13 Ağustos 2026 Günün Bülteni

July consumer inflation: the second gift horse in a row, with gas prices down again and shelter subdued

Temmuz tüketici enflasyonu, benzin yine gerilerken konut kalemi sınırlı kaldı

New Deal democrat aynı ABD verisini kalem kalem ayırıyor. Konut kalemi üst üste ikinci ay aylık yüzde 0,1 artışla sınırlı kalmış, yıllık artış yüzde 3,2. Konut dışındaki fiyatlar aylık yüzde 0,1 gerilemiş ama yıllık yüzde 3,5 yukarıda. Enerji aylık yüzde 2,9 düşerken yıllık yüzde 14,7 artışta. İkinci el araç yıllık yüzde 1,9, araç sigortası yüzde 4,5 gerilemiş, tamir kalemi yüzde 6,6 artmış. Yönetici olmayan çalışanların reel saatlik ücreti yıllık yüzde 0,1 düşerken reel toplam bordro ödemeleri yüzde 0,8 artmış.

Benign Inflation Data Offers Reprieve to Fed as It Weighs Rate Increase

Ilımlı enflasyon verisi faiz artışını tartan Fed’e soluk aldırdı

Colby Smith ABD Merkez Bankası içindeki ayrışmayı anlatıyor. Bir grup yetkili faizin çoktan artırılmış olması gerektiğini savunurken diğerleri tarifelerin ile İran savaşının geçici etkilerinin sönmesini bekliyor. Politika faizi Ocak’tan bu yana yüzde 3,5 ile 3,75 aralığında. Fed’in izlediği PCE endeksi Haziran verisinde yüzde 3,7, yüzde 2 hedefi beş yıldır tutturulamıyor. Yeni başkan Kevin Warsh Temmuz toplantısında faizin neden sabit tutulduğunu ayrıntılandırmadı, finansal koşullardaki sıkılaşmaya vurgu yaptı ve yüzde 2 hedefinin değişebileceğini ima etti. Sonraki oylama Eylül ortasında.

Treasury Yields Slip as U.S. Inflation Meets Expectations

ABD enflasyonu beklentiyi karşılarken tahvil getirileri geriledi

Paulo Trevisani enflasyon verisi sonrası ABD tahvil piyasasını aktarıyor. CME verisine göre Eylül’de faiz artışı olasılığı bir gün öncesindeki yüzde 48’den yüzde 38’e inmiş. On yıllık ihalede yüksek getiri yüzde 4,683 olmuş, gösterge tahvil günü 0,001 puan düşüşle yüzde 4,682’de kapatmış. İki yıllık getiri 0,019 puan gerileyerek yüzde 4,198’e inmiş. WSJ Dolar Endeksi yüzde 0,1 yükselmiş. İşsizlik başvuruları için 204.000 beklentisi veriliyor, önceki hafta 199.000 kaydedilmişti.

Rolling the inflation dice

Enflasyon zarını atmak

Paul Donovan ABD’nin Temmuz tüketici enflasyonu verisinin geçmiş dönemlere göre daha az kesin olduğunu, veri boşluklarının tahminle doldurulduğunu yazıyor. Çekirdek enflasyon konsensüsünü yıllık yüzde 2,5 olarak veriyor ve savaş etkisi olmasaydı oranın yüzde 2 civarında ya da altında kalacağını söylüyor. Tarife etkisinin bir yıl sonrasında enflasyona daha az katkı verdiğini belirtiyor. Konut fiyatı ölçümü gibi kalemlerin tüketici algısı ile resmî enflasyon arasındaki farkı ürettiğini savunuyor. Petrol fiyatı iyimserliğinin zayıfladığını, Japon yeninin müdahale sonrası adil değere doğru sürüklendiğini not ediyor.

Does the Equity Term Structure Respond to Monetary Policy Shocks?

Hisse senedi vade yapısı para politikası şoklarına tepki veriyor mu?

Henry Dyer ile Tomas Jankauskas ABD para politikası sürprizlerinin ABD hisse senedi risk primi ve temettü büyüme beklentilerinin vade yapısına etkisini ölçüyor. Kimlik stratejisi yüksek frekanslı tanımlama, FOMC duyuruları çevresindeki dar pencerede faiz vadeli işlem fiyat değişimleri kullanılıyor. Vade yapısı Giglio, Kelly ile Kozak modeliyle 51 anomali portföyünden tahmin ediliyor, örneklem 1988-2020. Güvercin sürprizlerde risk primi bütün vadelerde ortalama 25 baz puan yükseliyor, beklenen temettü büyümesi en kısa vadelerde 50 baz puandan fazla düşüyor. Tahminler istatistiksel olarak anlamsız çıkıyor.

AI Financial Advice: Supply, Demand, and Life Cycle Implications

Yapay zekâ finansal tavsiyesi, arz, talep ile yaşam döngüsü sonuçları

Taha Choukhmane, Tim de Silva, Weidong Lin ile Matthew Akuzawa büyük dil modellerinden alınan harcama ve yatırım tavsiyesini deneysel biçimde inceliyor. Temsili bir örneklemden katılımcılar kendi istem metinlerini yazıyor, ardından bu tavsiyelerin ömür boyu izlenmesi gerçekçi varlık ile işgücü piyasası koşulları altında benzetimle hesaplanıyor. GPT-5.2 önerileri yaşam döngüsü kuramıyla uyumlu çıkıyor. Cinsiyete göre önerilen hisse senedi payı farkının üçte ikisi kadın ile erkeklerin farklı istem yazmasından, üçte biri aynı isteme eklenen cinsiyet etiketinden geliyor.

Tokenized deposits: Old wine in new bottles?

Tokenlaştırılmış mevduat, yeni şişede eski şarap mı?

Alistair Milne tokenlaştırılmış banka mevduatının hesap tabanlı mevduata göre işlevsel bir yenilik getirip getirmediğini sorguluyor. Geleneksel merkezî defterlerin de programlanabilir olduğunu, otomatik transfer için dağıtık defter teknolojisinin gerekmediğini savunuyor. Ademi merkeziyetin ayırt edici özelliği aracısız takma adlı transfer ve bankalar bunun peşinde değil. Asıl kazanç tek bir bankanın bilançosu içinde kalan işlemlerde görülüyor, Siemens ile FedEx’in küresel nakit yönetimi örnek veriliyor. Tokenlaştırılmış mevduatın küresel toplam değeri 2025 sonunda 4,8 milyar dolar, stablecoin piyasa değeri 300 milyar dolar.

Relatório de Gestão do Pix 2023-2025

Pix yönetim raporu, 2023-2025

Brezilya Merkez Bankası anlık ödeme sistemi Pix’in 2023-2025 dönemini raporluyor. Aralık 2025 itibarıyla 148 milyon birey Pix kullanıyor, bu yetişkin nüfusun yüzde 86’sı. İşletme kullanıcısı 12,8 milyon, aktif şirketlerin yüzde 51,4’ü. 2025’te 79,8 milyar işlem yapılmış, yıllık artış yüzde 25,7. İşlem hacmi 35,3 trilyon real, yıllık artış yüzde 33,8. Tek günlük rekor 5 Aralık 2025’te 313,3 milyon işlem. Rapor ileriye dönük gündem olarak Open Finance ile tokenlaştırılmış varlık entegrasyonunu, sınır ötesi kullanımı ve dolandırıcılıkla mücadeleyi sıralıyor.

A distressed tail is wagging high yield spreads

Sıkıntılı bir kuyruk yüksek getiri makaslarını sallıyor

David Fancourt Avrupa’da yüksek getirili tahvil endeks makaslarının küçük bir sıkıntılı tahvil kuyruğu tarafından çarpıtıldığını gösteriyor. Veri Bloomberg ile ICE BofA endekslerinden geliyor. Yöntem CCC segmentini 1.000 baz puan eşiğine göre performans gösteren ve sıkıntılı diye ikiye ayırıp ortalama ile medyan makası karşılaştırmak. Manşet CCC makası 1.306 baz puan, aynı segmentin performans gösteren kısmı 438 baz puan. CCC’ler Avrupa yüksek getirili endeksinin yüzde 4,3’ünü oluşturuyor. Endeksin ortalama makası 244 baz puan, medyan makas 169 baz puan ile son beş yılın dar ucuna yakın.

How Mat Ishbia Mortgaged UWM To Fund His NBA Dream

Mat Ishbia UWM’yi NBA hayalini finanse etmek için nasıl ipotek etti

Matthew Termine ile Sam Koppelman ABD’nin en büyük toptan ipotek kredisi sağlayıcısı United Wholesale Mortgage’ın ikinci çeyrek faiz türev zararını inceliyor. 27,5 milyar dolar nosyonel büyüklükteki pozisyonun şirketin savunduğu gibi başarısız Two Harbors alımına karşı korunma değil yönlü bir faiz bahsi göründüğünü savunuyorlar. Dayanak olarak anlaşmanın 27 Mart 2026’da sona ermesine karşın pozisyonun küçültülmemesini ve Two Harbors’ın kendi portföyünü zaten koruduğunu gösteriyorlar. Çeyrek zararı 603 milyon dolar, altı aylık toplam 741 milyon dolar. Defter değeri bir çeyrekte yüzde 38 düşmüş.

Leveraged ETFs Create New Profit Paths in Tech Stocks

Kaldıraçlı borsa yatırım fonları teknoloji hisselerinde yeni kazanç yolları açıyor

Haber ABD’de kaldıraçlı borsa yatırım fonlarının gün sonunda yaptığı zorunlu yeniden dengelemenin gün içi fiyat hareketini beslemesini ve bunun üzerine kurulan gün içi momentum stratejilerini aktarıyor. JPMorgan’ın kurgusu önceki kapanışın yüzde 1 üzerinde alım, altında satım yapmak üzerine kurulu ve beş dakikalık aralık kullanıyor. Yarı iletken hisselerinde strateji Nisan-Haziran döneminde yüzde 8,1 getiri ile 2,5 Sharpe oranı üretmiş, geniş ABD hisse senetlerinde aynı ölçüm yüzde 0,4 ile 0,8’de kalmış. Kaldıraçlı fonlar Haziran başı ile 29 Temmuz arasında yaklaşık 150 milyar dolarlık hisse maruziyeti satmış.

Federal Government Demands That Kalshi Keep Operating in New York State Despite Lawsuit

Federal hükümet davaya karşın Kalshi’nin New York’ta faaliyetini sürdürmesini istiyor

Mike Pearl tahmin piyasası platformu Kalshi ile New York eyaleti arasındaki yetki çatışmasını aktarıyor. Vali ile başsavcı 31 Temmuz’da açtıkları davada şirketi yasa dışı kumar işletmekle suçluyor, kazançların iadesini ve eyalet gelirlerinin üç katı tutarında ceza istiyor. Emtia Vadeli İşlemler Ticaret Komisyonu ise salı günü verdiği kararla Kalshi’nin faaliyetine devam etmesini istiyor ve bu piyasalarda düzeni sağlamakla yükümlü olduğunu belirtiyor. Michigan’da mahkeme konum tabanlı engelleme kararı verdikten sonra komisyon şirketten işlemleri kabul etmesini istemişti.

Wealth Management Has a $3 Trillion Problem: Investors Are Keeping Too Much Cash

Varlık yönetiminin 3 trilyon dolarlık sorunu, yatırımcılar fazla nakit tutuyor

Miriam Gottfried ABD’de bireysel yatırımcıların para piyasası fonlarında tuttuğu 3 trilyon dolarlık nakdi ve sektörün bu parayı yatırıma yönlendirme çabasını aktarıyor. Danışmanlar tahvil ile başka araçlar öneriyor, yatırımcıların önemli bölümü nakitte kalmayı sürdürüyor. Örnek olarak on yıl önce emekli olan bir pilotun portföyünün yüzde 85’ini hisse senedinde, kalanını yüzde 3,62 getirili bir para piyasası fonunda tuttuğu anlatılıyor. Bu yatırımcı geçmiş ayı piyasalarının tipik olarak üç yıldan uzun sürmediği hesabına dayanarak nakit tamponunu belirliyor ve nakdi azaldıkça hisse satıyor.

Let’s Talk About Cash…

Nakit üzerine konuşalım

Barry Ritholtz ABD’deki aynı habere beş başlıkta çerçeve ekliyor. Uzun bir boğa piyasasından sonra kazancın bir kısmını gayrimenkul ya da yaşam kalitesi için nakde çevirmenin tutarlı olabileceğini yazıyor. Para piyasası fonu ile tahvil fonu arasındaki getiri ve süre riski dengesini güncel rakamlarla veriyor. SNAXX para piyasası fonu yüzde 3,65 getiriyor, yatırım yapılabilir seviye tahvil fonları yaklaşık yüzde 4,4, on yıl ve üzeri vadede yüzde 5,4. Muni fonlarda vergi eşdeğeri getiri yüzde 6,4. Enflasyonu yüzde 3 alıyor ve 65 yaş üstü yatırımcılar için yıllık nakit yükümlülüklerinin haritalanmasını anlatıyor.

Gulf Oil Giants Are Spending Billions to Build Ways Around Strait of Hormuz

Körfez petrol devleri Hürmüz Boğazı’nı baypas etmek için milyarlar harcıyor

Lisa Friedman İran savaşı sonrası Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrol akışının çöktüğünü aktarıyor. Kpler verisine göre geçiş savaş öncesindeki günlük yaklaşık 20 milyon varilden 3,7 milyon varile inmiş. BAE Fujairah’ta ikinci bir ham petrol hattı döşüyor ve baypas kapasitesini günlük 3,6 milyon varile çıkarmayı hedefliyor, ADNOC 8,2 milyar dolarlık doğal gaz yatırımı açıklamış. Suudi Aramco 1.201 kilometrelik Doğu-Batı hattını genişletiyor, ek kapasite hedefi günlük 1 ila 2 milyon varil. Güzergâh kayması güvenlik yükünü Kızıldeniz ile Bab-el-Mendeb’e taşıyor.

Russian Blockade of Major Ukrainian Ports Threatens Global Grain Supplies

Rusya’nın Ukrayna limanlarını ablukası küresel tahıl arzını tehdit ediyor

Marc Santora Rusya’nın kargo gemilerine yönelik insansız hava aracı ve füze kampanyasının Odesa çevresindeki limanlarda deniz taşımacılığını neredeyse durdurduğunu aktarıyor. Ukrayna yetkililerine göre Haziran ile Temmuz’da en az 50 kargo gemisi saldırıya uğramış, 30’dan fazla sivil ölmüş. Odesa ile yakınındaki iki liman ülkenin aylık ihracat gelirinin yaklaşık yüzde 60’ını taşıyor, aylık toplam gelir 3,5 milyar dolar. Golden Leo adlı dökme yük gemisi 19 Temmuz’da limandan dört mil açıkta vurulmuş, dokuz mürettebat üyesi ile kılavuz kaptan ölmüş. 2022 blokajı tahminen 70 milyon kişiyi akut gıda güvensizliği riskine sokmuştu.

Base Power Company: Chapter 3

Base Power Company, üçüncü bölüm

Packy McCormick ABD’de konutların yanına kurulan bataryalarla elektrik depolayıp şebekeye satan Base Power’ı anlatıyor. Şirket 1 milyar dolarlık Seri D turunu 12 milyar dolar öncesi değerlemeyle kapatmış. Gen 3 sistemi Base Core Austin’deki kendi fabrikasında üretiliyor, kapasitesi 39,2 kWh ile Gen 1’in 25 kWh’ının üzerinde, devreye girme süresi 500 milisaniyeden 50 milisaniyeye inmiş. Telemetri saniyede 7.000 ölçüme çıkmış, şebeke şirketlerinde ölçüm beş dakikada bir yapılıyor. Kurulu depolama 585 MWh, 17.400’den fazla hanede batarya var. Illinois’te ComEd konut tarifesi 17,07 sent/kWh.

As oil profits skyrocket, calls for windfall taxes rise

Petrol kârları fırlarken beklenmedik kazanç vergisi çağrıları artıyor

Tibor Besedeš savaş kaynaklı petrol kârları rekor kırarken ABD Kongresi’ndeki üç beklenmedik kazanç vergisi tasarısını inceliyor. Ders kitabı tasarımında vergi yalnızca eşik üstü kâra uygulanıyor, Avustralya ile Norveç örnekleri maliyet ve normal getiri düşümüne izin veriyor. Kongre’deki iki tasarı ise kâra değil fiyata bağlı, üçüncüsü hisse geri alımlarını hedefliyor. Besedeš 1980 tarihli ABD deneyimini kanıt olarak kullanıyor, o vergi için on yılda 393 milyar dolar öngörülmüş, fiilen yaklaşık 80 milyar dolar toplanmış. Wood Mackenzie verisine göre sektörün 2026 nakit fazlası küresel ölçekte 495 milyar dolar.

Impact of AI on the Economy

Yapay zekânın ekonomiye etkisi

Kısa bülten notu yapay zekânın ekonomik etkisini ölçen bir SSRN çalışma tebliğini aktarıyor. Tebliğ birleşik bir çerçeveyle ABD’de 20 milyon iş kaybı ile genel fiyat düzeyinde yaklaşık yüzde 7 ila 8 kalıcı düşüş öngörüyor. Firmaların verimlilik kazanımlarını tüketiciye yansıtmasıyla gelen bu dezenflasyonun, Çin’in küresel ticarete katılmasından sonra görülenden büyük olduğu belirtiliyor. Talep tarafından yılda 0,7 ila 0,9 puanlık ek enflasyon baskısı bekleniyor. Çerçeve iki kavrama dayanıyor, bir işin uçtan uca yapay zekâyla tamamlanabilen görev payını ölçen iş akışı bütünlüğü ile hızlanmayı insana kalan kısmın sınırladığını söyleyen Amdahl Yasası.

Graduate Student Proves a Quantum Uncertainty Principle for Fractals

Bir doktora öğrencisi fraktallar için kuantum belirsizlik ilkesini kanıtladı

Shalma Wegsman, Alex Cohen’in fraktal belirsizlik ilkesini bütün yüksek boyutlara genişletmesini anlatıyor. İlke, fraktal benzeri bir frekans kümesinden üretilen fonksiyonun Fourier dönüşümünün gözenekli olamayacağını söylüyor. Semyon Dyatlov ile Jean Bourgain 2016’da tek boyutlu halini kanıtlamıştı. Cohen, Sierpiński halısı gibi içinde kesintisiz doğru barındıran karşı örnekleri dışlamak için doğru gözenekliliği kavramını tanımlıyor ve sönümleme fonksiyonunu 1960’ların Beurling-Malliavin teoremine dayanarak kuruyor. Kanıt Mayıs 2023’te arXiv’e konmuş, 2025’te Annals of Mathematics’te yayımlanmış.

IKEA complexity index

IKEA karmaşıklık dizini

Nathan Yau, Greg Technology’nin hazırladığı IKEA karmaşıklık dizinini aktarıyor. Dizin İsveç merkezli IKEA’nın 20.000 ürününü kurulum süresine göre sıralıyor. PAX köşe gardırobun montaj kılavuzu 16 parçadan oluşuyor ve kurulum 10,5 saat sürüyor, bir masa lambası birkaç dakikada bitiyor. Aynı gün paylaşılan ikinci sayımda Toon Vos 1960’tan 2021’e kadarki IKEA kataloglarında yer alan bütün kanepelerin rengini teker teker saymış.

I Vibe Coded a Security Risk

Bir güvenlik açığını sezgisel kodlamayla yazdım

Katie Parrott yapay zekâ yardımıyla geliştirdiği Tastemaker uygulamasında güvenlik açığı oluşturma deneyimini anlatıyor. Uygulamada ajanların kullanıcı verisine MCP bağlantısı üzerinden doğrudan eriştiği bir özellik yayına alınmış, kodu sonradan inceleyen başka bir model canlı bağlayıcının herkese açık bir kayıt yoluna sahip olduğunu bulmuş. Parrott iki nedeni ayırıyor, kendi aşırı özgüveni ile psikolojide açıklama derinliği yanılsaması denen durum. Çalışan bir uygulamanın güvenli olduğuna dair sahte kanıt ürettiğini yazıyor. İş amaçlı ChatGPT mesajlarının yüzde 16,8’inin kullanıcının uzmanlık alanı dışında kaldığını aktarıyor.

Mark Zuckerberg’s Convenient Truth

Mark Zuckerberg’in işine gelen gerçeği

Will Oremus, Zuckerberg’in The Future Is for Everyone başlıklı 6.500 kelimelik manifestosunu inceliyor. Metinde süper zekâ 55 kez geçiyor. Zuckerberg süper zekânın merkezîleştirilmesi yerine dağıtılmasını, model damıtmanın savunulmasını ve veri merkezi yatırımlarına siyasi desteğin sürmesini istiyor. Oremus bu duruşu Meta’nın OpenAI, Anthropic ile Google’ın gerisine düşmesiyle, metaverse yatırımının sonuçsuz kalmasıyla ve milyarlarca dolarlık transfer harcamasının beklenen sonucu vermemesiyle ilişkilendiriyor. Açık kaynak yaklaşımının siber savunmada işleyebileceğini, aynı argümanın biyoterör riski için zayıf kaldığını yazıyor.

The White House Is Going to Expand Its AI Policy

Beyaz Saray yapay zekâ politikasını genişletecek

Hugo Lowell Beyaz Saray’ın bu ay duyurduğu ama kamuya açıklamadığı yapay zekâ çerçevesinin genişletileceğini aktarıyor. Çerçeve şu anda yalnızca Anthropic ile OpenAI gibi şirketlerin kapalı modellerini kapsıyor, önümüzdeki aylarda açık modelleri de kapsayacak. Bir açık model Anthropic’in Mythos sınıfı ile OpenAI’ın GPT-5.6 modelleriyle aynı sınır yeteneklere ulaştığında yayın öncesi federal teste tabi olacak. Yetkililer 30 günlük test şartının geliştirmeyi yavaşlatmasından ve yalnızca kapalı modellerin onay almasıyla iki katmanlı bir pazar oluşmasından kaygılı. Çerçeve şimdilik gönüllü.

AI agents aren’t legally responsible for any harm that they cause, experts say. So who is?

Uzmanlara göre yapay zekâ ajanları yol açtıkları zarardan hukuken sorumlu değil. Peki kim sorumlu?

Tory Shepherd Avustralya’da bildirilen ilk otomatik hackleme olayı üzerinden ajan yapay zekâda hukuki sorumluluğu ele alıyor. ABC’nin 10 Ağustos’ta aktardığı olayda bir uzmanın ajanı, dördüncü sırada olduğu bekleme listesinde öne geçmek için spor salonunun yazılımına sızmış, başka bir üyenin rezervasyonunu iptal etmiş ve iptali geri alamamış. Victoria polisi olayda suç unsuru görmemiş. Melbourne Üniversitesi’nden Jeannie Paterson ajanı devreye alan kişinin zarardan sorumlu olduğunu, korkuluk eksikliğinde geliştiricinin de sorumlu tutulabileceğini söylüyor. Federal yapay zekâ ofisi gizlilik, tüketici, çevrimiçi güvenlik ile ceza yasalarını sıralıyor.

Layoffs tied to AI hurt worker productivity – and the reason may surprise managers

Yapay zekâya bağlanan işten çıkarmalar çalışan verimliliğini düşürüyor

Mark Shuai Ma, Yuye Ding, Jun Wu ile Yucheng Yang’la yürüttüğü çalışmayı aktarıyor. Örneklem ABD’de halka açık şirketlerin son beş yıldaki milyonlarca Glassdoor çalışan yorumu, binlerce finansal performans raporu, yüzlerce yapay zekâ yatırım ile işten çıkarma duyurusu ve yaklaşık 10.000 bilanço toplantısı dökümü. Yöntem metin madenciliğiyle yapay zekâ duyarlılığı ölçmek, duyuru bazlı olay incelemesiyle hisse tepkisini hesaplamak ve duyuru öncesi sonrası duyarlılık değişimini izlemek. Çalışan duyarlılığı verimlilikle ilişkili çıkarken yönetici iyimserliği ilişkisiz çıkıyor.

AI was supposed to destroy jobs. Where’s the carnage?

Yapay zekânın işleri yok etmesi bekleniyordu. Yıkım nerede?

Varsha Bansal öngörüyü ABD verisiyle karşılaştırıyor. Stanford Institute for Economic Policy Research analizine göre 2022’den bu yana yapay zekâya en çok maruz kalan yüzde 20’lik iş grubunda işsizlik 0,77 puan artmış, en az maruz kalanlarda artış 0,85 puan. Erika McEntarfer etkinin bilgisayar devrimindeki gibi onlarca yıla yayılabileceğini söylüyor. ZipRecruiter anketinde işverenlerin yüzde 74’ü yapay zekâ becerisini avantaj ya da şart sayıyor. NYU’dan Robert Seamans etkiyi yok olan, doğan ile değişen işler diye ayırıyor. MIT’den Paul Osterman ABD işgücünün yaklaşık yüzde 35’ini kolayca ikame edilebilir sayıyor.

Why we should all be worried about AI in elections

Seçimlerde yapay zekâ neden hepimizi ilgilendiriyor

Lisa Poggiali ile Samson Itodo, BM’nin Cenevre’deki ilk Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Diyaloğu’nun seçimleri gündeme almadığını, riskin sahte görüntülerle sınırlı görüldüğünü yazıyor. Asıl mesele olarak seçim yönetiminin altyapısını gösteriyorlar. Seçmen kütükleri, biyometrik doğrulama cihazları, kimlik veritabanları ile sonuç yönetimi yazılımı sıralanıyor. Hindistan’da seçmen kayıtlarının Aadhaar biyometrik veritabanıyla eşleştirilmesi 2015’te başlamış, makine öğrenmesi algoritması mükerrer ile ölü kayıt işaretlemiş, iki eyalette yaklaşık 5,5 milyon seçmen çoğu bildirimsiz silinmiş. Bilgi edinme başvuruları eşleştirme algoritmasının hata oranını yüzde 93’e varan düzeyde göstermiş.

unslothai/unsloth

Dil modellerini ve difüzyon modellerini yerel makinede çalıştırmak ile eğitmek için açık kaynaklı arayüz. Belgeler model ailelerine göre hız ve bellek kazançlarını listeliyor. Gemma 4 ile Qwen3.5 için 1,5 kat hız, sırasıyla yüzde 50 ile yüzde 60 daha az VRAM veriliyor. gpt-oss 20B için 2 kat hız ve yüzde 70 daha az VRAM, doldurmasız paketlemeyle 3 kat eğitim hızı, uzman karışımı eğitiminde 12 kat hız ile yüzde 35 daha az VRAM bildiriliyor. 500 bin jetonluk bağlamda eğitim ve GLM-5.2 için 1 milyon jetonluk bağlam destekleniyor.

Before Full Agentic RAG: Know How You Decide, and the Parsing Methods You Pick From

Tam ajanlı RAG’den önce, nasıl karar verdiğinizi ve hangi ayrıştırma yöntemlerini seçtiğinizi bilin

Angela Shi kurumsal RAG hattının belge ayrıştırma adımını kapatan kural tabanlı bir dağıtıcı kuruyor. Dört aşama var, belge doğasını altı deterministik bayrakla saptamak, yöntem adımlarını planlamak, çalıştırmak ile birleştirmek. Pydantic modeli ve pandas çerçeveleri kullanılıyor. Yöntem kataloğunda PyMuPDF, pdfplumber, Docling, Marker, MinerU, Surya, Tesseract, PaddleOCR ile Azure Document Intelligence yer alıyor. Örnek koşu Attention Is All You Need makalesinin 15 sayfalık dosyasında yapılıyor, dört adımlık plan 1.048 satırlık line_df ile 3.480 satırlık span_df üretiyor.

How to Place Vertiport Locations in Any City Using Geospatial Machine Learning

Coğrafi makine öğrenmesiyle herhangi bir şehirde vertiport yeri nasıl seçilir

Abdullahi Dattijo Nijerya’nın Lagos kenti için vertiport yer seçimi hattı kuruyor. Girdiler HDX idari sınırları, GRID3 tabanlı nüfus rasteri, ESA WorldCover arazi örtüsü ile OpenStreetMap yol ve durak verisi. Python tarafında geopandas, rasterio, shapely, scikit-learn ile folium kullanılıyor, şehre özgü ayarlar JSON dosyasında tutuluyor. Lagos’ta 133.490 talep noktasından 13.610’u dışlama katmanlarıyla eleniyor. Yalnız nüfusa dayanan sürümde 100 sitenin 11’i güvensiz alana düşerken dışlama eklenen sürümde bu sayı sıfıra iniyor. Önerilen 25 siteli ağda nüfusun yüzde 92,2’si 5 kilometre içinde kalıyor.

Building an End-to-End Data Science Portfolio Project

Uçtan uca bir veri bilimi portföy projesi kurmak

Nate Rosidi uçtan uca bir veri bilimi projesini dokuz aşamada anlatıyor. İş problemini kurmaktan SQL ile veri çekmeye, Python’da temizlemeye, öznitelik mühendisliğine, model kurmaya, API olarak dağıtmaya ve gösterge paneline kadar bütün adımlar gösteriliyor. Örnek DoorDash teslimat süresi tahmini, araçlar pandas, Polars, scikit-learn, XGBoost, FastAPI, Docker ile Streamlit. Temizlenmiş veride 197.283 kayıt var, ortalama teslimat 47,5 dakika. On bir ham sütun 22 özniteliğe dönüşüyor. Ortalama tahmin eden temel modelin kök ortalama kare hatası 1.074 saniye, Ridge 927 saniye, XGBoost 875 saniye.

PTP: Previous-Token Prediction based LLM Inversion for Near-Exact Prompt Reconstruction

PTP, neredeyse birebir istem yeniden kurulumu için önceki jeton tahminine dayalı dil modeli tersine çevirmesi

Pirzada Suhail, Nagasai Saketh Naidu, Atanu R Sinha ile Amit Sethi bir dil modelinin ürettiği yanıttan asıl istemi geri kurmayı hedefleyen kara kutu yöntemi tanıtıyor. Önceki çalışmalar sorunu anlamsal yeniden kurma olarak ele alıp harici veri kümeleriyle ince ayarlanmış dizi dizi modellerine, ağırlıklara ya da logit erişimine dayanıyor. Yazarlar bunun yerine hedef modelin kendisinden sentetik olarak üretilen veriyle sıfırdan açık bir ters dil modeli eğitiyor. İleri yöndeki sonraki jeton tahminine karşılık gelen önceki jeton tahmini kullanılıyor. Yöntem örnekleme yoluyla birden çok yeniden kurulum üretiyor ve başka modellerin ürettiği yanıtlara aktarılabiliyor.

Big Tech Wants to Harvest Your Thoughts

Büyük teknoloji düşüncelerinizi hasat etmek istiyor

James Crawford’un The Vanishing Earth kitabından alınan bölüm. Nörobilimci Rafael Yuste, Columbia’daki laboratuvarında farelerin görsel korteksine holografik lazerle sahte görüntüler yerleştirip hayvanın davranışını yönlendirmiş. Metin bunu tüketici nöroteknolojisine bağlıyor. 2023’te beyin sapı felci geçiren Ann Johnson beynine yerleştirilen 253 elektrotla dakikada 78 kelime konuşabilmiş, bir Texas ekibi işlevsel MRI ile podcast dinleyenlerin duyduklarını metne çevirmiş. Yuste’nin kurduğu Neurorights Foundation beş nörohak öneriyor, Şili 2021’de anayasasını değiştirmiş, Colorado 2024’te nöroveri yasası çıkarmış.

McDonald’s Built a 515-Page Dossier on Me. It Says I’ll Never Stop Eating There

McDonald’s hakkımda 515 sayfalık dosya tuttu. Oradan hiç vazgeçmeyeceğimi söylüyor

Reece Rogers, Kaliforniya yasasının verdiği erişim hakkını kullanarak McDonald’s sadakat programındaki verilerini istemiş ve 515 sayfalık bir dosya almış. Dosya geçmiş siparişleri, kuponları ile puanları içeriyor, ayrıca öngörü modellerinin çıktılarını veriyor. Model önümüzdeki altı haftada 2,16 ziyaret, sipariş başına 13,49 dolar ve toplam 29,15 dolar harcama öngörüyor, müşteri kaybı olasılığını sıfır hesaplıyor. En çok işlem yapılan bölge 61 ziyaretle kaydedilmiş, en üst ürün büyük boy Diet Coke. Jeff Chester, Lorrie Cranor ile Ryan Calo veri birikiminin yarattığı asimetriyi anlatıyor.

The ultimate horse

Nihai at

Sophie Fessl safkan İngiliz atının 1700’lerde getirilen üç aygırdan türetilmesini ve modern yarış hızlarının neden platoya oturduğunu anlatıyor. Yazı 50.000 ile 200 yıl arasında yaşa sahip 273 kemik setinden dizilenen genomlara, myostatin geni üzerine 148 safkanla yapılan çalışmaya ve 135.000’den fazla Avustralya safkanının akrabalık analizine dayanıyor. Yarış derecelerindeki iyileşme yarım yüzyılda yüzde 1 ile 2 arasında kalmış, 1997-2012 arasında ortalama hız artışı yılda 0,011 yarda saniye ölçülmüş. Bugünkü safkanların yüzde 95’i Darley Arabian soyundan geliyor, akrabalığın yüzde 80’i on atadan kaynaklanıyor.

Speaking for the Dead

Ölüler adına konuşmak

Sam Roberts’ın kitabından alınan bölüm vefat yazılarının kültürel bir belge olarak nasıl değiştiğini inceliyor. Ölüm nedeni bildiren klinik metinden yaşam anlatısına geçiş, ücretli ilanların ekonomisi ile dijitalleşmenin erişimi genişletmesi ele alınıyor. 2015-2016 arasında incelenen 2.000 New York Times ölüm ilanında konu olan kişilerin ortalama yaşam süresi 81 yıl, kendilerini tanınır kılan başarıyı gerçekleştirdikleri ortalama yaş 37, aradaki gecikme 44 yıl. Her on yıldan yirmi örnek gün seçilerek 1900-2000 dönemi karşılaştırılıyor, 2000’de ilanların yüzde 28’i eğlence ile spor kaynaklı.

Extraordinary Experiences Are More Common Than You Think

Sıra dışı deneyimler sandığınızdan yaygın

Kristen French, Ronald Fischer ile PLOS One’da yayımlanan Brezilya merkezli çalışmayı konuşuyor. Ekip 38 maddelik bir sıra dışı deneyim listesi kurup küçük bir grupla geçerliliğini sınamış, ardından 5.000’den fazla Brezilyalıya bu deneyimleri yaşayıp yaşamadıklarını, nasıl anlamlandırdıklarını ve ruh sağlıklarına etkisini sormuş. Brezilya etnik ile dinsel çeşitliliği nedeniyle seçilmiş. Deneyimler çoğunlukla uyanık ve tetikte haldeyken, psikoaktif madde olmadan yaşanmış. Katılımcıların beşte biri anlık olumsuz etki, dörtte biri acı ya da rahatsızlık bildirmiş.

Ordinary WiFi can now identify you with near-perfect accuracy

Sıradan WiFi artık sizi neredeyse kusursuz doğrulukla tanıyabiliyor

Karlsruhe Teknoloji Enstitüsü’nden Julian Todt, Felix Morsbach ile Thorsten Strufe sıradan WiFi cihazlarının kişileri kamera olmadan tanımlayabildiğini gösteriyor. Yöntem bağlı cihazların yönlendirme optimizasyonu için yönlendiriciye şifresiz gönderdiği hüzmeleme geri bildirimini kullanıyor, menzildeki herkes bu veriyi okuyabiliyor. 197 katılımcılı testte yaklaşık yüzde 100 doğruluk elde edilmiş, sonuç bakış açısından ile yürüyüş biçiminden bağımsız çıkmış. Ekip IEEE 802.11bf standardına gizlilik korumaları eklenmesini istiyor.

MIT neuroscientists discover the brain can reason without words

MIT sinirbilimcileri beynin sözcüksüz akıl yürütebildiğini buldu

MIT’den Hope Kean ile Evelina Fedorenko ve University College London’dan Rosemary Varley’nin PNAS’ta yayımlanan çalışması mantıksal muhakemenin dil sistemine bağlı olmadığını bildiriyor. Ekip inme sonucu dil alanları hasar görmüş ve ağır afazisi olan iki kişiyi sayı ile görsel örüntü temelli mantık oyunlarıyla test etmiş. Katılımcılar iki sayı listesi arasındaki gizli kuralı bulmuş, yeni örneklere uygulamış ve kontrol grubuyla aynı düzeyde başarı göstermiş. Nörotipik yetişkinlerde yapılan MRI taramalarında dil bölgeleri ne tümevarımsal ne tümdengelimli muhakemede etkinleşmiş.

5 Easy Ways to Install Python on Windows

Windows’a Python kurmanın beş kolay yolu

Abid Ali Awan Windows’ta Python kurmanın beş yolunu anlatıyor. Microsoft Store üzerinden Python Install Manager kurup py install 3.14 ile sürüm yönetmek, WinGet komutu, Astral’ın uv aracını PowerShell betiğiyle kurup uv python install çalıştırmak, Miniconda ile ortam kurmak ve Python.org’un grafik arayüzlü 64 bit yükleyicisi. Geleneksel Python.org yükleyicisinin kullanımdan kaldırıldığı, Python 3.16 ile birlikte yayımlanmasının durdurulmasının planlandığı belirtiliyor.