166 kayıt tarandı
Önce bunlar
Kanada ile ABD ticaret görüşmeleri çöktü, Washington yeni gümrük vergileri koydu
Stevis-Gridneff, Austen ve Swanson ABD ile Kanada arasındaki gümrük görüşmelerinin 21 Ağustos gecesi kesildiğini aktarıyor. ABD Ticaret Temsilcisi Greer, Kanada'nın hafta içinde uzlaşılan koşulları son anda kabul etmediğini söylüyor; anlaşma daha fazla Kanada malına yüzde 50 vergi uygulanmasını önleyecekti. Carney son dakika koşullarını ABD tarafının getirdiğini savunuyor ve dolar dolara misilleme açıklıyor. Bir ABD yetkilisine göre anlaşmazlık otomotiv, çelik, alüminyum ve kereste tavizlerinde düğümlendi. ABD Gümrük ve Sınır Koruma ithalatçılara belirlenen Kanada ürünlerinin saat 00.01'den itibaren vergiye tabi olacağını bildirdi.
| Yeni gümrük vergisi oranı | %50 | ABD, Kanada malları |
| Yürürlük saati | 00.01 | ABD, 22 Ağustos 2026 |
| Ticaret çatışmasının başlangıcı | 2025 | ABD ve Kanada |
Büyük Scott
Rubinstein, ABD Hazine Bakanı Bessent'in uzun vadeli tahvil alımlarını artırma kararını ihale verileriyle inceliyor. 12 Ağustos'taki 42 milyar dolarlık 10 yıllık ihalede getiri yüzde 4,683 ile 2007'den bu yana en yüksek düzeye, 13 Ağustos'taki 25 milyar dolarlık 30 yıllık ihalede yüzde 5,216 ile 2001'den bu yana en yüksek düzeye çıktı. Talep karşılama oranı arzın yaklaşık 2,5 katında kaldı. Yazı net faiz ve sosyal güvenlik harcamalarının kamu gelirlerine oranını izliyor ve bir NBER tebliğinde tahvil yatırımcılarına, seçmenlere ve iktisat mezunlarına sorulan kriz olasılığı sonuçlarını aktarıyor.
| 10 yıllık ihale getirisi | %4,683 | ABD, 12 Ağustos 2026 |
| 10 yıllık ihale büyüklüğü | 42 milyar dolar | ABD |
| 30 yıllık ihale getirisi | %5,216 | ABD, 13 Ağustos 2026 |
| 30 yıllık ihale büyüklüğü | 25 milyar dolar | ABD |
| Talep karşılama oranı | 2,5 kat | ABD, son ihaleler |
| Toplam kamu borcu | 40 trilyon dolar üzeri | ABD, 2026 |
| Yıllıklandırılmış faiz gideri | 1,2 trilyon dolar üzeri | ABD |
| Net faiz ve sosyal güvenliğin gelire oranı | %98,4 | ABD, 12 aylık, Temmuz 2026 |
| Aynı oranın önceki değeri | %96,2 | ABD, 12 aylık, Haziran 2026 |
| Aynı oranın rekoru | %99,7 | ABD, 12 aylık, Haziran 2020 |
| 2025 mali yılında ihraç edilen menkul kıymet | 30,2 trilyon dolar | ABD, 400'ü aşkın ihale |
| Ankette on yıllık kriz olasılığı | %50 | ABD, NBER tebliği w35612 |
| Borç projeksiyonu gösterildiğinde artış | 14,9 puan | ABD, aynı anket |
Bessent'in büyük alet çantası tahvil yatırımcısını yatıştırabilir mi?
Sorkin ile ekibi, ABD Hazine Bakanı Bessent'in uzun vadeli tahvil geri alımlarını Eylül ile Kasım arasında en az iki katına çıkarma planını ve ötesine geçmeye hazır olduğu açıklamasını aktarıyor. ABD 10 yıllık tahvil getirisi Cuma günü yüzde 4,7 civarındaydı. Bessent, veri merkezlerinin birkaç yıl içinde dezenflasyon yaratacağını, kısa vadede ise sermaye için rekabet doğurduğunu söylüyor. Broadcom en az 60 milyar dolarlık yapay zekâ odaklı borçlanma için görüşüyor. Bitcoin iki günde yaklaşık yüzde 20 yükselerek 77.000 doları aştı, Brent iki haftada yüzde 18 artışla 94 dolar dolayına çıktı.
| ABD 10 yıllık tahvil getirisi | %4,7 | ABD, 21 Ağustos 2026 |
| Broadcom borçlanma görüşmesi | 60 milyar dolar | ABD, 20 Ağustos 2026 |
| Bitcoin | 77.000 dolar üzeri | küresel, 21 Ağustos 2026 |
| Bitcoin iki günlük artış | %20 | küresel |
| Brent ham petrol | 94 dolar | küresel, 21 Ağustos 2026 |
| Brent iki haftalık artış | %18 | küresel |
| Walmart hisse düşüşü | %9 | ABD, 20 Ağustos 2026 |
| Nvidia yatırımı | 1 milyar dolar | ABD, Poolside.ai, 12 milyar dolar değerleme |
| Monte dei Paschi teklifleri | 34 milyar euro | İtalya, 21 Ağustos 2026 |
İkinci Çin şoku
Setser ikinci Çin şokunu 2021'de emlak piyasasının çökmesiyle başlatıyor. Üç kırmızı çizgi politikasının ardından devlet bankacılığı ileri teknoloji imalatına yönlendirildi. Çin'in iç ekonomisi yüzde 3 ile 4 arasında büyürken net ihracat büyümeye 1,5 ile 2 puan katkı veriyor, ihracat dünya ticaretinin iki üç katı hızda artıyor. Çin'in otomobil ithalatı yılda yaklaşık 1 milyondan yarım milyonun altına inerken ihracatı beş yılda 1 milyonun altından 10 milyona çıktı. Setser, Çin'in tasarrufunun gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 40'ını aştığını ve devlet bankaları aracılığıyla ayda 50 milyar dolar döviz alındığını aktarıyor.
| Çin iç ekonomi büyümesi | %3 ile %4 | Çin, son dönem |
| Net ihracatın büyümeye katkısı | 1,5 ile 2 puan | Çin |
| İhracat büyüme hızı | dünya ticaretinin 2-3 katı | Çin |
| Otomobil ithalatı | 1 milyondan 0,5 milyonun altına | Çin, yıllık |
| Otomobil ihracatı | 1 milyondan 10 milyona | Çin, beş yıl |
| Otomobil üretim kapasitesi | 55 milyon araç | Çin |
| Tasarruf oranı | %40 üzeri | Çin, gayrisafi yurt içi hasıla payı |
| Kişisel gelir vergisi | %1 | Çin, hasıla payı |
| Kişisel gelir vergisi | %8 | ABD, hasıla payı |
| Devlet bankaları döviz alımı | ayda 50 milyar dolar | Çin |
| Çin'in Avrupa otomobil pazar payı | %10 | Avrupa, güncel |
| Kur manipülasyonu ölçütlerine uyum | 2003-2012 | Çin |
Sınırlı öngörü altında optimal para ve maliye politikası
Bodenstein ile Zhao, Barro'nun bozucu emek vergisinin rassal yürüyüş izlediği sonucunu Gabaix'in bilişsel iskonto yaklaşımıyla yeniden kuruyor. Model Calvo tipi yapışkan fiyatlı, bozucu emek vergili ve duruma bağlı olmayan tek dönemlik nominal kamu borcu içeren bir Yeni Keynesyen çerçeve; politika yapıcının da geleceği iskonto ettiği bir varyant ayrıca çözülüyor, sonlu ufuk ile kuşaklar arası çakışma uzantıları da ele alınıyor. Sınırlı rasyonellik altında reel borç stoku servet etkisi yaratıp talebi ve enflasyonu yukarı itiyor, rassal yürüyüş yalnız bıçak sırtı bir parametre bileşiminde ayakta kalıyor. Sayısal sonuçlar 400 dönemlik 1000 benzetimden geliyor.
| Tebliğ numarası | IFDP 1444 | ABD, Federal Reserve Board |
| Benzetim | 1000 tekrar x 400 dönem | model |
| İskonto faktörü | 0,99 | çeyreklik kalibrasyon |
| Fiyat katılığı | 0,75 | Calvo parametresi |
| Çeşitler arası ikame esnekliği | 6 | kalibrasyon |
| Kamu borcu hasıla oranı | 2,4 | kalibrasyon |
| Kamu alımları hasıla oranı | 0,2 | kalibrasyon |
| Rasyonel modelde borç standart sapması | 1,2264 | model, Tablo 2 |
| Bilişsel iskonto 0,75 iken borç standart sapması | 0,5560 | model, Tablo 2 |
| ABD federal borcu | 36 trilyon dolar üzeri | ABD, 2024 sonu |
| ABD borç hasıla oranı | %122 | ABD, 2024 sonu |
Bay Trump, bu hamburger gümrük duvarını yıkın
Chinn, kıyma ithalatına getirilen gümrük muafiyetini ele alıp aynı mantığın öteki mallara neden uygulanmadığını soruyor. Açıklamaya göre 90 gün boyunca 300 bin metrik tona kadar kıyma, kota dışı vergi olmadan ABD'ye girecek ve bu etin cari piyasa fiyatının yüzde 25 altında satılacağına dair taahhüt alınmış. Chinn, ABD İşgücü İstatistikleri Bürosu'nun libre başına kıyma fiyatı serisini kullanıp iki dönem için ayrı eğilim çiziyor: 2021M01 ile 2024M12 arası ve 2025M01 ile 2026M07 arası. Karşılaştırma eğilim kırılmasına dayanıyor.
| Gümrük muafiyeti süresi | 90 gün | ABD, Ağustos 2026 |
| Vergisiz kıyma ithalat tavanı | 300.000 metrik ton | ABD |
| Taahhüt edilen fiyat indirimi | %25 | ABD, cari piyasa fiyatına göre |
| Karşılaştırılan eğilim dönemleri | 2021M01-2024M12 ve 2025M01-2026M07 | ABD |
Dört milyar dolar
Donovan, ABD Hazine Bakanı Bessent'in açıkladığı 4 milyar dolarlık tahvil geri alım planına piyasa tepkisini değerlendiriyor. Tutarı yetersiz bulan yatırımcılar nedeniyle ABD tahvil getirileri yükseldi. Donovan hareketin 1994 tahvil piyasası çöküşüyle karşılaştırılamayacağını yazıyor. İsrafı hedefleyen mali konsolidasyon planını, gelişmiş ekonomilerde bu yöntemin mali kazanç üretmediği gerekçesiyle eleştiriyor. Pazartesi açıklanacak İran yaptırımları hafif kalırsa enflasyon beklentilerinin gevşeyeceğini, sert olursa Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalma riskinin fiyatlanacağını belirtiyor. Güney Kore'nin Ağustos başı ihracatı yarı iletkenlerle güçlendi.
| Önerilen Hazine geri alımı | 4 milyar dolar | ABD, 21 Ağustos 2026 |
| Karşılaştırma yılı | 1994 | ABD, tahvil piyasası çöküşü |
Kanada perakende satışları Haziran'da üst üste altıncı artıştan sonra geriledi
Stewart, Kanada İstatistik Kurumu'nun 21 Ağustos'ta açıkladığı verileri aktarıyor. Kanada'da perakende ticaret hacmi Haziran'da bir önceki aya göre beklentinin üzerinde yüzde 0,6 artarak mevsimsellikten arındırılmış 74,28 milyar Kanada dolarına çıktı. Bu, yılın ilk yarısı boyunca süren yükselişin altıncı ayıydı. Temmuz ayına ilişkin erken tahsilat tahmini satışların yüzde 0,8 gerilediğini gösteriyor; gerçekleşirse 2025 sonundan bu yana ilk düşüş olur.
| Perakende ticaret aylık değişim | %0,6 | Kanada, Haziran 2026 |
| Perakende ticaret hacmi | 74,28 milyar Kanada doları | Kanada, Haziran 2026 |
| Temmuz erken tahmini | -%0,8 | Kanada, Temmuz 2026 |
| Art arda artış serisi | 6 ay | Kanada, Ocak-Haziran 2026 |
Anthropic halka arzda 100 milyar dolar toplamayı hedefleyebilir
Muppidi, Hirsch ve Griffith, Anthropic'in bankacılarının yatırımcı görüşmelerinde halka arzda 100 milyar doların üzerinde kaynak toplama ve şirkete 2 trilyon dolar değer biçme seçeneğini anlattığını aktarıyor. Gerçekleşirse bu ABD tarihinin en büyük halka arzı olur ve Haziran 2026'da 1,77 trilyon dolar değerle halka açılıp 85,7 milyar dolar toplayan SpaceX'i aşar. Şirketin yıllıklandırılmış geliri Temmuz'da 65 milyar doları aştı, geçen yıl sonunda 9 milyar dolardı; ikinci çeyrek geliri 11,6 milyar dolar. İzahnamenin önümüzdeki haftalarda açıklanması bekleniyor.
| Halka arz hedefi | 100 milyar dolar üzeri | ABD, Ağustos 2026 |
| Halka arz değerlemesi | 2 trilyon dolar | ABD |
| SpaceX halka arz değeri | 1,77 trilyon dolar | ABD, Haziran 2026 |
| SpaceX'in topladığı tutar | 85,7 milyar dolar | ABD |
| Özel piyasa değerlemesi | 900 milyar dolar | ABD, 2026 |
| Yıllıklandırılmış gelir | 65 milyar dolar üzeri | ABD, Temmuz 2026 |
| Bir yıl önceki yıllıklandırılmış gelir | 9 milyar dolar | ABD, 2025 sonu |
| İkinci çeyrek geliri | 11,6 milyar dolar | ABD, 2026 |
Halka arz öncesi hisse için kurulan 120 milyar dolarlık piyasa, ölçeklenme dönemine giriyor
Davis, ABD'de halka arz öncesi hisselerin ikincil piyasasının kurumsallaşmasını inceliyor. İşlem hacmi 120 milyar dolar olarak veriliyor. Morgan Stanley'nin EquityZen'i, Charles Schwab'ın da Forge Global'i satın alması, özel şirket hisselerini perakende yatırımcıya açma stratejisi olarak açıklanıyor. Forge Global'in 2024 sonunda 721 bin, EquityZen'in Şubat itibarıyla 800 binden fazla kullanıcısı bulunuyor. Yarı likit sürekli fon piyasası 600 milyar dolar, erişilebilir özel servet havuzu 150 trilyon dolar olarak aktarılıyor. Anthropic ile OpenAI gibi şirketlerin sermaye tablolarını korumak için özel amaçlı araç devirlerini kısıtlamaya başladığı belirtiliyor.
| İkincil piyasa büyüklüğü | 120 milyar dolar | ABD, 2026 |
| Özel servet havuzu | 150 trilyon dolar | küresel |
| Yarı likit sürekli fon piyasası | 600 milyar dolar | ABD |
| Forge Global kullanıcısı | 721.000 | ABD, 2024 sonu |
| EquityZen kullanıcısı | 800.000 üzeri | ABD, Şubat 2026 |
Satıcıya hizmet etmek kendine iki kez hizmet etmek olduğunda
Miller, ABD konut aracılığında çifte temsil sorununu Compass'ın üç aşamalı pazarlama planı üzerinden inceliyor. Reffkin'in 4 Ağustos tarihli bilanço telekonferansındaki ifadelerini, işlemleri şirketin kendi alıcılarına yönlendirip komisyonun tamamını alan bir yapı olarak okuyor. Compass verisine göre çoklu listeleme sistemi dışındaki satışlarda çifte temsil yüzde 31, sistem üzerinden satışlarda yüzde 18 oranında gerçekleşiyor. Şirketin çeyrek geliri 4,31 milyar dolarla 4,10 milyar dolarlık beklentiyi aştı, hisse mesai sonrası yüzde 11 yükseldi. Yazı fiyat keşfi ile envanter görünürlüğü üzerindeki etkileri tartışıyor.
| Sistem dışı satışlarda çifte temsil | %31 | ABD |
| Sistem üzerinden satışlarda çifte temsil | %18 | ABD |
| Göreli fark | %72 | ABD |
| Compass çeyrek geliri | 4,31 milyar dolar | ABD, 2026 ikinci çeyrek |
| Beklenen gelir | 4,10 milyar dolar | ABD, 2026 ikinci çeyrek |
| Hisse hareketi | %11 | ABD, 4 Ağustos 2026 |
Sosyal medyanın hesaplaşması
Oamek ile Cheng, 29 ABD eyaletinin avukatlarının Oakland'da Meta'ya karşı açtığı federal davanın başlamasını işliyor. İddia, Facebook ve Instagram'ın bağımlılık yaratan tasarım özellikleriyle çocuklara zarar verdiği ve federal çocuk gizliliği yasalarının ihlal edildiği yönünde. Meta'nın kendi hesabına göre olası ceza tavanı 1,4 trilyon dolar. Şirket aynı ay New Mexico'da yaklaşık 1 milyar dolarlık ceza almıştı ve 2026 ikinci çeyrekte hukuki süreçlere 2,4 milyar dolar harcadığını bildirdi. İkinci bölüm Çin halka arz piyasasını ele alıyor: 100 milyon doların üzerinde toplayan anakara arzlarında ilk gün ortalama getiri yüzde 345.
| Davacı eyalet sayısı | 29 | ABD, Ağustos 2026 |
| Olası ceza tavanı | 1,4 trilyon dolar | ABD, Meta'nın kendi hesabı |
| New Mexico cezası | 1 milyar dolar | ABD, 6 Ağustos 2026 |
| İkinci çeyrek hukuki gideri | 2,4 milyar dolar | ABD, 2026 |
| Pekin Borsası kotasyonu | 36 | Çin, 2026 ilk yarısı |
| Anakara halka arzlarında ilk gün getirisi | %345 | Çin, 2026 |
Birleşik Krallık için filizler mi?
Cowen, Fleming ve Borrett'in yazısından Birleşik Krallık verimlilik verisini aktarıyor. Morgan Stanley'nin resmî istatistikler üzerinde yaptığı hesaba göre özel kesim verimliliği ikinci çeyrekte bir yıl öncesine göre yüzde 1,8 arttı, önceki okumadaki yüzde 1,2'nin üzerine çıktı. Artış 2024'ten beri süren toparlanmayı uzatıyor ve Birleşik Krallık ile ABD arasındaki büyüme farkını daraltıyor. Yükselişin nedeni tartışmalı; bazı analistler bilgi teknolojisi ve iş hizmetleri gibi sektörlerde artan yapay zekâ kullanımına işaret ediyor.
| Özel kesim verimlilik artışı | %1,8 | Birleşik Krallık, 2026 ikinci çeyrek |
| Önceki okuma | %1,2 | Birleşik Krallık |
| Toparlanmanın başlangıcı | 2024 | Birleşik Krallık |
Stripe, OpenRouter'ı 8 milyar dolara almak için anlaştı
Albergotti, ödeme altyapısı şirketi Stripe'ın yapay zekâ modeli yönlendirme platformu OpenRouter'ı 8 milyar dolara satın almayı kabul ettiğini aktarıyor. Fiyat, şirketin birkaç ay önceki yatırım turunda oluşan 1,3 milyar dolarlık değerlemesinin yaklaşık altı katı. Yazı, model yönlendirme işinin metalaşacağı ve marjının düşeceği varsayımını Stripe'ın stratejisiyle bağdaştırıyor: şirket düşük marjlı yönlendirme katmanını üstlenip faturalama, vergi ve dolandırıcılık tespiti gibi yan hizmetlerden gelir elde ediyor. OpenRouter 80'den fazla sağlayıcının 400'ü aşkın modeli arasında istekleri karmaşıklığa, fiyata ve hıza göre yönlendiriyor.
| Satın alma bedeli | 8 milyar dolar | ABD, 21 Ağustos 2026 |
| OpenRouter önceki değerlemesi | 1,3 milyar dolar | ABD, 2026 |
| Yönlendirilen model sayısı | 400 üzeri | ABD |
| Model sağlayıcı sayısı | 80 üzeri | ABD |
Toprağa ilk kazma: geri ödeme primleri direnme sorununu çözebilir mi?
Tabarrok, Cason ve Zubrickas ile birlikte Journal of Urban Economics'te yayımladıkları çalışmayı duyuruyor. Çalışma, birbirinden bağımsız mülk sahiplerinin bir araya getirilmesi gereken durumlarda ortaya çıkan direnme sorununu laboratuvar deneyiyle sınıyor. Bütünün parçalar toplamından değerli olması son satıcıya pazarlık gücü veriyor. Yazarlar eşik tutturulamazsa satmayı kabul edenlere prim ödeyen koşullu bir geri ödeme düzeneği kuruyor. Deney tasarımında katılımcılar her turda satış teklifini kabul edip etmemeyi seçiyor, oyun gönüllü ikilemi yapısı taşıyor, primli ve primsiz kollar karşılaştırılıyor. Kuramsal olarak prim başarısızlık dengelerini ortadan kaldırıyor ve simetrik karma strateji dengesinde eşiğe ulaşma sıklığını yükseltiyor.
| Toplam satış artışı | %35 | laboratuvar deneyi, oturumların ikinci yarısı |
| Eşiğin tutturulma sıklığı | 2 kat | laboratuvar deneyi, primli kol |
| Yazar sayısı | 3 | Cason, Tabarrok ve Zubrickas |
Dengesizlik matematiğinde büyük ilerleme
Levy, kombinatoryal diskrepans kuramındaki Komlós sanısı üzerine otuz yıl sonra gelen ilerlemeyi anlatıyor. Komlós 1980'lerin başında, birim vektörler hangi boyutta olursa olsun iki gruba ayrıldığında diskrepansın evrensel bir sabiti aşmayacağını öne sürmüştü. Bansal ile Jiang, 2508.03961 numaralı ön baskıda üst sınırı log(N)^(1/2) düzeyinden log(N)^(1/4) düzeyine indiriyor. Yöntem algoritmik: her vektör ikiye bölünüp rastgele tedirginlikle bir tarafa toplanıyor, bu kez yalnız birikimli diskrepans değil bağımlılık da kısıtlanıyor, yani bir özniteliğe verilen tedirginliğin ötekilere etkisi bastırılıyor. Sanının kendisi kanıtlanmış değil.
| Yeni üst sınır | log(N)^(1/4) | arXiv 2508.03961 |
| Önceki rekor | log(N)^(1/2) | Banaszczyk, 1998 |
| Spencer'ın sınırı | 1985 | log(N) düzeyi |
| Rekorsuz geçen süre | yaklaşık 30 yıl | 1998-2025 |
| Bansal'ın ilk algoritması | 2010 | arXiv 1002.2259 |
Tahmin piyasalarında kalibrasyon: kuram ve kanıt
Kagan ile Baiocchi, ABD merkezli bir tahmin piyasasında 2021 açılışından 2026 ortasına kadar sonuçlanmış 2.243.741 piyasayı on bir kategoriye ayırıp fiyatların kalibrasyonunu ölçüyor. Yöntem, piyasa fiyatını olasılık tahmini sayıp Brier skorunu, güvenilirlik diyagramını ve ham doğruluk oranını çözülme tarihine kalan süreye göre hesaplamak; kapanış zaman damgası yerine olayın gerçekleşme zamanı esas alınıyor. Brier skoru üç ay ufkunda 0,08 ile 0,09 arasındayken kapanışta 0,02'ye iniyor. Kalibrasyon, işlem hacmi ve piyasadaki yatırımcı sayısı eşikleri yükseldikçe düzenli biçimde artıyor.
| Sonuçlanmış piyasa sayısı | 2.243.741 | ABD, 2021-2026 ortası |
| Kategori sayısı | 11 | ABD |
| Brier skoru, üç ay ufku | 0,08 ile 0,09 | ABD |
| Brier skoru, kapanış | 0,02 | ABD |
| Ham doğruluk, üç ay | %88,3 | ABD |
| Ham doğruluk, kapanış | %97,2 | ABD |
Jason Arday ve intihalin yeni siyaseti
Kreuz, Cambridge'de sosyoloji profesörü olan Jason Arday'ın intihal suçlamaları sonrası istifasını ve ölümünü intihal kavramının tarihsel dönüşümüne bağlıyor. Ortaçağ ve Rönesans'ta hâkim olan taklit etiğinden modern fikrî mülkiyet rejimine geçişi Dürer'in 1506 davası ve 1842 İngiliz Telif Yasası üzerinden anlatıyor. Bugün intihal suçlamasının ideolojik rakipleri itibarsızlaştırma aracına dönüştüğünü savunuyor ve Totenberg, Gay, Paul ile Gorsuch örneklerini sıralıyor. Almanya'daki VroniPlag Wiki ve Rusya'daki Dissernet gibi kitle kaynaklı denetim ağlarını da örnekliyor.
| Arday'ın ölüm tarihi | 14 Ağustos 2026 | Birleşik Krallık |
| İstifa zamanlaması | ölümünden 9 gün önce | Birleşik Krallık |
| Profesörlük yaşı | 38 | Birleşik Krallık, 2023 |
| Dürer davası | 1506 | Venedik |
| İngiliz Telif Yasası | 1842 | Birleşik Krallık |
| Yabancı yazarlara ABD koruması | 1891 | ABD |
| Suçlamanın dayandığı tez | 2015 | Birleşik Krallık, kaynak tez 2009 |
Uluslararası öğrenci vizelerinde teknik görünen bir değişiklik ABD üniversitelerinde eğitimi ve araştırmayı bozabilir
Boggs, ABD'de F-1 ile J-1 vizelerinde statü süresi uygulamasının kaldırılmasının üniversitelere etkisini inceliyor. 15 Eylül 2026'dan itibaren uluslararası öğrenciler süresiz değil, genellikle dört yıllık sabit süreyle kabul edilecek; daha uzun sürecek programlarda uzatma başvurusu gerekecek. Boggs, ABD yükseköğretiminin ders verme, laboratuvar işgücü ve öğrenim ücreti bakımından bu öğrencilere bağımlılığını Open Doors verileriyle gösteriyor. İç Güvenlik Bakanlığı'nın kendi düzenleme metnindeki iş yükü tahmini ve mezuniyet sonrası kalma süresinin 60 günden 30 güne inmesi aktarılıyor.
| Yürürlük tarihi | 15 Eylül 2026 | ABD |
| Sabit kabul süresi | 4 yıl | ABD |
| Program sonrası kalma | 30 gün | ABD, önceki hâli 60 gün |
| Uluslararası öğrenci sayısı | 1.177.766 | ABD, 2024-25 |
| Yükseköğretim içindeki pay | %6 | ABD, 2024-25 |
| Lisansüstü uluslararası öğrenci | 488.500 | ABD, 2024-25 |
| Ekonomik katkı | 55 milyar dolar | ABD, 2024 |
| Ek vize incelemesi yükü | yılda 393.500 | ABD, bakanlığın tahmini |
| Purdue makine mühendisliği lisansüstü payı | %63 | ABD |
| Columbia lisansüstü mukim olmayan payı | %53 | ABD, 2024 güz |
İradi dikkat insanlarda akut bağışıklık tepkilerini düzenliyor
Mizrachi, Rottem ile Rozenkrantz, İsrail'de yürüttükleri üç ön kayıtlı deneyde dikkatin bedensel duyuma yöneltilmesinin akut iltihap tepkisini değiştirip değiştirmediğini sınıyor. İltihap modeli olarak histamin deri prick testi kullanılıyor; katılımcılar ya deri tepkisine içsel dikkat veriyor ya da dikkatleri dağıtılıyor, sonra kabarcık ile kızarıklık alanları ölçülüyor. Birinci deneyde 37 kişilik örneklemde içsel dikkat koşulunda tepki yaklaşık 1,5 kat küçük çıkıyor. İkinci deney görsel girdiyi eşitleyerek bulguyu yineliyor. Üçüncü deneyde lidokainle duyu köreltildiğinde etki zayıflıyor ama kaybolmuyor.
| Birinci deney örneklemi | 37 kişi | İsrail |
| Birinci deney etki büyüklüğü | d = 1,30 | İsrail |
| Birinci deney anlamlılığı | P < 0,001 | İsrail |
| Birinci deneyde tepki farkı | 1,5 kat | İsrail |
| İkinci deney örneklemi | 20 kişi | İsrail |
| İkinci deneyde tepki farkı | 1,6 kat | İsrail |
| Üçüncü deney örneklemi | 17 kişi | İsrail, lidokain kolu |
| Kalp hızı değişkenliği farkı | P = 0,023 | İsrail |
Benders ayrıştırması nasıl işler, ikinci bölüm: olabilirlik kesitleri
Pérez Armas, ana problemin kararları alt problemi olanaksız kıldığında Benders ayrıştırmasının nasıl işlediğini anlatıyor. Farkas önsavı bir seçenekler teoremi olarak kullanılıyor: doğrusal eşitsizlik sistemi ya çözülebilir oluyor ya da olanaksızlığı kanıtlayan bir sertifika vektörü bulunuyor, bu sertifika ana probleme eklenen bir olabilirlik kesitine dönüşüyor. Modelleme Python'da Pyomo ile, çözüm açık kaynaklı HiGHS çözücüsüyle yapılıyor. Önce iki kaynaklı bir tahsis modelinde ikili etkinleştirme değişkenleri ve sürekli arz değişkenleriyle bir yineleme adım adım gösteriliyor, sonra yöntem kapasiteli tesis yerleşim problemine uygulanıyor.
| Birinci kaynak kapasitesi | 6 birim | oyuncak model |
| İkinci kaynak kapasitesi | 4 birim | oyuncak model |
| Talep | 6 birim | oyuncak model |
| İlk yinelemede alt sınır | 1 | oyuncak model |
| Farkas sertifikası | r = (1, 1, 1) | oyuncak model |
| Üretilen olabilirlik kesiti | 6x1 + 4x2 >= 6 | oyuncak model |
Codex'i başsız ajan olarak çalıştırmak
Guo, Codex komut satırı aracını etkileşimli bir sohbet aracı olmaktan çıkarıp daha büyük bir iş akışının otomatik bileşenine dönüştüren üç adımlı kalıbı anlatıyor: görev hazırlama, başsız çalıştırma, çıktı işleme. Kurulum npm üzerinden yapılıyor, çekirdek komut codex --search exec. Kullanılan argümanlar arasında model seçimi, çıktı şeması, dosyaya yazma, JSON kipi ve standart girdiden okuma var; sanal alan denetimi salt okunur ya da çalışma alanına yazma seçenekleriyle sağlanıyor. Python tarafında çağrı subprocess.run ile yapılıyor. Çıktı, konu, tarih aralığı, özet ve olay dizisi alanları tanımlayan bir JSON şemasına bağlanıyor.
| Geriye bakış penceresi | 30 gün | örnek iş akışı |
| Azami olay sayısı | 6 | örnek iş akışı |
| Örnek tarih aralığı | 2026-06-12 ile 2026-07-12 | örnek iş akışı |
Tablonun tamamını değil tek satırını getir: erişimli üretim için satır düzeyi parçalar
Shi, erişimli üretim sistemlerinde tabloların tamamını değil tek tek satırlarını erişim birimi yapan bir parçalama yöntemini anlatıyor. Her gövde satırı sütun başlıklarıyla eşleştirilip sütun ve değer çiftleri biçiminde diziliyor; bir işlev pandas ile satır dizini üretiyor, tablo kimliği, sayfa ve satır numarası atıf takibi için saklanıyor. Ayrıştırma Docling ile, üretim OpenAI modelleriyle yapılıyor. Çok satırlı başlıklar ayrı bir işlevle katlanıyor. Hem satır hem tablo düzeyinde dizin tutuluyor, bir dağıtıcı soru tipine göre birini seçiyor. Kırk satırlık bir sigorta teminat tablosunda hedefli erişim 122 karakter, tam tablo dilimi 943 karakter yer tutuyor.
| Sigorta teminat tablosu | 40 satır | örnek belge |
| Hedefli erişim çıktısı | 122 karakter | örnek belge |
| Tam tablo dilimi | 943 karakter | örnek belge, 8 satır |
| Bağlam kazancı | 7,7 kat | örnek belge |
| İkinci örnekte kazanç | 4,3 kat | 528 karaktere karşı 124 karakter |
| Tablo düzeyi sentez eşiği | 0,6 | dağıtıcı kuralı |
Muse Glimmer'ı llama.cpp, DFlash ve Pi ile yerelde kodlama için çalıştırmak
Awan, 30 milyar parametreli açık kaynaklı Muse Glimmer modelini tüketici sınıfı grafik işlemcide yerel kodlama için kurma adımlarını anlatıyor. Model dosyaları Hugging Face komut satırı aracıyla indiriliyor. llama.cpp kaynaktan, CMake'te CUDA destek bayrağıyla derleniyor. Sunucu, DFlash taslak modeliyle spekülatif kod çözme etkin, tüm katmanlar grafik işlemcide ve flash attention açık olacak biçimde, OpenAI uyumlu bir uç noktayla başlatılıyor. Pi kodlama aracının llama-cpp uzantısı modeli otomatik buluyor. Kurulumdan sonra bir FastAPI projesi üretilerek üretim hızı ölçülüyor.
| Model boyutu | 30 milyar parametre | Muse Glimmer |
| Ana model dosyası | 16,8 GB | nicemlenmiş model |
| Taslak model dosyası | 1,63 GB | DFlash |
| Bağlam penceresi | 16384 belirteç | sunucu ayarı |
| Üretim hızı | 46 belirteç/saniye | standart koşul |
| Tepe üretim hızı | 127 belirteç/saniye | uzun kod üretimi |
| Proje üretim süresi | 2 dakika | FastAPI örneği |
Matruşka dil modeli aileleri
Godey ile Artzi, bir dil modeli ailesini tek tek eğitip ayrı ayrı sunmak yerine büyüyen boyutlardaki alt modelleri iç içe tek bir mimaride üst üste bindirip uçtan uca eğiten bir çerçeve öneriyor. Yöntem ailenin toplam parametre sayısını düşürüyor, her eğitim adımında en büyük modelden bütün küçük modellere düşük maliyetli damıtma yapılmasını sağlıyor ve taslak model doğrulayıcının içinde yer aldığı için spekülatif kod çözmeye uygun oluyor. 500 milyon, 1,5 milyar ve 3 milyar parametreli alt modellerden oluşan bir aile eğitilerek sınandı; ölçüt başarımı ve alan dışı şaşkınlık değerlerinde ayrı eğitilmiş taban modellere denk sonuç alındı.
| Alt model boyutları | 500 milyon, 1,5 milyar ve 3 milyar parametre | eğitilen aile |
| Eğitim hesabı tasarrufu | %36 | ayrı eğitilmiş taban modellere göre |
| Spekülatif kod çözme verimi | %14 ile %26 | taban modellere göre |
| Ön baskı numarası | 2608.09703 | arXiv, 10 Ağustos 2026 |
Bilgisayar kullanımı aracı
Anthropic'in bilgisayar kullanımı aracının 1 Ağustos 2026 tarihli sürümü, modelin ekran görüntüsü alma, tıklama ve yazma gibi eylemleri tek yanıtta sıralı bir küme olarak döndürmesine izin veriyor. Belge bunu toplu eylem diye adlandırıyor; paralel araç kullanımıyla aynı yanıt yapısını kullanıyor ancak bloklar eşzamanlı değil sırayla çalıştırılıyor. Kümenin sonuna ekran görüntüsü eklenmesi öneriliyor, uygulama bunu son sonuca kendisi iliştirdiğinde bir gidiş dönüş tasarruf ediliyor. Sistem istemi ek yükü, görüntü çözünürlüğü sınırları ve bağlam budama önerileri ayrıntılandırılıyor.
| Araç sürümü | computer_toolset_20260801 | 1 Ağustos 2026 |
| Sistem istemi ek yükü | 4.500 giriş belirteci | yaklaşık |
| Görüntü geçmişi önerisi | istek başına 20 görüntü | belge önerisi |
| Bağlam budama sıklığı | 25 tur | belge önerisi |
| Önerilen ekran çözünürlüğü | 1024x768 ile 1366x768 arası | üst sınır 1920x1080 |
| Görüntü uzun kenar sınırı | 2576 piksel | yeni modeller, 4.784 görsel belirteç |
Veri merkezi tepkisinin patladığı hafta
Scott, ABD'de veri merkezlerinin kampanya konusuna dönüşmesini izliyor. Teksas valilik yarışında Hinojosa, Abbott'a karşı veri merkezleri üzerinden reklam yayınladı; Ohio'da Kaptur aynı konudan yüklendi. Pennsylvania Valisi Shapiro 18 Ağustos'ta veri merkezi yapımını sınırlayan yürütme emri imzaladı. Ohio'da ulusal Cumhuriyetçiler 19 Ağustos'ta yapay zekâ şirketlerine uyarı notu gönderdi, Michigan'da Rogers inşaat moratoryumunu destekledi. Anket verisi, ABD'de kendi bölgesine veri merkezi kurulmasına kesin karşı çıkanların oranının bir yılda iki katından fazla arttığını gösteriyor. Karşıtlık veri merkezine yakın oturmayanlar arasında da yaygın.
| Kesin karşıtlıkta artış | 2 kattan fazla | ABD, 2025 ile 2026 arası |
| Shapiro yürütme emri | 18 Ağustos 2026 | ABD, Pennsylvania |
| Uyarı notu tarihi | 19 Ağustos 2026 | ABD, Ohio |
| Moratoryum açıklaması | 20 Ağustos 2026 | ABD, Michigan |
Bir mantı dükkânı Çin'de yapay zekâ benimsemesinin simgesi oluyor
Zhou, Pekin'de mantı dükkânı işleten 41 yaşındaki Li Bo'nun Nisan ayında yayımladığı bir yapay zekâ becerisini anlatıyor. Beceri, müşterilerin kendi ajanları üzerinden menüyü görmesini, öneri almasını ve sıraya girmesini sağlıyor. Telekomünikasyon mühendisliği okuyup 2010'da yüksek lisansını tamamlayan Li, bir bulut sağlayıcısıyla anlaşarak Temmuz'da müşterilere 10 yuanlık abonelik kuponu dağıttı ve fiili kullanımın sınırlı kaldığını kabul ediyor. Yazı, Çin'deki yaygın benimseme isteğiyle Batı'daki iş kaybı kaygılarını karşılaştırıyor; Ipsos'un 30 ülkeyi kapsayan 2025 araştırmasında Çin toplumu yapay zekâya en yüksek heyecanı bildiren grup çıkmıştı.
| Dükkân sahibinin yaşı | 41 | Çin, 2026 |
| Beceri yayımlanma tarihi | Nisan 2026 | Çin |
| Kupon değeri | 10 yuan | Çin, Temmuz 2026 |
| Şube sayısı | 2 | Çin, Pekin |
| Ipsos araştırma kapsamı | 30 ülke | uluslararası, 2025 |
Bir ilacı yapay zekâ tasarladığında pay kimin olur
Regalado, ilaç keşfinde yapay zekâ kullanıldığında patent mucitliğinin kime ait olacağını ele alıyor. Insilico Medicine pulmoner fibroz ilacını yapay zekâ platformunun bulduğunu kamuya duyurdu, ancak patent başvurusunda Zhavoronkov dahil beş insanı mucit olarak gösterdi. ABD patent hukuku mucidin birey olmasını şart koştuğu için makineler mucit sayılamıyor. Abbott, ısı transferi ve istiflenebilirlik özellikleri olan bir gıda kabı tasarlayan DABUS adlı sistemle bu sınırı test etti; 2022'de temyiz mahkemesi yapay zekânın mucit olarak yazılmasını reddetti. ABD Patent ve Marka Ofisi yapay zekâyı hesap makinesi gibi bir araç sayıyor.
| Patentteki insan mucit sayısı | 5 | ABD, Insilico başvurusu |
| DABUS temyiz kararı | 2022 | ABD |
Bir şirketin uzay aynası planı gece göğünü birçokları için tehlikeye atabilir
O'Callaghan, ABD merkezli Reflect Orbital'in aynalı uydularla güneş ışığını talep üzerine yeryüzündeki belirli noktalara yansıtma planını aktarıyor. Kocifaj'ın yürüttüğü yeni bir astronomi çalışması, sistemin hedef alanın çok ötesinde gece göğünü aydınlatacağını ve gözlemleri bozacağını hesaplıyor. Test uydusu 18 metrekare kenarlı bir aynayla, sonraki modeller 54 metre kenarlı aynayla planlanıyor. Modele göre 400 uydunun birleşik ışını 5 kilometre çaplı bir alanda 10.000 dolunay parlaklığı üretiyor ve ışıma 80 kilometre uzaktan görülüyor. Federal İletişim Komisyonu onayı Temmuz 2026'da verildi.
| Test uydusu ayna boyutu | 18 x 18 metre | ABD |
| Sonraki uydularda ayna boyutu | 54 x 54 metre | ABD |
| Hedeflenen uydu sayısı | 50.000 | ABD |
| Birleşik ışın için uydu sayısı | 400 | ABD |
| Birleşik parlaklık | 10.000 dolunay | 5 kilometre çaplı hedef alan |
| Işımanın görünürlüğü | 80 kilometre | hedef alan dışı |
| Gökyüzü parlaklaşması | %300 | dünya geneli, model |
| Düzenleyici onay | Temmuz 2026 | ABD |
Google, Gemini iflastan öğrensin diye Spirit Airlines'ın e-postalarını, dosyalarını ve uçuş kayıtlarını 10 milyon dolara aldı
Leff, ABD'de iflas sürecindeki Spirit Airlines'ın kurumsal veri yığınının mahkeme gözetiminde açık artırmaya çıkarıldığını aktarıyor. Google 10 milyon dolarlık teklifle Mercor'un 7,5 milyon dolarlık teklifini geçti. Satılan küme yolcu kimlik bilgisini içermiyor ama şirketin işletme belleğini kapsıyor: e-posta arşivi, Teams kayıtları, bulut dosyaları, bilgi işlem talep kayıtları, kaynak kodu depoları, uçuş ile mürettebat eşleştirme kayıtları ve rakip fiyat gözlemleri. Sözleşmeye göre kişisel veriler devirden önce üçüncü taraf işleyiciler eliyle kimliksizleştirilecek. Mahkeme onayı 19 Ağustos'a konuldu.
| Kazanan teklif | 10 milyon dolar | ABD, Ağustos 2026 |
| Rakip teklif | 7,5 milyon dolar | ABD |
| E-posta sayısı | 100 milyon | ABD |
| Teams kaydı | 500 milyon | ABD |
| Kaynak kodu deposu | 516 | ABD, yaklaşık 30 milyon kod satırı |
| Uçuş kaydı | 763.391 | ABD |
| Rezervasyon kaydı | 190,3 milyon | ABD |
| İşlem satırı | 7,5 milyar | ABD |
| Rakip uçuş fiyat gözlemi | 7,25 milyar | ABD |
| Satış dışı tutulan müşteri profili | 97,5 milyon | ABD |
Bilirkişi, ölümlü patlama davasında şirketi savunan raporu ChatGPT ile yazdı
Koebler, Houston'daki Watson Grinding patlamasına ilişkin sorumluluk davasında 3M'in tuttuğu bilirkişinin uzman raporunun önemli bölümlerini ChatGPT ile yazdırdığını, komut metinlerinin dava dosyasında açığa çıktığını aktarıyor. Komutlarda modelden şirketin özen standardını savunan bir bilirkişi raporu üretmesi ve raporun şirketin patlamada sıfır kusurlu olduğunu göstermesi isteniyor. 2020'de gerçekleşen patlama, yıpranmış ve kötü sıkıştırılmış bir kaynak hortumundan sızan yanıcı gazdan kaynaklandı; üç kişi öldü ve yaklaşık 200 ev zarar gördü. Ev sahiplerinin açtığı dava 61 milyon dolar tutarında.
| Ölü sayısı | 3 | ABD, Houston, 2020 |
| Hasar gören konut | 200 | ABD, Houston, 2020 |
| Dava tutarı | 61 milyon dolar | ABD, 2026 |
| Komutta istenen kusur oranı | %0 | ABD |
Açlığın sisi
Kadın doğum uzmanı Berg, kadınların çocukluktan itibaren öğrendiği yeme kısıtlamasının bilişsel bir maliyet ürettiğini savunuyor. Dayanağı Keys'in 1944'te Minnesota Üniversitesi'nde 36 sağlıklı erkekle yürüttüğü yarı açlık deneyi: altı ay boyunca günlük ortalama alım 3.470 kaloriden 1.570 kaloriye indirildiğinde zekâ ölçülebilir biçimde bozulmuyor, ancak dikkat yiyeceğe kayıyor. Berg buna kısıtlama halindeki kadınlarda çalışma belleği ve sürdürülen dikkat düşüşünü gösteren çalışmaları ekliyor. GLP-1 ilaçlarının açlık sinyalini bastırdığını, 48 çalışmayı birleştiren 2026 tarihli bir derlemenin ise ilacı bırakanlarda ilk yıl içinde kaybedilen kilonun yüzde 60'ının geri alındığını gösterdiğini aktarıyor.
| Deney katılımcısı | 36 erkek | ABD, 1944 |
| Kısıtlama süresi | 6 ay | ABD, 1944 |
| Günlük kalori, öncesi | 3.470 kalori | ABD, 1944 |
| Günlük kalori, yarı açlık evresi | 1.570 kalori | ABD, 1944 |
| Derlemede birleştirilen çalışma | 48 | 2026 |
| İlaç bırakıldıktan sonra geri alınan kilo | %60 | ilk bir yıl |
| Kaybedilen kilonun yağsız kütle payı | %40 ile %60 | aynı derleme |
| Anket kapsamındaki ülke | 23 | diyet kaynaklı yiyecek kaçınmasında cinsiyet farkı |
Bebekler, teknoloji işine girin
Broach, ABD'de bebekler ile yürüme çağındaki çocuklar için üretilen ileri düzey bilim karton kitaplarının yayılmasını inceliyor. Spiro'nun 26 kitaplık dizisi bir milyondan fazla, Ferrie'nin dizisi dört milyondan fazla satmış. Broach bunu 1996'da kurulan ve 2001'de Disney'e satılan Baby Einstein dalgasıyla karşılaştırıyor. Journal of Pediatrics'in 2007 tarihli çalışması, günde bir saat eğitim videosu izleyen bebeklerin ortalama altı ila sekiz kelime daha az anladığını bulmuş, 2009'da şirket DVD iadesi başlatmış. Broach, Oliveira'ya ve iki kütüphaneciye danışarak kitapların dilinin okuma öncesi becerilere uymadığını aktarıyor.
| Dizideki kitap sayısı | 26 | ABD, Baby Loves Science |
| Dizinin satışı | 1 milyon üzeri | ABD |
| İkinci dizinin satışı | 4 milyon üzeri | ABD |
| Baby Einstein kuruluşu | 1996 | ABD |
| Disney'in satın alması | 2001 | ABD, yıllık satış 17 milyon dolar üzeri |
| Sonraki yıllık satış | 200 milyon dolar | ABD |
| Kelime dağarcığı farkı | 6 ile 8 kelime | ABD, 2007 çalışması |
| Bilgisayar bilimi ana dal artışı | 5 kat | ABD, 2008-2024 |
Cinsel durgunluk filminin yükselişi
Schwartz, ABD'deki cinsel durgunluk verisini iki yeni filmle birlikte ele alıyor. Bir ankete göre 1990'da 18 ile 64 yaş arası Amerikalıların yüzde 55'i haftalık cinsel ilişki bildirirken 2024'te bu oran yüzde 37'ye indi; 18 ile 29 yaş aralığında son bir yılda hiç ilişkiye girmediğini söyleyenlerin oranı 2010 ile 2024 arasında yüzde 12'den yüzde 24'e çıktı. Gluck'un filmi evli olmayanlara seksin yasaklandığı bir ABD kurgusunda geçiyor; yönetmen izleyici çekincelerinden etkilendiğini söylemiş. Araki'nin on yıl aradan sonraki filmi ise ters yönde ilerliyor.
| Haftalık cinsel ilişki bildirimi | %55 | ABD, 18-64 yaş, 1990 |
| Haftalık cinsel ilişki bildirimi | %37 | ABD, 18-64 yaş, 2024 |
| Son bir yılda ilişkiye girmeyenler | %12 | ABD, 18-29 yaş, 2010 |
| Son bir yılda ilişkiye girmeyenler | %24 | ABD, 18-29 yaş, 2024 |
Kitap eleştirisi: Sandwich Adaları'nda 21 yıllık ikamet
Anonim bir okur, misyoner Hiram Bingham'ın 1847'de yayımlanan anı kitabı üzerinden Hawaii'nin 1820 ile 1840 arası dönüşümünü anlatıyor. Yedi misyoner çift Ekim 1819'da Boston'dan yola çıkıp 18.000 millik yolculuktan sonra 30 Mart 1820'de adalara varıyor, nüfus o sırada 130.000 dolayında. Bingham 12 harfli bir Hawaii alfabesi kuruyor, 7 Ocak 1822'de ilk matbaa çalışmaya başlıyor ve birkaç yıl içinde nüfusun üçte biri temel okuryazarlığa ulaşıyor. Katoliklere karşı yürüttüğü siyasi baskı 1839'da bir Fransız firkateyninin 20.000 dolarlık tazminat dayatmasıyla sonuçlanıyor. Yerli nüfus 1896'da 40.000'in altına düşüyor.
| Hareket tarihi | Ekim 1819 | Boston, ABD |
| Deniz yolculuğu | 18.000 mil | Boston ile Hawaii arası |
| Varış tarihi | 30 Mart 1820 | Hawaii |
| Misyoner çift sayısı | 7 | Hawaii, 1820 |
| Nüfus, varışta | 130.000 | Hawaii, 1820 |
| Nüfus, ayrılışta | 100.000 | Hawaii, 1840 |
| Yerli nüfus | 40.000 altı | Hawaii, 1896 |
| Alfabe | 12 harf | Hawaii |
| İlk matbaanın çalışması | 7 Ocak 1822 | Honolulu, Hawaii |
| Okuryazarlık | nüfusun üçte 1'i | Hawaii, 1820'ler |
| Basılan sayfa | 150 milyon sayfa | Hawaii, 23 yıl |
| Fransız tazminat talebi | 20.000 dolar | Hawaii Krallığı, 1839 |
| Kralın borçlanma faizi | %12,5 | Hawaii, 1839 |
Türkiye'de tuhaf kazımalı Neolitik ok uçları arkeologları şaşırtıyor
Paul, Niğde'nin Melendiz ovasındaki Tepecik-Çiftlik kazısından çıkan kazıma bezemeli obsidiyen ok uçlarını konu alıyor. Vinet ile Guilbeau PLOS One'da 11 yeni örnek tanımladı, böylece orta Anadolu'da belgelenen sayı 54'e çıktı ve bunların bir kısmı yaklaşık 9.000 yıllık. Yerleşimde MÖ 7.100 ile 5.800 arasında tarım, hayvancılık ve avcılık yapılmış; alan iki büyük obsidiyen kaynağı arasında. İşaretleri ilk kez 1988'de Ataman 31 örnek üzerinden tanımlamış ve avcı imzası olabileceğini öne sürmüştü. Ekip obsidiyenin obsidiyeni çizemediğini, çakmaktaşı gerektiğini gösterdi; çakmaktaşı buluntuların yalnız yüzde birini oluşturuyor.
| Yeni tanımlanan ok ucu | 11 | Türkiye, 2026 |
| Belgelenen toplam kazımalı ok ucu | 54 | Türkiye, orta Anadolu |
| En eski örneklerin yaşı | 9.000 yıl | Türkiye |
| Yerleşimin iskân dönemi | MÖ 7.100-5.800 | Türkiye, Melendiz ovası |
| İlk tanımlama | 1988 | Türkiye, 31 örnek |
| Çakmaktaşının yongalar içindeki payı | %1 | Türkiye, Tepecik-Çiftlik |
| Bazı kazımalar için gereken tekrar | 20 üzeri | deneysel yeniden üretim |
Orkideler Charles Darwin'in çığır açan çalışmasına nasıl esin verdi
Hooper, Darwin'in orkidelerle uğraşının evrim kuramına ne kattığını izliyor. Yazı Darwin'in Londra dışındaki evinin çevresindeki kayın ormanlarında yetişen bir orkide popülasyonundan yola çıkıyor. 1858 dolayında Darwin yaklaşık yüz sinek orkidesi çiçeğini tek tek inceledi ve tozlaşma mekanizmasını çiçek yapısından geri çıkardı. Madagaskar'dan gelen 30 santimetrelik nektar borusu olan bir orkideye bakarak o uzunlukta hortumu olan bir güve öngördü, güve sonradan bulundu. Metin ayrıca Sheffield Üniversitesi'nin 2023 deneylerini aktarıyor: yetişkin benekli orkideler mantar ağı üzerinden klorofilsiz fidelere şeker aktarıyor.
| İncelenen sinek orkidesi çiçeği | 100 | Birleşik Krallık, 1858 dolayı |
| Orkide nektar borusu uzunluğu | 30 santimetre | Madagaskar |
| Erasmus Darwin'in şiiri | 1791 | Birleşik Krallık |
| Mantar ağı deneyi | 2023 | Birleşik Krallık, Sheffield Üniversitesi |
Japonya büyük mağazaları düş dünyalarına nasıl çevirdi
Naoi, Japon büyük mağazasının Edo dönemi kumaş dükkânından kitlesel tüketim mekânına dönüşümünü izliyor. Mitsukoshi 1673'te Edo'da kimono kumaşı dükkânı olarak kuruldu, Matsuzakaya 1611'de Nagoya'da tapınak giysisi satarak, Takashimaya 1831'de Kyoto'da saray çevresine hizmet ederek başladı. Yirminci yüzyılda mağazalar asansör görevlileri, yürüyen merdiven, elektrik aydınlatması, çatı katı hayvanat bahçeleri ve paten pistleriyle donandı. Reklam afişi bu dönüşümün aracı oldu: 1911 afiş yarışmasında 1.000 yen ödül konuldu ve 301 başvuru arasından Hashiguchi Goyō birinci seçildi.
| Matsuzakaya kuruluşu | 1611 | Japonya, Nagoya |
| Mitsukoshi kuruluşu | 1673 | Japonya, Edo |
| Takashimaya kuruluşu | 1831 | Japonya, Kyoto |
| Afiş yarışması | 1911 | Japonya |
| Yarışma ödülü | 1.000 yen | Japonya, 1911 |
| Yarışma başvurusu | 301 | Japonya, 1911 |
| Nihonbashi mağazasının açılışı | 1935 | Japonya, 5 katlı atriyum |
Howard Zinn Amerikan tarihini fazla mı basit anlattı
Iber, Howard Zinn'in halkın tarihi kitabını ve Zirin'in biyografisini birlikte okuyor. Kitabın 1980 ile 2010 arasında ABD'de rakiplerinden daha fazla yıllık satış yaptığını ve ders sınıflarından popüler diziye uzanan bir kültürel etki kurduğunu aktarıyor. Iber, Zinn'in tarihi yozlaşmış seçkinler ve onlara karşı duran eylemciler formülüne indirgediğini, dini ve muhafazakârlığı tarihsel güç olarak dışarıda bıraktığını, İç Savaş'ı köleliğe ahlaki muhalefeti yok sayarak seçkinler arası çatışmaya çevirdiğini savunuyor. Foner'ın daha az dramatik ama daha tipik hayatların ihmal edildiği yönündeki gözlemine dayanıyor.
| Satış üstünlüğü dönemi | 1980-2010 | ABD |
| İncelenen ikinci kitap | 1 biyografi | Zirin, The People's Historian |
Yapay zekâ: Ars Notoria ve anında bilgi vaadi
Lawrence-Mathers, ortaçağ üniversitelerinde okutulan bilgiyi diyagram, dua ve ritüellerle anında kazandırdığı öne sürülen Ars notoria metnini inceliyor. Kilise mahkûmiyetine karşın 56 el yazması nüsha günümüze ulaşmış. Ritüel döngüsü ayın evrelerine bağlı; okumalar ayın 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28 ve 30. günlerinde olmak üzere sekiz kez yapılıyor. Metin gramer, retorik, diyalektik, felsefe, tıp, müzik, geometri, matematik ve teolojiyi kapsıyor. Thomas Aquinas metni hem yasadışı hem beyhude sayarak mahkûm etmiş, Morigny'li John'un uyarlaması 1323'te Paris Üniversitesi'nde yakılmış. İngilizce çevirilerin 1657'ye kadar sürmesi ilginin erken modern döneme taştığını gösteriyor.
| Günümüze ulaşan el yazması | 56 nüsha | Avrupa, ortaçağ |
| Ritüel okuma sayısı | 8 | ay ayı içinde |
| Kapsanan konu | 9 alan | ortaçağ üniversite müfredatı |
| Yakılma tarihi | 1323 | Fransa, Paris Üniversitesi |
| İngilizce çeviri tarihi | 1657 | İngiltere |
Elektrikli araç satışlarında dik yükseliş
Yau, küresel elektrikli otomobil tescillerindeki artışla ABD'nin bu eğilimden ayrışmasını karşılaştırıyor. Aktardığı çalışma 2020 ile 2025 arasındaki değişimi ülke ülke ele alıyor ve ABD'yi yıllık bazda tescili düşen ülkeler arasında gösteriyor. Altta yatan Uluslararası Enerji Ajansı verisine göre 2025'te dünyada 20 milyon elektrikli otomobil satıldı, bu 2024'e göre yüzde 20 artış ve yeni araç satışlarının yüzde 25'i demek. Çin 13 milyonun üzerinde satışla küresel artışın yarısından fazlasını sağladı, Avrupa 4,2 milyona çıktı, ABD 1,5 milyon dolayında yatay seyretti.
| Küresel satış | 20 milyon adet | dünya, 2025 |
| Küresel büyüme | %20 | dünya, 2025 |
| Küresel pazar payı | %25 | dünya, yeni otomobil satışları, 2025 |
| Çin satışı | 13 milyon üzeri | Çin, 2025 |
| Çin pazar payı | %55 | Çin, 2025 |
| Avrupa satışı | 4,2 milyon adet | Avrupa, 2025 |
| ABD satışı | 1,5 milyon adet | ABD, 2025 |
| ABD pazar payı | %10 altı | ABD, 2025 |
Yapay zekâ optik yanılsamaları görebiliyor
Currie, Japonya'daki Ulusal Temel Biyoloji Enstitüsü araştırmacılarının yapay sinir ağlarında Benham topacı yanılsamasını sınadığı çalışmayı aktarıyor. Ekip ağı doğal manzaraların birinci şahıs videolarıyla, gelecek kareyi öngörecek biçimde eğitti. Siyah beyaz dönen diske maruz bırakıldığında ağın ürettiği görüntülerde insanların bildirdiği renklere karşılık gelen soluk renkler ortaya çıktı; diskteki yayların konumu ya da dönüş yönü değiştirildiğinde ağın ürettiği renk değişimi insan algısıyla aynı yönde oldu. Sonuçlar öznel rengin geri besleme modelini destekliyor.
| Yayın tarihi | 16 Haziran 2026 | Japonya, Scientific Reports |
| Test aşaması | 3 | doğal sahne, üç boyutlu grafik ve iki boyutlu animasyon |
Beş yaşındaki beyin organoidlerinin sıra dışı yaşamları
Currie, Nature'da yayımlanan bir çalışmayı aktarıyor. Uluslararası bir ekip, embriyonik kök hücrelerden üretilen serebral organoidleri beş yıldan uzun süre canlı tuttu; bu tür kültürler normalde deney bitince atılıyor. Ekip artan nöral etkinliği desteklemek için yeni kültür ortamları geliştirdi, farklı zaman noktalarında doku örnekleri aldı ve hücre tiplerinin beklenen sırayla ortaya çıktığını, genlerin öngörülen zamanlarda açılıp kapandığını gördü. Birinci yıldan sonra normalde yalnız doğum sonrası görülen gelişim aşamaları gözlendi. Yaşlı organoid hücreleri genç hücrelerle karıştırıldığında yeniden nöron üretebildi.
| Yaşatma süresi | 5 yıldan fazla | Hollanda merkezli uluslararası ekip |
| Gelişim aşamalarının başlangıcı | 1 yıl sonrası | kültür yaşı |
Antarktika krili avcılığı, koruma kurallarının önlemek için tasarlandığı örüntüde yoğunlaşıyor
Bernard, Antarktika krili avcılığının toplam kotaya uyarken mekânsal olarak yoğunlaştığını gösteriyor. Veri iki kaynaktan geliyor: bölgesel komisyonun resmî av kayıtları ve Global Fishing Watch gemi izleme verisi. Yöntem, bölgesel kotaların yürürlükte olduğu dönemin ve bu kotaların 2024'te sona ermesinden sonraki dönemin av alanlarını haritalayıp karşılaştırmak. 2026'da filo neredeyse tümüyle Bransfield ve Gerlache boğazlarında, ayrıca Güney Orkney adalarının kuzeybatısında çalıştı. Bernard ayrıca Antarktika Yarımadası'ndaki otuz yılı aşkın penguen gözlemlerine ve kril yoğunluğundaki uzun dönemli düşüş çalışmasına dayanıyor.
| Yıllık kota | 620.000 ton | Güney Okyanusu, 1991'de belirlendi |
| Sezonun erken kapanışı | 3 ay | Güney Okyanusu, Ağustos 2026 |
| Bölgesel kotaların konulması | 2009 | Güney Okyanusu, 4 alt alan |
| Bölgesel kotaların sona ermesi | 2024 | Güney Okyanusu |
| Kril yoğunluğundaki düşüş | %59 | Güney Okyanusu, yirminci yüzyıl sonundan bugüne |
| Penguen gözlem serisi | 30 yıl üzeri | Antarktika Yarımadası |