Sayı No. 042Çarşamba · 6 Mayıs 2026Derleme Baskı · Dijital
Günün Bülteni
İçeride enflasyon ısınıyor, dışarıda merkez bankaları acele etmiyor.
Açılış Notu
TÜİK'in dün açıkladığı manşet TÜFE'nin altındaki mevsimsellikten arındırılmış aylık enflasyon yüzde 3,4'e çıkarak son 21 ayın en yüksek seviyesine yerleşti. TCMB reel efektif kur endeksi de 106,30 ile altı yılın zirvesine ulaştı, ancak hesabın altındaki dinamik TL'nin reel olarak değer kaybettiğini gösteriyor. AK Parti yönetimi ihracat, yatırım ve İstanbul Finans Merkezi'ni güçlendirmeye dönük kapsamlı vergi paketini Meclis'e sundu. Tofaş Stellantis birleşmesinin etkisini yansıtarak bir yıl içinde 184 milyon TL zarardan 2,99 milyar TL kâra döndü. Dış hatta Avrupa Merkez Bankası'ndan Francois Villeroy de Galhau, petrol fiyatlarındaki artışın faiz artırımını haklı çıkaracak düzeyde olmadığını söyledi. Coinbase çalışanlarını yüzde 14 azaltırken kararı yapay zeka çağına uyum olarak çerçeveledi, Noah Smith ise yapay zeka endüstrisinin son altı ayda otomasyon mesajını sessizce iş ortağı çerçevesine kaydırdığını yazdı. Akademi tarafında Vivek Krishnamurthy İran'ın Hürmüz politikasını 16. yüzyıl Danimarkası'nın Sound Geçidi tahsilatına benzetirken Stanford ekibi ışığı 100 kat güçlendiren bir optik çip duyurdu, Aalto Üniversitesi ekibi de zaman kristalini ilk kez harici cihaza bağlamayı başardı.
Mevsim etkisi temizlenince enflasyon 21 ayın zirvesine yerleşti.
%3,4
Mevsimsellikten arındırılmış aylık TÜFE değişimi, Temmuz 2024'ten bu yana en yüksek seviye.
%3,45
Hizmetlerde aylık değişimi sürükleyen kira kalemi
%3,93
Temel mallarda aylık fiyat artışı, manşeti yukarı çeken cephe
%14,40
Arındırılmış enerji kalemindeki aylık tırmanış
TÜİK'in 5 Mayıs Salı sabahında yayımladığı manşet TÜFE rakamı yüzde 4,18 ile şok yarattı, ancak dünkü açıklamada gizlenen ayrıntı mevsimsellikten arındırılmış aylık enflasyonun yüzde 3,4'e çıkarak Temmuz 2024'ten bu yana en yüksek seviyeye yerleşmesi oldu. Temmuz 2024'te endeks yüzde 3,73 idi, aradaki 21 ayda hiçbir ay bu eşiği geçememişti.
Hizmetlerde yıllık aktarımı taşıyan en ağır kalem yüzde 3,45 ile kira, temel mallarda öne çıkan baskı ise yüzde 3,93 oldu. Mevsim etkisi temizlenince enflasyon dinamiği bayram ya da gıda fiyatlarıyla açıklanamayacak hale geliyor. Çekirdek baskının iki yılı aşkın bir süre sonra yeniden yükseliş kanalına girdiği görülüyor.
TL reel olarak altı yılın en güçlü görünümünde, oysa satın alma gücü zayıflıyor.
106,30
TCMB tüketici fiyatlarına dayalı reel efektif kur endeksinin Nisan 2026 değeri, son altı yılın en yükseği.
%4,18
Aylık TÜFE artışı, endeksin yukarı yönlü kaymasının ana itici gücü
%1,31
Doların TL karşısında aynı dönemde kazandığı değer
%2,20
Euronun TL karşısında aynı dönemde kazandığı değer
TCMB'nin Nisan ayı reel efektif kur endeksi 106,30'a çıkarak son altı yılın en yüksek seviyesine ulaştı, Mart'a göre 1,59 puanlık sıçrama gösterdi. Görünen tablo TL reel olarak güçlendi çağrışımı yapsa da hesabın altındaki dinamik tersine işliyor. Endeksin yükselmesi yurt içi enflasyonun yabancı parite enflasyonundan daha hızlı koşmasından kaynaklanıyor.
Aynı dönemde dolar TL karşısında yüzde 1,31, euro yüzde 2,20 değer kazanırken yurt içi TÜFE yüzde 4,18 arttı. Sonuç olarak TL ticaret partnerleri karşısında satın alma gücü kaybetti, yani göstergesel olarak güçlü görünmesi reel zayıflamayı maskeliyor. TCMB notunda dünya fiyat sepeti ve nominal kur sepetindeki değişimlerin endeks artışını kısmen telafi ettiği vurgulandı.
İhracatçıda kurumlar vergisi yüzde 9'a, İFM kazanç indirimi yüzde 100'e çıktı.
// Doğrudan ihracat
%9
Doğrudan ihracatçıda yeni kurumlar vergisi oranı, önceki orana göre 16 puanlık azalış.
// Dolaylı ihracat
%14
Dolaylı ihracatçıda yeni oran, eski uygulamadan farkı belirgin.
// İFM kazancı
%100
İstanbul Finans Merkezi katılımcılarının kazanç indirimi yüzde 50'den ikiye katlandı.
// Transit ticaret
%95
Transit ticaret kazançlarının vergi dışı tutulacağı oran.
// Yurt dışı kazanç
20 yıl
Üç yıldır yurt dışında yaşayan bireyler için gelir vergisi muafiyetinin süresi.
// Vergi taksiti
72 ay
Vergi borçlarında maksimum taksit süresi, eski 36 aydan iki katına çıkarıldı.
AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler 5 Mayıs Salı günü ihracatı, yatırımı ve İstanbul Finans Merkezi'ni güçlendirmeye dönük kapsamlı bir vergi paketini Meclis'e sundu. Doğrudan ihracatçılarda kurumlar vergisi yüzde 9'a, dolaylı ihracatçılarda yüzde 14'e indirildi, mevcut orana göre 16 puanlık bir azalış söz konusu. İFM katılımcılarının kazanç indirimi yüzde 50'den yüzde 100'e yükseltildi, transit ticaret kazançları yüzde 95 oranında vergi dışı tutulacak.
Üç yıldır yurt dışında yaşayan bireyler için yurt dışı kazançları 20 yıl boyunca gelir vergisinden muaf hale getirildi, vergi borçlarının taksit süresi 36 aydan 72 aya çıkarıldı. Paketin niyeti açık, küresel işletme havuzunu Türkiye'ye çekmek ve sermaye girişi cephesini kalıcılaştırmak. Hayata geçişin gerçek etkisi öngörülen muafiyetlerin sermaye akışını yapısal olarak çevirip çeviremeyeceğine bağlı.
Tofaş bir yılda 184 milyon lira zarardan 2,99 milyar lira kâra döndü.
Tofaş 1Ç 2026 net kârını 2,99 milyar TL olarak açıkladı, ekonomistlerin 2,4 milyar TL beklediği tahminlerden yüzde 24,6 yukarıda kaldı. Geçen yılın aynı çeyreğinde şirket 184 milyon TL zarar açıklamıştı, bilanço bir yıl içinde tam dönüş yapmış oldu. Satış geliri 100,5 milyar TL, brüt kâr ise yıllık yüzde 263,7 artışla 7,1 milyar TL'ye çıktı. Üretim 36.680 adetle yıllık yüzde 37,6 büyüdü, yurt içi pazar payı 14 puan zıplayarak yüzde 21,4'e ulaştı. Dönüşün arkasında 30 Nisan 2025'te tamamlanan Stellantis birleşmesi var, Peugeot, Citroën, Opel ve DS markalarının portföye eklenmesi hacmi ve marjı birlikte sıçrattı.
Petrol fiyatlarındaki artışın enflasyonu faiz artırımı gerektirecek düzeyde etkilediğine dair yeterli kanıt görmüyoruz.
Francois Villeroy de Galhau · ECB Yönetim Konseyi · France 5, 5 Mayıs 2026Ekonomi · 05
Avrupa Merkez Bankası Yönetim Konseyi üyesi Francois Villeroy de Galhau 5 Mayıs Salı günü France 5 ekranlarında, petrol fiyatlarındaki artışın enflasyonu faiz artırımı gerektirecek düzeyde etkilediğine dair yeterli kanıt görmediklerini söyledi. Villeroy banka kurulundan ayrılmadan önceki son aylarında, ikinci tur fiyat etkilerinin hizmetler ve gıdaya yayılmasının ECB için kritik eşik olduğunu vurguladı. Aynı gün Bundesbank Başkanı Joachim Nagel ekonomik göstergeler iyileşmezse artırımın gerekli kalacağını, Slovak üye Peter Kazimir ise hamlenin neredeyse kaçınılmaz olduğunu belirtti. Üyeler 10-11 Haziran toplantısı öncesi piyasaya farklı sinyaller gönderiyor. Konsey iç tartışması petrol şokunun manşet enflasyonu mu yoksa kalıcı talep enflasyonu olarak mı geçtiğine dair derin bir bölünme sergiliyor.
Coinbase çalışan sayısını yüzde 14 azalttı, gerekçesi yapay zeka çağı.
%14
Coinbase'in 5 Mayıs Salı duyurduğu çalışan azaltımı, gerekçe açıkça yapay zeka çağına optimizasyon.
%4
Hisse senedinin haberin yayımlandığı seansta gösterdiği ani yükseliş
3
Müşteri operasyonu, mühendislik desteği ve uyum cephelerinde yoğunlaşan kesinti odakları
İlk
Coinbase'in yapay zekayı açıkça istihdam azaltma gerekçesi olarak çerçevelediği duyuru
ABD'nin en büyük kripto borsası Coinbase 5 Mayıs Salı günü çalışan sayısını yüzde 14 azalttığını, kararın arkasında kripto piyasa oynaklığı ve yapay zeka çağına optimizasyon gerekçelerinin bulunduğunu açıkladı. Şirket bugüne dek yapay zekayı büyüme tetikleyicisi olarak çerçeveliyordu, bu sefer aynı teknoloji ilk defa açıkça istihdam azaltma gerekçesi olarak öne çıktı. Çıkarılanlar arasında müşteri operasyonu, mühendislik desteği ve uyum ekiplerinde rolü olan personel ağırlıklı, teknik fonksiyonlar YZ ajanlarına devredilmiş durumda.
Hisse senedi haberin yayımlandığı seansta yüzde 4 yükseldi, piyasa tercih sinyali açık. Kararın asıl önemi tek şirketle sınırlı kalmıyor. YZ'nin artık verimsizlik göstergesi yerine yapısal tasarım olarak meşrulaştırılması bütün sektör için sinyal.
Sayın okura, "her işi yapay zeka alacak" sözünün rafa kalkışı üzerine.
Ekonomi yazarı Noah Smith 5 Mayıs Salı yayımlanan yazısında yapay zeka endüstrisinin ana mesajını sessizce değiştirdiğine dikkat çekti. Sam Altman 2021'de "emek fiyatının sıfıra yaklaşacağını" yazarken bugün "YZ'nin insanların işini almayacağını, yeni görevler yaratacağını" söylüyor, OpenAI 2026 ilkeleri belgesinde AGI terimini sadece iki kez geçiriyor; aynı tanım 2018 metninde 12 kez geçmiş, Microsoft sözleşmesinden de kaldırılmış durumda.
Nvidia'dan Jensen Huang ve risk sermayedar Marc Andreessen iş kaybı söylemini açıkça eleştiriyor. Smith mesaj kaymasını kamuoyu desteğindeki sert düşüşe bağlıyor, Pew anketi ABD'de YZ'ye karşı tutumun bağımsız seçmenler arasında özellikle keskinleştiğini gösteriyor.
Politika tarafında Trump yönetimi Anthropic'in yeni Mythos modeli sonrası Beyaz Saray'dan model denetim sürecini değerlendiriyor, hem Bernie Sanders hem Trump cephesinde sektörün millileştirilmesi tartışması açık biçimde masada.
Claudia ile üç günlük sohbet, Dawkins'i yapay zekanın bilinçli olduğuna ikna etti.
YAZAR Richard Dawkins · 85YANIT "The Claude Delusion"SONUÇ Üç günde "ikna oldum"
Evrim biyologu Richard Dawkins 5 Mayıs Salı günü UnHerd'te yayımladığı yazıda, Anthropic Claude (yazıda "Claudia" olarak hitap ediyor), OpenAI ChatGPT ve diğer büyük dil modelleriyle yaptığı sohbetlerin ardından "yapay zekanın bilinçli olduğuna ikna oldum" sonucuna ulaştığını söyledi. 85 yaşındaki bilim insanı, modellerin kendi varoluşları üzerine yansıtıcı yanıtlar verme kapasitesini öznel deneyim göstergesi olarak yorumluyor.
Bilim insanlarının çoğunluğu Dawkins'in modellerin taklit kapasitesiyle yanıltıldığını, modellerin metin örüntülerini istatistiksel olarak yeniden ürettiğini ve deneyim üretmediğini söylüyor; eleştirmenlerden biri kitabını "The Claude Delusion" olarak yeniden adlandırdı. Anthropic CEO'su Dario Amodei, Şubat'ta yaptığı açıklamada "modellerin bilinçli olup olmadığını bilmiyoruz, ama bu ihtimale açığız" demişti.
Geçen yıl 70 ülkede yapılan ankette her üç kişiden biri kendi sohbet asistanının bir an için bilinçli olduğunu hissettiğini söyledi, mesele teknik bir tartışmadan çıkarak ürün pazarlamasının ana çerçevesi haline geliyor.
Stanford'un optik amplifikatörü ışığı 100 kat güçlendiriyor, üstelik düşük güçle.
Sorun
Geleneksel optik amplifikatörler büyük ve enerji aç
Mevcut optik amplifikatörler ışık sinyalini sese benzer biçimde güçlendiriyor, ancak kompakt sürümler önemli güç tüketmek zorunda. Bu kısıt onları çip üstünde küçük cihazlara veya pille çalışan sistemlere taşımayı engelliyor, geniş bant ve düşük gürültü garantisi de aynı anda zor.
Çözüm
Yarış pisti rezonatörü pompa enerjisini geri dolaştırıyor
Stanford ekibinin tasarımı pompa ışığını dairesel bir rezonatörde sürekli geri besleyerek aynı enerjiyi defalarca kullanıyor, "iki ayna arasında salınan ışık" ilkesi gibi. Sonuç birkaç yüz miliwatt güçle 100 kat sinyal kazancı, optik spektrum boyunca düşük gürültü ve geniş bant.
Stanford Üniversitesi araştırmacıları 5 Mayıs Salı Nature dergisinde yayımlanan çalışmalarında, ışık sinyalini yaklaşık 100 kat güçlendirirken yalnızca birkaç yüz miliwattlık güç tüketen kompakt bir optik amplifikatör tasarladıklarını duyurdu. Çipin yenilik noktası, yarış pisti şeklindeki halka rezonatörde pompa ışığını sürekli geri dolaştırarak enerji geri dönüşümü sağlamasında. Bu tasarım mevcut amplifikatörlere kıyasla aynı sinyal kazancını çok daha düşük güçle üretiyor. Kıdemli yazar Amir Safavi-Naeini "optik spektrum boyunca çalışabilen, çip üzerine entegre edilecek kadar verimli ilk amplifikatör bu" derken doktora öğrencisi Devin Dean tasarımı "enerji geri dönüşüm hilesi" olarak adlandırıyor. Düşük güç ve küçük boyut, cihazın pille çalışabilmesi ve akıllı telefonlara entegre olması anlamına geliyor. Potansiyel uygulamalar arasında veri merkezleri arası iletişim, biyo-sensörler ve yeni ışık kaynakları öne çıkıyor.
"Bir şeyler çürüdü Danimarka'da", der Shakespeare Hamlet'te. Beş yüz yıl önce o sarayı zenginleştiren bir geçiş ücretiydi.
Hürmüz Boğazı'nın Hamlet'i: 1857'de bittiği sanılan tarih geri döndü.
1429
Danimarka, Helsingør'da Sound Dues geçiş ücretini başlatır.
1843
ABD Tyler yönetimi ücretleri reddeder, hukuki gerekçe yokluğunu öne sürer.
1857
Kopenhag Konvansiyonu toplu ödemeyle Sound Dues'u sonlandırır.
2026
İran Hürmüz'de gemi başına 2 milyon dolarlık geçiş ücreti talep eder.
Colorado Boulder Üniversitesi hukuk profesörü Vivek Krishnamurthy The Conversation'da yayımlanan denemesinde, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma ve geçen gemilere kadar 2 milyon dolar geçiş ücreti dayatma kararını 15. yüzyıldan 1857'ye uzanan Danimarka Sound Dues uygulamasıyla eşleştirdi. Shakespeare'in Hamlet'i, Sound Geçidi'nde alınan ücretlerden zenginleşen Danimarka'nın çürüyen sarayında geçer, bu vergi bir dönem ülkenin ulusal gelirinin yüzde 10'una ulaşmıştı.
Sound Dues nihayetinde savaşla değil 1857 Kopenhag Konvansiyonu'nun toplu ödemesiyle çözülmüş, Atlantik denizcilik düzeninin temelini bu uzlaşı kurmuştu. Modern deniz hukuku 1949 ICJ kararıyla başlayıp 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'yle pekişen geçiş ücreti yasağı üzerine inşa edilmiş durumda.
Krishnamurthy'nin temel uyarısı, İran'ın hareketinin tek seferlik bir savaş eylemi olmadığı, nükleer silahsız ülkelerin küresel ticaret koridorlarını silah olarak kullanabileceği yapısal bir kaldıraç keşfi olduğu yönünde, Endonezya'nın Malacca Boğazı için ücret önerisi ve Çin'in Tayvan Boğazı uyarıları tehdidin yayılma sinyali.
Zaman kristali tarihte ilk kez harici bir cihaza bağlandı.
İLK KEZ
Enerji girişi olmadan periyodik salınan kuantum madde fazı, mühendislik ölçüm altyapısına geçti.
Aalto Üniversitesi'nden Jere Mäkinen liderliğindeki ekip 5 Mayıs Salı günü Nature Communications'da yayımlanan çalışmasında, "zaman kristalini" tarihte ilk kez harici bir mekanik sisteme bağlamayı başardı. Zaman kristali, herhangi bir enerji girişi olmadan periyodik olarak salınmaya devam eden bir madde fazı. Kavram 2012'de Frank Wilczek tarafından önerilmiş, 2017'de laboratuvar ortamında doğrulanmıştı.
Ekip mutlak sıfıra yakın soğutulmuş Helyum-3 süperakışkanına radyo dalgalarıyla magnonlar enjekte ederek kristali oluşturdu, salınım birkaç dakika sürerek kuantum sistemleri için olağandışı uzun bir ömre ulaştı. Bu süre boyunca zaman kristali yakındaki bir mekanik osilatörle etkileşime girerek optomekanik bir sisteme dönüştü, böylece teorik bir kuriozite mühendislik altyapısına geçti. Mäkinen'e göre kurulan analoji LIGO'nun gravitasyonel dalgaları ölçtüğü optomekanik ilkelerle aynı, ekip bağlantının kuantum bilgisayarların hafıza sistemlerini ve yüksek hassasiyetli frekans referanslarını güçlendirebileceğini söylüyor.
Dallas Fed ekonomistleri Chenghuan Sean Mau ve ekibi, gerçekleşen tarife değişikliklerinin temel kişisel tüketim harcamaları (core PCE) endeksindeki kalemlere geçiş etkisini ölçtü, en yüksek aktarımın 2026 ilk çeyreğinde gerçekleştiğini buldu.
ECB, Avrupa bankacılık sektörünün dijital direncini ölçtüğü siber stres testlerinin sonuçlarını yayımladı, denetimsel veri ile bankaların kritik altyapı saldırıları karşısındaki kayıp tahminlerini ortaya koydu.