14 Nisan 2026 Bülteni
💡 Öne Çıkanlar
ABD-İran ablukası ekonomik bir dayanma yarışına dönüştü: OPEC üretimi 1980'lerden bu yana görülmemiş hızda düşerken Singapur'un merkez bankası, savaş kaynaklı enflasyon riskini frenlemek için küresel merkez bankaları arasında öne çıkan bir sıkılaştırma adımı attı. Türkiye cephesinde TCMB Başkanı Karahan yabancı yatırımcılara rezerv güvencesi verdi; ING ise cari açık baskısının süreceğini öngörürken TPAO-TotalEnergies anlaşması enerji çeşitlendirmesi açısından stratejik bir sinyal verdi. Macaristan'da yeni liderin Ukrayna kilidini açması, AB'nin savunma finansmanındaki 90 milyar euroluk tıkanmayı gideriyor. YZ cephesinde ise matematiğin dönüşümünü Quanta belgelerken Economist teknoloji işsizliğinin henüz YZ kaynaklı olmadığını gösteriyor; HAI'nın 2026 endeksi tablonun tamamını sayısal bir zemine oturtuyor.
Bugün Kaçırma
İran savaşındaki sıradaki sınav: Hangi taraf daha fazla ekonomik acıya katlanabilir?
NYT · David E. Sanger
ABD'nin Hürmüz ablukası, İran ile uzun soluklu bir ekonomik dayanma yarışının startını verdi. Tahran, Amerikan halkının yükselen benzin fiyatlarına ve enflasyona tahammül edemeyeceğini hesaplayarak bekleme stratejisi benimsedi; Washington ise petrol gelirlerinin kesilmesinin İran'ı masaya getireceğini savunuyor. Makale, her iki tarafın ekonomik kırılganlıklarını ve iç siyasi baskılarını karşılaştırmalı biçimde analiz ediyor; Körfez savaşlarının tarihsel deneyimine de başvuruyor. Abluka süresinin ve etkinliğinin belirsizliği, küresel enerji piyasaları ve merkez bankası politikaları için belirleyici değişken olmayı sürdürüyor.
Ayrıca bkz: The U.S. Is Back to Squeezing Iran's Economy (The Atlantic · Missy Ryan)
BloombergHT
OPEC'in Mart 2026 ham petrol üretimi bir önceki aya kıyasla günlük 7 milyon 878 bin varil azalarak 20 milyon 788 bin varile geriledi; bu, 1980'lerden bu yana kaydedilen en hızlı aylık düşüş. ABD-İsrail-İran savaşının Körfez ülkelerindeki üretim altyapısını ve lojistiği bozması, tablonun temel nedeni. Kayıp küresel günlük tüketimin yüzde sekizini aşıyor ve kısa vadede telafi edilmesi mümkün değil. Enerji piyasalarının önümüzdeki aylarda ilave baskı altına gireceğini öngören analistler, arz kısıtının fiyatlama dinamiklerini kalıcı biçimde dönüştürebileceğini tartışıyor.
Ayrıca bkz: AB enerji faturasında günde 500 milyon euroluk artış (BloombergHT)
Singapur Merkez Bankası, Orta Doğu savaşının enflasyon riskini körüklemesiyle para politikasını sıkılaştırdı
WSJ · Megan Cheah
Singapur Merkez Bankası (MAS), kur bandını genişleterek yerel para biriminin değer kazanmasına izin verdi; bu, enflasyonu frenlemek amacıyla kur mekanizmasını kullanan MAS'ın tercih ettiği sıkılaştırma aracı. Karar, küresel merkez bankacılığının tipik ikilemine somut bir yanıt: erken hareket edip büyümeyi riske atmak mı, yoksa bekleyip eğrinin gerisinde kalmak mı? Singapur, Körfez tedarik zincirlerine sıkı bağlı küçük ve açık bir ekonomi olarak savaşın ikincil şoklarını diğer Asya ekonomilerinden daha hızlı hissetme eğiliminde. Bu hamle, bölgedeki diğer merkez bankaları için öncü bir politika sinyali olarak okunabilir.
Ayrıca bkz: Barclays ABD'nin 1. çeyrek büyüme tahminini düşürdü (Investing.com Türkiye)
Türkiye'den Haberler
BloombergHT
TCMB Başkanı Fatih Karahan, New York ve Washington'da gerçekleştirdiği "Enflasyon ve Makroekonomik Görünüm" sunumunda enflasyonun Mayıs 2024'teki yüzde 75,5 zirvesinden Mart'ta yüzde 30,9'a indiğini vurguladı. Döviz rezervlerinin önceki çıkış dönemlerine kıyasla daha sağlıklı bir görünüm sergilediğini savunan Karahan, sıkı para politikasının sürdürüleceği mesajını verdi. Sunumun yabancı yatırımcılarla buluşmanın hemen akabinde gelmesi, iletişim yönetimi açısından dikkat çekici bir zamanlama. Fitch'in görünüm indirimi sonrası güven inşası çabalarının parçası olan bu çıkış, piyasaların rezerv çözülmesi kaygılarını tartışmayı sürdürdüğü bir ortamda yapıldı.
Ayrıca bkz: Karahan sunumunun tam metni (İngilizce PDF) (TCMB)
ING Araştırma · Investing.com Türkiye aracılığıyla
TCMB verilerine göre Türkiye cari işlemler hesabı Şubat'ta 7,5 milyar dolar açık verdi. ING'nin değerlendirmesine göre enerji ithalat faturasının yüksekliği ve dış talepteki kısmi yavaşlama, cari açık baskısının sürmesine yol açacak. Rapor, geçici iyileşmeler gözlemlense de yapısal kırılganlıkların devam ettiğini belirtiyor ve döviz rezervlerinin yeterli seviyede tutulmasının kritik olduğuna dikkat çekiyor.
BloombergHT
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile Fransız enerji devi TotalEnergies arasında stratejik bir hidrokarbon keşif ve üretim iş birliği anlaşması imzalandı. Savaşın enerji güvenliği kaygılarını keskinleştirdiği bir dönemde gerçekleşen bu anlaşma, Türkiye'nin enerji çeşitlendirmesi stratejisinin uluslararası ortaklıklarla desteklenmesi yolunda somut bir adım. Karadeniz ve Doğu Akdeniz havzaları kapsam dahilinde değerlendiriliyor; ayrıntılar kamuoyuyla henüz paylaşılmadı.
Ayrıca bkz: YASED: 2 ayda 1,5 milyar dolarlık doğrudan yatırım geldi (BloombergHT)
Ekonomi ve Finans
Gündelik fiyatlar sıçradı
Econbrowser · Menzie Chinn
AIER'in tüketim ağırlıklı Gündelik Fiyat Endeksi (EPI), Mart 2026'da yüzde 2,5 artışla 307,4'e yükseldi; bu, Ocak 2020'den bu yana kaydedilen ikinci büyük aylık artış. Endeksin 24 bileşeninden 14'ü fiyat artışı kaydetti. Yemek, enerji ve günlük tüketim mallarına odaklanan EPI, resmi TÜFE'nin yakalayamadığı hane halkı baskılarını ölçmede öne çıkıyor. Savaşın etkilerinin verilere yansımasıyla birlikte ABD'de satın alma gücüne ilişkin tablo giderek koyulaşıyor.
Ayrıca bkz: A Fine Country for Old Men (The Atlantic · Idrees Kahloon) - gerontocracy ve servet eşitsizliği üzerine
Çin'de ihracat büyümesi Mart'ta sert yavaşladı; ithalat sıçradı
WSJ
Çin'in Mart ihracatı yıllık yüzde 12,4 ile yılın güçlü başlangıcının gerisinde kaldı. İthalat ise beklentileri aşarak yüzde 4,9 arttı ve iç talebin tutunduğuna işaret etti. Enerji fiyatları ve jeopolitik belirsizlik, Çin'in Orta Doğu ile ABD'ye yönelik ihracat akışlarında ihtiyatlı bir görünüm oluşturuyor. Veriler, ABD ablukasının Çin'in İran petrolü alımlarını kısıtlayıp kısıtlamayacağı sorusunun giderek netleştiği bir dönemde geldi.
Ayrıca bkz: Canada's Carney Secures Majority Mandate (WSJ) - savaş döneminde Kanada'nın ticaret politikası yapısı
BloombergHT
Macaristan'ın yeni Başbakanı Peter Magyar, Orbán hükümeti tarafından iki yıldır bloke edilen 90 milyar euroluk (yaklaşık 105 milyar dolar) Ukrayna yeniden yapılanma kredisinin önündeki veto engelini kaldıracağını açıkladı. Brüksel ile ilişkileri normalleştirmenin ilk somut adımı olan bu karar, AB'nin savunma ve yeniden yapılanma finansmanında tıkanan kritik bir damarı açıyor. Magyar'ın bu engeli kaldırması Avrupa tahvil piyasaları ve savunma harcamaları tartışması için önemli bir dönüm noktası; Ukrayna'ya akan fonların hızlanması enerji ve altyapı yatırımlarını da harekete geçirebilir.
BloombergHT
Dun & Bradstreet'in "Küresel İflas Raporu"na göre 2025'te dünya genelinde şirket iflasları yüzde 7 artarak eğilimini sürdürdü. Enerji şokunun zorladığı nakit akışı baskıları, yüksek faiz ortamı ve tedarik zinciri aksaklıkları artışın başlıca nedenleri. Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'da yükseliş daha belirgin; en sert artış ise ulaşım ve lojistik sektörlerinde yaşandı. Rapor, 2026'nın ilk çeyreğine ilişkin öngörülerin genellikle iyimser kaldığını ortaya koyuyor ve yıl sonuna doğru tablonun daha da ağırlaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Yapay Zeka ve Teknoloji
Matematikte YZ devrimi geldi
Quanta Magazine · Konstantin Kakaes
Yapay zeka, matematiksel ispat üretmede ve yeni sonuçlara ulaşmada giderek artan ölçüde matematikçilerle iş birliği yapıyor. Lean ve Coq gibi ispat doğrulama sistemleriyle birleşen YZ, daha önce insan araştırmacılara muhtaç olan soyut ispat adımlarını üstlenmeye başladı. Makale, bu dönüşümün matematik eğitimine ve kariyer yapılarına uzun vadeli etkilerini tartışıyor; öğrencilerin YZ'ye ispat yaptırıp sonuçları içselleştirmeden geçiştirebileceği kaygısını öne çıkarıyor. Araştırma ekosistemi için ciddi bir yeniden tasarım sorusu doğuran bu ilerleme, öte yandan çözüme ulaşmada insanın hala belirleyici rol oynadığı alanları da gösteriyor.
Teknoloji sektöründeki işsizlik gerçek. Ama henüz YZ'yi suçlamayın.
The Economist
Oracle, Block, Amazon ve Meta dahil büyük teknoloji şirketleri işgücünü kısarken San Francisco'nun teknoloji istihdamı 2023 başından bu yana yüzde 3 geriledi. The Economist, bu düşüşü henüz YZ kaynaklı otomasyona bağlamıyor; asıl nedenin pandemi döneminde aşırı işe alım ve akabinde normalleşme olduğunu savunuyor. YZ'nin işleri fiilen ortadan kaldırması için daha birkaç yıl gerekebileceğine dair göstergeler, sektörün kısa vadeli istihdam verisinde henüz yok. Tartışma, "YZ işsizliği" söyleminin gerçek verilerden ne kadar ileride olduğunu sormamızı gerektiriyor.
YZ'nin güncel durumunu anlamak mı istiyorsunuz? Bu grafiklere bakın.
MIT Technology Review · Michelle Kim
MIT TR, Stanford HAI'nın 2026 YZ Endeksi'nden derlediği temel grafiklerle yapay zekanın mevcut tablosunu özetliyor. Modellerin kıyaslama puanlarındaki hızlı yükseliş, enerji tüketimi, yatırım hacmi ve ülkeler arası YZ patent dağılımı karşılaştırmalı tablolar halinde sunuluyor. ABD-Çin rekabeti belirginleşirken Avrupa'nın aralarında kalma riski öne çıkıyor. Hükümetlerin YZ altyapısına yönelik harcamalarda keskin artış kaydederken düzenleyici çerçevelerin geride kalması en dikkat çekici yapısal eşitsizlik olarak beliriyor.
Ayrıca bkz: Why opinion on AI is so divided (MIT Technology Review · Will Douglas Heaven)
Akademi ve Araçlar
Bu makaleyi okumak zorunda değilsiniz - belki
MIT Technology Review · Sarah Scoles
Nörobilimci Uri Maoz ve ekibi, beynin karar vermeden önce farkındalık dışı bir hazırlık süreci yürüttüğünü ve bunun bilinçli iradeyle her zaman örtüşmediğini ortaya koyuyor. Çalışma, basit/rastlantısal kararlar ile kasıtlı kararlar için beyin mekanizmalarının farklılaştığını buluyor. Belirsizlik altında karar verme ve insanın sınırlı rasyonalitesi konularında ilgi duyanlar için davranışsal finans literatürüyle güçlü bir temas noktası sunan çalışma, YZ ve özerk sistemlerin sorumluluk çerçevesi için de yeni sorular açıyor.
Bir transformer'ın içine küçük bir bilgisayar kurdum
Towards Data Science · Sean Moran
Sean Moran, basit bir programı doğrudan transformer ağırlıklarına derleyerek ağın içinde çalışan küçük bir bilgisayar yerleştirdiğini gösteriyor. Deneysel bu proje, transformer mimarisinin temel hesaplama ilkellerini dışarıdan araç kullanmadan uygulayabildiğini örnekliyor. YZ sistemlerinin iç temsil mekanizmaları ve yorumlanabilirlik araştırmaları üzerine düşünenler için sıra dışı ve pratik bir keşif.
Ayrıca bkz: Your Model Isn't Done: Understanding and Fixing Model Drift (TDS · Hayden Kastens)
Kurumsal Raporlar ve Araştırmalar
2026 YZ Endeksi Raporu
Stanford HAI
Stanford İnsani Odaklı YZ Enstitüsü'nün yıllık endeksi, modellerin kıyaslama puanlarından ülkeler arası yatırım dağılımına, istihdam etkilerinden düzenleyici girişimlere geniş bir tabloyu sunuyor. 2026 raporu, YZ'nin üretkenlik verilerine henüz net biçimde yansımadığını belgeliyor; ancak küresel siyasi ilginin artan yoğunlukla YZ altyapısına kaydığını da gösteriyor. Alandaki kapsamlı nicel referans kaynağı.
Enflasyon ve Makroekonomik Görünüm - Başkan Karahan'ın sunumu
TCMB
TCMB Başkanı Karahan'ın New York ve Washington'da yabancı yatırımcılara sunduğu teknik slaytlar, enflasyonun ana eğilimini ölçen altı göstergeyi (SATRIM, medyan, dinamik faktör modeli vd.) karşılaştırmalı biçimde sunuyor. Döviz rezervlerinin önceki çıkış dönemlerine göre daha sağlıklı zemine oturduğunu gösteren bölüm, sıkı politika güvencesinin diplomatik paketlemesi olarak öne çıkıyor.
Milyonlarca konut sigortası sözleşmesi risk paylaşımı hakkında ne anlatıyor?
Liberty Street Economics (NY Fed)
NY Fed araştırmacıları, milyonlarca konut sigortası poliçesini kapsayan yeni bir veri seti üzerinden teminat limitleri, muafiyetler, fiyatlama ve hasar dağılımında dört dikkat çekici örüntü saptadı. ABD'de 48 trilyon dolarlık ev sahibi varlığının korunmasında bu mekanizmaların etkinliği, konut fiyat krizinin de gündeme taşıdığı bir sigorta-mortgage-risk üçgenini aydınlatıyor.
Firmalar kurumsal kredi ödemelerini neden stratejik olarak geciktiriyor?
TCMB Çalışma Tebliği · Ahmet Deryol
TCMB araştırmacısı Deryol, Türkiye'deki firma verilerini kullanarak kurumsal kredi ödemelerinde stratejik gecikme davranışını inceliyor. Hangi koşullar altında firmaların kasıtlı olarak ödemeyi geciktirdiğini ve bu davranışın finansal sistemdeki maliyet aktarımını nasıl bozduğunu analiz eden çalışma, Türkiye'nin kredi piyasası dinamikleri için nadir bir mikroekonomik mercek sunuyor.