Sayı No. 043Perşembe · 7 Mayıs 2026Derleme Baskı · Dijital
Günün Bülteni
Açılış Notu
Uluslararası Finans Enstitüsü'nün Q1 2026 raporuna göre küresel borç stoku 353 trilyon dolarla tarihi zirveye çıktı, küresel GSYH'nin yaklaşık üç katı seviyeye yerleşti. TCMB Başkanı Fatih Karahan dün TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda dezenflasyon programının sıkı duruşunu sürdürdüğünü açıkladı, Goldman Sachs ise Nisan TÜFE şoku sonrası faiz indirim takvimini yıl sonuna erteledi. Apollo'dan Torsten Slok düşük ve yüksek gelirli hanelerde tüketici güveninin ayrıştığını gösterirken NY Fed araştırmacıları aynı benzin şokunun pompada K-şekli izlediğini belgeledi. Finansal İstikrar Kurulu özel kredi pazarının yapay zekâ altyapısını fonlama payını uyarı listesine ekledi. Anthropic Genel Müdürü Dario Amodei firmanın bu yıl seksen kat büyüme yoluna girdiğini söylerken Apple, "şu an mevcut" diye tanıttığı Siri özelliklerinin var olmadığı için 250 milyon dolar tazminata mahkûm oldu. Ed Zitron Microsoft'un yapay zekâ gelirinin altyapı harcamasının yüzde birinde takılıp kaldığını gösterdi. Akademi tarafında NBER çalışması ICE baskılarının yerli istihdamı iyileştirmediğini, EPFL ekibi doğal dilden molekül sentezi planlayan Synthegy aracını, Quanta ise yıldırımı tetikleyen kozmik ışın izlerini duyurdu.
Küresel borç üç yüz elli üç trilyon dolarla tarihi rekoru aştı.
Uluslararası Finans Enstitüsü'nün (IIF) Q1 2026 küresel borç raporu, dünya borç stokunun 353 trilyon dolarla tarihte ilk kez bu eşiği aştığını gösterdi. Yıllık artış 4,4 trilyon dolara ulaştı, bir yıl önceki stok 327,6 trilyon dolar seviyesindeydi. Toplam borcun küresel GSYH'ye oranı yüzde 305 düzeyine, kamu borçlarının payı yüzde 92,1'den yüzde 94,8'e çıktı.
En belirgin yükselişler Norveç, Kuveyt, Çin, Bahreyn ve Suudi Arabistan'dan geldi. Türkiye'de hane halkı borcu GSYH'nin yüzde 10'unda sabit kalırken kamu borçlarının payı yüzde 27,2'den yüzde 26,2'ye geriledi.
Karahan TBMM komisyonunda sıkı duruş mesajını yineledi.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan 5 Mayıs Salı günü TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu önünde dönemsel sunumunu yaptı. Sunum, TÜİK'in geçen hafta açıkladığı yüzde 4,18 aylık manşet TÜFE ile mevsimsellikten arındırılmış yüzde 3,4'lük çekirdek sıçramayı izledi. Karahan dezenflasyon programının sıkı para politikası duruşunu sürdürdüğünü, parasal aktarım kanallarının çalıştığını ve hizmet enflasyonundaki kalıcılığın PPK kararlarında yön belirleyici olmayı sürdüreceğini vurguladı.
İkinci bölümde Karahan, 2026 yıl sonu enflasyon hedef bandı ile gerçekleşmeler arasındaki açıklığı parlamento komisyonuna aktardı. Karahan'ın bütçe komisyonuna düzenli bilgilendirmesi, kurumun şeffaflık politikası açısından yıl içindeki temel gündem maddelerinden birini oluşturuyor.
Goldman Sachs Türkiye'de faiz indirimini son çeyreğe erteledi.
Yatırım bankası 2026 sonu politika faizi tahminini yüzde 34 olarak güncelledi.
Goldman Sachs ekonomistleri Clemens Grafe ve Başak Edizgil, Nisan ayı yıllık tüketici enflasyonunun yüzde 32,4'e ulaşması ve beklentileri aşmasının ardından TCMB faiz tahminini revize etti. Yatırım bankası faiz indirim döngüsünün başlangıcını yılın son çeyreğine ertelediğini, politika faizinin Q4'ten itibaren kademeli olarak yüzde 34'e indirileceğini öngördü. Kurumun 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 26'da sabit kaldı.
Notta dezenflasyon sürecinin "büyük ölçüde dışsal koşullara" bağlı kalacağı vurgulandı. 14 Mayıs'ta yayımlanacak Enflasyon Raporu, takvimin bir sonraki önemli durağı olacak.
100 bin doların üstündeki hanelerde aynı gösterge yükseliyor. Slok ayrışmayı bu kesimin yükselen hisse senedi fiyatlarına bakmasıyla açıklıyor.
04 · 12
Ekonomi · 05
Pompada K-şekilli ayrışma aynı şokun iki ayrı yüzünü gösterdi.
+19%
Yüksek gelirde nominal benzin harcaması
+12%
Düşük gelirde nominal benzin harcaması
−1%
Yüksek gelirde reel benzin tüketimi
−7%
Düşük gelirde reel benzin tüketimi
New York Fed araştırmacıları Mart 2026'da Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla benzin fiyatlarının dört yıllık zirveye çıktığı dönemde 200 bin haneli Numerator panelini analiz etti. Yüksek gelirli haneler nominal benzin harcamasını yüzde 19 artırırken düşük gelirli haneler bu artışı yüzde 12 ile sınırlı tuttu. Reel tüketim tarafında ise yüksek gelirli haneler benzin kullanımını sadece yüzde 1 azaltırken düşük gelirliler tüketimi yüzde 7 kıstı.
Aynı arz şoku farklı bilançolarda farklı uyum stratejileri tetikledi. Üst dilim parayı ödedi, alt dilim arabasını daha az kullandı. Çalışma, "K-şekilli" eşitsizliğin enerji şoklarına nasıl yansıdığını ölçen güncel bir mikro veri kanıtı sunuyor.
FSB özel kredi pazarındaki yapay zekâ payını uyarı listesine aldı.
1/3
2025 özel kredi anlaşmalarındaki yapay zekâ payı, beş yıl önce yüzde 17 düzeyindeydi
24
FSB üyesi ülke sayısı
%17
2020-2024 ortalama YZ payı, özel kredi anlaşmalarında
2
2025 batan özel kredi destekli ABD firması (Tricolor, First Brands)
Finansal İstikrar Kurulu (FSB) yeni özel kredi raporunda yapay zekâ firmalarının veri merkezi ve altyapı yatırımlarını fonlamak için bu pazara yönelmesinin "büyük çaplı" zararlara yol açabileceğini bildirdi. Rapora göre 2025'te özel kredi anlaşmalarının üçte birinden fazlası yapay zekâ sektörüne aktı. Bu oran önceki beş yıllık dönemde yüzde 17 düzeyindeydi. FSB, varlık değerlemelerinde keskin bir düzeltmenin "özel kredi yatırımcıları için büyük zararlara yol açabileceğini" yazdı. Tetikleyici olarak elektrik arzındaki bir kesinti ve veri merkezlerinin arz fazlasına dönmesi senaryolarını işaret etti. Geleneksel bankaların özel kredi fonlarına dolaylı maruziyeti, kayıpların yayılma kanalı olarak raporun temel uyarısını oluşturuyor.
Anthropic CEO'su firmanın bu yıl seksen kat büyüme yoluna girdiğini söyledi.
80×
Anthropic'in 2026 gerçekleşen büyüme oranı, planlanan 10 katı çoktan aştı.
30 mlr $
Anthropic'in yıllık gelir oranı, 2025 sonu 9 mlr $ idi
220.000+
SpaceX Colossus 1 üzerinden erişilen Nvidia çip sayısı
65 mlr $
Google ve Amazon'un birlikte taahhüt ettiği ek yatırım toplamı
Anthropic Genel Müdürü Dario Amodei, Çarşamba günü San Francisco'daki yıllık geliştirici konferansında firmanın yıl başında 10 katı büyüme planlarken seksen katı bir büyüme oranıyla karşılaştığını söyledi. Anthropic'in yıllık gelir oranı 30 milyar doları geçti, bu rakam 2025 sonunda 9 milyar dolar düzeyindeydi. Amodei "seksen kat büyümenin sürmesini istemiyorum, hem çılgınca hem baş etmesi çok zor. Biraz daha normal rakamlar umuyorum" dedi. Konferansta Anthropic, Elon Musk'ın SpaceX'i ile imzaladığı anlaşma kapsamında Memphis'teki Colossus 1 veri merkezinin tüm hesaplama kapasitesini kullanacağını duyurdu, böylece 220 binden fazla Nvidia çipine erişim sağlandı. Geçen ay Google'ın 40, Amazon'un 25 milyar dolara kadar ek yatırım taahhüdünü açıklamasının ardından firma sermaye ve işlem gücü zincirinde benzer ölçekte iki devle hizalandı.
Apple, "şu an mevcut" denilen Siri özellikleri için tazminata mahkûm oldu.
Apple, iPhone 16 lansmanında "şu an mevcut" sloganıyla tanıtılan yapay zekâlı Siri özelliklerinin asla teslim edilmediği gerekçesiyle açılan toplu davada 250 milyon dolarlık uzlaşmayı kabul etti. Uzlaşma, ABD'li tüketicilerin reklamlardaki "Apple Intelligence" özelliklerini bekleyerek yeni iPhone aldığı iddiasını çözmek için yapıldı. Şirket suçlamaları kabul etmediğini, davayı sona erdirmek için ödediğini bildirdi. Anlaşma, son aylarda yapay zekâ pazarlama vaatlerini fiili ürün performansından koparan benzer şikâyetlerin ardından alınan ilk yüksek değerli toplu uzlaşma oldu. Federal Ticaret Komisyonu'nun reklam dürüstlüğü çerçevesi açısından emsal niteliği taşıyor.
Microsoft'un yıllık 37 milyar dolarlık yapay zekâ geliri, 293 milyar dolarlık altyapı harcamasının yalnızca yüzde 1,04'üne denk geliyor. Bu yapı matematiksel olarak sürdürülemez.
Edward Zitron · wheresyoured.atYapay Zekâ · 09
Ed Zitron'un Salı günü yayımlanan analizine göre Microsoft'un yıllık 37 milyar dolarlık yapay zekâ geliri, firmanın 293 milyar dolarlık altyapı harcamasının yalnızca yüzde 1,04'üne karşılık geliyor. Amazon tarafında oran daha vahim. 15 milyar dolar gelir, 298 milyar dolarlık harcamanın yüzde 0,42'sine denk düşüyor. Büyük bulut sağlayıcıların gelirinin önemli kısmı (Microsoft için yüzde 71, Amazon için yüzde 80) sırasıyla OpenAI ve Anthropic'ten geliyor. İki şirket de milyar dolarlık zararla çalıştığı için tablo döngüsel finansman görüntüsü çiziyor. Google rakamlarını açıklamıyor, Meta 158 milyar dolarlık harcamasından ölçülebilir sonuç gösteremiyor. Zitron'a göre dört teknoloji şirketinin 2026-2027'de yapay zekâ altyapısına yatıracağı 800-900 milyar dolar, bugünkü gelir profiliyle "matematiksel olarak sürdürülemez."
NBER çalışması ICE baskılarının yerli istihdamı iyileştirmediğini gösterdi.
Politika niyeti
Yerli işçileri korumak.
ICE baskıları, kayıtsız göçmen işçileri sahadan çıkararak yerli işçilere yer açmak ve istihdamı yukarı çekmek savıyla genişletildi. Çerçeve "yerli işçilerin korunması" ekseninde kuruldu.
Fiili sonuç
Boşluk doldurulmadı.
Yüksek tutuklama artışı yaşayan bölgelerde kayıtsız göçmenler arasında istihdam azaldı, ancak bu boşluk yerli işçilere yansıyan kazançla doldurulmadı. Göçmen-yoğun sektörlerde çalışan yerli işçiler ayrıca zarar gördü.
Tyler Cowen Çarşamba günkü yazısında Elizabeth Cox ve Chloe N. East'in NBER çalışmasını öne çıkardı. Çalışma, "yerli işçilerin korunması" çerçevesinin politika sonucuyla örtüşmediğini belgeleyen güncel mikro kanıtlardan birini oluşturuyor. Bulgu, göç-istihdam tartışmasının ampirik tarafını yeniden ölçen bir referans olarak Cowen tarafından dolaşıma sokuldu.
Synthegy doğal dilden molekül sentezi planı kuran çerçeve.
"Bana protein bağlayıcı, koruma adımı az, halka erken oluşan bir molekül tasarla."
→
%71,2
36 kimyacının çift kör değerlendirmesinde sistem önerileriyle uyum oranı bu seviyede ölçüldü.
EPFL'den Philippe Schwaller liderliğindeki ekip, kimya sentezi planlamasında doğal dilden talimat alıp uygun reaksiyon yolunu öneren Synthegy adlı bir çerçeve tasarladı. Sistem, klasik retrosentez algoritmalarının ürettiği yolları büyük dil modeline okutup kimyacının amacına uyumu açıklayarak puanlıyor. Çift kör çalışmada 36 kimyacının sistemin önerileriyle uyum oranı yüzde 71,2 ölçüldü. Çerçeve gereksiz koruma adımlarını ayıklayabiliyor, reaksiyon mekanizmalarında elektron hareketlerini değerlendirebiliyor.
İlk yazar Andres M. Bran "Synthegy ile kimyacılara konuşma gücü veriyoruz, daha karmaşık sentez fikirlerini hızla deneyebiliyorlar" dedi. Çalışma Matter dergisinde yayımlandı.
Quanta Magazine'in 6 Mayıs derlemesi, yıldırım oluşumunda kozmik ışınların tetikleyici olabileceği hipotezini güçlendiren son bulguları topladı. Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'ndan Xuan-Min Shao 2025'te yıldırımı "uzayda ölmekte olan bir yıldıza fiziksel olarak bağlayan" kozmik ışın duşlarının izini sundu. New Hampshire Üniversitesi'nden astrofizikçi Joseph Dwyer'in "kaçak elektron çığı" teorisi, ışık hızına yakın elektronların yüz binlerce elektron yığınını tetikleyebileceğini öneriyor.
NASA'nın 2023 ALOFT misyonu ise gama ışını detektörleriyle bulutların yıldırım olmadan da parladığını tespit etti. Dünyada her an iki binden fazla aktif fırtına gözleniyor, yıldırım fiziği son otuz yılda atmosferik bilim ile yüksek enerji fiziğinin kesişimine taşındı.
ECB Working Paper 3225, finansal sistemde yapay zekâ entegrasyonunun istikrar üzerindeki dört kanalını ele alıyor. Kredi tahsisi, piyasa likiditesi, model riskleri ve sistemik bağımlılık ana eksenler.
Dallas Fed analizi, gerçekleşen tarife oranlarının (2024'te yüzde 2,3'ten 2025 sonu yüzde 9,4'e) çekirdek PCE enflasyonuna ilk çeyrek 2026'da yaklaşık 0,80 puan eklediğini ve etkinin Şubat 2026'da zirve yaptığını ölçüyor.