Günün Bülteni · 21 Nisan 2026

Bugün Kaçırma · 01

%20

Küresel ham petrolün Hürmüz üzerinden geçen payı

Hürmüz'ün kalıcı kapanması ithalatçıyı vuruyor.

Paul Krugman, Hürmüz Boğazı'nın uzun süreli kapanışının yükünü petrol ithalatçısı ülkelerin çekeceğini yazıyor. Küresel ham petrol akışının yaklaşık yüzde yirmisi bu geçiş noktasından ilerliyor. ABD kendi üretimi ve ihracatçı konumu sayesinde görece korunuyor, buna karşın Çin, Japonya, Avrupa ve Türkiye tedarik maliyetine doğrudan maruz kalıyor.

Krugman uzun bir kesintinin küresel enflasyonda ikinci dalga etkisi yaratacağını ve merkez bankalarının faiz indirimi penceresini daraltacağını söylüyor. Türkiye için pratik yansıması, dış finansman piyasasındaki risk priminin bu asimetriyle birlikte yükselmesi.

The Harm from Hormuz · Paul Krugman · Substack

01 · 11

Türkiye · 02

TL mevduat faizi yedi ay sonra zirvede.

Mevduat faizi yedi ayın zirvesine çıktı, TCMB indirim döngüsünün öncesindeki seviyeye döndü.
TL tarafı banka aktif-pasif yönetiminde yeniden yukarı fiyatlanıyor, mevduat sahibinin kazancı artıyor.
Kredi faizleri üzerinde yukarı yönlü baskı birikiyor, TL fonlama maliyeti yurt içi piyasada yön değiştiriyor.
Hürmüz belirsizliği döviz talebi kanalından yurt içi faiz tablosunu besliyor.

Türkiye bankacılık sisteminde mevduat tarafının yeniden yukarı fiyatlanması, TCMB'nin son aylardaki gevşeme sürecinin dengede kaldığını gösteriyor. İndirim döngüsünün yumuşadığı bir ortamda TL fonlama maliyetinin yön değiştirmesi, kredi faizleri kanalıyla reel sektöre de yansıyabilir.

Mevduat faizleri 7 ayın en yükseğinde · BloombergHT

02 · 11

Türkiye · 03

Bayraktar'dan Hürmüz'e üç koridor önerisi.

3

Basra-Adana petrolü, Katar doğalgazı ve Türkmenistan gazı sırayla masada.

01 · Petrol

Basra-Adana hattı

1,5M varil/gün

1976'dan beri işleyen Kerkük-Yumurtalık hattının Basra'ya uzatılması. Irak'ın güneyinde üretilen ham petrolün dünya pazarlarına ulaşmasını hızlandırır.

02 · Doğalgaz

Katar-Türkiye hattı

%10+

Katar dünya doğalgaz rezervlerinin yüzde onundan fazlasına sahip. Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye'ye ulaşacak hat 2008'de görüşülmüş, Arap Baharı'yla rafa kalkmıştı.

03 · Doğalgaz

Türkmenistan-Avrupa

50 trilyon m³

Türkmenistan dünyanın dördüncü büyük rezervine sahip. Hazar üzerinden Azerbaycan'a, oradan Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırma planı 1998'den bu yana masada duruyor.

Türkiye'nin Hürmüz Boğazı'na alternatif olarak önerdiği enerji güzergahları · BBC Türkçe

03 · 11

Ekonomi · 04

Trump baskısı altında Warsh'tan bağımsızlık sözü.

Donald Trump'ın Fed başkan adayı Kevin Warsh bugün Senato onay oturumunda konuştu. Hazırladığı ifadede Fed bağımsızlığının seçilmiş yetkililerin görüş beyanıyla tehdit altına girmediğini söyledi, ancak süregelen enflasyonun bağımsızlığın korumaya değer olup olmadığı sorusunu gündeme taşıyacağı uyarısını yaptı. Warsh yatırımcıları Trump'ı kızdırmadan ikna etmek durumunda.

Bush dönemi ekonomisti Glenn Hubbard, acil faiz indirimi için komite uzlaşısı üretmenin zor olduğunu söylüyor. Eski Fed ekonomisti Ellen Meade ise Warsh'ın Hazine Bakanı Scott Bessent'le kurduğu ilişkiyle bu dengeyi yönetebileceğini düşünüyor. James Bullard'ın hatırlattığı gibi FOMC'un on iki üyesi ortasındadır; Warsh'ın "komitenin ortasında" kalma becerisi, Trump'ın faiz indirimi beklentilerinin önünde en önemli eşik.

1970'lerde Arthur Burns'un Nixon baskısına teslim olup on yıllık enflasyonu tetiklediği dönem hâlâ en güçlü karşı örnek. Warsh şimdilik şahin geçmişiyle çerçeveleniyor, ancak görev ilk aylarında kamuoyu karşısında yüksek bir ip cambazlığı yapacak.

Warsh Embarks on High-Wire Act of Convincing Investors Without Angering Trump · Nick Timiraos · Wall Street Journal

04 · 11

Ekonomi · 05

Rus ekonomisi negatif büyümeye geçti.

      rreel = i − πe

           = 15% − 15% ≈ 0

Nilsson'a göre gerçek enflasyon yaklaşık yüzde on beş. Resmi enflasyon yüzde 5,9. Rusya Merkez Bankası mart inFOM anketi yıllık enflasyon beklentisini yüzde 13,5 medyanda buluyor.

Menzie Chinn, Rus ekonomisinin ne kadar kötü durumda olduğunu değerlendirirken resmi istatistiklerin bile negatif büyüme gösterdiğine dikkat çekiyor. İsveç Askeri İstihbarat Servisi başkanı Thomas Nilsson, Urals ham petrolünün varil başına yüz doların üzerinde bir yıl kalmasının bütçe açığını ancak kapatmaya yeteceğini söylüyor. Nilsson, Moskova'nın veri manipülasyonu yaptığına dair İsveç istihbaratı olduğunu da aktardı.

Finlandiya'nın BOFIT araştırma kurumu bu yıl yüzde bir, gelecek yıl yüzde yarım büyüme bekliyor. Yüksek petrol fiyatı Rusya gelirlerini artırdığı için bu öngörü yukarı sapabilir, ancak bu sapma petrol piyasasındaki yüksek seyrin ne kadar süreceğine bağlı.

How Badly Is the Russian Economy Doing? · Menzie Chinn · Econbrowser

05 · 11

Ekonomi · 06

Küçük açık ekonomide enflasyon yukarı kırıldı.

Q1

Yeni Zelanda enflasyonunun beklentinin üzerinde geldiği çeyrek

Yeni Zelanda'nın ilk çeyrek enflasyonu beklentilerin üzerinde geldi. Ortadoğu enerji şokunun ilk dalgaları henüz yayılmadan ekonomide fiyat baskılarının ortaya çıkmaya başlaması, Yeni Zelanda Merkez Bankası'nın gevşeme döngüsünü daraltıyor.

Küçük açık ekonomilerin bu şoku yakın takip etmesi, Türkiye gibi dışa bağımlı ekonomiler için erken uyarı sinyali niteliğinde. Enerji fiyatlarının çekirdek enflasyona aktarım hızı, bundan sonra merkez bankalarının karar takvimini belirleyen asıl değişken olacak.

New Zealand First-Quarter Inflation Higher Than Expected · James Glynn · Wall Street Journal

06 · 11

> deezer-api --list=uploads --type=generated --ratio ▮

Yeni müziğin %44'ü yapay zeka, dinlemelerin çoğu sahte.

// YZ üretimi yüklemeler

44%

// insan sanatçı yüklemeleri

56%

Fransız müzik platformu Deezer'a günlük yüklenen yeni müziklerin yüzde 44'ü yapay zeka tarafından üretiliyor. Şirket bu yüklemelerin çoğunun sahte dinleme (fraudulent streaming) üretmek için yapıldığını açıkladı. Otomatik üretilen parçalar gerçek sanatçıların gelirlerine dayanan telif havuzundan pay alıyor; platformların tespit sistemleri hâlâ bu saldırının gerisinde. Müzik endüstrisinde gelir dağılımının yapısal tartışması yeniden açılıyor.

// AI-generated music is flooding streaming services · Ars Technica

// Deezer'a yüklenen şarkıların yüzde 44'ü yapay zeka üretimi · BloombergHT

07 · 11

YZ · 08

15 yılda 350 milyar dolardan 4 trilyona.

2011

Cook CEO olur · piyasa değeri $350 milyar

2014

giyilebilir ürünler sunuldu

2018

hizmetler iş kolu büyüdü

2022

3 trilyonu aştı

2026

Cook çekiliyor, Ternus devralıyor

$4T

Apple piyasa değerinin Cook döneminde ulaştığı seviye.

Tim Cook 15 yıllık görevinin ardından Apple CEO'luğunu 1 Eylül'de bırakıyor. Koltuğu şirketin donanım mühendisliği kıdemli başkan yardımcısı John Ternus'a devrediyor, kendisi yönetim kurulu başkanlığına geçiyor. 50 yaşındaki Ternus 2001'den beri Apple'da. Son aylarda Apple'ın yapay zeka yarışında geri kaldığı algısı güçlenmiş, otonom araç projesi başarısız olmuş, hizmetler iş kolu ise kullanıcıyı ekosistemde tutmanın ana kolu haline gelmişti.

Apple CEO Tim Cook Is Stepping Down · Lauren Goode · WIRED

Apple CEO'su Tim Cook görevi devrediyor · BloombergHT

08 · 11

YZ · 09

Robot, insan rekorunu yedi dakika geçti.

50:26

Honor'un otonom humanoid robotu Blitz, Pekin E-Town yarı-maratonunu bu sürede tamamladı.

vs insan rekoru

57:20

Jacob Kiplimo · Ugandalı olimpiyat madalyalı atlet · dünya rekoru

robot 88% insanla fark 12% (7 dk)

Yarışa 76 kurumdan 100'ü aşkın humanoid robot katıldı, insan koşucuların sayısı 12 bin oldu. Robotların parkuru güvenlik için ayrıydı. Blitz'in yaklaşık bir metrelik bacakları, gelişmiş denge sensörleri ve akıllı telefon türevi sıvı soğutma sistemi var. Uzaktan kumandayla koşan başka bir Honor modeli aynı parkuru 48 dakika 19 saniyede bitirdi, ancak otonom kategori Blitz'in performansıyla tanımlandı.

Bu sonuç, kontrollü koşullarda fiziksel performans sınırının robotlar lehine kaymaya başladığını gösteriyor. Gerçek dünya karmaşıklığıyla karşılaşmak hâlâ başka bir denklem; düz pistte rekor kırmak sokakta yürümekle aynı şey değil.

A Humanoid Robot Set a Half-Marathon Record in China · Javier Carbajal · WIRED

09 · 11

Akademi · 10

Çatışma, 344 milyar dolarlık ticareti yok etti.

01

Fiili savaş

Kinetik çatışma · askeri hareket · ticaret üzerinde büyük ve belirgin etki.

02

Askeri duruş

Mobilizasyon · tehdit açıklaması · ticareti orta düzeyde düşürür.

03

Ticaret savaşı

Tarife · yaptırım · kısıtlama. Ekonomik olarak büyük ve hassas tahmin.

04

Rutin diplomasi

Temaslar · diplomatik gürültü. Ticaret etkisi sıfırdan ayırt edilemez.

Joshua Aizenman, Rodolphe Desbordes ve Jamel Saadaoui GDELT v2 verisinden aylık ikili çatışma endeksi kurup ticaret üzerindeki etkisini dört bileşene ayırıyor. Asıl zararı askeri savaş ve ticaret savaşı üretiyor. Rutin diplomasi medya kapsamasını domine etse de ticaret etkisi neredeyse sıfır. 2015'ten bu yana çatışmaların yaklaşık yüzde 2,4 dünya ikili ticaretini, yani 344 milyar dolarlık akışı yok ettiği hesaplanmış. ABD-Çin ekseni bu kaybın tek başına yarısı.

Aizenman, Desbordes and Saadaoui: Quantifying Trade Destruction · Menzie Chinn · Econbrowser

Bilateral Conflict Risk and Trade · w35077 · NBER

10 · 11

Akademi · 11

Grabar: Turnike toplumu geri döndü.

Henry Grabar, Atlantic'te kamusal alan tasarımında sürtünmenin geri dönüşünü yazıyor. San Francisco BART'ın yüksek turnike kapıları kurulduktan sonra gelir tahmini yılda 10 milyon dolar arttı, suç oranı yüzde 41 düştü, temizlik saatleri altı ayda bin saat azaldı. 2019'daki "giyotin turnike" girişimi sosyal gerekçelerle geri çekilmişti; bu kez daha dengeli bir tasarımla gelen kapılar çok daha iyi karşılandı.

Aynı mantık başka alanlarda da sınanıyor. Hız kameraları San Francisco'da hız ihlallerini yüzde 72 düşürdü. Throne Labs'ın cep numarasıyla açılan halka açık tuvaletlerinde tekrar ihlal oranı yüzde birin altında. Starbucks 2024'te tuvaletleri yalnızca müşterilere açmaya döndü. Grabar bu örnekleri "turnike teorisi" başlığıyla birleştirip iyi davranışın mimarisi olarak okuyor.

İnsan denetimi her zaman mümkün veya meşru değilse, fiziksel ve teknolojik engeller kamusal kaynakları korumanın alternatifi oluyor. Oscar Newman'ın 1970'lerde tanımladığı "savunulabilir alan" kavramı güncelleniyor. Ancak aşırıya kaçıldığında sürtünme çürütür; Tobias Armborst'un uyarısı evrensel tasarımın tersine dönmesi: bir kişiyi dışarıda tutmak için herkesi zorlamak.

The Advent of Fare-Gate Society · Henry Grabar · The Atlantic

11 · 11

GününBülteni