Sayı No. 047Pazartesi · 11 Mayıs 2026Derleme Baskı · Dijital
Günün Bülteni
Açılış Notu
Pazartesi sabahı küresel haber akışı sakindi ama yapısal dosyalar gündemdeki yerini korudu. Alman hükümeti 2027 net borçlanma ihtiyacını 196,5 milyar avro olarak öngören bütçe taslağını duyurdu, artışın yarısı tek başına savunma harcamalarından ve döngüsel zayıflıktan kaynaklanıyor. Samsung Türkiye Mobil İş Birimi Başkan Yardımcısı bir yılda akıllı telefon ve tablet fiyatlarının dolar bazında yüzde 25 yükseldiğini, yarı iletken maliyetlerinin İran savaşının ardından geçen hafta dokuz katına çıktığını söyledi. Apollo'dan Torsten Slok Amerika'da 18 yaş kuşağının tarihi zirveye ulaştığını, on yılda yüzde 14 düşüş beklendiğini belirtti; Tyler Cowen ise 2023 sonundan beri sağlık ve sosyal hizmetlerin 1,8 milyon yeni özel sektör istihdamı sağlarken diğer tüm sektörlerin toplam 127 bin 800 iş kaybettiğini gösterdi. Slok'un Excel yazısı verimlilik teknolojisinin işsizlik yerine hizmet genişlemesi ürettiğini hatırlattı, AlphaSignal yapay zeka ajanlarının kendi araç kullanım zincirlerini optimize etmeye başladığını anlattı. Akademi tarafında Wisconsin Üniversitesi'nden Mufan Chen, yedi OECD ülkesini kapsayan 1995-2025 verilerini inceleyerek verim eğrisinin borç servisi oranıyla birlikte resesyonu daha isabetli öngördüğünü saptadı. Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü ile Oklahoma Üniversitesi boson ile fermion arasında yer alan anyon parçacıklarının tek boyutlu sistemlerde nasıl davranabileceğini Physical Review A'da tanımladı, iC3 Polar Hub'tan Hattermann ve Zhou Antarktika buz raflarının altındaki dar kanallarda erimenin yaklaşık on kat hızlanabileceğini Nature Communications'da gösterdi.
Berlin'in 2027 borçlanma ihtiyacı yirmi üç milyar avro arttı.
"Açık artışının yaklaşık yarısı savunma harcamalarındaki hızlanmadan, diğer yarısı döngüsel ekonomik zayıflıktan kaynaklanıyor."
Alman hükümetinin son taslak bütçe planı 2027 finansman ihtiyacını 196,5 milyar avro öngörüyor. Bu rakam 2026 planını 15 milyar, önceki orta vadeli projeksiyonları ise 23 milyar avro aşıyor. Ulusal borç freni savunma dışı kalemler için yapısal açıkları gayri safi yurt içi hasılanın yüzde 0,35'iyle sınırlamaya devam ettiğinden, hükümet yapısal mali düzeltme yapmak zorunda kalıyor. Savunma harcamalarındaki artış, Berlin'i sosyal kalemler ve yatırımlar arasında daha zorlu bir denge kurmaya zorluyor; Avrupa Birliği borç freninin tüm kıta üzerindeki bağlayıcı etkisini de test ediyor.
Samsung Türkiye'ye göre akıllı telefon fiyatları bir yılda yüzde yirmi beş arttı.
Samsung Türkiye Mobil İş Birimi Başkan Yardımcısı Murat Azdemir, Gündem Teknoloji programında akıllı telefon ve tablet fiyatlarının bir yılda dolar bazında yüzde 25 yükseldiğini, eğilimin önümüzdeki dönemde aynı yönde süreceğini söyledi. Azdemir, ABD ile İran savaşı nedeniyle yarı iletken maliyetlerinin geçen hafta dokuz ila dokuz buçuk katına çıktığını belirtti. Türk tüketicisi için bu, küresel cihaz pazarındaki dolar maliyetinin döviz kuru etkisi olmaksızın başlı başına yıllık çift haneli fiyat artışına yol açtığını gösteriyor. Fiziki yurt dışı kart harcamasının yıllık yüzde 47,2 büyüdüğü bir dönemde ek yarı iletken baskısı, tüketici elektroniği talebini dolaylı dağıtım kanallarına yönlendirecektir.
Apollo Wealth ekonomisti Torsten Slok, Daily Spark notunda paylaştığı Census verisiyle ABD'deki 18 yaş nüfusunun 2026'da tarihi zirveye ulaştığını belirtti. Slok'un grafiği önümüzdeki on yılda bu sayının yüzde 14 düşeceğini, 2036 itibarıyla doruk noktanın geride kalacağını belirtiyor. İşgücü piyasası için bu yapısal bir daralmaya işaret ediyor. İşgücü piyasasına yeni katılanların sayısı azalacak, üniversite başvuru havuzu sıkışacak, genç tüketicinin harcama kapasitesi sınırlı kalacak. Sermaye yoğunluğu yüksek Amerikan ekonomi modeli için bulgu, otomasyon ve göç politikası tartışmalarının önümüzdeki yıllarda daha sıkı şekilde gündeme oturacağına işaret ediyor.
Sağlık ve sosyal hizmet 2023 sonundan beri 1,8 milyon yeni iş yarattı.
+1,8 M
Marginal Revolution'da Tyler Cowen'ın aktardığı Charlie Bilello verisine göre 2023 sonundan bu yana ABD'de sağlık ve sosyal hizmetler sektörü yaklaşık 1,8 milyon yeni özel sektör istihdamı sağladı. Kadın çalışanların ağırlıkta olduğu bu sektör tek başına ABD istihdamını ayakta tutuyor.
Diğer tüm sektörler birleştirildiğinde 127 bin 800 istihdam kaybı yaşadı.
−127.800
Çalışma yaşındaki erkeklerin yoğun olduğu inşaat, imalat ve ulaşım kalemleri kayıp veren grubun büyük kısmını oluşturuyor. Cowen yazısını açık uçlu bir soruyla bitirmiş, "Peki bu tablo erkekler için iyi mi yoksa kötü mü?" diye sormuş. Türk imalat sanayiinde istihdam payı uzun süredir gerilerken, sağlık ve hizmet kollarındaki yükseliş bu eğilimin bir yansıması niteliğinde.
Torsten Slok 7 Mayıs tarihli notunda Excel'in 1993'te piyasaya çıkışından sonra muhasebeci sayısının azalmadığını, tersine arttığını anımsattı. Jevons paradoksunu hatırlatıyor, yani bir görevi verimli kılan teknoloji o görevin toplam tüketimini azaltmak yerine artırır, çünkü düşen maliyet talebi genişletir.
Slok, radyoloji teknisyenleri, çağrı merkezi çalışanları ve seyahat danışmanları üzerinden aynı kalıbı yapay zeka tartışmasına dahil ediyor, verimlilik araçları hizmet erişimini ucuzlatarak istihdamı azaltmak yerine genişletir. Pratikte bu yorum, otomasyon hızlanırken işsizliğin bir yığılma değil iş gücünün yeniden dağılım süreci olarak okunabileceğini gösteriyor.
AlphaSignal'ın bu haftaki bülteninde yapay zeka altyapı tartışmaları yeni bir boyut kazanıyor. Yinelemeli döngüler, bellek katmanları ve araç çağırma mantığını kuran modeller artık kendi süreçlerini iyileştirmeye başlıyor. Editör, dil modellerinin tek bir çıktıya odaklanmak yerine kendi düşünme kalıplarını ayarladığı meta-bilişsel kabiliyetlerin görünür hale geldiğini aktarıyor. Modeller akademik araştırma evresinden üretim aşamasına geçiyor, kullanacakları araç dizilerini ve hata giderme yöntemlerini kendileri seçiyor.
Verim eğrisi borç servisiyle okunduğunda sinyal kuvvetlenir.
Wisconsin Üniversitesi'nden Mufan Chen, Menzie Chinn'in Econbrowser blogunda yayımlanan konuk yazısında verim eğrisinin resesyon tahmininde hâlâ işlevsel olduğunu, fakat ülke bazında performansın tutarsızlaştığını gösterdi. 1995-2025 aylık verisinde ABD ile yedi OECD ülkesi için probit modelleri Brier skorundan geçirildi.
Karşılaştırılan üç model kurgusu içinde en yüksek başarıyı, verim farkına borç servisi oranının eklendiği yapı sergiledi. Sekiz ülkenin beşinde bu eklemenin tahmin doğruluğunu iyileştirdiği görüldü.
Japonya hariç tüm ülkelerde verim eğrisi 2022'de tersine döndü, fakat bu durum her ülkede tutarlı bir resesyona dönüşmedi. Bulgular, makro-finansal kırılganlığın borç yüküne göre değiştiğini ve sadece verim eğrisi sinyaline bakmanın yetersiz olduğunu gösteriyor.
Parçacıklar boson ile fermion arasında yeni bir sınıf oluşturuyor.
Okinawa Bilim ve Teknoloji Enstitüsü ile Oklahoma Üniversitesi araştırmacıları, boson ile fermion sınıflandırmasının arasında yer alan anyon parçacıklarının tek boyutlu sistemlerde nasıl davranabileceğini Physical Review A'da iki makaleyle tanımladı. Geleneksel parçacık etkileşim katsayısı artı bir veya eksi bire kilitliyken, anyonlar bu aralıkta sürekli değerler alabiliyor, sistemin kuantum istatistiği kesintisiz bir değişkenlik kazanıyor.
Bulgular tek-boyutlu kafeslerde uygulanabilir ve topolojik kuantum hesaplamanın temel yapı taşı olabilecek modüler kuantum bilgi yollarına işaret ediyor. Henüz deneysel doğrulama beklerken çalışma, kuantum işlemcinin atomik mimari katmanında uzun süredir tartışılan bir boşluğu ele alıyor.
Buz rafı altında erime yaklaşık on kat hızlanabilir.
~10×
Dar kanallarda erime hızı küresel ortalamanın üzerine çıkabiliyor
iC3
Tromsø'daki Polar Hub araştırma ekibinin merkezi
Nature Comm
Çalışmanın yayımlandığı hakemli dergi · 2026
2026
Yüksek çözünürlüklü okyanus modelinin yayımlandığı yıl
Tromsø'daki iC3 Polar Hub'tan Tore Hattermann ve Qin Zhou Nature Communications'da yayımladıkları çalışmada Antarktika buz raflarının altındaki dar kanallarda erime hızının küresel ortalamanın yaklaşık on katına çıkabileceğini gösterdi. Kanallarda küçük dolaşım örüntüleri sıcak okyanus suyunu buzun tabanında hapsediyor, normalde geri akacak akıntı bu boğazlarda kilitleniyor. Yüksek çözünürlüklü okyanus modeli buz rafı tabanının batimetri haritasıyla birleştirilince, mevcut deniz seviyesi tahminlerinin küçük ölçekli erime sürecini yeterince yansıtmadığı ortaya çıkıyor. Bulgular, buz raflarının zayıflaması halinde ana karadan denize karışan buz kütlesinin tahmin edilenden daha hızlı artabileceğine işaret ediyor.
Dallas Fed Başkanı Lorie Logan, 10 Mayıs'ta Duke Üniversitesi Ekonomi Bölümü mezuniyetinde "Yukarı Bak" başlıklı konuşmasıyla yirmi yedi yıllık kamu hizmeti deneyimini hayranlık, merak, iyimserlik ve takım çalışması başlıkları altında genç ekonomistlere aktardı. Kapanışta yeni mezunların çalkantılı bir ekonomiye adım attığını belirtti, Ortadoğu savaşının küresel bir enerji şoku yarattığını, yapay zekanın iş ve sektörleri dönüştürdüğünü, işgücü piyasası dengede olsa da işverenlerin işe alımda yavaş hareket ettiğini, enflasyonun hâlâ çok yüksek seyrettiğini söyledi.
NY Fed Liberty Street Economics blogunda yayımlanan analizde Hunter Clark ile Gregory Simitian, 2025 yılı sonuna kadar ABD'nin Çin ile ticaret açığı azalırken ASEAN ile açığının arttığını belgeledi. Bilgisayar ve elektronik mal kategorisinde (HS 84-85) çarpıcı bir kayma yaşandı, taşınabilir bilgisayar açığı Çin'den 24 milyar dolar azaldı, ASEAN'a doğru 21 milyar dolar arttı. Ağ ekipmanları başlığı altında ASEAN ithalatı bulut altyapı yatırımlarının etkisiyle 24 milyar dolarlık paya ulaştı, Vietnam bölgesel açık artışının ana sürücüsü oldu. Yazarlar tedarik zinciri yer değiştirmesinin toplam ABD ticaret açığını değil ikili dengeleri değiştirdiğini, ticaret politikası belirsizliği ile jeopolitik gerginliklerin coğrafi çeşitlendirmeyi hızlandırdığını vurguladı.