’de 2,42 iken 2022’de 2,31’e, üç yıl içinde çocuk yapmayı planlayanların payı yüzde 28’den yüzde 21’e inmiş. Üç tutum ağır basıyor: çocuğun ebeveynin özgürlüğünü kısıtladığı algısının artması, küçük çocuklu annelerin çalışmasına bakışın değişmesi ve doyumlu bir yaşam için çocuk gerektiği inancının zayıflaması.
| İdeal çocuk sayısı | 2,42 | yüksek gelirli ülkeler, 2012 |
| İdeal çocuk sayısı | 2,31 | yüksek gelirli ülkeler, 2022 |
| Üç yıl içinde çocuk planlayan | %28 | yüksek gelirli ülkeler, 2012 |
| Üç yıl içinde çocuk planlayan | %21 | yüksek gelirli ülkeler, 2022 |
Okul seçiminde kardinal tercih mekanizmalarının refah kazancını ölçmek
Eraslan, Fox ile He okul seçim sistemlerini karşılaştırıyor. Yaygın sistemlerde öğrenci okulları yalnızca sıraya diziyor; yazarların incelediği sistemler ise tercihin ne kadar güçlü olduğunu da hesaba katıyor, yani birinci ile ikinci sıra arasındaki farkın büyüklüğünü. Bu ikinci gruptan, giderek daha sıkı adalet kısıtları altında çalışan dört mekanizma kuruluyor. Uygulama ABD’de Seattle lise seçim verisine dayanıyor, 898 öğrenci ile 11 okul. Yalnız kapasite kısıtı olan mekanizmanın sağladığı kazanç, ortalama bir öğrencinin yerleşme olasılığının yüzde 5,3’ünü en kötü okulundan en iyi okuluna kaydırmaya denk geliyor. Kimsenin başkasının yerine imrenmemesini şart koşan sürüm bu kazancın yüzde 79’unu koruyor. Teoremlerin 44 parçası Lean 4 ispat yazılımıyla makineye doğrulatılmış.
| Örneklem | 898 öğrenci | ABD, Seattle lise seçimi |
| Okul sayısı | 11 | ABD, Seattle |
| Ortalama refah kazancı | 0,053 | ABD, yalnız kapasite kısıtlı mekanizma |
| Eşdeğer atama olasılığı | 5,3 yüzde puanı | ABD, en kötüden en iyi okula |
| Adalet kısıtı altında korunan kazanç | %79 | ABD, Seattle |
| Makineyle doğrulanan teorem parçası | 44 | Lean 4 ispat asistanı |
SNAP şekerli içecek kısıtlarının tüketim ve refaha etkileri
Allcott, Finkelstein, Grummon ile Notowidigdo ABD’de gıda yardımı kartıyla şekerli içecek alınmasını yasaklayan eyalet politikalarını ölçüyor. Temmuz 2026 itibarıyla 23 eyalet politikayı onaylamış, tahmin ilk uygulayan 10 eyaletten geliyor; yasağı uygulayan eyaletler uygulamayanlarla karşılaştırılıyor. Veri ülke çapında market alışverişi paneli. Yasak kapsamındaki içeceklerin, yardım alan ortalama hanedeki alımı 2026’nın ilk yarısında yüzde 12,4 azalıyor, tahminin oynama payı 1 puan. Yasak öncesi ve sonrası yapılan anketler, alıcıların kendilerini daha çok damgalanmış hissettiğini gösteriyor. Bir modelde ülke çapında yasağın yıllık faydası yaklaşık 1,1 milyar dolar çıkıyor, bunun yüzde 70’i sağlık harcamasındaki azalıştan geliyor.
| Politikayı onaylayan eyalet | 23 | ABD, Temmuz 2026 |
| Tahminde kullanılan eyalet | 10 | ABD, ilk uygulayanlar |
| Yasak kapsamındaki içecek alımında azalma | %12,4 | ABD, 2026 ilk yarısı, oynama payı 1 puan |
| Ülke çapında yasağın yıllık faydası | ~1,1 milyar dolar | ABD, model simülasyonu |
| Faydanın sağlık harcamasından gelen payı | ~%70 | ABD |
Çocuklar yapay zekâyı geçiyor, nedenini hâlâ bilmiyoruz
Cutts, çocukların dili büyük dil modellerinden çok daha az veriyle öğrenmesini ele alıyor. Llama 3.1 ön eğitiminde 15 trilyon parçacık metin görmüş; dilsel açıdan zengin bir evde büyüyen ergenlik öncesi bir çocuk ise yaklaşık 100 milyon sözcük duyuyor, yani yaklaşık yüz bin kat azı. Yazı, araştırmacıların modelleri bilerek 100 milyon ve 10 milyon sözcüklük küçük metin yığınlarıyla eğittiği BabyLM yarışmasını ve 2024 kazananı GPT-BERT’i anlatıyor. Bebeklerin başına takılan kamerayla toplanan SAYCam verisi üç bebeği kapsıyor; Hasson’ın 17 çocuğun ilk 1.000 gününü günde 12 saat kaydeden veri kümesi ön baskıda ilk kez tanıtılıyor. Kolaydan zora sıralı eğitimin ve görüntü eklemenin beklenen kazancı vermediği aktarılıyor.
| Llama 3.1 ön eğitim verisi | 15 trilyon metin parçacığı | Meta |
| Çocuğun duyduğu sözcük | ~100 milyon | ergenlik öncesi, dilsel açıdan zengin ev |
| BabyLM ana derlemi | 100 milyon sözcük | yeni yürüyen çocuk kulvarı 10 milyon |
| SAYCam | 3 bebek | 6 aylıktan 2,5 yaşına, haftada 2 saat |
| Hasson veri kümesi | 17 çocuk | ilk 1.000 gün, günde 12 saat |
Özerklik ve yenilik
Thompson, saldırgan ve savunmacı yapay zekâ ajanlarının teşvik yapısını karşılaştırıyor. OpenAI’den Dalton’ın Black Hat USA’de anlattığı olayı aktarıyor: kurumun kendi kısıtsız ajanları, internet erişimi ve dosya yazma izni verilmiş yalıtılmış bir ortamda çalışan bir paket yöneticisinde açık bulup sömürmüş. Dalton kısmi otomasyonun darboğaz yarattığını, savunmanın tespitten yamaya ve dağıtımdan geri almaya kadar uçtan uca otomatikleşmesi gerektiğini savunuyor. Thompson’ın kendi savı, saldırgan ajanların beklenen değerinin artı, savunmacı ajanlarınkinin eksi olduğu ve bu asimetrinin insanı döngüde tutmayı özendirdiği. Aynı mantığı Christensen’in sürdüren ve yıkıcı yenilik ayrımıyla iş dünyasına taşıyor.
NVIDIA AVO, ARC-AGI-3’te yüzde 100’e ulaştı, uzun ufuklu özerk ajanlar için sınır düzeyinde genel amaçlı bir mimari gösteriyor
Chen, Zhu, Ye, Puget ile Shi NVIDIA’nın AVO adlı ajan mimarisinin ARC-AGI-3 sınavındaki sonucunu aktarıyor. Bu sınav, modelin daha önce görmediği oyun benzeri ortamlarda kuralları kendi kendine keşfedip uzun görevleri bitirmesini istiyor. AVO 25 ortamın 183 seviyesinin tamamını bitirmiş ve aynı işi bir insanın kaç hamlede yaptığına göre ölçen puanda 100,00 almış. Toplam 6.624 hamle kullanmış, karşılaştırılan VISTA sistemi 7.542. Yazının savı, uzun görevlerde başarıyı yalnızca modelin değil, ona bağlamı ileten, araç kullandıran, durum tutan ve hatadan döndüren çevre sisteminin belirlediği. Ayrı bir denemede AVO bir sunucuda yedi gün boyunca kendi başına GPU kodunu hızlandırmaya çalışmış, 500’den fazla yol deneyip 40 sürüm üretmiş.
| ARC-AGI-3 puanı | 100,00 | insan hamle verimliliğine göre, NVIDIA AVO |
| Bitirilen seviye | 183 | 25 ortamın tamamı |
| Toplam hamle | 6.624 | AVO; VISTA 7.542 |
| Claude Opus 5 tabanı | %30 | ARC-AGI-3, yüksek akıl yürütme çabası |
| cuDNN’e göre kazanım | %3,5’e kadar | NVIDIA DGX B200 |
| FlashAttention-4’e göre kazanım | %10,5’e kadar | NVIDIA DGX B200 |
Claude Mythos 5’in siber güvenlik yeteneklerini daha çok savunmacıya açmak
Anthropic, Claude Mythos 5 modelinin siber güvenlik yeteneklerine erişimi genişlettiğini duyuruyor. Model ortak siber güvenlik araçlarına veriliyor, Claude Enterprise müşterilerinde Claude Security taramalarında etkinleşiyor ve Siber Doğrulama Programı Mythos sınıfı erişimi kapsayacak biçimde büyütülüyor. Kullanıcı modelle doğrudan konuşmuyor, amaca özel arayüzlerden yalnızca savunma sonuçları dönüyor. Tarama bulguları CWE kategorisi, önem derecesi ve uygulanmadan önce insan onayı gerektiren yama önerisi içeriyor. Açık kaynak açıklarını kapatmak için kurulan fona 35 milyon dolar ayrılmış, Project Glasswing kapsamında 4 milyon dolar doğrudan bağış yapılmış.
| Defender Advantage Fund | 35 milyon dolar | açık kaynak güvenliği için ayrılan kaynak |
| Project Glasswing bağışı | 4 milyon dolar | açık kaynak güvenlik kuruluşlarına |
Depo, Claude Code, Codex, OpenCode, Cline ve Grok Build gibi dokuz kodlama ajanını, ücretsiz kullanım hakkı sunan sağlayıcılara yönlendiren tek bir arayüz kuruyor. Elli sağlayıcıyı bir araya getirerek aylık 1,3 milyardan fazla ücretsiz metin parçacığı hakkı sunduğunu bildiriyor. Bir sağlayıcı yanıt vermezse isteği başkasına aktarma, ses çözümleme, Discord ve Telegram bot tümleştirmesi var; VS Code, JetBrains, masaüstü uygulaması ve uçbirim istemcileri destekleniyor. İsteğe bağlı bir süzme katmanının metin parçacığı kullanımını yüzde 90 azalttığı belirtiliyor. Python 3.14 ile yazılmış, MIT lisanslı.
| Aylık ücretsiz metin parçacığı | 1,3 milyardan fazla | 50 sağlayıcı üzerinden |
| Desteklenen kodlama ajanı | 9 | Claude Code, Codex, Cline ve diğerleri |
| Yıldız | 49,2 bin | GitHub |
| Kullanım azalması | %90 | isteğe bağlı süzme katmanı |
Çin A hisseleri için kendi sunucunuzda çalıştırılan açık kaynaklı bir yatırım çalışma tezgâhı. Hisse tarama, izleme ve bir stratejiyi geçmiş veriyle sınama işlevlerini tek arayüzde topluyor. Arka uçta FastAPI ve Polars, sorguda DuckDB, depolamada Parquet kullanılıyor; ön yüz React ile yazılmış, tek Docker kapsayıcısıyla kuruluyor. On sekiz hazır tarama stratejisi, hareketli ortalama, MACD ve RSI gibi standart göstergeler ve Çin borsasındaki bir gün bekleme kuralı, komisyon, kayma ile zarar kes içeren geriye dönük sınama var. Tavan yapan hisselerin sıralanmasına dayalı altı aşamalı piyasa duyarlılığı analizi bulunuyor. MIT lisanslı.
| Hazır tarama stratejisi | 18 | Çin A hisseleri |
| İzleme türü | 4 | strateji sinyali, hisse sinyali, fiyat uyarısı, anomali |
| Piyasa duyarlılığı çevrimi | 6 aşama | Çin, tavan merdiveni konumlanması |
| Yıldız | 3,7 bin | GitHub |
CPU üzerinde spekülatif kod çözme: DFlash ile neredeyse 4 kat hızlı simge üretimi
Khan, dil modellerini grafik kartı olmadan hızlandırmanın bir yolunu ölçüyor. Yöntem şu: küçük ve hızlı bir model metnin devamını tahmin ediyor, büyük model de bu tahminleri tek seferde onaylıyor ya da reddediyor. Z Lab’in DFlash yöntemi tahminleri tek tek değil bir blok halinde üretiyor ve büyük modelin ara hesaplarını küçük modele aktarıyor. Ölçüm vLLM 0.25.0 ile Qwen3.5-9B üzerinde, Intel Xeon 6 tabanlı bir AWS sunucusunda yapılıyor. HumanEval, GSM8K ve MT-Bench ortalamasında hızlanma 3,92 kat, üretilen metin parçacığı başına maliyet düşüşü yüzde 74,4. Tahminin tutma olasılığı blok içinde ilerledikçe yüzde 85,8’den yüzde 11,8’e iniyor.
| Ortalama hızlanma | 3,92 kat | üç veri kümesi ortalaması, eşzamanlılık 1 |
| Ortalama üretim | 38,91 parçacık/saniye | hızlandırmasız taban 9,93 |
| Metin parçacığı başına maliyet düşüşü | %74,4 | ortalama |
| GSM8K hızlanması | 4,16 kat | kabul uzunluğu 7,08 |
| MT-Bench hızlanması | 3,61 kat | kabul uzunluğu 6,01 |
| Tahminin tutma olasılığı | %85,8’den %11,8’e | blok içi ilk konumdan on beşinciye |
Yaygın öğreticilerin yanlış anladığı, kurumsal belge arama sistemleri için on tez
Shi, şirket içi belgeleri arayıp dil modeline besleyen sistemler için on tezden oluşan bir bildirge sunuyor ve bunları üç katmana ayırıyor: arama yöntemi, kurumsal bağlam ve denetim. Dört aşamalı bir hat öneriyor: belgeyi ayrıştırma, soruyu parçalara ayırma, arama ve yanıt üretme. Her aşama ham metin yerine sütunları tanımlı bir tablo üretiyor. Akademik testlerin yüzlerce sonuç arasından seçim yaptığını, oysa şirket içi kullanımın birkaç yüz belge tipiyle sınırlı olduğunu belirtiyor. Değerlendirmede tek bir genel puan yerine soru tipine ve hata türüne göre ayrılmış test kümeleri öneriyor: genel doğruluğun yüzde 95 olduğu bir sistemde zor sorularda oran yüzde 50’ye inebiliyor.
| Pozisyon sayısı | 10 | üç katmanda gruplanmış |
| Hat tuğlası | 4 | ayrıştırma, soru ayrıştırma, erişim, üretim |
| Toplam ile zor alt küme doğruluğu | %95’e karşı %50 | aynı hat |
| Karşılaştırılan model | 13 | aynı 50 soru üzerinde |
Kendi mantığınızı Codex ajan döngüsünün içine koymak
Guo, kodlama ajanı Codex’i yalnızca ne yazdığınızla değil, ajanın çalışma döngüsündeki olaylara kendi kodunuzu bağlayarak yönlendirmeyi anlatıyor. Beş olay noktası var: oturum başlangıcı, araç çalışmadan önce, araç çalıştıktan sonra, ajan durduğunda ve oturum sonu. Her kanca için hangi olayda, hangi koşulda ve hangi betiğin çalışacağı seçiliyor. Örnek iş akışında Codex son 90 günün kaynaklarından üç eğilim çıkarıp belirli bir şablonda özet döndürüyor. Ajan durunca devreye giren kanca, eğilim başına en az iki kaynak, toplamda en az on ayrı kaynak ve en az beş ayrı alan adı şartını denetliyor. İlk tur yedi kaynakla kalıyor, uyarı sonrası ikinci tur on alan adından on iki kaynak üretiyor.
| Yaşam döngüsü olayı | 5 | SessionStart, PreToolUse, PostToolUse, Stop, SessionEnd |
| Araştırma penceresi | 90 gün | kaynak yayın aralığı |
| Kalite eşiği | ≥10 benzersiz kaynak | ≥5 benzersiz alan adı, eğilim başına ≥2 kaynak |
| İlk tur | 7 kaynak | eşiği geçemiyor; ikinci tur 12 kaynak |
Grok Build ve Grok 4.6 ile uçtan uca bir veri bilimi projesi kurmak
Awan, xAI’nin uçbirimde çalışan kodlama ajanı Grok Build ile dört komut kullanarak baştan sona bir veri bilimi projesi kuruyor. Önce 3.000 satırlık yapay kahve dükkânı sipariş verisi üretiliyor, temizlikten sonra 2.986 satır kalıyor ve 14 uç değer çıkarılıyor. Yeniden kullanılabilir bir scikit-learn hazırlama hattı kurulup üç model eğitiliyor; sipariş bekleme süresini en iyi Gradient Boosting tahmin ediyor, ortalama sapma 1,101 dakika ve açıklanan değişkenlik payı 0,934. Model dosyaya kaydedilip bir FastAPI web servisine bağlanıyor ve buluta dağıtılıyor. Bekleme süresiyle en güçlü ilişki personel yükünde, korelasyon 0,68.
| İstem sayısı | 4 | tüm proje |
| Üretilen sipariş | 3.000 | temizlik sonrası 2.986 satır |
| Gradient Boosting hatası | 1,101 ortalama mutlak hata | R kare 0,934, test kümesi 598 sipariş |
| Personel yükü korelasyonu | 0,68 | bekleme süresiyle |
Projelerinizde yerel küçük dil modellerinden yararlanmak
Chugani, dil modellerini bulut yerine kendi bilgisayarınızda çalıştırma iş akışını anlatıyor. Küçük modeli 1 ila 13 milyar parametre aralığında tanımlıyor. Modeli sıkıştırarak sayı hassasiyetini düşüren nicemleme sayesinde 7 milyar parametreli bir model yaklaşık 8 GB bellekle çalışıyor, 1 ila 3 milyar sınıfı 8 GB belleği olan her makinede dönüyor. GGUF dosya biçimini ve Ollama üzerinde modelin davranışını ayarlamayı gösteriyor. Yanıtın ne kadar tahmin edilebilir olacağını belirleyen sıcaklık ayarını kod üretiminde 0,1 ila 0,3, yazımda 0,7 ila 1,0 öneriyor. Değerlendirme için hazır sıralama tablolarına bakmak yerine kendi işinizden 20 ila 50 örneklik bir küme kurup hangi durumlarda hata verdiğine bakmayı öneriyor.
| Küçük model aralığı | 1-13 milyar parametre | dizüstü ya da tek tüketici GPU’su |
| 7 milyar parametre bellek gereksinimi | ~8 GB | 4 bitlik nicemleme |
| Sıcaklık, kod üretimi | 0,1-0,3 | yazımda 0,7-1,0 |
| Değerlendirme örneklemi | 20-50 örnek | göreve özgü küme |
Birleşik Arap Emirlikleri yapay zekâlı saldırganlarla kendi yapay zekâsıyla savaşıyor
Bhat, Şubat 2026’da İran, İsrail ve ABD arasında çatışma başladıktan sonra Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelen yapay zekâ destekli siber saldırıları aktarıyor. Ülkede günlük saldırı denemesi savaş öncesindeki 200 binden yaklaşık 800 bine, dört katına çıkmış. Siber Güvenlik Konseyi saldırıların yaklaşık 20 ülkeden ve 40’tan fazla örgütten geldiğini açıklıyor. Check Point ile Palo Alto Networks uzmanları bir açığın açıklanmasıyla sömürülmesi arasındaki sürenin günlerden saatlere indiğini söylüyor. Konsey ve CPX Holding 12 Mayıs 2026 günü yerli yapay zekâ güvenlik sistemleri geliştirmek için Cyber Factory girişimini başlattı.
| Günlük saldırı denemesi | ~800.000 | Birleşik Arap Emirlikleri, Şubat 2026’dan bu yana |
| Savaş öncesine göre artış | 4 kat | Birleşik Arap Emirlikleri |
| Saldırı kaynağı | ~20 ülke | 40’tan fazla örgüt |
| Cyber Factory açılışı | 12 Mayıs 2026 | Birleşik Arap Emirlikleri |
Pritchard’ın liberal mutluluk yazısına üçüncü yanıt
Alexander, liberalizmin iktisadi büyümeye verdiği ağırlığı eleştiren Pritchard’a üçüncü kez yanıt veriyor. Gelirin mutluluğa katkısının doğrusal değil azalan biçimde arttığını, yani her ek doların öncekinden az fark yarattığını savunuyor. Dayanağı Killingsworth’ün gün içinde rastgele sorup ruh hali ölçen verisi ve Kahneman ile Deaton’ın çalışmaları. ABD verisinde gelir ile mutluluk arasındaki bağ zayıf, katsayı 0,09; gelirin 50 binden 200 bin dolara, yani dört katına çıkması mutluluğu 1,2 puan artırıyor. Alexander, ABD’deki bütün milyarder servetine el konulup dağıtılsa ulusal ortalama mutluluk kazancının 0,05 puan, en yoksul beşte birlik dilimdeki kazancın 0,28 puan olacağını hesaplıyor. Ülkeler arası farkların bir bölümünü politika yerine kültüre bağlıyor.
| Gelir ile mutluluk bağının gücü | 0,09 | ABD, gün içi ruh hali ölçümü |
| Gelirin dörde katlanması | 1,2 puan | ABD, 50 binden 200 bin dolara |
| Milyarder servetinin dağıtımı | 0,05 puan | ABD, ulusal ortalama mutluluk kazancı |
| En alt beşte birlik dilimin kazancı | 0,28 puan | ABD |
| Toplam milyarder serveti | 6 trilyon dolar | ABD |
Beynin gürültülü dünyayı nasıl sıkıştırdığına dair yeni bir çerçeve
Feehly, Barrett ile Miller’ın Nature Reviews Neuroscience dergisinde yayımladığı ortak çerçeveyi aktarıyor. Yazarlar, beynin gelen duyu bilgisini hazır kategorilere yerleştiren bir dosya dolabı gibi çalıştığı görüşüne karşı çıkıyor. Onlara göre beyin dış dünyayı olduğu gibi temsil etmeye değil, bedenin enerji ihtiyacını önden kestirmeye çalışan bir tahmin motoru: ne olacağını önceden üretip gelen sinyalle yalnızca farkı düzeltiyor. Çerçeve anatomik çalışmalara, sinir hücresi kayıtlarına ve beyin görüntülemeye dayanıyor. Görme korteksindeki bağlantıların yaklaşık yüzde 90’ı gözden beyne değil, beynin içinden geriye doğru gidiyor. Kategoriler sabit değil, o anki bedensel ihtiyaca göre yeniden kuruluyor.
| Geri besleme bağlantı payı | ~%90 | görme korteksi sinaptik bağlantıları |
Yabancı oyuncular Hollywood’u ele mi geçiriyor?
Follows, ABD yapımı filmlerin başrollerinde oyuncuların doğum ülkesi dağılımını 1990-2024 arası için ölçüyor. OpusData vizyon kayıtlarından türetilen yaklaşık 16.000 filmdeki 17.867 başrol performansını 5.408 oyuncuya bağlıyor, doğum ülkesi bilgisini Wikipedia, Wikidata ve IMDb’den eşleştiriyor. ABD doğumlu başrol payı 1990’lardaki yüzde 82’den 2020’lerde yüzde 64’e inerken Birleşik Krallık doğumlu oyuncuların payı yüzde 6’dan yüzde 15’e çıkmış. Kariyerine kendi ülkesinde başlayanları ayırınca yurt dışında yetişmiş başrol payı yüzde 9’dan yüzde 23’e yükseliyor.
| Örneklem | 17.867 başrol | ABD yapımı ~16.000 film, 1990-2024 |
| Oyuncu sayısı | 5.408 | ABD, 1990-2024 |
| ABD doğumlu başrol payı | %82’den %64’e | ABD, 1990’lardan 2020’lere |
| Birleşik Krallık doğumlu pay | %6’dan %15’e | ABD filmleri |
| Yurt dışında yetişmiş başrol payı | %9’dan %23’e | ABD filmleri |
Bir gönüllü ağı mahkeme kayıtlarını herkes için nasıl özgürleştiriyor
O’Neill, ABD’de göçmenlik gözetimine karşı açılan yaklaşık 50 bin habeas corpus dilekçesinin kâğıt üzerinde kamuya açık olduğunu ama 2007 tarihli bir mahkeme kuralının bunların PACER üzerinden çevrimiçi görüntülenmesini engellediğini aktarıyor. Belgelere yalnızca adliye kiosklarından ulaşılabiliyor. Chicago’lu yazılımcı Cronan’ın kurduğu Habeas Dockets projesi ülke çapında 400 gönüllüyle bu dosyaları toplayıp yayımlıyor, şimdiye dek yaklaşık 29 bin belge yüklenmiş. Gönüllü avukatlar ve hukuk öğrencileri hassas bilgileri redakte ediyor. Basın özgürlüğü örgütünün beş baş yargıca yazdığı mektuba iki mahkeme ret yanıtı vermiş.
| Habeas corpus dilekçesi | ~50.000 | ABD, göçmenlik davaları |
| Gönüllü sayısı | 400 | ABD |
| Yüklenen belge | ~29.000 | ABD, Habeas Dockets |
| Yazdırma yasağının sürdüğü mahkeme | 4 bölge mahkemesi | ABD |
Akademi aslında gayet iyi durumda
Decker, akademinin toptan eleştirisine karşı bir savunma yazıyor. Değerlendirmenin ortalama işe değil en iyi işe bakılarak yapılması gerektiğini, dünyada yükseköğretimde yaklaşık 15 milyon kişinin çalıştığı bir alanda genellemenin yanıltıcı olduğunu savunuyor. Kötü performans gösteren belirli birimlerle iyi işleyen disiplinleri ayırıyor ve iktisadı örnek gösteriyor. Savını Quarterly Journal of Economics’te yakın dönemde çıkan beş çalışmayla destekliyor: uzaktan çalışmanın beceri gelişimine etkisi, yönetici verimliliği, davranışsal iktisat kuramı, kitap çevirisi yoluyla Japonya’nın sanayileşmesi ve firmalar arası teknoloji benimseme farkları.
| Yükseköğretim çalışanı | ~15 milyon | küresel |
| Örnek gösterilen çalışma | 5 | Quarterly Journal of Economics |
Sıkıntılı borç takasları ve yazılım borçluları geriye daha az bıraktıkça tahsilatlar düşüyor
Slok, ABD’de şirketler borcunu ödeyemediğinde alacaklıların geri alabildiği payın son üç yılda her borç katmanında gerilediğini aktarıyor. İki neden sayıyor. Birincisi, şirketlerin mahkemeye gitmeden yaptığı borç takasları alacaklılar arasındaki sırayı değiştiriyor ama borcu gerçekten azaltmıyor. İkincisi, borçlular arasında fabrikası ve makinesi olmayan yazılım şirketlerinin payı artıyor, dolayısıyla iflas halinde el konulacak somut bir teminat kalmıyor. Hesap S&P Global Ratings verisine dayanıyor.
| Alacaklıların geri aldığı payda gerileme | son 3 yıl | ABD, S&P Global Ratings verisi |
Varış ülkelerine göre Wisconsin mal ihracatı, 2025
Chinn, Kanada ile ticaret savaşı genişlerken Wisconsin’in 2025 mal ihracatının hangi ülkelere gittiğini derliyor. Veri Census kaynaklı ve International Trade Administration üzerinden alınmış, düzenleme yazara ait. Chinn ayrıca vali adayı Tom Tiffany’nin, Kanada’ya yönelik gümrük vergileri ve o sabah gelen otomobil vergisi tehdidi hakkında öğlen saatlerine dek açıklama yapmadığını not ediyor.
| Veri yılı | 2025 | ABD, Wisconsin mal ihracatı |
Sınıfta daha akıllı yapay zekâ kullanımını özendirmek
Hall, Connecticut’taki Cheshire Academy’de üretici yapay zekânın nasıl kullanıldığını aktarıyor. Yaklaşık 400 öğrencili okulda öğretmenler aracı çoğunlukla ders planı, değerlendirme ölçeği ve sınıf materyali hazırlamak gibi idari işlerde kullanıyor; okul belirli bir araç dayatmak yerine genel eğitim veriyor. Ödevler yeşil, kırmızı ve sarı etiketlerle serbest, yasak ya da kısmi izinli olarak işaretleniyor, öğrencilerin yürüttüğü bir yapay zekâ konseyi kurulmuş. MagicSchool platformunun bireysel planı yılda 100 doların biraz altında.
| Okul mevcudu | ~400 öğrenci | ABD, Connecticut, 9-12. sınıflar |
| MagicSchool bireysel plan | yılda 100 doların altı | ABD |
DeepSeek, geliştiricilerin görüntü ve belge dosyalarını bir kez yükleyip sonraki isteklerde yeniden kullanmasını sağlayan bir arayüz ekledi. Yüklenen dosyaya bir kimlik dönüyor, sonraki her istekte dosyayı baştan göndermek yerine bu kimlik kullanılıyor; küçük görüntüler istenirse istek içine gömülü olarak da gönderilebiliyor. Desteklenen biçimler JPEG, PNG, GIF ve WebP. Örneklerde deepseek-v4-flash-vision-exp modeli kullanılıyor.
| Yükleme başına dosya boyutu | 64 MiB | satır içi görüntü 32 MiB, istek gövdesi 48 MiB |
| Kullanıcı başına depolama | 25 GiB | 10.000 dosya |
| Dosya son kullanma aralığı | 1 saat-30 gün | DeepSeek Files API |
Modernist köprüler neden berbat değil?
Tabarrok, modern mimarlığın yaygın biçimde çirkin bulunmasına karşılık modern köprülerin benzer bir tepki almamasını soruyor. En güzel köprü listelerinde Kubitschek ve Rio-Antirrio gibi çağdaş yapıların tarihi klasiklerle birlikte yer aldığını gösteriyor. Açıklama olarak meslek eğitimindeki ayrımı öne sürüyor: köprüleri mimarlık okullarından değil mühendislik okullarından gelenler tasarlıyor. Mimarlık yayınlarının seçtiği köprülerin popüler listelerle örtüşmediğini, çirkin köprü üretmenin de mümkün olduğunu belirtiyor. Hughes’un çirkinliğin bir kısıt değil tercih olduğu argümanına bağlanıyor.