Makine Okuması — 22 Mart 2026
Bugün Kaçırma
Enerji piyasaları için en iyi senaryo bile felaket
The Economist
Körfez'deki savaş kritik bir petrol güzergahını kapattı ve küresel arz ciddi biçimde daraldı. Petrol ve doğalgaz fiyatları sert yükseldi. Robin Brooks'un analizine göre Hürmüz Boğazı'ndaki arz kesintisi, 2022 Rusya krizinin yaklaşık üç katı büyüklüğünde. Brent petrolün son iki haftada %70 artması, talep elastikiyeti hesaplamalarıyla tutarlı görünüyor. İyimser senaryoda bile piyasalar ağır baskı altında kalacak.
Ayrıca bkz: How much more will oil prices have to go up? (Marginal Revolution) · The Strait of Hormuz Was Supposed to Be Too Big to Fail (NYT)
Fed'in bir sonraki hamlesi neden faiz artırımı olabilir
WSJ · Greg Ip
Fed resmi olarak faiz indirimi zamanlamasına odaklanmış görünse de, petrol şokunun enflasyonu yeniden ateşlemesiyle atmosfer değişti. İnatçı enflasyon, İran krizi ve dirençli ekonomi üçlüsü faiz artırımını masaya getiriyor. Piyasaların fiyatladığı gevşeme senaryosu tamamen tersine dönebilir. Gelişmekte olan ülkeler için sermaye akışları ve kur baskısı açısından doğrudan sonuçlar doğurabilecek kritik bir sinyal.
Ayrıca bkz: U.S. Leading Indicators Forecast Further Slowdown (WSJ)
Ekonomi ve Finans
Asya merkez bankaları Ortadoğu çatışması sürerken kenara çekildi
WSJ · Jihye Lee, Fabiana Negrin Ochoa
Japonya Merkez Bankası petrol fiyatlarının çekirdek enflasyonu hızlandırma riskini yakından izliyor; yaz aylarında faiz artırımı beklentileri güçleniyor. Asya'nın büyük merkez bankaları bu hafta büyük ölçüde bekle-gör modunda kaldı. 2022'deki enflasyon dalgasından farklı olarak, bu kez arz yönlü bir şokla karşı karşıyalar ve faiz artırımının bu tür bir şoku dizginlemekte sınırlı etkisi var. Küresel para politikası senkronizasyonu bozuluyor: Rusya faiz indirmeye devam ederken, İsviçre ve Tayvan beklemeyi tercih etti.
Ayrıca bkz: Russia Central Bank Lowers Key Rate (WSJ) · Swiss National Bank Holds Key Rate (WSJ) · Taiwan Central Bank Holds Rates (WSJ)
Stablecoin'ler ve Ödemelerin Geleceği: Finansal Piyasalardan Kanıtlar
IMF Working Paper · Kiffmeister's Fintech Digest aracılığıyla
IMF'in yeni çalışma makalesi, ABD'nin GENIUS Act stablecoin yasasının piyasalar tarafından güçlü bir rekabet şoku olarak algılandığını ortaya koyuyor. Yüksek frekanslı hisse fiyat verileriyle yapılan analize göre mevcut ABD ödeme şirketlerinin toplam piyasa değeri yaklaşık 300 milyar dolar düştü. Sınır ötesi ödeme uzmanları en sert etkiyi yaşarken, güçlü ağ etkisine sahip firmalar görece korundu. Aynı sayıda Ulrich Bindseil'ın perakende ödeme sistemlerinde CBDC'nin rolünü analiz eden makalesi ve Crunchfish'in çevrimdışı dijital ödeme altyapısını ele alan teknik raporu da yer alıyor.
ABD'deki küçük kamyoncular dizel fiyat şokunun ilk kurbanları
WSJ
Dizel fiyatlarındaki hızlı yükseliş ABD'deki küçük kamyoncuları doğrudan vuruyor. Enerji krizinin makro göstergelerden önce reel ekonomiye nasıl sızdığını gösteren somut bir örnek. Nakliye maliyetlerindeki artış kısa sürede tüketici fiyatlarına yansıyabilir ve enflasyon baskısını daha da artırabilir.
Byrne Hobart · The Diff
Byrne Hobart'ın haftalık kürasyon sayısında finans ve teknoloji kesişiminden dikkat çekici okumalar var. Harvey Lederman'ın "AI entelektüel emeği otomatikleştirirse insanların amacı ne olur?" sorusunu ele alan yazısı öne çıkıyor. LTCM'in çöküşünden çıkarılan derslerin bugünkü korelasyon risklerine uygulanması ve AI normlarının değişimini tartışan "Against Sloppypasta" yazısı da listedeki önemli parçalar.
Yapay Zeka ve Teknoloji
Anthropic, savaş sırasında yapay zeka araçlarını sabote edebileceğini reddediyor
WIRED · Paresh Dave
ABD Savunma Bakanlığı, Anthropic'in savaş sırasında Claude'u uzaktan devre dışı bırakabileceğinden endişe ederek şirketi tedarik zinciri riski ilan etti. Anthropic ise modelin askeri altyapıya entegre edildikten sonra değiştirilemeyeceğini, hiçbir "kill switch" bulunmadığını mahkeme dosyasında belirtiyor. Şirket iki ayrı dava açarak yasağın anayasaya aykırılığını savunuyor. 24 Mart'taki duruşmada geçici bir geri dönüş kararı gelebilir. Bu tartışma, AI araçlarının kritik devlet fonksiyonlarında kullanımının getirdiği bağımlılık ve egemenlik sorularını gün yüzüne çıkarıyor.
Yapay zekanın ilk krizi psikolojik
The Atlantic
AI sistemleri aşırı özgüvenle konuşuyor ve insanlar yanılıyor olabileceği anlarda bile bu güvene teslim oluyor. Bu durum bilgi ile gerçeklik arasındaki bağı zayıflatıyor. Yazar, bunun bireysel özsaygıyı zedelediğini ve toplumsal güveni aşındırdığını savunuyor. AI'ın teknik kapasitesinden önce, insan psikolojisi üzerindeki etkisinin ele alınması gerektiğini vurguluyor.
Yavaş kalkış devam ediyor, bu kez start-up'lar eliyle
Marginal Revolution · Tyler Cowen
AI'ın kodlamayı otomatikleştirerek Hindistan dış kaynak şirketlerini gereksiz kılacağı öngörüsü henüz gerçekleşmedi. Eski sistemler, belgelenmemiş kodlar ve gerçek zamanlı çalışan çoklu altyapılar AI'ın "sıfırdan inşa" vaadini zorlaştırıyor. Müşteriler AI hayallerinin çok iddialı olduğunu fark edip yine dış kaynak kodlayıcıları işe alıyor. Infosys kurucusu Nandan Nilekani, AI danışmanlık hizmetlerinin 2030'a kadar 300-400 milyar dolarlık bir pazar oluşturabileceğini öngörüyor.
Binlerce kişi yapay zekayı eğitmek için kimliklerini satıyor - ama bedeli ne?
The Guardian · Shubham Agarwal
Cape Town'dan Chicago'ya kadar binlerce kişi yürüyüş videoları, sesli kayıtlar ve özel telefon görüşmelerini AI eğitim verisi olarak satıyor. Kled AI, Silencio ve Neon Mobile gibi platformlar bu "veri altına hücum"u yönetiyor. Ancak geri dönüşü olmayan lisans anlaşmaları, deepfake riski ve veri güvenliği ihlalleri ciddi tehditler oluşturuyor. Oxford'lu araştırmacı Mark Graham, bu işin "yapısal olarak güvencesiz ve çıkmaz bir yol" olduğu uyarısını yapıyor.
Ayrıca bkz: I Tried DoorDash's Tasks App and Saw the Bleak Future of AI Gig Work (WIRED)
Akademi ve Araçlar
Parçalı doğrusal yaklaşımlarla doğrusal olmayan kısıtlı optimizasyona giriş
Towards Data Science · Caio Biondi de Carvalho
Doğrusal olmayan kısıtlı optimizasyon problemlerini Gurobi gibi LP/MIP çözücülerle ele almak için parçalı doğrusal yaklaşımları adım adım anlatan bir rehber. Ekonometri ve operasyon araştırmasında sıkça karşılaşılan karmaşık modelleme sorunları için pratik bir referans. Python örnekleriyle desteklenen yazı, teorik arka planı uygulamaya dönüştürmek isteyenler için faydalı.
💡 Bugün Öne Çıkanlar
Enerji krizi bu haftanın belirleyici teması olmaya devam ediyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla petrol fiyatları %70 arttı ve merkez bankalarını zor bir denkleme soktu: Fed faiz artırımını bile düşünürken, Asya merkez bankaları arz şoku karşısında elleri bağlı bekliyor, Rusya ise tam aksine gevşemeye devam ediyor. Dizel fiyatlarındaki sıçrama reel ekonomiye sızmaya başladı. Yapay zeka cephesinde ise Pentagon-Anthropic gerilimi, AI araçlarının devlet altyapısına entegrasyonunun yarattığı egemenlik sorularını su yüzüne çıkardı. Öte yandan AI eğitim verisi için kimliklerini satan binlerce kişi, teknolojinin yeni bir güvencesizlik biçimi yarattığını gösteriyor. IMF'in stablecoin raporu, düzenleyici bir yasanın ödeme sektöründe 300 milyar dolarlık bir sarsıntı yaratabildiğini kanıtladı.