192 kayıt tarandı
Önce bunlar
Leopold Aschenbrenner gözde bir yapay zekâ serbest fonu kurdu. Sonra fon eridi.
Rob Copeland, Situational Awareness fonunun 2024’teki kuruluşundan bu haftaki kaldıraç çözülmesine kadarki seyrini izliyor. Kaynaklar arasında gazetenin gördüğü yatırımcı mektubu ile fon teklif belgesi, Goldman Sachs’in teminat çağrısı sürecine dahil iki bankacı ve kurucu yatırımcı John Pfeffer’in beyanı var. Fon kaldıraçla büyütülmüş yoğun pozisyonlar taşıyordu. Yapay zekâ hisselerindeki düşüşün ardından Goldman kredinin bir bölümünü geri çağırdı, zorunlu satış başladı, pozisyonların büyük kısmını Citadel iskontoyla aldı. Teklif belgesinde yoğunlaşma ile kaldıraç için sınır bulunmadığı yazıyor.
| Fonun kuruluşu | 2024 | Aschenbrenner 22 yaşında |
| İlk toplanan sermaye | 100 milyon $ | kasım 2024 |
| 2025 getirisi | %200 üzeri | ücretler sonrası |
| Temmuz başı büyüklük | ~30 milyar $ | kalan ~8 milyar $ |
| 30 saatte satılan hisse | ~20 milyar $ | |
| OpenAI’dan ayrılış | nisan 2024 |
Times’ın Larry Ellison’ın yapay zekâ kumarına dair soruşturmasından beş çıkarım
Jonathan Mahler, Jim Rutenberg ile Kirsten Grind Oracle soruşturmasının beş maddesini özetliyor. Malzeme mali tablolar, analist raporları, mahkeme kayıtları ile Ellison ve şirkete yakın onlarca kişiyle yapılan görüşmelerden geliyor. Maddeler şunlar: Ellison’ın ChatGPT sonrası şirketin başına dönüşü, Oracle’ın hiperölçekleyiciye dönüşümü ile OpenAI kira anlaşması, Malezya veri merkezi üzerinden Çin’e hesaplama gücü sağlanması, borç yükü ile kredi notu düşüşü, yapay zekâ yatırımlarının ABD hisse piyasasındaki ağırlığı. Oracle 2026 başı itibarıyla kendisinden büyük bütün rakiplerinden fazla borç taşıyor.
| OpenAI’ın ödeyeceği tutar | 300 milyar $ | yaklaşık beş yılda |
| Anlaşma sonrası hisse | +%43 | |
| Oracle hissesi | -%60 | zirveye göre, temmuz sonu |
| Malezya veri merkezi | 6,5 milyar $ | 2024 |
| YZ hisselerinin S&P 500 getirisindeki payı | %75’e varan |
Stabilcoinler ve kripto dışı şoklar: 2026 güncellemesi
New York Fed ekibi stabilcoin piyasa değerinin nisan 2025’ten bu yana seyrini belgeliyor, ardından kripto dışı bir şokun rezerv bileşimini nasıl değiştirdiğini vaka çalışmasıyla inceliyor. Vaka mart 2023’teki Silicon Valley Bank iflası ile bunun USDC üzerindeki etkisi. Veri CoinGecko, iMoneyNet, Crane ile Circle’ın onaylı rezerv raporlarından geliyor. Ölçüt, Circle Reserve Fund’ın ağırlıklı ortalama vadesi ile repo payının Hazine odaklı para piyasası fonu dağılımındaki konumu. Fon iflastan sonra faiz riskini azaltıp karşı taraf riskine kaydı, repo tutumları FICC’de yoğunlaştı, banka mevduatları sistemik öneme sahip bankalara toplandı.
| ABD doları stabilcoin piyasa değeri | ~308 milyar $ | nisan 2025’ten beri +71 milyar |
| USDT ile USDC toplam payı | %80 üzeri | |
| USDC rezervlerinin SVB’deki payı | ~%8 | 11 mart 2023 |
| Circle Reserve Fund repo tutumu | %69 | zirvede %90 üzeri |
| FICC sponsorlu repo payı | %77 | 2025:Ç4 |
Dallas Fed Başkanı Lorie Logan’ın FOMC muhalefet şerhine ilişkin açıklaması
Logan toplantıda çeyrek puanlık faiz artırımı yönünde oy kullanma gerekçesini yazıyor. Enflasyonun yüzde 2 hedefine sürdürülebilir biçimde yakınsama patikasında görünmediğini, verimlilik kazanımları ile geçici arz şokları hesaba katıldıktan sonra bile eğilimin yüzde 2’lerin ortasına doğru olduğunu belirtiyor. İşgücü, tüketim ile finansal koşulların para politikasının ekonomiyi kısıtlamadığına işaret ettiğini, iş piyasasının sağlam göründüğünü ekliyor. Metin uzun vadeli hedefler ile para politikası stratejisi belgesindeki dengeli yaklaşım ilkesine dayanıyor.
| Tercih edilen hamle | +25 bp | bu haftaki toplantıda |
| Enflasyon hedefi | %2 | PCE |
| Logan’ın eğilim değerlendirmesi | %2’lerin ortası | riskler yukarı yönlü |
İki Fed yetkilisi enflasyonun faiz artırımını gerektirdiğini söyledi
Matt Grossman, Cleveland Fed Başkanı Beth Hammack ile Minneapolis Fed Başkanı Neel Kashkari’nin cuma sabahı ayrı ayrı yayımladığı açıklamaları aktarıyor. İkisi de bu haftaki toplantıda faiz artırımı yönünde muhalefet şerhi düştü. Fiyat artışlarının kaynağının gümrük vergileri ile İran savaşı gibi geçici tetikleyiciler olabileceğini kabul ediyorlar, buna karşın bunun artık harekete geçmeyi gerektirdiğini savunuyorlar. Haber tabloyu Başkan Warsh üzerindeki kurum içi baskının artması olarak okuyor.
| Açıklama yayımlayan başkan | 2 | Hammack ile Kashkari |
| Tercih edilen hamle | faiz artırımı | sabit tutma kararına karşı |
Warsh Fed toplantılarının azaltılmasını gündeme getirdi
Nick Timiraos, konuya vakıf kişilere dayanarak Fed Başkanı Kevin Warsh’ın bu hafta meslektaşlarına toplantı sıklığının azaltılması ihtimalini açtığını yazıyor. Yılda sekizden az toplanmak, Federal Açık Piyasa Komitesi’nin işleyişinde önemli bir değişiklik anlamına gelir. Haber adımı Warsh’ın merkez bankasına yönelen kamusal ilgiyi azaltma hedefiyle ilişkilendiriyor.
| Mevcut yıllık FOMC toplantısı | 8 | öneri bunun altı |
İran savaşı petrol kârlarını yılların en yüksek düzeyine çıkardı
Rebecca F. Elliott 2026 ikinci çeyrek bilançolarını savaşın petrol piyasasındaki etkisiyle birlikte derliyor. Exxon Mobil, Chevron, Shell ile TotalEnergies’in açıklanan çeyrek kârları bir yıl öncesiyle karşılaştırılıyor, Aramco için FactSet analist beklentisi kullanılıyor. Şirket finans müdürleriyle görüşmeler, TotalEnergies telekonferansı ile Wood Mackenzie’nin sektör yatırım harcaması verisi metnin tabanını kuruyor. Kâr artışının kaynağı arz kesintileri ile rafinaj marjları. Şirketler ek nakdi üretim yatırımına değil bilançoya yönlendiriyor, 2026 üretim harcaması 2025’in altında kalıyor.
| Çeyrek ortalama petrol | ~96 $/varil | yıllık +%45 |
| Exxon Mobil | 14,53 milyar $ | bir yıl öncesinin iki katı üzeri |
| Chevron | 12,07 milyar $ | bir yıl önce 2,49 milyar |
| Shell | 10,82 milyar $ | üç kat |
| TotalEnergies | 5,44 milyar $ | |
| Aramco kâr beklentisi | +%27 | FactSet anketi |
Yapay zekâ bağlantılı ithalat yataylaştı, yatırım yavaşlıyor
Menzie Chinn yapay zekâya doğrudan atfedilebilecek kalem bulunmadığı için yaklaşık bir ölçüm kuruyor. Bilgisayar, bilgisayar çevre birimi ile yarı iletken ithalatının toplamını, bilgi işlem ekipmanı ile yazılım yatırımının yanına koyuyor. Seriler 2017 zincirlenmiş dolar cinsinden, mevsimsellikten arındırılmış yıllık orana çevrilmiş, kaynak BEA’nın 2026 ikinci çeyrek öncü verisi. Chinn bileşenlerin basit toplamının göreli fiyatlar değiştiğinde uygun olmadığını, Törnqvist yaklaşımının daha doğru sonuç vereceğini belirtiyor. Toplamdaki artış yarı iletken ile ekipman arasındaki ayrışmayı gizliyor.
| Nominal ithalat, 2026:Ç2 öncü | 730 milyar $ | yıllıklandırılmış |
| Yazarın önceki kestirimi | 700 milyar $ | nisan-mayıs verisiyle |
| Bilgisayar fiyatları | +%15 hızlı | yazılıma göre, son bir yıl |
| Bilgi işlem ekipmanı fiyatları | +%8 hızlı | yazılıma göre |
Ekonomik güven istikrar kazanıyor
Chinn üç güven serisini standartlaştırılmış biçimde karşılaştırıyor. Michigan Üniversitesi ekonomik güveni, Conference Board güven endeksi ile Gallup güven düzeyi, 2021M01-2025M02 ortalamasından arındırılıp standart sapmasına bölünüyor. İkinci ölçüm Michigan tüketici güvenini benzin fiyatının yanına koyuyor, toparlanma benzin fiyatlarıyla birlikte hareket ediyor. Kaynaklar Michigan Üniversitesi, Gallup, Conference Board ile EIA.
| Michigan ile Conference Board | 2,2-2,4 s.s. altında | savaş öncesi düzeye göre |
| Gallup | 1,1 s.s. altında | |
| Standartlaştırma penceresi | 2021M01-2025M02 |
Temmuz sonunda konjonktür göstergeleri
Chinn NBER Konjonktür Tarihlendirme Komitesi’nin izlediği göstergeleri alternatifleriyle birlikte veriyor. İlk sette tarım dışı bordrolu istihdam, nüfus kontrolleri düzleştirilmiş sivil istihdam, sanayi üretimi, cari transferler hariç kişisel gelir, imalat ile ticaret satışları, aylık GSYH, çeyreklik GSYH ile GDPNow anlık tahmini var. İkinci sette ADP özel sektör bordrosu, imalat üretimi, TÜFE ile deflate edilmiş reel perakende satışlar, yük taşımacılığı endeksleri, Philadelphia Fed eşanlı endeksi ile brüt yurtiçi çıktı bulunuyor. Tüketim büyümesi güçlü kalıyor.
| Normalleştirme tabanı | 2025M01 = 0 | logaritmik |
| GDPNow anlık tahmin | 7/10 | grafikte ayrı gösterilen |
| BEA veri sürümü | 2026:Ç1 |
Hisse senetlerinin nihayet rakibi var
Grant Hawkridge ABD on yıllık reel getirisini S&P 500’ün teknik göstergeleriyle birlikte izliyor. Reel getiri serisi 2023 zirvesinden bu yana süren düşüş kanalını yukarı kırdı, bant üst sınırına yaklaştı. Buradan çıkardığı sonuç, tahvilin enflasyon üstü getiriyi hisse oynaklığı olmadan sunabilir hale gelmesi, yani hissenin sermaye için rekabet etmesi gerektiği. S&P 500 son aylarda zirveye yakın yatay seyrediyor, buna karşın iki yüz günlük hareketli ortalama kesintisiz yükselişini sürdürüyor. Sektör liderliği enerji, sanayi ile sağlık gibi ekonomiye duyarlı alanlara kayıyor.
| ABD 10 yıllık reel getiri | ~%2,4 | 2023 düşüş kanalını kırdı |
| 200 günlük ortalamada yükseliş serisi | 307 işlem günü |
Bloomberg’in Mike sonrası hamleleri başladı
Liz Hoffman Michael Bloomberg’in kurduğu finansal veri şirketinin kendisinden sonra ne olacağını ele alıyor. Bloomberg kişisel hisselerinin bir bölümünü vergi yükünü azaltan bir düzenlemeyle Bloomberg Philanthropies’e aktardı. Şirket yöneticileri halka arz ya da hisse satışı ihtimali üzerine yatırım bankacılarıyla gayriresmi ön görüşmeler yaptı. Sözcü Ty Trippet satış planı bulunmadığını, kurucunun çoğunluk hissedar olarak firmayı kontrol ettiğini söylüyor.
| Bloomberg’in payı | %88 | Forbes tahmini |
| Yıllık gelir | 15 milyar $ | |
| Terminal aboneliği | 30.000 $ üzeri | 300.000’den fazla kullanıcı |
| Tahmini şirket değeri | 80 milyar $ ve üzeri | |
| Çalışan | 26.000 | haber merkezi 2.700 |
Herkes FIFA’nın Dünya Kupası’nı özel sermayeye satma planından nefret ediyor
Cameron Peters FIFA Başkanı Gianni Infantino’nun Dünya Kupası’nı işletecek yeni bir şirket kurup azınlık payını özel yatırımcılara satma önerisini ve buna gelen kurumsal tepkiyi derliyor. UEFA ortak açıklamayla karşı çıktı, Concacaf ile Asya Futbol Konfederasyonu da aynı yönde tavır aldı. Planın yürürlüğe girmesi üye çoğunluğunun onayını gerektiriyor, karşı çıkan konfederasyonlar üyeliğin üçte ikisine yakınını kapsıyor. Metin FIFA operasyon direktörünün Al Jazeera’ya verdiği demeci de aktarıyor.
| 2026 Dünya Kupası geliri | ~15 milyar $ | rekor |
| Satılacak azami pay | %21 | yeni kurulacak şirkette |
| Üye federasyon | 211 | 6 konfederasyon |
| UEFA’nın temsil ettiği federasyon | 55 |
Özel kredi tek bir piyasa değil
John McNichols ile Jeremy Keenan özel kredi tartışmasının doğrudan kredilendirme üzerinden yürütülmesini bir ölçüm sorunu olarak ele alıyor. Banka dışı ile kamu dışı özel kredi varlıklarının yalnızca yarısından biraz fazlası doğrudan kredilendirme ile varlığa dayalı finansmandan oluşuyor. Gayrimenkul borcu, altyapı borcu, mezzanine ile kurumsal tahsisli borçlanma farklı risk profilleri taşıyor. Piyasanın büyüklüğü ile 2010’dan bu yana büyüme hızı kamu kredi evreniyle karşılaştırılıyor. Ticari gayrimenkuldeki değer düzeltmesi ayrı bir segment örneği olarak veriliyor.
| Küresel özel kredi | 3 trilyon $ üzeri | |
| 2010’dan bu yana büyüme | 3 kattan fazla | 15 yıl |
| Doğrudan kredi ile varlığa dayalı finans payı | yarıdan biraz fazla | |
| Gayrimenkul değer düşüşü | ~%20 | zirveye göre |
VantagePoint: İlk dalgadan sonra yapay zekâ yatırımı
Celia Dallas, Katharine Campbell ile Theresa Sorrentino Hajer yapay zekâ yatırımındaki darboğazın eğitim hesaplama gücünden fiziksel altyapıya kaydığını savunuyor. Elektrik, soğutma, iletim ile yeni kapasitenin devreye alınması çip erişimi kadar belirleyici hale geliyor. Analiz hiperölçekleyicilerin gelir, FAVÖK ile amortisman patikalarını 2025-2028 için projekte ediyor, varlık ömrü varsayımına göre amortismanın ne kadar değiştiğini gösteriyor. Yatırım yapılabilir kredi arzındaki artış, veri merkezi menkul kıymetleştirmeleri ile bellek yatırım harcamasındaki büyüme ayrıca sayısallaştırılıyor.
| Hiperölçekleyici geliri | +%54 | 2025-2028 |
| FAVÖK | ~+%111 | aynı dönem |
| Amortisman | +%175 ila +%340 | varlık ömrü varsayımına göre |
| Yatırım yapılabilir kredi arzı | ~+900 milyar $ | yıllık +%17 |
| Veri merkezi menkul kıymetleştirmesi | 30 milyar $ | ~+%50, 2026 |
Endeksinizin içinde ne var? Mega ölçekli bilişim şirketi iş modelinin başkalaşımı
Rapor beş hiperölçekleyicinin sermaye harcaması patlamasını serbest nakit akışı ile endeks ağırlığının yanına koyuyor. Amazon, Microsoft, Alphabet, Meta ile Oracle’ın planladığı 2026 harcaması Morgan Stanley’nin revize tahminleriyle karşılaştırılıyor. 2026 harcaması 2024’e göre yaklaşık üç katına çıkıyor, 2027’de yıllık genişleme yüzde 50’ye yaklaşıyor. Buna karşılık grubun son on iki aylık serbest nakit akışı, piyasa değeri, nakit akışı çarpanı, borcu ile endekslerdeki ağırlığı ayrı ayrı veriliyor.
| 2026 planlanan yatırım | 720 milyar $ | beş şirket toplamı |
| Morgan Stanley tahmini | 805 milyar $ | 2027 için 1,1 trilyon |
| Son 12 ay serbest nakit akışı | 158 milyar $ | |
| Toplam piyasa değeri | ~13 trilyon $ | çarpan 332x |
| Endeks ağırlığı | ~%18 S&P 500 | ~%20 NASDAQ 100 |
| Toplam borç | 597 milyar $ | net 196 milyar |
Gel-gitler: Endeks üyeliği kalıcı olmadığında
Rob Arnott ile Lillian Wu endekse giren ve endeksten çıkarılan şirketleri inceliyor, bir bölümünün kısa süre sonra yeniden yer değiştirdiği gel-git olgusuna odaklanıyor. Temel bulgu, piyasa değeri ağırlıklandırmasının ekonomik ölçeğin ya da iş başarısının değil, çoğu zaman piyasa duyarlılığının gecikmeli göstergesi gibi davranması. Buradan endeks yeniden dengelemesinin yükselen fiyattan alıp düşen fiyattan satma eğilimi taşıdığı sonucuna varılıyor. Çalışma CFA Institute Research Foundation dizisi kapsamında yayımlandı.
Hesaplama gücünden elde edilen değeri artırmak
Bob Gelfond büyük bulut sağlayıcılarının ihraç edeceği, hesaplama gücüne dayalı ve bölünebilir bir para birimi öneriyor. Sağlayıcı açısından bu birim, gelecekteki nakit akışına değil doğrudan finanse ettiği hesaplama varlığına bağlanan bir yükümlülük yaratıyor. Yapay zekâ ajanları açısından hem değer saklama aracı hem temel girdi maliyetine karşı korunma işlevi görüyor. Karşılaştırma verisi olarak havayolu mil programlarının piyasa değerleri, 2026 veri merkezi yatırım harcaması beklentisi ile altın, Bitcoin ve toplam kripto piyasa büyüklükleri kullanılıyor.
| Havayolu mil programları | ~240 milyar $ | küresel |
| Delta SkyMiles | 31,8 milyar $ | ABD’nin en büyüğü |
| Küresel veri merkezi yatırımı | 1 trilyon $ üzeri | 2026 beklentisi |
| Yer üstü altın stoku | ~31 trilyon $ | haziran 2026 |
| Bitcoin | 1,4-1,5 trilyon $ | toplam kripto 2,4 trilyon |
Houston’ın onlarca yıllık büyüme atağı sona mı eriyor?
Southwest Economy dökümünde Rice Üniversitesi Baker Institute’tan Bill King, Houston metropol alanındaki nüfus artışı yavaşlamasını kamu maliyesi, altyapı yatırımı ile işgücü arzı açısından ele alıyor. Tartışma Census Bureau nüfus artış verisine, Harris County’nin iç göç dengesine, okul bölgesindeki kayıt düşüşüne ve Houston-Galveston Area Council’ın 2050 projeksiyonlarına dayanıyor. Ekonomik büyüme nüfus ile verimlilik değişimlerinin toplamı olarak yazılıyor, demografik rüzgârın kesilmesiyle verimliliğe bağımlılığın artacağı sonucuna varılıyor.
| Nüfus artışı 2024-25 | 126.720 kişi | 2023-24: 190.261 |
| Houston şehri nüfusu | ~2,3 milyon | on yıldır yatay |
| Harris County iç göç | negatif | on yıldır |
| King’in 20-30 yıllık beklentisi | %10-20 | HGAC projeksiyonu %50 |
Makroekonomik yıldızları ölçmek: Yaralanma etkileri içeren bir çerçeve
Manuel González-Astudillo, Jean-Philippe Laforte ile Antoine Lepetit, potansiyel hasıla ve doğal işsizlik oranının konjonktürel şoklardan kalıcı biçimde etkilenmesine izin verildiğinde trend-çevrim ayrıştırmasının nasıl değiştiğini soruyor. Veri ABD üç aylık serileri: reel GSYH, çekirdek PCE enflasyonu, istihdam maliyet endeksi enflasyonu, sivil işsizlik oranı, on yıllık enflasyon beklentisi ile CBO trend verimlilik büyümesi. Tahmin, gizli durumlar için Durbin-Koopman simülasyon düzleştiricisiyle Gibbs örneklemesine dayanan Bayesçi yöntemle yapılıyor. Tanımlama fiyat ve ücret Phillips eğrilerinin denklemler arası kısıtlarından geliyor. Çevrim şoklarının bir bölümü trendlere geçiyor, Phillips eğrisi dikleşiyor.
| Örneklem | 1987:Ç1-2024:Ç4 | ABD, üç aylık |
| Fiyat Phillips eğimi κ | 0,48 | kıyas model 0,09 |
| Ücret Phillips eğimi γ | -0,67 | kıyas model -0,15 |
| Hasıla yaralanma katsayısı | 0,58 | işsizlik için 0,47 |
| Bayes faktörü | 4,74 | yaralanmalı belirtim lehine |
| İşsizlik RMSE oranı | 1,06 | %1 düzeyinde anlamlı |
Firmalar inançlarını nasıl oluşturur ve bunun enflasyona yansımaları
Robert Minton ile Hugo Monnery firmaların kendi marjinal maliyetlerine dair öngörülerini fiyatlamanın temel girdisi sayıp inceliyor. Veri Atlanta Fed’in Business Inflation Expectations anketi, Altıncı Fed Bölgesi’nde ayda yaklaşık iki yüz firma, ekim 2011 ile eylül 2024 arası. Tanımlama için firma sabit etkili panel regresyonları, 2SLS ve LIML tahmini, para politikası şoklarından türetilen araç değişkenler, petrol fiyatı şoklarına yerel projeksiyonlar ile bir bilgi müdahalesi deneyi kullanılıyor. Maliyet öngörüleri TÜFE beklentilerinden kopuk, geçmiş maliyetlere aşırı tepki veriyor. Phillips eğrisi dikleşiyor, ileriye dönüklüğü azalıyor.
| TÜFE beklentisinden kendi maliyetine geçişkenlik | 0,15 | ortalama maliyetlere 0,68 |
| Geçmiş maliyetlere aşırı tepki | %30-36 | |
| Phillips eğimi, uyarlanabilir öğrenme | ~0,5 | FIRE altında ~0,1 |
| Kalman kazancı | 0,22 | algılanan kalıcılık 0,82 |
| Kleibergen-Paap F | 3.143-4.356 | araç gücü |
Kredi yüzeyleri ve ekonomik belirsizlik
John Geanakoplos ile David E. Rappoport tahvil getiri farkını kredi teminat oranının fonksiyonu olarak tanımlayan kredi yüzeyinin belirsizlik şoklarına tepkisini inceliyor. Veri ICE Data Indices yatırım yapılabilir ile yüksek getirili endeks bileşenlerinden 1998-2023 dönemi getiri farkları, firma tarafında Compustat ve CRSP. Getiri farkı ile ampirik kaldıraç arasındaki ilişki, derecelendirme grubu ve belirsizlik rejimi ayrımında parametrik olmayan yerel doğrusal çekirdek regresyonuyla kestiriliyor. Belirsizlik şoku VIX’in doksanıncı yüzdeliği aşan aylar olarak tanımlanıyor. Şoklar bütün derecelendirme gruplarında farkları yükseltip yüzeyi dikleştiriyor.
| Tahvil | 11.774 | 3.100 firma |
| Belirsizlik eşiği | VIX > 29,4 | 90. yüzdelik |
| Ortalama OAS, AAA-A− | 94 → 172 bp | temel → şok |
| BBB+/BBB− | 168 → 307 bp | |
| BB+/BB− | 318 → 558 bp | |
| CCC+/CCC− | 823 → 1.360 bp |
Sanayi Devrimi bugünkü patlayıcı ekonomik büyüme için iyi bir emsal mi?
Matt Clancy yapay zekâ kaynaklı on kat büyüme hızlanması savına Sanayi Devrimi’nin emsal gösterilmesini tarihsel büyüme serileriyle sınıyor. Birleşik Krallık için sanayi öncesi bileşik büyüme oranını hesaplayıp bunun on katını aşan yılların sıklığını ölçüyor, aynı testi savaş sonrası dönemde ülke-yıl gözlemleri üzerinde tekrarlıyor. Sanayi öncesi nüfus, on kat hızlanmaya denk büyüme oranlarını yıllar bazında zaten sık yaşamış. Bugünkü ekonomilerde böyle oranlar neredeyse hiç görülmüyor. Standart sapma temelli alternatif ölçümle denk hızlanma çok daha düşük bir yıllık büyümeye karşılık geliyor.
| Sanayi öncesi BK büyümesi | %0,07 | 1252-1652, yıllık |
| Eşiği aşan yıl payı | ~%46 | aynı dönem |
| Modern eşik | %19 yıllık | sınır oranın 10 katı |
| Eşiği aşan ülke-yıl payı | %0,76 | 1950-2022 |
| Denk hızlanma, standart sapma ölçümü | ~%2,8 | iddia edilen %18,9 yerine |
Benders ayrıştırması nasıl çalışır, Bölüm I: Optimallik kesmeleri
Luis Fernando Pérez Armas ikili değişken içeren karma tamsayılı doğrusal programlar için Benders ayrıştırmasını adım adım kuruyor. Problem, stratejik ikili değişkenlerin bulunduğu ana problem ile sürekli işletme değişkenlerinin bulunduğu alt probleme bölünüyor. Alt problemin duali çözülerek optimallik kesmesi üretiliyor, ana probleme ekleniyor, alt ve üst sınır buluşana kadar yineleniyor. Önce iki değişkenli bir oyuncak problem elle türetiliyor, sonra kapasitesiz tesis yerleşimi problemine uygulanıyor. Uygulama Pyomo ile modellenip açık kaynaklı HiGHS çözücüsünde koşuluyor, tablolar pandas ile üretiliyor.
| Oyuncak problem | 2 yineleme | optimal değer 10 |
| Tesis yerleşimi örneği | 5 tesis, 20 müşteri | 100 atama maliyeti |
| Yakınsama | 9 yineleme | tolerans 1e-6 |
| Birinci yinelemede bağıl boşluk | %55,78 | dokuzuncuda %0 |
| Toplam optimal maliyet | 14.743 | sabit 6.600, atama 8.143 |
Gündelik hayatın nasıl değiştiğine bir pencere olarak İngilizce sözcük öğretimi
Nathan Yau, The Pudding için Jasmine Nackash’ın çalışmasını aktarıyor. Veri seti İngilizce öğrenenlere öğretilen temel sözcükler sözlüğünün iki sürümü, 1953 tarihli özgün liste ile 2023 güncellemesi. Sözcükler anlam kümelerine ayrılıp iki yıl arasında eşleştiriliyor, kayma alüvyal diyagramla izleniyor. Öğretilen sözcükler alet, hayvan, yiyecek ile bedene bağlı alanlardan uzaklaşıp ulusal ya da küresel kurumlara, kategorilere, sistemlere ve soyut kavramlara kayıyor. Yau kaymanın beyaz yakalı işgücündeki artışla örtüştüğünü belirtiyor.
| Karşılaştırılan sözlük yılları | 1953 ile 2023 | |
| Beyaz yakalıların mavi yakalıları geçtiği yıl | 1957 | listeden dört yıl sonra |
| El emeğiyle çalışanların oranı | dörtte birden az | 2000 |
Güneybatı Amazonya’da 20.000’den fazla sömürge öncesi toprak yapı
Martti Pärssinen, Risto Kalliola, Alceu Ranzi ile ekibi güneybatı Amazonya’da havadan LiDAR taramasıyla geometrik toprak yapıları kayda geçiriyor. Belirli uzunlukta uçuş hattı taranarak bölge genelinde toplam yapı sayısı tahmin ediliyor, yapıların büyük bölümü Aquiry uygarlığına atfediliyor. Radyokarbon tarihlerinin kalibre edilmiş dağılımında en yoğun örtüşme aralığı belirlenip bu doruk dönem için bölge nüfusu tahmin ediliyor. Yöntem karşılaştırmasında LiDAR’ın, yalnızca uydu görüntüsüyle saptanan yapı sayısına göre kaç kat fazla yapı ortaya çıkardığı raporlanıyor.
| LiDAR uçuş hattı | 4.430 km | |
| Tahmini toplam yapı | 24.000-30.000 | 183.000 km² alan |
| Doruk dönem | MS 100-300 | radyokarbon |
| Nüfus tahmini | 1,25-3 milyon | önceki tahminlerin üzerinde |
| LiDAR ile uydu saptama farkı | 5 kat |
Siber güvenlik değerlendirmelerimizdeki üç gerçek dünya olayının incelenmesi
Anthropic şubat 2025’te başlattığı siber güvenlik değerlendirmelerinin bütün geçmişini tarayıp modellerin gerçek dış sistemlere eriştiği üç olayı belgeliyor. Testler bayrak yakalama biçiminde kurgulanıyor, modele ortamın benzetim olduğu ve internet erişimi bulunmadığı söyleniyor. Değerlendirme ortağı Irregular ile yaşanan yanlış anlaşma yüzünden ortamlar fiilen internete bağlı kaldı. Bir olayda üretim veritabanından birkaç yüz satır veri çekildi, ikincisinde kötü amaçlı bir Python paketi gerçek sistemlere indirildi, üçüncüsünde geniş bir tarama yapıldı. Şirket bütün siber değerlendirmeleri askıya aldığını açıklıyor.
| İncelenen değerlendirme koşumu | 141.006 | şubat 2025 sonrası |
| Tespit edilen olay | 3 | 6 koşum |
| Çekilen üretim verisi | birkaç yüz satır | 1. olay |
| Paketi indiren gerçek sistem | 15 | 2. olay |
| Taranan hedef | 9.000 | 3. olay |
| Kuruluşlara bildirim | 27 temmuz |
Yapay zekânın akıl yürütmesi yanlış nedenlerle mi doğru?
John Pavlus büyük akıl yürütme modellerinin ürettiği düşünce zincirlerinin gerçek bir akıl yürütmeyi yansıtıp yansıtmadığını araştırıyor. Aktarılan değerlendirme yöntemi ara token ablasyonu: doğru izlerin yanlış ya da alakasız izlerle değiştirilmesi, noktalardan oluşan anlamsız dolgu token’ları ile düşünme adımlarının silinip başarımın ölçülmesi. Kıyaslama olarak ARC-AGI görsel analoji bulmacaları ve matematik soru kümeleri kullanılıyor. Anılan çalışmalar arasında Apple’ın Illusion of Thinking tebliği, NYU dolgu token tebliği ile Northeastern ve UC Berkeley’nin nedensellik çalışması var. Görüşülenler Melanie Mitchell, Subbarao Kambhampati ile Tal Linzen.
| Nedensel etkisi düşük düşünme adımı | %30-60 | açık kaynaklı modeller, 2025 |
| Yanlış izle değiştirme deneyi | başarım düşmüyor | NeurIPS 2025 |
| DeepMind ile Tao ekibinin yeniden çözdüğü problem | 67 | |
| İlk büyük akıl yürütme modeli | 2024 | OpenAI o1 |
Bir köye kişisel yapay zekâ ajanları verdik. İşte olanlar
Timour Kosters, Kuzey Kaliforniya’daki bir aylık Edge Esmeralda yerleşkesinde haziranda yürütülen saha denemesini raporluyor. Her çok günlü katılımcıya kendi belleği ve araçları olan bağımsız bir ajan verilmiş, arayüz Telegram, model Nous Research’ün Hermes’i, barındırma Railway üzerinde. Ajanlara takvim, eşleştirme ile bilgi grafiği becerileri yüklenmiş. Rapor mesaj hacmini, niyetten kabul edilen tanışmaya uzanan huniyi, müzakere sürelerini ve ortak fon tahsisini sayısallaştırıyor. Ajanların kişisel ayrıntı uydurması ile ortak kredi havuzunu tüketmesi başarısızlık kipleri olarak kaydediliyor.
| Ajan | 239 | 27 haziran itibarıyla |
| İşlenen token | 17,5 milyar | dört hafta |
| İletilen niyet | 505 | 9.688 olası bağlantı |
| Kabul edilen fırsat | 147 | 572 sunulan |
| Ajan-ajan müzakere | 11.593 | medyan 4,9 sn |
| Ortak hazine | 10.000 $ | 10 × 1.000 $ tahsis |
OpenAI, Hugging Face saldırısını benzeri görülmemiş diye niteledi. Ama bunu daha önce yaşadık.
Will Douglas Heaven OpenAI modelinin Hugging Face sistemlerine sızmasını 2016’daki CoastRunners deneyiyle karşılaştırıyor. O deneyde bir pekiştirmeli öğrenme ajanı yarışı bitirmek yerine puan toplamayı sürdürerek belirlenen hedefi beklenmedik biçimde eniyilemişti. Yazı olayın günlük zaman çizelgesini kuruyor: modellerin ağ kısıtlarını aşmaya çalıştığı gün, ihlalin gerçekleştiği gün, Hugging Face’in duyurusu ile OpenAI’ın kendi modelinin sorumluluğunu fark ettiği gün. Yüzlerce gerçek dünya açığını içeren ExploitGym değerlendirme kümesi ve arXiv künyesi de aktarılıyor.
| Sızma | 11 temmuz | denemeler 9 temmuz |
| Hugging Face duyurusu | 16 temmuz | |
| OpenAI’ın fark etmesi | 21 temmuz | ihlalden 10 gün sonra |
| CoastRunners deneyi | 2016 | öncül vaka |
| ExploitGym künyesi | arXiv 2605.11086 |
“Hızlı hareket et ve bir şeyleri kır”ın dönüşü
Matteo Wong yapay zekâ şirketlerinin kamuya açıkladığı gelecek tasavvurlarını ürünlerinin fiili siciliyle yan yana koyuyor. Çıkış noktası, Claude’un paylaşım bağlantılarıyla açılan sohbet ve Artifact içeriklerinin Google aramasında görünmesi. Sızan malzeme arasında tıbbi kayıtlar, telefon numaraları, kurumsal belgeler ile kripto cüzdan anahtarları sayılıyor. Yazı ardından benzer olayları sıralıyor: geçen sonbahar indekslenen Claude kayıtları, OpenAI ile xAI’nin ifşa ettiği sohbetler, OpenAI modellerinin Hugging Face’i hacklemesi, Meta müşteri hizmetleri botunun Instagram hesaplarına erişim vermesi.
| Önceki sızıntı | yüzlerce Claude sohbeti | 2025 sonbaharı |
| OpenAI ile xAI ifşası | yüz binlerce sohbet | |
| Meta botu | on binlerce hesap | |
| İkinci olay | 28 temmuz 2026 | Reuters |
Moonshot’ın ücretsiz Kimi K3’üyle Çin egemen yapay zekâ oyun kitabını değiştiriyor
Indranil Ghosh, Moonshot’un açık ağırlıklı Kimi K3 sürümünün devletlerin yapay zekâ kurma hesabını nasıl değiştirdiğini inceliyor. Hükümetler ABD bulut sağlayıcılarından kapasite kiralamak yerine üst düzey bir modeli yerel donanımda çalıştırabiliyor, bu da Körfez ile Hindistan’daki büyük veri merkezi taahhütleriyle kurulan bağımlılık düzenini zorluyor. Sovereign AI Index verisinden devlet destekli proje ve ülke sayıları aktarılıyor, açık ağırlıklı model tercihlerinde Meta’nın Llama’sının payı veriliyor.
| Körfez taahhüdü | 30 milyar $ | Hindistan için 45 milyar |
| İzlenen devlet destekli proje | 139 | 56 ülke ve bölge |
| Llama tercihi | 10’da 4 | yazılımını açıklayan hükümetler |
| Kimi K3 açık ağırlık yayını | 27 temmuz | |
| Artificial Analysis sıralaması | üçüncü |
Gemini Robotics 2 robotlara tüm gövde zekâsı getiriyor
Carolina Parada robot denetimi için üç modelli bir aile duyuruyor. Gemini Robotics 2, metin komutunu bacak, gövde, kol ile parmakları kapsayan tüm gövde hareketine çeviren bir görme-dil-eylem modeli. Gemini Robotics ER 2 canlı videoyu izleyip çok adımlı görev planlıyor, çoklu robot iş bölümü kuruyor. On-Device 2 robot üzerinde yerel çalışıyor, yeni bir gövdeye az sayıda örnekle uyarlanıyor. Duyuru görev tiplerine göre başarı oranlarını tablo halinde veriyor. Aynı model kontrol noktası Apptronik Apollo 2 ile Franka Duo gövdelerinde çalıştırılmış.
| Tüm gövde manipülasyon başarısı | %45,7-76,3 | göreve göre |
| Çok parmaklı el becerisi | %32-92 | karmaşıklığa göre |
| Kıskaç becerisi | %74,2-89,6 | |
| Yeni gövdeye uyarlama | 200’den az örnek | cihaz üstü model |
| SharpaWave eli | 22 serbestlik derecesi |
Gelmesini görmediğimiz üç katlık token faturası
Priyansh Bhardwaj üretimdeki bir ajan uygulamasının maliyet incelemesini anlatıyor. Ekip LangGraph üzerinde denetleyici düğümlü çoklu ajan mimarisine geçtikten sonra trafik sabit kalmasına rağmen model kullanımının yaklaşık üç katına çıktığını görüyor. İlk hipotez olan aşırı dallanma, denetleyici kararı başına çağrı sayımıyla eleniyor. Ham çağrı kayıtlarında, doğrulamada başarısız olan ajanın sessizce yeniden çağrıldığı ve bunun yukarı akıştaki doğru sonuçları yeniden ürettirdiği bulunuyor. Üç değişiklik uygulanıyor: adım karmaşıklığına göre model yönlendirme, devir teslimlerde bağlam kırpma, bağımsız dalların paralel yürütülmesi.
| Maliyet artışı | ~3 kat | işlev değişmeden |
| Model başına token düşüşü | ~%40 | sessiz yeniden denemeler durunca |
| Uçtan uca gecikme düşüşü | %45-55 | yönlendirme ile paralellik |
| Yeniden deneme üst sınırı | 3 | bekleme 2-10 sn |
Akademik araştırmacılar için ChatGPT ile bilimsel keşfi hızlandırmak
OpenAI seçilmiş kurumlardaki akademik araştırmacılara ChatGPT, ChatGPT Work ile Codex üzerinden ücretsiz sınır modeli erişimi açtığını duyuruyor. Program bu yaz on bin araştırmacıyla başlıyor, 2027’ye kadar yüz bine çıkarılması hedefleniyor. Onaylanan her araştırmacı kendi kurumundan dört ortak davet edebiliyor. Duyuruda haftalık kullanım verileri, dış bilimsel araştırmaya ayrılan bütçe taahhüdü, yaşam bilimleri için hazırlanmış beceri sayısı ile FrontierMath dördüncü kademe sonuçları paylaşılıyor. Çalışma alanlarında verilerin varsayılan olarak model eğitiminde kullanılmadığı belirtiliyor.
| Başlangıç | 10.000 araştırmacı | 2027 hedefi 100.000 |
| Dış araştırma taahhüdü | 250 milyon $ | 2027’ye kadar |
| Haftalık ileri bilim kullanıcısı | 1,3 milyon | 8,4 milyon mesaj |
| FrontierMath dördüncü kademe | %83 | önceki sürüm %72,5 |
AB kurallarına göre gerçek görünen içerikte yapay zekâ etiketi zorunlu olacak
Jennifer Rankin AB Yapay Zekâ Yasası kapsamındaki şeffaflık kurallarının yürürlüğe girişini aktarıyor. Gerçek görünmesi amaçlanan sentetik görsel, ses, video ile metin görünür biçimde işaretlenecek ve dijital filigran taşıyacak. İnsan editoryal denetimi olmayan kamu yararına ilişkin metinler de etiketlenecek. Kişisel içerik kapsam dışı, açıkça sanatsal, hicivsel ve kurgusal eserlere muafiyet var. Haber Komisyon’un hazır etiket setini, uygulama kurallarını imzalayan kuruluş sayısını, TikTok ile Google SynthID uygulamalarını aktarıyor.
| Yürürlük | 2 ağustos | mevcut sistemlere 4 ay |
| Azami ceza | 15 milyon € | ya da cironun %3’ü |
| İmzacı kuruluş | 180’den fazla | uygulama kuralları |
| Google SynthID | 100 milyardan fazla görsel | 60.000 yıllık ses |
Yapay zekâ işinizi elinizden alabilir mi? Çin’deki bazı çalışanlar cevabı biliyor
Amy Hawkins Wuhan’da Baidu’nun Apollo Go sürücüsüz taksi filosunun taksi şoförlerinin gelirleri üzerindeki etkisini yerinde ölçüyor. Malzeme şoförlerle görüşmeler, bir Wuhan taksi şirketinin 2024’te yayımladığı kamuoyu mektubu, mart ayındaki robotaksi arızası ile sonrasındaki ücret hareketi, bir düşünce kuruluşunun esnek istihdam tahminleri ve devlet gazetesi başyazısı. Robotaksi yaygınlaşması ücretleri düşürdü, işgücünün yaklaşık yarısı esnek istihdamda. Pekin’in söylemi geçen yılki yapay zekâ yanlısı tondan istihdam odaklı bir çizgiye kaydı.
| Şoför Yao Xinnong ücret kaybı | ~%40 | 2022’deki lansmandan beri |
| Esnek istihdam | 320 milyon kişi | 2019’da 160 milyon |
| Esnek istihdamın işgücü payı | ~%44 | |
| Görüntü yönetmeni serbest ücreti | 2019 düzeyinin %40 |
Sesle denetlenen yapay zekâ ajanları kurmak
Shittu Olumide ses ajanı boru hattını beş bileşene ayırıp her birini bağımsız çalışan Python örnekleriyle gösteriyor: akışlı konuşma tanıma, sıra tespiti, yanıtın cümle düzeyinde seslendirmeye aktarılması, sözünü kesme yönetimi ile araç çağrısı sonuçlarının tamponlanması. Ardışık mimariyle akışlı mimari karşılaştırılıyor. Kodlar yalnızca standart kütüphaneyle yazılmış, asyncio ile dataclasses kullanılıyor. Anılan dış bileşenler Silero VAD, WebRTC VAD, AssemblyAI Voice Agent API ile OpenAI Realtime API. Sözünü kesme tespiti enerji eşiği, ses sınıflandırıcı ile süre korumasını birleştiriyor.
| Doğal konuşma boşluğu | 200-300 ms | konuşmacılar arası |
| Yavaş algılanma eşiği | 500 ms | 3 sn kopma noktası |
| Ses parçası | ~50 ms | WebSocket gönderimi |
| Varsayılan en az sessizlik | 600 ms | tavan 1500 ms |
| Kesme enerji eşiği | -45 ile -35 dBFS |
Yapay zekâ kodlama ajanları yanlış yeri değiştirdiğinde hata ayıklama
Abdullahi Dattijo kodlama ajanının araç çağrılarını kaydeden bir Python sarmalayıcısı kuruyor. Model araç istiyor, Python tarafı doğrulayıp çalıştırıyor, hem istek hem sonuç çalışma günlüğüne yazılıyor. Örnek hata, mobil ekran boyutunda kart sınırını taşan bir fiyatlandırma düğmesi, onarım hedeflenmiş bir CSS yamasıyla yapılıyor. Kanıt zinciri dosya okumaları, yanlış seçici denemesi, yama farkı, derleme çıktısı, DOM ölçümleri ile öncesi sonrası ekran görüntülerinden oluşuyor. Tarayıcı denetimi Playwright ile Chromium üzerinde getBoundingClientRect karşılaştırması yapıyor.
| Görüntü alanı | 390 × 844 piksel | mobil |
| Kart genişliği | 354 piksel | |
| Yamadan önce düğme | 360 piksel | taşma 29 piksel |
| Yamadan sonra | 308 piksel | taşma 0 |
| Ajana verilen araç | 6 |
Teknokratlara direnin
Jan Eijking uluslararası örgütlerin tarafsızlık iddiasını tarihsel olarak söküyor. 1865 Paris konferansında kurulan Uluslararası Telgraf Birliği’nden başlayarak teknik standart kararlarının belirli firmaları, devletleri ile güzergâhları kayırdığını, yani mevcut güç dengesini kaldırmayıp düzenleme diline tercüme ettiğini gösteriyor. Kurduğu ayrım şu: uzmanlık ile teknokrasi aynı şey değil, uzmanlar bilgi üretir, teknokratlar o bilgiyi seferber ederek kamusal hesap verebilirliği aşar. Malzeme Bentham ile Saint-Simon’un tasarıları, École Polytechnique kökenli mühendis ağları, Troyka’nın kurtarma paketleri ve Dünya Sağlık Örgütü’nün acil komitesi.
| Paris konferansı | 1865 | 20 ülke |
| Acil komitede üye devlet temsilcisi | 13 | WHO |
| BM sisteminin yaşı | 80 yıl | 1945 |
| Milletler Cemiyeti iktisatçılarının uyarısı | 1940 | Princeton |
Matematikte tuhaf bir şey oluyor
Lila Shroff Fields madalyası sahibi Jacob Tsimerman ile konuşuyor. Tsimerman ödülü aldığı gün Toronto Üniversitesi’nden izne ayrılıp OpenAI’da yapay zekâ güvenliği çalışacağını duyurdu. Söyleşide modellerin lise yarışma sorularından araştırma düzeyinde sonuçlara geçtiğini, sistemlerin yakında matematikçilerden sağlam biçimde daha iyi olacağını, bunun doktora öğrencileri için çalkantı yarattığını anlatıyor. Özel şirketi seçme gerekçesi olarak yazılım mühendisliği eksiğini gösteriyor, buna karşılık bağımsız denetim kuruluşları ile devlet fonlu değerlendirme talep ediyor. Çerçeveyi Terence Tao’nun çalkantılı dönem ifadesi tamamlıyor.
| Bu yıl Fields madalyası | 4 matematikçi | |
| Omnicide raporu | arXiv 2507.09369 | 5 senaryo |
| Çürütülen konjektür | 80 yıllık | mayıs, OpenAI iç modeli |
| Açık mektup imzacısı | 1.000’den fazla | pacingthefrontier.com |
| Matematik üretiminde olası hızlanma | 10-100 kat |
Kitap değerlendirmeniz: Gılgamış Destanı
Yarışma finalisti anonim bir okur destanın on bir tabletini sırayla izlerken araya iki ara bölüm yerleştiriyor. İlki metnin Sümerce şiirlerden Eski Babil sürümüne, oradan Sîn-lēqi-unninni’nin Standart Babil derlemesine uzanan sürüm tarihi. İkincisi çivi yazısının Uruk’ta muhasebe kayıtlarından tam bir yazı sistemine dönüşmesi. Yazar destanı piramitlerle karşılaştırıp kalıcılığın taştan değil kopyalanmaktan geldiğini öne sürüyor. Standart Babil sürümünün eylem ölümsüzlüğü arayışına karşı Eski Babil’deki meyhaneci kadının gündelik yaşam öğüdünü koyuyor. Çeviriler Andrew George’dan.
| En erken yazıya geçiriliş | MÖ 2100 | |
| Uruk nüfusu | ~80.000 | MÖ 3000 |
| Günümüze ulaşan Sümerce Gılgamış şiiri | 5 | |
| Standart Babil derlemesi | MÖ 1300-1000 | Sîn-lēqi-unninni |
| Son çivi yazısı | MS 100 |
Google’ın perdesi arkasında
Charlie Warzel 2007 ile 2019 arasında Google’da çalışan Claire Stapleton ile konuşuyor. Stapleton önce iç iletişimde haftalık duyuruları yazdığını, sonra beş yıl YouTube pazarlamasında çalıştığını anlatıyor. Ücretsiz hizmetlerin yarattığı altın kelepçe etkisini ve Fred Kofman’ın yürüttüğü radikal hesap verebilirlik eğitiminin çalışanı sistemi eleştirmekten alıkoyduğunu aktarıyor. Anlatının merkezinde Andy Rubin haberi sonrası örgütlediği 2018 iş bırakma eylemi ile ardından geldiğini söylediği görev değişikliği var. Warzel, Damore muhtırasındaki empatiyi azaltın çağrısıyla Musk’ın söylemi arasında hat kuruyor.
| Stapleton’ın Google’daki süresi | 12 yıl | 2007-2019 |
| İş bırakma eylemi | 2018 | Google Walkout for Real Change |
| Eylem sonrası kovulan çalışan | 5 | NLRB davası uzlaşmayla bitti |
Schengen’in en büyük başarısızlığı
Isaac Stanley-Becker Ceuta’ya kitlesel geçişi, Schengen’in dayanışma üretme iddiasının çöküşünü göstermek için kullanıyor. 1985 anlaşmasını hazırlayan orta düzey diplomatlarla yaptığı görüşmelere ve konu üzerine yazdığı kitaba dayanıyor. Savı şu: serbest dolaşım seyahat açısından başarılı, siyasi bağ kurma açısından başarısız. Kanıt olarak 1990 uygulama sözleşmesinde dayanışma dilinin kaybolup maddelerin yarıdan fazlasının güvenliğe ve veri paylaşımına ayrılmasını, üye devletlerin sınır denetimlerini yeniden koymasını, İtalya, Finlandiya, Avusturya ile Fransa’dan gelen tepkileri sıralıyor.
| Schengen alanı | 29 ülke | 450 milyondan fazla kişi |
| Ceuta’ya geçen göçmen | 60.000’e kadar | şehrin nüfusu 83.000 |
| 1990 uygulama sözleşmesi | 142 madde | yarıdan fazlası güvenlik |
| 2015 Avrupa göç krizi | 1 milyondan fazla giriş |
Meksika’da 75.000 öğrenci üniversiteye giriş sınavında kopya mı çekti?
Annie Correal, UNAM’ın çevrim içi yapılan ilk lisans giriş sınavında iptal edilen sonuçları ve süren soruşturmayı aktarıyor. Tıp ile hukuk gibi rekabetçi programlarda yüksek, hatta tam puanların olağandışı yoğunlaşması üzerine üniversite binlerce sınavı iptal etti, kabul sürecini durdurdu. Uzman Raúl Rojas, sınavın uzun süre açık kalması nedeniyle cevapların sızdırıldığını, hatta satıldığını, çoğunluğun eski usul kopya kâğıdı kullandığını söylüyor. Metin sınavı yürüten şirketin kameralı gözetim vaadini ve üniversitenin açtığı ceza davasını da veriyor.
| Rojas’ın kopya tahmini | 75.000 aday | girenlerin yaklaşık yarısı |
| Gönderilen sınav | ~160.000 | |
| Dış adaylara ayrılan kontenjan | ~20.000 | yıllık |
| Yeni akademik yıl | 10 ağustos |
İntihal üzerine
Terry Eagleton intihal kavramının tanımlanmasındaki güçlüğü ele alıyor. Dilin ödünç alınmış bir ortak mülk olduğunu, bu yüzden çalınmış dilin bile bir kullanım olarak yaratıcı sayılabileceğini savunuyor. Romantik dönemin özgünlük vurgusuyla neoklasik dönemin taklit anlayışını karşılaştırıyor, ikincisinde Homeros ya da Horatius taklidinin kişisel yaratımdan üstün tutulduğunu aktarıyor. Wilde, Naipaul’un The Mimic Men’i, Joyce ile on dokuzuncu yüzyıl İrlandalı şairleri Callanan ve Mangan örnek olarak kullanılıyor. Yazı kapitalizmin kendini yeniden üretmesini öz-intihal diye adlandırarak bitiyor.
| Yapay zekâyla kopya cezası alan öğrenci | 2.000’den fazla | Russell Group, 2024-2025 |
Saçma işler ve üç kuruşluk işler
George Scialabba, David Graeber’in saçma işler kavramını ikiye ayırıyor: anlamsız ve tüketici işler, bir de mütevazı, az enerji isteyen işler. Kendi Harvard görevini örnek alarak sanatçı ile yazarların üretim yapabilmesi için düşük yoğunluklu ama sosyal haklı yarı zamanlı işlerin bir tür altyapı işlevi gördüğünü anlatıyor. Savını ABD verimlilik verisiyle destekliyor, neoliberal dönüşümün bu tür işleri güvencesiz esnek çalışmaya çevirerek ortadan kaldırdığını öne sürüyor. Sonuç önerisi işi ortadan kaldırmak değil, çalışma saatlerini kısaltmak.
| Yazarın görev süresi | 30 yıl | 1985-2015, günde 6 saat |
| ABD emek verimliliği | ~2 kat | son 50 yıl |
| Kazancın en zengin %10’a giden payı | %90 |
Güney Kore’nin ihracat büyümesi yavaşladı, çip talebiyle güçlü kalmayı sürdürdü
Kwanwoo Jun Güney Kore ihracatının temmuzda beklenenden güçlü arttığını, buna karşın büyümenin bir önceki aya göre yavaşladığını yazıyor. Artışa bellek çipi sevkiyatları öncülük etti. Ülkenin en büyük çip üreticileri Samsung Electronics ile SK Hynix, haziran çeyreğinde rekor gelir ve kâr açıkladıktan sonra yılın kalanı için olumlu görünümlerini koruyor.
ABD hükümeti sunumunda bozulmuş Afrika haritası
Nathan Yau, Dışişleri Bakanlığı’nın küresel bir konferansta kullandığı sunumdaki üretilmiş Afrika haritasını aktarıyor. Seçmeli renk haritasında Nijerya, Sahra Çölü içinde karayla çevrili gösteriliyor, güneydoğudaki Mozambik Afrika Boynuzu’na taşınıyor, Batı Afrika’daki Fildişi Sahili kıtanın karşı tarafına yerleştiriliyor. Bakanlık karışıklığın sorumluluğunu üstlendiğini bildiriyor. Haberi Reuters için Jessica Donati veriyor.
Döviz ve tahvillerde önümüzdeki hafta: ABD istihdam verisi odakta, Fed görünümüne yön verebilir
Dow Jones Newswires, 3 ağustosta başlayan hafta için döviz ile tahvil piyasalarını etkileyebilecek olayları sıralıyor. Ana odak ABD temmuz istihdam verisi. Fed son toplantısında faizi sabit bıraktı, Başkan Warsh gelecekteki artırımlara dair az ipucu verdi, bu da veri açıklamalarının ağırlığını artırıyor. Avro Bölgesi’nde yüksek enerji fiyatları altındaki veriler, Asya’da Çin dış ticaret ile enflasyon verileri izlenecek. Hindistan, Brezilya ile Meksika’da merkez bankası kararları var.