Sayı No. 039Pazar · 3 Mayıs 2026Derleme Baskı · Dijital
Günün Bülteni
On hikaye, on ayrı pencere.
Açılış Notu
Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapanışı Avro Bölgesi'ni resesyon riski eşiğine taşıyor. BCA Research küresel petrol piyasasında günlük 9 milyon varili aşan bir arz açığı tespit etti. Türkiye'de Nisan ihracatı 25,4 milyar dolarla tarihi rekor kırarken Borsa İstanbul'da ilk çeyrek bilançoları beklenenin keskin biçimde dışına çıkıyor. Wall Street Journal Almanya'nın kapsamlı canlandırma paketini harcayamama paradoksunu inceledi, Tyler Cowen ise 'China shock 2.0' tartışmasının arkasındaki klasik ekonomi mantığını hatırlattı. Yapay zeka tarafında BofA küresel iş gücünün dörtte birinin yani yaklaşık 838 milyon pozisyonun üretken YZ etkisine açık olduğunu açıkladı. Quanta Magazine matematikçilerin sonsuzluk kavramını terk etme önerisinin felsefi ve fiziksel kazançlarını tartıştı, SSRN'de yayımlanan Polymarket çalışması işlem yapanların yalnızca yüzde 3'ünün gerçek öngörü yeteneği olduğunu kanıtla gösterdi. Capital Gains'te Byrne Hobart finansal eğilim yorumlarında başlangıç tarihinin algıyı nasıl çarpıttığını GM ve IBM örnekleriyle inceledi.
Geçmiş arz şoklarının ekonomik daralmaya yansıma süresi
8. hafta
Iran savaşının küresel kapasiteyi etkilediği süre
BCA Research'ün Jeremie Peloso liderliğinde yayımladığı notuna göre savaşın sekizinci haftasında küresel petrol piyasası 9 ila 9,5 milyon varillik günlük arz açığıyla karşı karşıya. Bu rakam küresel tüketimin yaklaşık yüzde 10'una denk geliyor. Analistler yüzyılın başından bu yana yaşanan her büyük arz şokunun 12 ay içinde ekonomik faaliyette anlamlı daralma yarattığını hatırlatıyor. Avro Bölgesi'nin başlangıç noktasının zaten zayıf olması resesyon olasılığını yükseltiyor. Avrupa Merkez Bankası'nın bu dönemde faizleri sabit tutması bekleniyor, fakat enflasyon-büyüme dengesi giderek daha hassas hale geliyor. Türkiye için pratik yansıması petrol ithalatçısı sıfatıyla cari açık dinamiğinin ek baskıya girmesi.
Türkiye Nisan'da 25,4 milyar dolar ihracatla rekor kırdı.
+%22,3
Nisan 2026 ihracatının yıllık değişimi, Nisan ayları için tarihi zirve.
Nisan 2026 · Tarihi Rekor
25,4 mlr $
Nisan 2026 toplam ihracat tutarı
Yıllık +%22,3
Geçen yılın aynı ayına göre artış
AB %4,1
2024 sonunda ulaşılan tarihi pazar payı
Ç2 dalgalı
Şimşek'in ikinci çeyrek için verdiği uyarı
Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın açıklamasına göre Türkiye'nin Nisan 2026 ihracatı yıllık yüzde 22,3 artışla 25,4 milyar dolara ulaştı, bu rakam Nisan ayları için tarihi rekor anlamına geliyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ihracat performansının takvim etkisinden de destek aldığını ve ikinci çeyrekte küresel arz şokuna bağlı dalgalanmaların olabileceğini belirtti. İthalat artışının sınırlı kalması cari açık tarafında nispeten dengeli bir tablo bırakıyor. AB pazarındaki talep zayıflığına rağmen Türkiye'nin pay artırması son iki yılın en çarpıcı yapısal kazançlarından biri.
Genel piyasa beklentisi BIST şirketlerinin toplam Ç1 net kârının bir önceki çeyreğe göre yüzde 8 gerilemesi yönündeydi. Dezenflasyon programının marjlar üzerindeki baskısı bu beklentinin temelinde duruyor.
Gerçek
İki yönde aşırı sapma
Açıklanan bilançolar kâr eden şirketlerde beklentinin üzerinde performans gösterirken, zarar yazan şirketlerde de zararın boyutu beklenenden daha büyük çıkıyor. Endeks ortalaması korunsa da dağılım keskinleşiyor.
Bu polarize tablo, dezenflasyon programının kazanan ve kaybedeni keskin biçimde ayırdığı bir bilanço dönemine işaret ediyor. Yatırımcılar için tek başına endeks performansı yetmiyor, sektörel ve şirket seviyesinde dağılım önümüzdeki çeyrekler için de belirleyici sinyal.
Almanlar küçük bir miktar bile fazla harcamayı ekonomik kültürlerine uyumsuz buluyor.
Tom Fairless · Wall Street JournalEkonomi · 04
Wall Street Journal'da Tom Fairless'ın haberine göre Almanya, geçen yıl ekonomiyi ve Avrupa'yı uyandırmak için açıkladığı kapsamlı mali genişleme paketini bir türlü harcamaya başlayamıyor. Sorun para arzının yetersizliğinde aranamaz. Diğer gelişmiş ekonomilerin borç içinde yüzdüğü bir dönemde Berlin'in tutumu, mali kapasitenin tek başına yetersiz olduğunu, kurumsal harcama mekanizmalarının da olgunlaşması gerektiğini gösteriyor. Avro Bölgesi'nin büyüme motoru sayılan Almanya'nın bu içsel direnci kıtanın toparlanma takvimini doğrudan uzatıyor.
Hidrokarbon yüzyılı kapanırken jeopolitik darboğaz Orta Doğu kıyısından Doğu Asya kıyısına kayıyor.
Bugün
Hürmüz
Petrolün geçtiği boğaz, hidrokarbon ekonomisinin temel taşı. Savaş sırasında küresel arzın yüzde onunu kilitledi.
→
Yarın
Çin
Nadir toprak rezervlerinin ve rafineri kapasitesinin merkezi, post-petrol ekonomisinin ana darboğaz adayı.
Big Think 'Strange Maps' köşesinde Frank Jacobs'ın 22 Nisan tarihli analizi, Hürmüz Boğazı'nın bugünkü enerji jeopolitik öneminin yirmi yıl içinde Çin'e bağlı geçiş noktalarına devredebileceğini öngörüyor. Yazıya göre Hürmüz şu an hidrokarbon ekonomisinin temel taşı, fakat dekarbonizasyon hızlandıkça stratejik önemi azalacak. Çin dünyanın en büyük nadir toprak rezervlerine ek olarak rafineri ve işleme kapasitesinin de büyük kısmına sahip. ABD önemli kritik mineral yataklarına oturuyor olsa da rafineri eksikliği post-petrol ekonomisinin yeni darboğazı haline gelebilir.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın güncellenen senaryoları küresel petrol talebinin 2030 ile yüzyıl ortası arasında zirveden ineceğini, Net Zero senaryosunda 2050'de petrol ve gaz talebinin yüzde 75 düşeceğini gösteriyor.
Cowen Çin şoku 2.0'ı sade ekonomiyle çerçeveliyor.
Tyler Cowen, Çin'in büyük ticaret fazlalarının dış ekonomilerde işsizlik yaratmadığını hatırlatıyor.
Marginal Revolution'da Tyler Cowen, 'China shock 2.0' tartışmasının arkasındaki ekonomik mantığı bir kez daha hatırlatıyor. Çin'in büyük ticaret fazlaları aslında kendi iç talebini düşürüyor, dış ekonomilerde işsizlik yaratmıyor zira diğer ülkeler para ve maliye politikalarını ayarlayarak toplam talebi sabit tutabiliyor.
Düşük faiz ortamında bile maliye politikası bu dengeleyici rolü üstlenebilir, sorunlar serbest ticaretten çok ulusal politika tepkilerinin gecikmesinden doğuyor. Cowen'ın notu, Çin tarifeleri etrafındaki güncel ticaret tartışmasına analitik bir mesafe kazandıran soğuk bir hatırlatma niteliğinde.
Üretken yapay zeka etkisine açık küresel iş gücü, dünyanın dörtte birine denk.
Müşteri hizmetleri
Komut veri tabanı, anlık yanıt, çağrı transkripti üzerinden otomatik özetleme.
Yazılım geliştirme
Kod üretimi, hata ayıklama, test ajanları, dokümantasyon yazımı.
Veri analizi
Otomatik tablo okuma, açıklayıcı yorum üretimi, anormali tespiti.
İçerik üretimi
Metin, görsel, çeviri, ses ve video üretimi tek bir komut üzerinden.
Bank of America'nın yeni raporuna göre küresel iş gücünün dörtte biri, yaklaşık 838 milyon pozisyon, üretken yapay zekanın doğrudan etkisine açık durumda. Rapor, 'maruz kalma' kavramını işin tamamen otomatikleşmesinden çok görevlerin önemli bir kısmının dönüşmesi olarak tanımlıyor. En çok etkilenecek alanlar arasında müşteri hizmetleri, yazılım geliştirme, veri analizi ve içerik üretimi öne çıkıyor.
Anthropic'in yakın zamanda yayımladığı paralel iş gücü çalışmasıyla birlikte okunduğunda, etkilerin sektör genelinde değil yaş grupları ve eğitim seviyeleri arasında asimetrik dağılacağı resmi çiziliyor. Gelişmekte olan piyasalar açısından bu dönüşüm hizmet ihracatının yapısını yeniden tanımlayacak.
Ultrafinitism: matematikçilerin sonsuzluk kavramını reddederek kurmaya çalıştıkları daha temiz çerçeve.
Doron Zeilberger
Rutgers
Sonsuzluğa hiç ihtiyaç olmadığını, onu içeren matematiğin "çok çirkin" olduğunu savunuyor.
Edward Nelson
Princeton
Sonsuzluğun geçerliliğine dair varoluşsal bir kriz yaşadı, sonsuzluk olmadan aritmetik kurmaya çalıştı.
A. Esenin-Volpin
Sovyet matematikçi
1960-70'lerde ultrafinitism'in temellerini atan ilk modern düşünür, muhalif kimliğiyle de tanınır.
Quanta Magazine'de Gregory Barber'ın 29 Nisan tarihli yazısı, matematikçilerin yıllardır marjinalize edilmiş bir akımı, ultrafinitismi yeniden tartışmaya açıyor. Rutgers'tan Doron Zeilberger ve Princeton'dan Edward Nelson gibi savunucular sonsuzluğu reddeden bir matematiğin daha temiz olabileceğini öne sürüyor, Sovyet matematikçi Alexander Esenin-Volpin 1960'larda bu çerçeveyi geliştirmişti.
Argümanın fizikle bağı önemli, çünkü Planck ölçeği gibi fiziksel sınırlarla matematiğin uyumlanması kuantum-klasik geçişin determinizm bilmecelerine yeni pencereler açabilir. Sean Carroll'un hatırlattığı gibi yük hâlâ sonsuzluk-karşıtlarının üzerinde, evrenin gerçekten sonlu olduğunu kanıtlamak gerekiyor.
Polymarket'te işlem yapanların kâr eden oranı, geri kalan çoğunluk kayıp veriyor.
~%97
Hacim üreten ama net kayıp veren çoğunluk oranı
49 sayfa
Çalışmanın uzunluğu, JEL kodları G12 ve G14
20 Nisan 2026
SSRN Working Paper'ın yayın tarihi
Roberto Gomez Cram, Yunhan Guo, Theis Ingerslev Jensen ve Howard Kung'un SSRN'de yayımladığı çalışma, Polymarket platformunun ham işlem verisini analiz ederek tahmin piyasalarının doğruluk kaynağını yeniden tanımlıyor. Bulgulara göre piyasa fiyatlarını oluşturan şey kalabalığın bilgeliğinden çok hesapların yaklaşık yüzde 3'ünü oluşturan bilgili azınlığın işlemleri. Bu küçük grup haberlere anında tepki veriyor, fiyatları gerçek olasılıklara yaklaştırıyor; çoğunluk ise hacim üretiyor ama bilgi üretmiyor ve kaybettiği para bilgili azınlığa kâr olarak akıyor. London Business School ve Yale ortaklığında yürütülen çalışma, Bloomberg'in geçen hafta öne çıkardığı 'küçük yatırımcı kaybediyor, botlar kazanıyor' bulgusunu akademik literatür düzeyinde doğruluyor.
Byrne Hobart'ın Capital Gains köşesinde yayımladığı 29 Nisan tarihli analizi, finansal eğilim yorumlarında kullanılan başlangıç tarihi seçiminin algıyı nasıl şekillendirdiğini somut örneklerle gösteriyor. ABD hisse senedi getirilerinin 1990'ların sonunda söylenen yüzde 11'lik ortalaması birkaç yıl sonra yüzde 9'a iniyor, Japonya örneğinde stratejistler aşırı fiyatlamayı yapısal bir hikayeye dönüştürerek yanlış sonuçlara varıyor.
1950'lerin 'altın çağ' algısı da büyük ölçüde savaş sonrası işçi kıtlığı, sınırlı medya seçenekleri ve Soğuk Savaş mutabakatının istisnai bileşkesi. General Motors ve IBM'in ardışık zirveleri ve gerilemeleri ise hangi referans çerçeveyle bakıldığına göre tamamen farklı şirket portreleri çiziyor.
Çıkarılan ders eğilim ekstrapolasyonu meşru bir araç olsa da döngüsel olguyu yapısal sanmak en sık yapılan analitik hata.
Dallas Fed'in Mayıs 2026 raporu, Iran çatışmasının ardından küresel enerji piyasalarındaki oynaklığı, Hürmüz Boğazı kapanışı ve ilgili altyapı saldırılarının etkilerini ölçüyor. Brent fiyatı Mart'ta 99 dolara çıkarken Brent 3:2:1 rafineri kâr marjı yıl başından bu yana yüzde 176 büyüdü, ABD'de perakende benzin yüzde 45, motorin yüzde 62 zamlandı.
Çalışma Küba, Haiti, Nikaragua ve Venezuela vatandaşları için açılan yasal göçmen yolunun kayıt dışı sınır geçişleri üzerindeki etkisini değerlendiriyor. Çalışmaya göre Nikaragualılarda program caydırıcı, Kübalı ve Venezuelalılarda etkisiz, Haitililerde ise paradoksal biçimde göç eğilimini artırıcı bulunuyor.
Benjamin Knox ve Annette Vissing-Jorgensen tarafından kaleme alınan FEDS Working Paper, para politikası sürprizlerinin hisse senedi piyasası üzerindeki etkisinin büyüklüğü, kanalları ve şok kaynaklarına dair literatürü gözden geçirip genişletiyor. Çalışma üç temel ampirik bulguyu inceliyor. Bu bulgular FOMC duyuruları etrafındaki dar pencerede para politikası sürprizlerinin etkisini, FOMC öncesi duyuru sapmasını ve FOMC döngüsü içinde hisse senedi getirilerinin örüntüsünü kapsıyor.