Sayı No. 041Salı · 5 Mayıs 2026Derleme Baskı · Dijital
Günün Bülteni
Türkiye verisi yeniden ısındı, küresel bakınca savaş ise Fuceyra kıyısına taştı.
Açılış Notu
TÜİK 4 Mayıs sabahı Nisan ayı tüketici enflasyonunu aylık yüzde 4,18 ve yıllık yüzde 32,37 olarak açıkladı. Ekonomistlerin yüzde 3,20 beklediği aylık veri, Mart'taki yüzde 1,94'ün iki katından fazlasına çıkarak manşeti yukarı çekti. İstanbul Sanayi Odası ile S&P Global'in birlikte yayımladığı imalat PMI'sı 45,7'ye gerileyerek Eylül 2024'ten bu yana en zayıf seviyeye indi, sektör 25'inci ayını daralma içinde geçiriyor. Barclays stratejisti Marek Raczko Türk lirasında uzun pozisyonların kapatılmasını tavsiye eden notunda, ülkenin cari hesabının yüksek petrol fiyatlarına karşı savunmasız kaldığını yazdı. Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi'nin 2025 raporu ise yıl boyunca 475 yeni projeyle 21 milyar dolarlık doğrudan yabancı yatırım girişi olduğunu duyurdu, kısa vadeli baskının ardındaki yapısal eğilimi hatırlattı. Dış hatta İran 4 Mayıs Pazartesi BAE'nin Fuceyra emirliğindeki petrol sanayi bölgesine insansız hava aracı ve seyir füzesiyle saldırı düzenledi, BAE Savunma Bakanlığı dört seyir füzesinden üçünü ülke karasuları üzerinde imha ettiğini bildirdi. Avrupa Merkez Bankası Yönetim Konseyi üyesi Peter Kazimir, Haziran toplantısında politika sıkılaştırmasının kaçınılmaz hale geldiğini söyledi, piyasalar 25 baz puanlık bir artırımı fiyatlamaya başladı. Akademi tarafında NBER'de Nicholas Bloom liderliğindeki ekip resmi istatistiklere duyulan güvenin ekonomik bedelini ölçerken Quanta'da Amsterdam Üniversitesi ekibi bitki hücresindeki kloroplast paketlemesinin matematiksel olarak en uygun düzene yakın çalıştığını gösterdi.
Nisan'da aylık TÜFE yüzde 4,18'e sıçradı, manşet enflasyon yeniden hızlandı.
%4,18
TÜİK'in Nisan ayı için açıkladığı aylık TÜFE değişimi, ekonomistlerin yüzde 3,20 beklentisinin epey üstünde gerçekleşti.
%46,60
Konut, su, elektrik ve doğal gaz kalemindeki yıllık artış
%35,06
Ulaştırma kalemindeki yıllık artış
%34,55
Gıda ve alkolsüz içecekler kalemindeki yıllık artış
%29,83
Manşetin gerisindeki çekirdek enflasyon (yıllık)
TÜİK 4 Mayıs sabahı Nisan ayı tüketici enflasyonunu aylık yüzde 4,18, yıllık yüzde 32,37 olarak açıkladı. Aylık değişim Mart ayındaki yüzde 1,94'ün iki katından fazlasına çıkmış oldu, ekonomistlerin beklentisi ise yüzde 3,20 düzeyindeydi. Yıllık bazda konut, su, elektrik ve doğal gaz kalemi yüzde 46,60'lık artışıyla manşeti yukarı çeken ana eksen olurken ulaştırma yüzde 35,06, gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 34,55 yukarıda kapandı.
Üretici fiyatları aylık yüzde 3,17, yıllık yüzde 28,59 yukarıda kapandı. Çekirdek enflasyon ise yüzde 29,83'te oluştu, manşetin gerisinde olsa da TCMB'nin yüzde 5 nokta hedefinin yaklaşık altı katı düzeyde kalmaya devam ediyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek yükselişi geçici olarak nitelendirdi, piyasa katılımcıları Haziran Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizinin yeniden sıkılaştırılması olasılığını fiyatlamaya başladı.
04.05.2026 · Fuceyra · Petrol sanayi bölgesinde yangın
İran Fuceyra petrol sanayi bölgesine İHA ve seyir füzesiyle saldırdı.
3 / 4
BAE Savunma Bakanlığı'nın ülke karasuları üzerinde imha ettiğini bildirdiği seyir füzesi sayısı; dördüncü füze denize düştü.
BAE Savunma Bakanlığı
Dört seyir füzesinin üçü karasuları üzerinde imha edildi, biri denize düştü.
Tasnim · Yeni kontrol bölgesi
Tahran, Hürmüz'de Mübarek Dağı ile Keşm Adası arası genişletilmiş bir kuşak tanımladı.
ABD Merkez Komutanlığı
Pazartesi günü itibarıyla ticari gemilere refakat operasyonu başlatıldı.
İran 4 Mayıs Pazartesi BAE'nin Fuceyra emirliğindeki petrol sanayi bölgesine insansız hava aracı ve seyir füzesiyle eş zamanlı saldırı düzenledi, tesislerde geniş çaplı bir yangın başladı. BAE Savunma Bakanlığı dört seyir füzesinin üçünü ülkenin karasuları üzerinde imha ettiğini, dördüncüsünün denize düştüğünü açıkladı, İçişleri Bakanlığı ise bölge halkına cep telefonu üzerinden tahliye uyarısı gönderdi. Fuceyra, Hürmüz Boğazı dışındaki en büyük petrol çıkış terminalini barındıran kıyı kenti, dolayısıyla saldırı ablukayı atlamaya çalışan alternatif rotayı doğrudan hedef aldı. Brent fiyatı haberle birlikte yüzde 4 sıçradı.
İran'ın yarı resmi Tasnim ajansı paralel bir gelişmede Tahran'ın Hürmüz'de Mübarek Dağı'nın güneyinden Fuceyra'nın güneyine, Keşm Adası'nın batısından Ümmü'l-Kayveyn'e uzanan yeni bir "kontrol bölgesi" tanımladığını duyurdu, ABD Merkez Komutanlığı buna karşılık Pazartesi günü itibarıyla ticari gemilere refakat operasyonu başlatacağını açıkladı. Çatışmanın rotasının BAE topraklarına taşması, Pentagon'un savaş için bütçelediği maliyet kalemlerinin çoktan aşıldığını gösteriyor.
İmalat PMI 45,7'ye geriledi, sektör Eylül 2024'ten beri en zayıf okumayı yaptı.
45,7
İSO ve S&P Global'in birlikte yayımladığı Türkiye İmalat PMI'sının Nisan okuması.
−2,2
Mart'taki 47,9 düzeyinden Nisan'a yaşanan puan düşüşü
25
Endeksin 50 eşiğinin altında kaldığı üst üste ay sayısı
5 ay
Girdi fiyatlarındaki kesintisiz artış süresi (Ocak 2024'ten beri en sert)
İstanbul Sanayi Odası ile S&P Global'in birlikte yayımladığı Türkiye İmalat Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI), Nisan ayında 45,7'ye gerileyerek Mart'taki 47,9 düzeyinden 2,2 puanlık keskin bir düşüş kaydetti. Endeks 50 eşiğinin altında 25'inci ayını tamamlamış oldu, ölçüm Eylül 2024'ten bu yana raporlanan en zayıf seviyeye karşılık geliyor. S&P Global'in ekonomi direktörü Andrew Harker raporda, anket katılımcılarının düşüşü ağırlıklı olarak Orta Doğu'daki savaşa bağladığını, akaryakıt ve petrol maliyetlerindeki sıçramanın üretim koşullarını sıkıştırdığını yazdı. Üretim alt endeksi Covid-19 döneminden bu yana en hızlı düşüşü kaydetti, yeni siparişler ile ihracat siparişleri tüm sektörlerde geriledi, girdi fiyatları beş aydır artış gösterirken Ocak 2024'ten bu yana en sert tempoda yükseldi. İmalat 25 aydır küçülmeye devam ederken TÜFE 32'lerde sıkışıyor, stagflasyonun izleri Türkiye sanayisinde ikinci çeyreğin başlangıcına işliyor.
Barclays stratejisti Marek Raczko liderliğindeki ekip, 1 Mayıs tarihli notunda Türk lirasında uzun pozisyon kapatma ve euro/TL'deki açık pozisyon önerisini sonlandırma tavsiyesi yayımladı. Bank of America birkaç gün önce dolar/TL üzerindeki taşıma işlemlerini kapatmıştı, dolayısıyla iki büyük yatırım bankası art arda aynı yöne geçmiş oldu.
Raczko notunda, Türkiye'nin cari hesabının yüksek petrol fiyatlarına karşı savunmasız olduğunu, bu durumun kurun aşamalı nominal değer kaybına dayanan politikanın sürdürülebilirliğini sorgulattığını yazdı. Yüksek faizli TL'ye giren yabancı yatırımcı son üç çeyrekte taşıma kazancıyla cesaretlenmişti, Brent fiyatının 100 dolar bandına yapışması ise denklemin risk-getiri dengesini bir gecede ters çevirdi.
Carry trade'in geri çekildiği bir bantta Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın rezerv tamponu ve faiz artırım gücü, kur baskısını tek başına omuzlamak zorunda kalabilir.
Marek Raczko · Barclays Stratejisti · 1 Mayıs 2026
475 yeni proje 21 milyar dolarlık doğrudan yabancı yatırım getirdi.
21 mlr $
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi'nin 2025 raporunda açıkladığı doğrudan yabancı sermaye girişi toplamı.
ABD
Çin
Almanya
Hollanda
Lüksemburg
Birleşik Krallık
Körfez
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi'nin 4 Mayıs günü yayımladığı 2025 raporuna göre Türkiye, geçen yıl içinde 475 yeni yatırım projesiyle 21 milyar dolar tutarında doğrudan yabancı sermaye girişi sağladı. İmalat sanayi 262 projeyle 8,44 milyar dolarlık paya ulaşırken bilgi ve iletişim teknolojileri kalemi veri merkezi ile 5G altyapısı yatırımları üzerinden 6,74 milyar dolarlık dilime çıktı. Sermayeyi getiren ülkeler listesinin başında ABD, Çin, Almanya, Hollanda, Lüksemburg, Birleşik Krallık ve Körfez ülkeleri yer aldı. Körfez fonları özellikle veri merkezi cephesinde belirgin bir aktiflik gösterdi.
Birleşme ve satın alma cephesinde işlem sayısı 124'e çıkarak yıllık yüzde 33 artış kaydetti, toplam işlem hacmi 6,7 milyar dolar oldu. PMI ve TÜFE'nin baskıladığı bir günde yapısal yatırım rakamları, kısa vadeli iniş çıkışın ötesindeki uzun vadeli sermaye akışını hatırlatıyor.
ECB Haziran toplantısında politika sıkılaştırmasını kaçınılmaz buluyor.
Sıkılaştırma cephesi
Kazimir & Nagel
Slovakya merkez bankası başkanı Peter Kazimir, geniş tabanlı fiyat artışı ile büyümedeki zayıflama nedeniyle Haziran adımının kaçınılmaz hale geldiğini söyledi. Bundesbank Başkanı Joachim Nagel de enflasyon ve büyüme görünümünde belirgin bir iyileşme görülmezse 25 baz puanlık artırımın gerekeceğini belirtti.
Bekle-gör cephesi
Šimkus
Litvanya merkez bankası başkanı Gediminas Šimkus mesafeli durdu, Haziran toplantısına kadar gelecek verilere göre karar vereceklerini söyledi. ECB önceki kararda faizi sabit tutmuş, Haziran'a yönelik bir gözden geçirme sinyali vermişti, piyasa katılımcılarının çoğu 10-11 Haziran toplantısında 25 baz puanlık bir artırım fiyatlıyor.
Atlantik'in iki yakası bu hafta da farklı yönlere yürüyor, Fed sonraki ayarlamayı hâlâ indirim çerçevesinde tartışırken ECB sıkılaştırmaya hazırlanıyor. Politika ayrışması kur cephesinde EUR/USD'ye taze yön veriyor, gelişmekte olan piyasa para birimleri için de sermaye akış denklemini değiştiriyor.
ABD, AB'den ithal araçlara tarifeyi yüzde 25'e çıkardı.
Yeni oran Yüzde 15'ten yüzde 25'e yükseltilen tarife, Cuma günü Trump tarafından duyuruldu.
Müzakere kanalı ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer hafta sonu boyunca AB Komisyonu ile Berlin'in ticaret yetkilileri arasında uyum görüşmelerini sürdürdü.
AB cevabı Brüksel "anlaşma ihlali" iddiasını reddederek geçen yaz imzalanan anlaşmaya uyduklarını savundu, karşı seçeneklerin masada olduğunu uyardı.
Sektör etkisi BMW, Mercedes-Benz ve Volkswagen başta olmak üzere Alman üreticileri Kuzey Amerika ihracatında doğrudan etkileniyor.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Donald Trump'ın AB'den ithal edilen araçlara uygulanacak tarifeyi yüzde 15'ten yüzde 25'e çıkardığını açıkladı. Karar Cuma günü duyuruldu, Greer hafta sonu boyunca hem Avrupa Komisyonu hem de Berlin'in ticaret yetkilileriyle uyum görüşmelerini sürdürdü. Avrupa Komisyonu Trump'ın "anlaşma ihlali" iddiasını reddetti, geçen yaz imzalanan ticaret anlaşmasına uyduklarını savunarak Washington'un şartları çiğnemesi durumunda tüm seçeneklerin masada olacağı uyarısını yaptı. BMW, Mercedes-Benz ve Volkswagen başta olmak üzere Alman üreticileri Kuzey Amerika pazarında doğrudan etkilenecek, Brüksel'in olası karşı hamleleri Detroit ve Tennessee'deki Amerikan üretim hatlarını da hedefleyebilir. AB-ABD arasındaki tarife sarkacının yıl boyu salınımı, dünya otomotiv tedarik zincirinin yapısını ikiye bölme tehdidini büyütüyor.
Trump yönetimi, savaşın ekonomik etkisini hafifletmeye çalışıyor.
NYT'ye göre Trump yönetimi İran savaşının Amerikan ekonomisine yansımalarını kamuoyu önünde mümkün olduğunca küçük göstermeye çalışıyor.
New York Times'a göre Trump yönetimi, İran savaşının Amerikan ekonomisine yansımalarını kamuoyu önünde mümkün olduğunca küçük göstermeye çalışıyor. ABD Merkez Komutanlığı Hürmüz'de Amerikan bandıralı gemilere yönelen İran füzeleri ile insansız hava araçlarını imha ettiğini bildirdi, Trump bu duyuruyu rutin bir müdahale çerçevesine yerleştirmeyi tercih etti. Brent ham petrol fiyatı kapanış öncesi seviyenin yüzde 50 üzerinde seyrediyor, akaryakıt fiyatı seçim takvimine baskı yapan en görünür gösterge olarak öne çıkıyor, Beyaz Saray içindeki enerji çalışma grubu rezervlerden ek satış senaryolarını masada tutuyor.
NYT muhabirleri yönetimin "ekonomik etki dar tutulabilir" söylemiyle Pentagon'un haftalık 10 milyar doları aşan operasyon maliyeti arasındaki açının iletişim güçlüğüne dönüştüğünü yazdı. Savaşın "kontrol altında" olduğu çerçevesi, fiyat baskısının seçmenin alışveriş sepetinde günlük olarak okunduğu bir ekonomide kolay savunulamıyor.
Brockman 30 milyar dolarlık payını kan, ter, gözyaşı ile savundu.
"
Kan, ter ve gözyaşı.
Greg Brockman · OpenAI Başkanı · Musk-Altman davası, 2. hafta
30 mlr $
Brockman'ın mahkemede sorgulanan OpenAI özsermaye payının jüri önünde tartışılan değeri.
OpenAI'nin başkanı Greg Brockman 4 Mayıs Pazartesi günü Musk-Altman davasının ikinci haftasında jüri önünde ifade verdi. Musk'ın avukatı Brockman'a 30 milyar dolarlık özsermaye payının nasıl bu büyüklüğe ulaştığını sordu. Brockman cevabında "kan, ter ve gözyaşı" ifadesini kullanarak OpenAI'nin kuruluş yıllarında Ilya Sutskever ile birlikte günlük operasyonu omuzladığını, Musk ile Altman'ın haftada bir uğradığını anlattı. Davanın birinci haftasında Musk, OpenAI'a verdiği 38 milyon dolarlık fonu geri istemiş, kendi şirketi xAI'nin OpenAI modellerini damıttığını mahkemede kabul etmişti.
Musk-Altman çatışması yüzeyde bir mülkiyet kavgası gibi görünse de derinlemesine bakıldığında kâr amacı gütmeyen bir araştırma laboratuvarının dünyanın en pahalı yatırım nesnesine dönüştüğü yedi yılın hesabını veriyor. Brockman'ın "kan, ter, gözyaşı" satırı kuruculuk değer primini Silikon Vadisi'nin en görünür ifadelerinden birine bağlayarak savunmasını kişisel emek hattı üzerinden kuruyor.
Tek ajan ya da çoklu ajan: uzmanlaşma ekseninde mimari kararı.
Görev→Karmaşıklık→Mimari
Tek araç · düşük gecikme⇒Tek ajan
Çok aşama · doğrulama⇒Çoklu ajan
Adım 1 Görev karmaşıklığını ve adım sayısını ölç.
Adım 2 Doğrulama gereksinimini ve modülerliği değerlendir.
Adım 3 Maliyet-gecikme-bakım üçlüsünü mimariye bindir.
Towards Data Science'ta Ayoola Olafenwa imzasıyla 4 Mayıs günü yayımlanan makale, üretken yapay zeka mimarisinde tek ajan ile çoklu ajan tasarımı arasındaki seçimi pratik bir karar ağacına oturtuyor. Yazara göre basit, az araç kullanan ve düşük gecikme bekleyen görevler tek ajanla yürütülmeli, çok aşamalı iş akışları ile doğrulama gerektiren süreçler ise uzmanlaşmış ajanlara bölünmelidir. Örnek olarak verilen "Almayla Artırılmış Üretim" (RAG) araştırma asistanı projesi Toplayıcı, Yazıcı ve Doğrulayıcı rollerinde üç ajanı Qdrant vektör veritabanı, Tavily web araması ve SQLite oturum hafızası üzerinden koordine ediyor. Yazılım üretimi için ise "Yönetici → Kodlayıcı → Test Edici → İnceleyici" şablonu referans olarak veriliyor. Çoklu ajan tasarımı maliyet, gecikme ve bakım yükünü artırırken hata izolasyonu ile modüler büyümeyi kolaylaştırıyor. "Akıl Yürütme + Eylem" (ReAct) deseninin tek başına yeterli olduğu yerlerde "ne kadar ajan o kadar zekâ" hatasından kaçınmak, üretim ortamına geçişin en sık karşılaşılan ayık kararlarından biri.
Kloroplast hücre yüzeyinin yüzde yetmişten fazlasını matematiksel düzene oturtuyor.
%75
Kloroplastın bitki hücresi yüzey alanını ışık emecek şekilde kapladığı oranın orta noktası (yüzde 70-80 aralığı).
Quanta Magazine'in 4 Mayıs sayısında öne çıkan haber, Amsterdam Üniversitesi'nden Nico Schramma ile Mazi Jalaal'in PNAS dergisinde Kasım 2025'te raporladığı bir bulguya odaklanıyor. Araştırmacılara göre bitki hücrelerindeki kloroplastlar, hücre yüzey alanının yüzde yetmişten yüzde sekseninin ışık emecek biçimde paketlenmesini sağlıyor. Akvaryum bitkisi Elodea densa üzerinde yapılan deneyde 30 ile 130 disk arasında değişen kloroplast topluluklarının dikdörtgensel hücre içinde matematiksel olarak optimal yerleşimi, 30 bin iterasyonluk bir optimizasyon algoritmasıyla doğrulandı.
Bulgunun anahtarı, kloroplastların ışık değişimine yanıt olarak hücre içinin katı ve sıvı durumları arasında "cam geçişi" yapmasında saklı, bu sayede kloroplastlar yoğun ışıkta tamir enerjisini koruyacak biçimde yer değiştirebiliyor. Indiana Üniversitesi'nden Roger Hangarter ile Tokyo Metropolitan Üniversitesi'nden Masamitsu Wada'nın danışmanlığında yürütülen çalışma, fotosentez verimliliğini taşıyan yüzey paketinin matematiksel olarak optimal seviyeye yakın çalıştığı sonucuna varıyor. Doğanın matematiği bu kadar dar bir hücrede çalışıyorsa, tarım biyoteknolojisinin yaprak verimliliği için ne kadar marj bıraktığı bir araştırma sorusu olarak ortada duruyor.
Madeni paranın anlattığı: Akdeniz havzasında refah ekseninin kayışı.
Marginal Revolution'da Tyler Cowen 4 Mayıs günü Johannes Boehm ile Thomas Chaney imzalı NBER w35156 numaralı yeni çalışmaya dikkat çekti. "Ticaret ve Antikçağın Sonu" başlıklı makale, dördüncü ile onuncu yüzyıl arasındaki Akdeniz havzasından çıkarılan yüzbinlerce madeni paranın dağılımını veri olarak kullanıyor.
Boehm-Chaney modelinde paranın ticaret yolları boyunca yayılım hızı ekonomik aktivitenin coğrafyasını gösteriyor. Beşinci yüzyıldan itibaren İslam-Hristiyanlık sınırı Akdeniz ticaretini koparınca aktivite havzanın dışına kaymış. Sekizinci yüzyılda Orta Doğu en yüksek reel tüketimi kaydetti, dokuzuncu yüzyıl sonunda ise İslami İspanya'dan Frank krallığının kuzeybatısına uzanan Atlantik kıyısı en zengin coğrafya hâline geldi.
Çalışmanın ima ettiği şey, antik çağın çöküşünün siyasi olmaktan çok ticaret odaklı bir kayma olduğu, askeri sınırların ticaret havzalarına denk düştüğü dönemlerde refah ekseninin nasıl yer değiştirebildiği. Çağdaş bir okuma için bu yöntem, Hürmüz ablukası ya da Karadeniz tahıl koridoru gibi günümüz kesintilerinin neye işaret edebileceğini arkeolojik veri üzerinden düşünmek için bir aralık bırakıyor.
Stephie Fried, Tobin Graf, Simar Malhotra ve Sanjay R. Singh'in 5 Mayıs tarihli ekonomi mektubu, Duke Üniversitesi CFO Anketi'ne katılan firmaların bir yıl ileri fiyat artış beklentisini yüzde 3,6 olarak ölçüyor; bu rakam Fed'in yüzde 2 hedefinin epey üzerinde kalıyor. Yazarlar CFO beklentilerinin son 25 yılda çekirdek TÜFE'yi diğer ölçütlerden daha yakın izlediğini, RMSE değerinin 0,82 olduğunu raporluyor.
Nicholas Bloom, Erica L. Groshen, Duncan Hobbs ve Michael R. Strain'in çalışması, 1 Ağustos 2025'te Donald Trump'ın ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) başkanını "rakamlar düzmece" diyerek görevden almasının ekonomik maliyetini olay analizi yöntemiyle ölçüyor. Temel bulgu: resmi istatistik bütününe duyulan güvenin korunması, ajansa harcanan her 1 dolara karşılık yaklaşık 25 dolarlık ekonomik fayda üretiyor.
Federal Reserve Board araştırmacısı David Glancy'nin Mayıs 2026 tarihli çalışması, Amerikan bankalarının ticari gayrimenkul kredilerinde uyguladığı "uzat ve sus" pratiğini denetim verisi üzerinden inceliyor. Glancy 2023 bahar banka krizi sonrasında uzatılan kredilerin performansını ölçerek, uzatmaların ağırlıklı olarak geçici ödeme zorluklarını ele aldığını ve bankaların yenilemelerle birlikte gelir ile anapara ödeme şartlarını sıkıştırdığını gösteriyor.